Algorytm Zbrodni - ebook

Rozdział 1 - Szum

Budzik dzwoni o czwartej pięćdziesiąt. Nie potrzebuję go. Budzę się sama od trzech lat. Zawsze kilka minut przed piątą, jakby mózg postanowił, że sen stanowi luksus, na który nie zasługuję. Ale budzik zostawiłam, bo cisza o tej porze jest zbyt przytłaczająca. Tak bardzo potrzebuję tego natarczywego dźwięku samotności, który do niej należy.

Łóżko wydaje się za szerokie. Sto sześćdziesiąt centymetrów - wymiar dla dwojga, zajmowany przez jedną. Przez pierwsze pół roku po odejściu Michała spałam na swojej połowie, jakby ta druga była zarezerwowana. Z czasem zaczęłam rozkładać się na całości, ale w nocy i tak budzę się skulona po lewej stronie, z ręką wyciągniętą w pustkę.

Kuchnia. Kawa z ekspresu, który kupiliśmy razem w promocji na Black Friday. Michał wolał herbatę, ale kupił ekspres, bo ja lubiłam kawę. Takie rzeczy zostają po ludziach - nie słowa, nie wspomnienia, ale przedmioty, które dalej robią swoją robotę, jak gdyby nic się nie zmieniło. Na blacie stoi kubek z napisem „_Data never lies_”. Ktoś z zespołu dał mi go na Gwiazdkę. Piję z niego codziennie, bo lubię ironię.

Ubieram się do biegu. Leginsy, kurtka, czapka, rękawiczki. Mieszkanie na Mokotowie - pięćdziesiąt dwa metry, trzecie piętro, okna na podwórko. Po odejściu Michała stało się o połowę za duże i o połowę za ciche. Pięćdziesiąt dwa metry ciszy, w której każdy dźwięk należy do mnie. To powinno być wyzwalające. Nie jest.

Nogi uderzają o mokry asfalt w rytmie, który znam lepiej niż własny oddech. Wybiła piąta czterdzieści rano, luty, Warszawa. Wisła po lewej wygląda jak rozlana rtęć - szara, gęsta i matowa, przypominając martwy piksel na ekranie miasta. Pomarańczowe światło latarń na bulwarach odbija się w brei, która jeszcze rano była śniegiem. Teraz to tylko brudna papka, w której z każdym krokiem grzęzną moje przemoczone buty.

Biegam codziennie, od trzech lat, dwóch miesięcy i piętnastu dni. Od dnia, kiedy Michał zostawił klucze na kuchennym blacie obok pustej filiżanki po kawie i kartki z jednym zdaniem: _„Przepraszam, ale nie umiem już udawać”._ Nie napisał niczego więcej. Nie musiał.

Bieganie to jedyna rzecz, która nie kłamie. Dystans pozostaje dystansem. Czas płynie swoim rytmem. Pięć kilometrów to pięć kilometrów. Niezależnie od tego, ile razy powtórzysz sobie, że wszystko będzie dobrze. Liczby nie budują nadziei. Są suchymi faktami. Są po prostu liczbami. Może dlatego zostałam analitykiem danych.

Telefon wibruje w kieszeni kurtki. Ignoruję go. Zasada numer jeden: do szóstej rano świat nie istnieje. Istnieję tylko ja, asfalt i oddech, który zamienia się w parę. Telefon milknie, by po chwili zawibrować ponownie i jeszcze raz. Trzy razy w ciągu minuty - to nie spam, nie powiadomienie ze sklepu, nie newsletter. Trzy wibracje to protokół alarmowy.

Zwalniam. Wyciągam telefon mokrą ręką. Ekran rozświetla mi twarz:

PREDYKTOR v.2.4 - ALERT KLASY A

Staję. Oddech ucieka mi z ust długą smugą pary. Alert klasy A. Pierwszy raz od sześciu miesięcy, odkąd system wszedł w fazę beta. Pierwszy raz w ogóle.

Przecieram ekran rękawem. Szczegóły wymagają logowania przez VPN. Tu, na bulwarze, z palcami sztywnymi od zimna, mogę tylko zobaczyć nagłówek:

„Predykcja incydentu z użyciem przemocy. Prawdopodobieństwo: 94%. Lokalizacja: Kraków."

Dziewięćdziesiąt cztery procenty. W statystyce to niemal pewność. W życiu - to ktoś, kto za kilka godzin albo dni może przestać oddychać.

Skracam bieg. Wracam do domu, szybki prysznic, suche ubranie. Przy wyjściu zatrzymuję się w Żabce na rogu - rogalik z szynką i kawa w papierowym kubku. Śniadanie ludzi, którzy nie mają czasu siedzieć przy stole. Kasjerka zna mnie z widzenia, kiwa głową. Anonimowa transakcja, drobna, codzienna. Zastanawiam się, ile takich transakcji wykonuje dziennie Janusz Bielak z Krakowa, o którego życiu za chwilę będę czytać.

Biuro Nexagen mieści się na dwudziestym piątym piętrze wieżowca na Woli. Beton, szkło, stal - język, którym komunikują się firmy, kiedy chcą powiedzieć: _„zaufaj nam, jesteśmy przyszłością”_. W środku znajduje się open space pachnący nową wykładziną i ambicją. Sześćdziesiąt osób pracuje nad systemem, który ma odmienić bezpieczeństwo publiczne w Europie. Albo przynajmniej takie słowa padają na slajdach, które Marek Solecki pokazuje inwestorom.

Przychodzę przed siódmą. Piętro zieje jeszcze pustką - tylko dyżurne światła i szum wentylacji. Lubię tę godzinę. Lubię biuro, zanim wypełni się ludźmi, którzy udają, że wszystko idzie zgodnie z planem. Siadam przy biurku i odpalam laptopa, a po zalogowaniu się do systemu na pełnym ekranie wyświetla się alert klasy A.

Profil potencjalnej ofiary: Janusz Bielak. Pięćdziesiąt osiem lat. Emerytowany technik elektronik. Ostatni adres zameldowania: ulica Retoryka, Kraków. Stan cywilny: rozwiedziony, bez dzieci. Brak aktywności w mediach społecznościowych od czterech lat. Ostatni kontakt z byłą żoną: dwadzieścia siedem miesięcy temu. Brak zarejestrowanych wizyt lekarskich od roku.

Człowiek - widmo. Ktoś, kto zniknął ze świata, zanim świat zdążył to zauważyć.

Model predykcyjny Predyktora działa na zasadzie agregacji danych: rejestry publiczne, historia kryminalna okolicy, wzorce zachowań, analiza otoczenia społecznego. System szuka punktów krytycznych - momentów, w których profile zagrożeń nakładają się na profile ofiar. Tak przynajmniej mówi dokumentacja. W praktyce nikt z nas do końca nie rozumie, co Predyktor widzi w danych, czego my nie widzimy. Na tym polega siła uczenia maszynowego. Na tym polega też jego problem.

Ale dziewięćdziesiąt cztery procenty to nie szum. To sygnał.

Powiększam dane wejściowe. I tu coś mnie zatrzymuje.

Nie od razu. Najpierw patrzę na profil tak, jak patrzy się na każdy profil - sprawdzam źródła danych, ważę wiarygodność, oceniam kompletność. Rutyna analityka. Kawa stygnie na biurku, za oknem niebo przechodzi z czerni w szarość, a ja przeglądam kolumny. I dopiero po dwudziestu minutach, kiedy cofam się do pierwszego pola i zaczynam od nowa, widzę to, co powinnam była zobaczyć od razu.

Każdy profil w systemie ma luki. Zawsze. Dane publiczne nigdy nie są kompletne - brakuje adresu, historii medycznej, informacji o kontaktach społecznych, numeru PESEL.

W świecie danych PESEL to świętość, unikatowy ciąg, który definiuje naszą egzystencję w systemach. Warto znać go na pamięć. Przypomniała mi się historia kolegi, który dzięki tym jedenastu cyfrom ustawił sobie całą służbę wojskową. Podczas rozmowy o przydziale starszy stopniem oficer, człowiek starej daty, zapytał go o dane. Gdy kolega wyrecytował PESEL bez zająknięcia, tamten uniósł brwi znad okularów. „Ma pan to gdzieś zapisane?” – zapytał. „Nie, znam na pamięć” – odparł kolega. Ta drobna sprawność operacyjna tak zaimponowała decydentowi, że pozwolił mu samemu wybrać jednostkę. „Gdzie chce pan jechać, skoro taki z pana bystrzak?”. Kolega wybrał Szczecin. Zawsze mnie to bawiło, kiedy o tym opowiadał. Szczecin? Serio? Mając do wyboru całą Polskę i siedząc w Warszawie, wybrał drugi koniec kraju. Mógł poprosić o coś blisko domu, o przydział, który nie wymagałby wyprawy przez pół kontynentu, a on postawił na Szczecin. Może po prostu chciał być tak daleko od systemu, jak to tylko możliwe.

System radzi sobie z lukami, interpoluje, szacuje, pracuje na prawdopodobieństwach. Ale profil Janusza Bielaka nie posiada żadnych luk. Każde pole wypełnione. Każda rubryka uzupełniona z precyzją, która wygląda jak praca człowieka, nie algorytmu.

Ktoś ręcznie dopełnił ten profil.

Przez chwilę siedzę bez ruchu. Słucham szumu wentylacji i próbuję wymyślić powody, dla których to miałoby sens. Może QA team testował system na pełnych danych. Może ktoś z zespołu Adriana robił audyt jakości i użył prawdziwego profilu jako szablonu. Może to po prostu błąd w imporcie. Są dziesiątki racjonalnych wyjaśnień i każde z nich brzmi rozsądniej niż to, co podpowiada mi żołądek.

Żołądek mówi: ktoś chciał, żeby ten alert się pojawił.

O ósmej biuro ożywa. Programiści w słuchawkach, project managerowie z kubkami kawy, które nigdy nie są dostatecznie duże. Kasia wchodzi pierwsza z mojego zespołu - dwadzieścia sześć lat, data scientist z ambicją i lojalnością wobec firmy, która jest albo inspirująca, albo naiwna. Jeszcze nie wiem. Ma na sobie bluzę z logo Nexagen - jedyna osoba w firmie, która nosi gadżety firmowe z własnej woli. Na biurku trzyma kaktusa, który nazywa się Predyktor Junior i zdjęcie z konferencji DataFest, na którym stoi obok Adriana z szerokim uśmiechem.

- Widziałaś alerta? - Kasia siada przy biurku obok, oczy jej się świecą. - Klasa A, Lena! Pierwszy raz! Marek będzie szalał.

- Szalał to dobre słowo.

- No co ty? To jest dokładnie to, na co czekaliśmy. System działa!

Nie odpowiadam. Kasia nie widziała danych wejściowych. Kasia widzi wynik - dziewięćdziesiąt cztery procenty, czerwony alert, podekscytowanie. Ja widzę profil bez luk i pytanie, na które nie chcę znać odpowiedzi.

O ósmej trzydzieści przyjeżdża Adrian.

Adrian Wójcik. Współzałożyciel Nexagen, CTO, główny architekt Predyktora. Trzy lata temu miał wypadek samochodowy na trasie z Krakowa. Złamanie kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Lekarze mówili, że może już nie chodzić. Adrian mówi, że lekarze mają rację. Porusza się na wózku elektrycznym, który obsługuje z precyzją chirurga - lewą ręką na joysticku, prawą na laptopie, jakby wózek był przedłużeniem jego ciała, a nie ograniczeniem. W biurze ma własną windę, obniżone biurko, trzy monitory ustawione w łuk i reputację człowieka, który zostawił na tej trasie nogi, ale nie rozum.

Kiedy Adrian wjeżdża do biura, ludzie przemieszczają się. Nie robią mu przejścia - to by było zbyt protekcjonalne i Adrian by to znienawidził. Raczej lekko się przesuwają, jak woda wokół kamienia. Adrian ma ten rodzaj obecności, który nie wymaga głosu. Jest cichy, precyzyjny, uprzejmy w sposób, który sprawia, że ludzie chcą być lepsi w jego obecności. Marek sprzedaje wizje. Adrian sprawia, że wizje działają.

Jest też jedyną osobą w firmie, której ufam.

- Lena. - Adrian zatrzymuje wózek przy moim biurku. Lekki uśmiech, inteligentne oczy za okularami w cienkiej oprawce. - Widzisz coś ciekawego?

- Alert klasy A. Kraków.

- Wiem. Marek już dzwonił do mnie o szóstej. Myśli, że to nasz bilet do ministerstwa.

- A co ty myślisz?

Adrian patrzy na mój ekran. Widzimy to samo - profil bez luk. Po jego twarzy przebiega coś, co u kogoś innego nazwałabym niepokojem. U Adriana to wygląda jak kalkulacja.

- Myślę, że powinniśmy się temu przyjrzeć - mówi cicho. - Dokładnie. I dyskretnie. Zanim Marek wparuje z tym na spotkanie z ministerstwem i nikt już nie będzie pytał skąd te dane.

Kiwam głową. Adrian jedzie dalej, w kierunku swojego biura za szklaną ścianą.

Marek Solecki wchodzi o dziewiątej, jak zawsze. Zawsze punktualnie, zawsze w dopasowanym garniturze, zawsze z energią człowieka, który wierzy, że jutro będzie lepsze niż dzisiaj. Jest CEO, wizjonerem i najlepszym sprzedawcą, jakiego znam. A znam kilku. Problem z Markiem polega na tym, że sprzedaje rzeczy, zanim one zaczynają istnieć. Sprzedał Predyktora inwestorom osiemnaście miesięcy temu, kiedy system był jeszcze prezentacją w PowerPoincie i serią obietnic.

Teraz Predyktor istnieje. I właśnie wygenerował pierwszy trafny alert. Marek wygląda, jakby dostał najlepszy prezent świąteczny z opóźnieniem.

- Zespół! - Marek staje pośrodku open space. Głos niesie się dobrze, bo Marek wie, jak używać głosu. - Alert klasy A. Wiecie, co to znaczy? To znaczy, że działa. To znaczy, że za dwa tygodnie, kiedy będziemy siedzieli przy stole z ludźmi z ministerstwa, będziemy mieli twarde dane. Nie obietnice. Dane.

Kilka osób klaszcze. Kasia uśmiecha się szeroko. Adrian w swoim szklanym biurze podnosi głowę znad ekranu i patrzy na Marka z wyrazem twarzy, którego nie potrafię odczytać.

Ja milczę. W głowie mam profil Janusza Bielaka - pięćdziesięcioośmioletni technik, którego nikt nie szuka. I każde pole danych wypełnione ręcznie, starannie, jakby ktoś go znał osobiście.

Przed lunchem idę po kawę do kuchni. Zastaję tam Tomka.

Tomek Jasiński, DevOps engineer. Czterdzieści cztery lata, budowa jak szafa z Ikei, wytatuowane przedramiona, które próbuje ukryć pod długim rękawem koszuli. Były policjant - sześć lat w wydziale kryminalnym w Łodzi, zanim stwierdził, że woli naprawiać serwery niż ludzi. W firmie jest odpowiedzialny za infrastrukturę, uptime i cynizm.

- Słyszałaś owacje? - Tomek nalewa kawę, nie patrząc na mnie. - Jeszcze chwila i Marek będzie kazał nam nosić koszulki z logo Predyktora.

- Widziałeś dane wejściowe tego alertu?

Tomek odwraca się. Jego oczy robią to, co zawsze, kiedy czuje, że ktoś mówi poważnie - zwężają się, jakby nastawiał ostrość.

- Nie. Co z nimi?

- Kompletne. Bez żadnych luk.

- W sensie - żadnych?

- W sensie, że ktoś uzupełnił każde pole. Ręcznie. Profil wygląda jak praca człowieka, nie systemu.

Tomek pije kawę. Milczy. Nauczył się milczeć w policji, a w IT udoskonalił to do sztuki. Wreszcie mówi:

- Ile osób ma dostęp administracyjny do bazy profilów?

- Trzy. Marek, Adrian i ty.

- I serwisowe konto systemowe.

- Które nie powinno modyfikować danych ręcznie.

Tomek kiwa głową. Odstawia kubek.

- Sprawdź logi. Znajdź kto i kiedy dodał te dane. I Lena...

- Tak?

- Nie mów o tym Markowi. Jeszcze nie teraz.

Wracam do biurka. Kasia pyta, czy chcę iść na lunch. Mówię, że nie jestem głodna. To prawda. Coraz częściej zapominam o głodzie, kiedy dane nie układają się we właściwy wzór. Kasia przynosi mi kanapkę z automatu i zostawia na biurku bez słowa. Ten drobny gest coś we mnie łamie - nie wiem dlaczego. Może dlatego, że jest zbyt normalny na tak nienormalny dzień.

Przez całe popołudnie grzebię w logach systemu. To jest żmudna, powtarzalna praca - przeglądanie tysięcy wpisów, porównywanie timestampów, tropienie śladu, którego może w ogóle nie ma. Większość ludzi nienawidzi tej części analityki. Ja przy niej oddycham. Tu nie ma interpretacji, nie ma emocji. Są fakty albo ich brak.

O szesnastej dwanaście znajduję to, czego szukam. I to, czego się bałam.

Profil Janusza Bielaka został zmodyfikowany dwudziestego siódmego stycznia o godzinie drugiej czternaście w nocy. Edycja obejmowała dwadzieścia trzy pola - stan zdrowia, kontakty społeczne, historia zatrudnienia, nawyki, wzorce zachowań. Ktoś pracował nad tym profilem co najmniej godzinę. Ktoś, kto wiedział dokładnie, jakie informacje system potrzebuje, żeby wygenerować predykcję o najwyższym prawdopodobieństwie.

Modyfikacja została wykonana z konta service_admin. Konta systemowego, które nie powinno mieć przypisanego użytkownika.

Patrzę na ekran. Za oknem Warszawa zapala się tysiącem świateł. Ludzie wracają z pracy, jedzą kolację, kładą dzieci spać. Normalny świat robi normalne rzeczy. A ja siedzę na dwudziestym piątym piętrze i patrzę na ślad kogoś, kto o drugiej w nocy składał profil człowieka tak, jak składa się instrukcję obsługi. Albo akt zgonu.

Na ekranie zostaje ostatni wiersz logu: service_admin, modyfikacja profilu: 02:14:16. Uprawnienia, których systemowe konto nie powinno mieć. Wzorzec numer jeden.

Zamykam laptopa. Zbieram rzeczy. Idę do windy. W lustrze odbija się kobieta, która trzy lata temu postanowiła żyć wyłącznie faktami. Bez domysłów, bez interpretacji, bez złudzeń. Fakty wydawały się bezpieczne. Fakty nie zostawiały kartek na kuchennym blacie.

Teraz fakty mówią mi coś, czego nie chcę słyszeć.

Na parkingu odpalam samochód. Radio włącza się w połowie piosenki, której nie rozpoznaję. Wyjeżdżam na ulicę. Telefon leży na siedzeniu pasażera, ciemny, cichy. Ale ja już wiem, że jutro będę sprawdzać dalej. Nie dlatego, że chcę. Dlatego, że wzorzec już istnieje, a wzorce, których nikt nie sprawdza, nie znikają.

Rosną.Rozdział 2 - Predykcja

Następnego ranka nie biegam. Leżę w łóżku i patrzę w sufit, na którym pęknięcie w tynku układa się w kształt, który każdego ranka wygląda inaczej. Dziś wygląda jak wykres. Linia rosnąca, ostro, bez korekty. Dziewięćdziesiąt cztery procenty.

Nie spałam dobrze. Śniło mi się konto service_admin - to jest chyba najsmutniejsza rzecz, jaką można powiedzieć o swoich snach. We śnie ktoś logował się do systemu, ale ekran był odwrócony i widziałam tylko światło monitora odbite w okularach. Cienkie oprawki. Kto w firmie nosi okulary w cienkich oprawkach? Trzech programistów, księgowa i Adrian. Sny nie są danymi. Ale mózg ma własne algorytmy.

Wstaję. Kawa, prysznic, ubranie. Codzienny rytuał, który wykonuję na autopilocie - sekwencja czynności tak powtarzalna, że mogłabym ją zakodować w Pythonie. Mieszkanie na Mokotowie, które po odejściu Michała zieje teraz pustką. Pięćdziesiąt dwa metry kwadratowe ciszy, w której każdy dźwięk należy wyłącznie do mnie. Kubki w szafce stoją parami, bo nie miałam siły ich przestawiać. Jego szczoteczka do zębów zniknęła, ale uchwyt na dwa otwory nadal wisi w łazience. To powinno dawać wolność. Nie daje jej.

W tramwaju czytam wiadomości. Polityka, inflacja, jakiś celebryta powiedział coś głupiego. Normalny dzień w normalnym kraju. Telefon wibruje - Kasia na Slacku:

„Lena, widziałaś? Marek zwołuje zespół na godzinę dziewiątą. Podobno coś się stało w Krakowie.”

Kraków. Słowo uderza mnie w żołądek zanim mózg zdąży je przetworzyć. Piszę do Kasi: _„Co dokładnie?”_ Odpowiedź przychodzi po minucie, która trwa jak godzina.

„Nie wiem. Marek wygląda na podekscytowanego. Adrian też już jest.”

Podekscytowanego. Wychodzę na najbliższym przystanku, choć do biura zostały jeszcze trzy. Idę pieszo. Potrzebuję zimnego powietrza i dodatkowych ośmiu minut, żeby ułożyć w głowie to, co już wiem i to, czego się boję.

Sala konferencyjna Alfa. Szklane ściany, biała tablica, projektor. Cały zespół Predyktora - dwanaście osób. Kasia siedzi z przodu, notes otwarty. Tomek stoi pod ścianą z kubkiem kawy, jak zawsze na uboczu. Adrian przy swoim biurku obniżonym, w rogu sali, ekran laptopa obrócony lekko w bok, żeby nikt nie widział co czyta. Marek stoi.

- Dobre wieści i złe wieści - zaczyna Marek, ale uśmiech na jego twarzy mówi, że złych wieści nie będzie. - Złe: wczoraj w Krakowie zmarł człowiek. Janusz Bielak, pięćdziesiąt osiem lat. Zawał serca, tak przynajmniej twierdzi policja. Ciało znaleziono w mieszkaniu na Retoryce, sąsiad zaalarmował służby, bo skrzynka na listy się przepełniła.

Pauzę Marka można zmierzyć stoperem. Dokładnie dwie sekundy. Wystarczająco długo, żeby każdy poczuł ciężar tej informacji i wystarczająco krótko, żeby nikt nie zaczął myśleć samodzielnie.

- Dobre wieści: nasz system przewidział to dwadzieścia sześć godzin wcześniej.

Cisza. Potem szmer. Ktoś szepce „o kurde”. Kasia otwiera usta, zamyka je, otwiera ponownie. Marek kontynuuje.

- Predyktor wygenerował alert klasy A z prawdopodobieństwem dziewięćdziesięciu czterech procent. Dokładna lokalizacja, dokładny profil. I dokładnie to się wydarzyło. Wiecie, co to oznacza dla spotkania z ministerstwem?

W sali coś się zmienia. Ciężar przechodzi z jednej strony na drugą - od żałoby, której nikt nie czuł, do ekscytacji, której nikt nie ukrywa. Widzę to w ciałach: Kasia pochyla się do przodu, notes zapomniany, usta lekko otwarte. Dwóch programistów wymienia spojrzenia i kiwają głowami. Nawet Tomek pod ścianą podnosi brew. A Tomek podnosi brew może raz w tygodniu.

Wiem, co to oznacza. Oznacza, że Marek ma swoje „twarde dane”. Oznacza, że kontrakt za czterysta milionów złotych właśnie stał się realny. Oznacza też, że nikt w tej sali, poza mną i może Tomkiem, nie zapyta, skąd system miał tak kompletne dane o człowieku, który był niewidoczny od lat.

Podnoszę rękę.

- Marek, jaka jest procedura weryfikacji?

- Weryfikacji czego?

- Trafności predykcji. Czy ktoś potwierdził niezależnie, że alert został wygenerowany przed śmiercią, a nie zmodyfikowany po fakcie?

Marek patrzy na mnie tak, jakbym właśnie zapytała, czy Ziemia jest płaska. Uśmiech nie znika, ale twardnieje.

- Lena, system ma pełną historię logów. Timestamp jest kryptograficznie podpisany. Nikt nie mógł tego zmienić.

- Timestamp alertu - tak. Ale timestamp danych wejściowych?

Cisza. Inna niż poprzednia. Tamta była pełna podziwu. Ta jest pełna niezrozumienia.

- Przyjrzyjmy się temu po spotkaniu - mówi Adrian z rogu sali. Głos spokojny, wyważony. - Lena ma rację, że potrzebujemy pełnej ścieżki audytowej, zanim pójdziemy z tym do ministerstwa. To nas wzmocni, nie osłabi.

Marek kiwa głową, bo Adrian zawsze potrafi zamienić sprzeciw w argument sprzedażowy. Spotkanie się kończy. Ludzie wychodzą rozmawiając, są energiczni. Zostaję sama z Tomkiem, który dopija kawę pod ścianą. Nasze oczy się spotykają. Nie musimy nic mówić.

W przerwie na lunch Kasia przychodzi do mnie z dwoma kubkami zupy z automatu. Pomidorowa - jej ulubiona, i moja, co wie, bo kiedyś rozmawiałyśmy o tym na firmowym wyjeździe.

- Wszystko w porządku? - pyta, stawiając kubek obok mojej klawiatury. - Wyglądasz, jakbyś nie spała.

- Nie spałam.

- Z ekscytacji? Bo ja nie mogłam zasnąć. Marek mówi, że to zmienia wszystko. Że będziemy jak Palantir, tylko etyczni.

Patrzę na Kasię i widzę siebie sprzed dwóch lat. Ten sam entuzjazm, ta sama wiara, że technologia może naprawić świat. Nie mam serca jej mówić, że Palantir też zaczynał od dobrych intencji.

- Zmieniaj świat, Kasiu - mówię i piję zupę, która parzy i pali mnie w język, co jest jedynym odczuciem fizycznym, jakie rejestruję od rana.

Wracam do biurka i otwieram profil Bielaka ponownie. Teraz, kiedy wiem, że ten człowiek nie żyje, dane wyglądają inaczej. Każda rubryka to kawałek czyjegoś życia, które się skończyło. Stan zdrowia: nadciśnienie, otyłość, brak leczenia. Kontakty społeczne: zerowe. Nawyki: wieczorne spacery do Żabki po dwudziestej, zakupy za gotówkę, brak karty płatniczej. Wzorzec zachowań: regularny, powtarzalny, samotny.

Idealny profil ofiary. Ktoś, kogo śmierć zauważą dopiero, kiedy skrzynka na listy się przepełni.

Otwieram drugą zakładkę i ładuję logi audytowe za ostatnie sześć miesięcy. Szukam innych alertów, które system wygenerował i które zostały zarchiwizowane albo odrzucone. W systemie beta to normalne - alerty testowe, fałszywe alarmy, kalibracja. Nikt ich nie sprawdza po fakcie. Kto miałby to robić? Predyktor jest prototypem. Każdy alert, który nie jest klasy A, ląduje w archiwum i pokrywa się kurzem.

Czterdzieści siedem zarchiwizowanych alertów. Większość to szum - niskie prawdopodobieństwo, niekompletne dane, testowe profile. Sortuję według prawdopodobieństwa malejąco i przeglądam górę listy.

Trzeci wynik zatrzymuje mi oddech.

Alert z dziewiętnastego października. Klasa B, prawdopodobieństwo siedemdziesiąt osiem procent. Profil: Beata Nowak, czterdzieści cztery lata, pielęgniarka, Łódź. Rozwiedziona, bez dzieci, kontakt z rodziną - sporadyczny. Status w systemie: „test / archiwum”.

Otwieram przeglądarkę. Wpisuję imię i nazwisko. Wyniki pojawiają się w dwie sekundy. Beata Nowak, Łódź, zmarła dwudziestego drugiego października. Przyczyna śmierci: upadek w łazience. Mieszkała sama. Ciało znaleziono po czterech dniach.

Trzy dni po alercie. Trzy dni.

Odsuwam się od biurka. Ręce mi drżą i to mnie wścieka, bo nie jestem osobą, której drżą ręce. Jestem analitykiem danych. Pracuję z liczbami, nie z emocjami. Ale te liczby mają imiona i te imiona należały do ludzi, którzy nie żyją.

Jeden trafiony alert to statystyka. Dwa trafione alerty to wzorzec. A wzorzec, którego nikt nie sprawdza...

Idę do łazienki. Zamykam się w kabinie. Oddycham. Liczę do dziesięciu. Potem do dwudziestu. W lustrze nad umywalką jest kobieta, która wygląda na spokojną, i to jest najgorsze kłamstwo tego dnia.

Wracam do biurka i siadam, po czym ponownie otwieram profil Beaty Nowak w systemie. I widzę dokładnie to, czego się spodziewałam: kompletne dane. Każde pole wypełnione. Ten sam wzór co u Bielaka - informacje, których system nie mógł wyciągnąć z rejestrów publicznych. Nawyki, godziny powrotów, układ mieszkania.

Układ mieszkania. Ktoś wpisał do systemu układ mieszkania Beaty Nowak.

Sprawdzam logi. Modyfikacja profilu: dwunastego października, godzina pierwsza czterdziestu trzy w nocy. Konto: service_admin. Siedem dni przed śmiercią.

Pukam do szklanego biura Adriana. Przez ścianę widzę, że pracuje - trzy monitory, klawiatura, kawa, która pewnie dawno ostygła. Adrian w pracy jest jak chirurg przy stole: skupiony, precyzyjny, odcięty od świata.

- Masz chwilę? - pytam, wchodząc.

- Dla ciebie zawsze.

Zamykam drzwi. Siadam na krześle naprzeciwko. Między nami biurko, laptop, kubek z nadrukiem „01001000 01101001”. Binarnie: „Hi”. Ktoś mu to kupił na Gwiazdkę i Adrian używa go codziennie, bo jest osobą, która docenia detale.

- Znalazłam drugi przypadek - mówię.

Adrian nie mruga. Nie pyta „jaki przypadek”. To mówi mi, że sam już szukał albo że podejrzewał, iż znajdę. Jedno i drugie mnie niepokoi.

- Beata Nowak, Łódź, październik - kontynuuję. - Alert klasy B, siedemdziesiąt osiem procent. Zmarła trzy dni później. Oficjalnie: nieszczęśliwy wypadek. Profil w systemie - kompletny. Bez luk. Konto service_admin, edycja tydzień przed śmiercią.

Adrian zdejmuje okulary. Przeciera je końcem koszuli. To gest, który robi, kiedy myśli. Widziałam go setki razy. Zawsze miał w sobie tę metodyczność - jakby każde działanie, nawet czyszczenie szkieł, miało swoją procedurę.

- Pokazałaś to komuś? - pyta.

- Nie. Tobie pierwszemu.

- Dobrze. - Zakłada okulary z powrotem. - Lena, posłuchaj mnie uważnie. Jeśli to, co mówisz, jest prawdą, a nie mam powodu w to wątpić, to mamy do czynienia z jedną z dwóch sytuacji. Pierwsza: ktoś w firmie testuje system na prawdziwych danych i przez tragiczny zbieg okoliczności te osoby umarły z przyczyn naturalnych. Druga...

Milknie. Nie kończy zdania, bo oboje wiemy, co jest drugą opcją.

- Daj mi czterdzieści osiem godzin - mówi. - Sprawdzę to od strony technicznej. Logi dostępowe, audyt konta service_admin, historia połączeń. Zrobię to sam, bez zespołu. Jeśli ktoś manipuluje systemem od środka, to ta osoba nie może wiedzieć, że szukamy.

- A Marek?

- Marek nie może się o tym dowiedzieć. Nie teraz. Za dwa tygodnie ma spotkanie z ministerstwem. Jeśli mu powiesz, że system może być skompromitowany, albo wstrzyma wszystko i stracimy miesiące, albo - co gorsza - oleje to i pójdzie na spotkanie z wadliwymi danymi. Znasz go. Żadna z tych opcji nie jest dobra.

Znam go. Adrian ma rację. Jak zwykle.

- Czterdzieści osiem godzin - mówię. Ani minuty więcej. Jeśli po tym czasie nie będziemy mieli odpowiedzi, idę na policję.

Adrian kiwa głową. Uśmiecha się lekko. Ciepło, spokojnie, jak ktoś, kto rozumie i wspiera.

- Dobrze, że tu jesteś, Lena. Serio. Większość ludzi przeszłaby obok tych danych i nic by nie zauważyła.

Wychodzę z jego biura z uczuciem, że przynajmniej jedna osoba w tej firmie patrzy na świat tymi samymi oczami co ja. Dopiero w windzie, jadąc do kuchni po kawę, której właściwie nie chcę, myślę o tym, co powiedział. „Większość ludzi przeszłaby obok.” Brzmi jak komplement. Ale może też brzmieć jak pytanie: dlaczego akurat ty nie przeszłaś?

Po południu robię coś, czego nie powinnam. Otwieram bazę zgłoszeń policyjnych - Nexagen ma dostęp testowy w ramach pilotażu z Komendą Główną. Używamy tych danych do zasilania modelu. Szukam Janusza Bielaka.

Raport policyjny jest krótki, prawie bezosobowy. Zgłoszenie od sąsiada. Patrol na miejscu. Ciało w fotelu, telewizor włączony, brak śladów włamania, brak śladów walki. Wstępna przyczyna: nagłe zatrzymanie krążenia. Sekcja zwłok: niezlecona. Rodzina: brak kontaktu. Sprawa: zamknięta.

Zamknięta. Człowiek umiera sam w mieszkaniu, nikt nie pyta dlaczego, nikt nie sprawdza. Bo po co? Samotny emeryt z nadciśnieniem. Statystyka. Tyle że ta statystyka była w naszym systemie dwadzieścia sześć godzin wcześniej, z kompletem danych, których nie powinno tam być.

Szukam Beaty Nowak. Raport równie lakoniczny. Upadek w łazience. Późne wykrycie. Brak podejrzeń udziału osób trzecich. Sprawa zamknięta.

Dwa raporty. Dwie zamknięte sprawy. Dwa kompletne profile w systemie, które ktoś wyżłobił w środku nocy. I jeden wspólny mianownik, który jest tak oczywisty, że prawie go przeoczyłam: oboje byli niewidzialni. Żadnych bliskich. Żadnych pytań. Żadnego śladu w mediach społecznościowych. Ludzie, których śmierć nie wywołuje fali na żadnym wykresie.

Gdyby ktoś chciał wybrać ofiary, których nikt nie będzie szukać, wybrałby dokładnie takie osoby.

Wieczorem, w domu, otwieram laptopa i tworzę arkusz kalkulacyjny. Stary nawyk - Michał żartował, że zamiast pamiętnika prowadzę bazę danych o swoim życiu. Nie mijał się z prawdą. W kolumnach wpisuję: imię i nazwisko, wiek, miejsce zamieszkania, datę alertu, prawdopodobieństwo, datę śmierci, przyczynę śmierci, odstęp między alertem a zgonem, status kontaktów społecznych, datę modyfikacji profilu, konto modyfikujące.

Dwa wiersze. Dwa punkty danych. Za mało na statystycznie istotną korelację. Ale wystarczająco, żeby zacząć pytać.

Patrzę na arkusz i próbuję myśleć jak analityk, nie jak kobieta, która się boi. Dwa scenariusze. Pierwszy: system naprawdę działa i trafnie przewiduje zagrożenia, a pełne dane to efekt dobrej pracy zespołu, którą ktoś wykonał po cichu, żeby nie zaburzyć testu. Ludzie umarli z przyczyn naturalnych. Korelacja, nie przyczynowość.

Drugi: ktoś uzupełnia dane, żeby system wygenerował konkretne alerty. A potem te osoby umierają. Nie dlatego, że system jest dobry. Dlatego, że ktoś dba o to, żeby predykcja się spełniła.

Scenariusz pierwszy jest rozsądny. Scenariusz drugi jest szalony. Problem w tym, że dane pasują do obu - i dopóki nie znajdę trzeciego punktu, nie oddzielę szumu od sygnału.

Zamykam arkusz. Idę do okna. Warszawa w nocy wygląda jak obwód drukowany - linie świateł, węzły skrzyżowań, pulsujące punkty okien, w których ludzie żyją swoje życia niewidoczni dla algorytmów. Prawie wszyscy niewidoczni. Prawie.

Telefon wibruje na biurku. Tomek.

„Sprawdziłem coś na własną rękę. Jest trzeci. Gdańsk. Ryszard Malik. Grudzień, trzy miesiące temu. Bezdomny. Oficjalnie: hipotermia. W systemie: alert klasy B, sześćdziesiąt dziewięć procent. Profil kompletny. Service_admin. Trzydzieści jeden godzin przed śmiercią.”

Wstaję z łóżka, bo nie da się leżeć z taką informacją. Siadam przy kuchennym stole - tym samym, przy którym trzy lata temu znalazłam kartkę od Michała - i otwieram laptopa. Loguję się do systemu. Znajduję profil Malika. I widzę dokładnie to, czego się spodziewałam: kompletne dane. Każde pole wypełnione. Service_admin. Edycja trzydziestego pierwszego godzinę przed śmiercią.

Trzy wiersze w arkuszu to trzy martwe osoby, których nikt nie szukał. Trzy profile, które ktoś składał w środku nocy jak bomby zegarowe - cicho, precyzyjnie, z pewnością człowieka, który zna system od podszewki.

Odpisuję Tomkowi jedno słowo: „Przyjdź jutro wcześniej.”

Kładę się do łóżka. Nie zasnę. Wiem, że nie zasnę, bo mózg robi to, co robi zawsze, kiedy ma za mało danych - szuka wzorca w szumie. A wzorzec, który widzę, jest prosty i przerażający: ktoś wykorzystuje Predyktora nie po to, żeby przewidywać śmierć.

Żeby ją planować.