MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
nowość
Anna Wazówna - ebook
Fascynująca biografia kobiety, która wyprzedzała swoją epokę i odważnie podążała własną drogą.
Iwona Kienzler z rozmachem i dbałością o detale odtwarza świat dworów, politycznych intryg i religijnych sporów przełomu XVI i XVII wieku. Historia Anny Wazówny – królewny, siostry Zygmunta III Wazy – to opowieść o kobiecie niezależnej, wykształconej, odważnej w swoich wyborach – protestantki na katolickim dworze, pasjonatki nauki, botaniki i medycyny, mecenaski sztuki i opiekunki ubogich.
Autorka odsłania kulisy życia w cieniu tronu, pokazując, jak wiele znaczyła siła charakteru w czasach, gdy o losach kobiet decydowali inni. To biografia pełna emocji, napięć i zaskakujących zwrotów – opowieść o lojalności, wierze i cenie niezależności.
„Anna Wazówna” to książka dla tych, którzy kochają historię pisaną z pasją – i chcą odkryć postać, która zasługuje na należne jej miejsce w dziejach.
| Kategoria: | Biografie |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-11-18875-4 |
| Rozmiar pliku: | 2,4 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
WSTĘP
Wstęp
Szwedzki historyk Herman Lindqvist w swojej sztandarowej publikacji _Wazowie. Historia burzliwa i brutalna_ uznał Annę Wazównę za najinteligentniejszą kobietę Rzeczypospolitej czasów Zygmunta III Wazy. Trochę przesadził, bo inteligentnych kobiet w ówczesnym państwie nie brakowało, ale z całą pewnością bohaterka tej publikacji błyszczała na tym tle najjaśniejszym blaskiem. Od reszty odróżniała się bowiem gruntownym wykształceniem, biegłą znajomością sześciu języków i naukowymi zainteresowaniami, pod tym względem przewyższała wielu mężczyzn, nawet tych, którzy mogli się poszczycić ukończeniem znamienitych zagranicznych uczelni. Z relacji z epoki wynika, że zarówno jej ojciec Jan III Waza, jak i starszy brat Zygmunt III Waza często zasięgali u niej opinii i ufali jej w takim samym stopniu jak doświadczonym doradcom i politykom płci męskiej. Jako starosta brodnicki i golubski dowiodła, że białogłowa może być równie dobrym zarządcą dóbr jak mężczyzna. Mało tego, prowadziła aptekę, w której można było nabyć wytwarzane przez nią ziołowe leki. Można przypuszczać, że gdyby żyła w innym kraju, byłaby bardziej znana, być może stałaby się bohaterką wielu utworów literackich, a współcześnie jej biografia mogłaby posłużyć za kanwę filmu. Kto wie, może nawet uznano by ją za ikonę feminizmu, skoro w czasach, w których o losie kobiet decydowali mężczyźni, ich ojcowie, mężowie i bracia, Anna odważyła się iść własną drogą i żyć na własnych zasadach.
Jak na ironię w Polsce, gdzie przecież spędziła większość życia, jest mało znana. Pamięć o Annie Wazównie pielęgnowana jest w zasadzie tylko w Brodnicy i Golubiu-Dobrzyniu, miastach, które tak wiele jej zawdzięczały – przed brodnicką biblioteką, mieszczącą się w niegdysiejszej rezydencji królewny, wzniesiono jej pomnik, a na ścianie kamienicy przy ulicy Paderewskiego 2 można oglądać mural z jej wizerunkiem. W Golubiu-Dobrzyniu zaś, którego starostą z woli swego królewskiego brata została w 1611 roku, można podobno zobaczyć królewnę, której duch regularnie nawiedza jej tamtejsze włości. Ale tej zjawy nie trzeba się bać, bo Wazówna nikomu nigdy nie zaszkodziła, a spotkanie z nią uchodzi za dobry omen. Świadczy o tym legenda o uratowaniu przez ducha królewny Polaków uwięzionych podczas potopu przez Szwedów, których Anna miała wyprowadzić korytarzem wydrążonym pod rzeką Drwęcą. Gdy tylko uciekinierzy wyszli na zewnątrz, korytarz się zawalił, grzebiąc ścigających prześladowców. Co roku podczas organizowanego na terenie zamku balu sylwestrowego można spotkać Wazównę, w której postać wciela się zawsze aktualna Miss Polski. Jest to jednak drobna nieścisłość, bo akurat uroda nie była mocnym atutem królewny.
Anna Wazówna została zapamiętana jako siostra królewskiego brata, którego pomnik, górujący nad Starym Miastem w Warszawie, zna każdy mieszkaniec stolicy Polski i każdy turysta, który przyjeżdża do tego miasta. Zarówno Zygmunt III Waza, jak i jego młodsza siostra, której jest poświęcona ta publikacja, byli członkami dwóch dynastii – Wazów i Jagiellonów, notabene to właśnie pokrewieństwo z dynastią władającą przez dwa wieki Rzeczpospolitą było głównym argumentem decydującym o wybraniu Zygmunta na krakowski tron. Pewną ciekawostką jest fakt, że ani współcześni królowi, ani późniejsi historycy nie uważali za stosowne używać wobec Zygmunta III i jego synów, a zarazem następców, królów Władysława IV i Jana Kazimierza, nazwiska Waza. Jako pierwszy uczynił to dopiero profesor Henryk Wisner (1936–2025). I chociaż w zamyśle uczonego nie leżało dyskredytowanie tych władców, to w oczach wielu Polaków królowie ci, podobnie jak sascy Wettinowie, są przedstawicielami obcej, szwedzkiej dynastii. A przecież ciotka Zygmunta i Anny, a zarazem główna architektka osadzenia siostrzeńca na tronie Rzeczypospolitej, przekonując szlachtę do jego kandydatury, nazywała go „ostatnią latoroślą krwi zacnych Jagiellonów”.
Inna sprawa, że Zygmunt nigdy nie wyrzekł się praw do korony szwedzkiej i całą politykę zagraniczną podporządkował jej odzyskaniu. Co więcej, wszystko wskazuje na to, że nosił się z zamiarem przekazania, a nawet odsprzedaży praw do polskiego tronu jednemu z arcyksiążąt habsburskich, zostawiając swoim poddanym na osłodę inną „latorośl krwi zacnej Jagiellonów”, swoją siostrę, królewnę Annę, którą planował wydać za Habsburga. Wielu historyków jest zdania, że Rzeczpospolita mogłaby na tym skorzystać, królewna bowiem przewyższała brata intelektualnie i była całkiem niezłym politykiem. Tak się jednak nie stało, Anna zaś nigdy nie wyszła za mąż, poświęcając się swojej największej naukowej pasji – botanice i farmacji.
O życiu Wazówny w zasadzie niewiele wiemy, poza podstawowymi informacjami biograficznymi, które możemy znaleźć w każdym jej encyklopedycznym czy internetowym biogramie. Pisanie jej biografii przypomina składanie puzzli, czy jak kto woli, jakiegoś zabytkowego przedmiotu, z którego na skutek zawirowań dziejowych zostały jedynie skorupy. Wazówna zostawiła po sobie całkiem sporą korespondencję – jak dotąd odnaleziono kilkaset listów jej autorstwa – w przeważającej większości dotyczą one jednak spraw oficjalnych, związanych z pełnionym przez nią urzędem starosty brodnickiego i golubskiego. A korespondencja o bardziej prywatnym charakterze, którą prowadziła z zaprzyjaźnioną szarą eminencją dworu Wazów Urszulą Meierin, dotyczy głównie chorób i samopoczucia Anny w ostatnim okresie jej życia.
Niewiele także da się wywnioskować ze szwedzkiego utworu o dość miernej wartości artystycznej, o którego autorstwo podejrzewany jest jej stryj, Karol Sudermański, i który prawdopodobnie powstał w latach 1604–1620, a więc za życia Wazówny. Jest to bowiem zwyczajny paszkwil, przedstawiający królewnę w bardzo niekorzystnym świetle, przypisując jej rozwiązłość seksualną i paranie się czarami. Tam też pojawiają się nazwiska dwóch mężczyzn, z którymi Annę miało łączyć silne uczucie, a nawet intymne relacje. O ile w przypadku jej ukochanego z lat młodzieńczych Gustawa Brahego, wydaje się to dość prawdopodobne, to nie wiadomo, jak sprawa przedstawiała się w przypadku drugiego z jej domniemanych kochanków, o nie do końca zidentyfikowanej tożsamości. Część historyków uważa to za wysoce prawdopodobne, ale większość tezę o romansie nawiązanym przez mocno schorowaną księżniczkę kładzie między bajki.
Jeżeli jednak _Rymowana kronika króla Karola IX_ faktycznie była dziełem szwedzkiego monarchy, to dowodzi ona jednego – Karol obawiał się Anny znacznie bardziej niż jej brata. Ta de facto słaba i cierpiąca na wiele problemów zdrowotnych kobieta była dla niego znacznie bardziej niebezpieczna niż król Zygmunt, dysponujący przecież całą siłą zbrojną Rzeczypospolitej. Nie dość, że Anna była córką króla Jana III Wazy, który bardzo dobrze zapisał się pamięci poddanych, to była także luteranką, w dodatku mądrą i niebywale inteligentną. Gdyby zatem, co spędzało sen z oczu Karola, poślubiła jakiegoś szwedzkiego szlachcica i protestanta, to z łatwością mogłaby sięgnąć po koronę Szwecji, odsuwając swojego stryja w polityczny niebyt. Należało ją zatem oczernić w oczach potencjalnych poddanych, ukazując ją jako „szpetną czarownicę”, na dodatek rozwiązłą.
Wiele informacji dotyczących życia Anny i cech jej osobowości możemy za to pozyskać z panegiryku na jej cześć napisanego przez Martina Opitza na zamówienie jej bratanka, króla Władysława IV, z okazji ceremonii pogrzebowej Wazówny w Toruniu. Wprawdzie jest to typowy utwór funeralny, a jego zasadniczym zadaniem jest opiewanie cnót zmarłej osoby, której jest poświęcony, ale talent literacki jego autora sprawił, że udało mu się odmalować bardzo sympatyczny portret Wazówny. Poeta nawet przemycił informację o jej słabościach, w tym o zamiłowaniu do strojnych sukien, bogato zdobionych klejnotami. Anna była zresztą właścicielką jednej z najwspanialszych kolekcji klejnotów i biżuterii, która jednak nie przetrwała do naszych czasów i nikt nie wie, co się z nią stało. Zapewne została rozkradziona albo, co jest znacznie mniej prawdopodobne, została po śmierci królewny zmyślnie ukryta w podziemiach brodnickiego zamku, gdzie wciąż czeka na znalazcę.
Z całą pewnością Anna doradzała swojemu bratu w kwestiach politycznych, była też urodzoną dyplomatką, czego dowodem jest powierzenie jej dyskretnego nadzoru nad sprawami państwowymi Szwecji, kiedy Zygmunt przebywał na terenie Rzeczypospolitej. Pomimo starań królewny unia Rzeczypospolitej i Szwecji okazała się jednak oparta na zbyt słabych podstawach, by przetrwać. Ostatecznie Zygmunt przegrał rywalizację o władzę ze swoim stryjem Karolem Sudermańskim, a jego siostra wraz z nim wyjechała do Polski, gdzie oboje spędzili resztę życia.
Anna w Rzeczypospolitej nie miała łatwego życia, głównie z powodu swojego wyznania, bo jak wcześniej wspomniano, pomimo że jej brat był tak gorliwym katolikiem, że jego pobożność ocierała się wręcz o dewocję, ona do końca życia trwała przy luteranizmie. Wprawdzie zarówno Zygmunt, jak i jego siostra byli wychowani w katolicyzmie, a na dworze ich rodziców nie brakowało jezuitów, ale dociekliwa, lubująca się w uczonych księgach Wazówna uznała, że nauki Lutra są bliższe jej pojmowaniu Boga i wiary, dlatego jako nastolatka zdecydowała się na konwersję na luteranizm. Mało tego, po przyjeździe do Polski nie zmieniła zdania, pomimo że większość poddanych jej brata była katolikami, podobnie jak jego dwie kolejne żony, a od dnia, w którym postawiła stopę na polskiej ziemi, była namawiana do powrotu na łono Kościoła katolickiego. I to nie tylko przez swoją drugą bratową, wielką zwolenniczkę kontrreformacji, królową Konstancję, ale nawet przez papieskich nuncjuszy: po przyjeździe nad Wisłę każdy z nich prędzej czy później zjawiał się u królewskiej siostry ze szlachetną misją przekonania jej o wyższości katolickiego wyznania nad „kacerską herezją”, za jaką uważano protestantyzm. Ale ona była nieugięta. Ten upór w końcu tak zaostrzył sytuację między nią a królową, że konieczne okazało się odseparowanie od siebie obu bliskich sercu monarchy kobiet. Idealnym rozwiązaniem okazało się przydzielenie Annie przez króla starostwa brodnickiego, a z czasem także golubskiego, co pozwoliło królewnie na sporą niezależność finansową. Wazówna tym samym przetarła nowy szlak dla kobiet, była bowiem pierwszą przedstawicielką płci pięknej piastującą to stanowisko.
W Brodnicy Anna stworzyła prawdziwy azyl dla swoich współwyznawców, ale nie tylko, bo prowadziła również aptekę, w której badała rośliny lecznicze i samodzielnie produkowała rozmaite leki, by potem udostępniać je okolicznej ludności. Niemal do końca życia uczyła się i systematycznie poszerzała swoją wiedzę, ale także sponsorowała uczonych, finansując chociażby wydanie ilustrowanego _Zielnika_ Szymona Syreniusza, monumentalnego dzieła z zakresu botaniki.
Anna zmarła 6 lutego 1625 roku w Brodnicy, pozostawiając po sobie wdzięczną pamięć mieszkańców podległych jej starostw, a ta publikacja jest próbą odtworzenia losów oraz osobowości tej niezwykłej damy o naukowych aspiracjach, która poważyła się żyć na własnych warunkach, do końca życia zachowując niezależność.Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki
1. M. Ferenc, _Zygmunt II August. „Dworzanie go nie lubili, nikomu na nim nie zależało, nawet licznym kochankom. Był zupełnie samotny”_, wywiad przeprowadził Mirosław Maciorowski , https://weekend.gazeta.pl/weekend/7,177342,24217998,zygmunt-ii-august-dworzanie-go-nie-lubili-nikomu-na-nim-nie.html
2. Za: P. Jasienica, _Ostatnia z rodu_, Warszawa 2009, s. 107.
3. Za: tamże.
4. Za: M. Duczmal, _Jagiellonowie. Leksykon biograficzny_, Warszawa 1996, s. 266.
5. Za: tamże.
6. Za: M. Bogucka, _Bona Sforza_, Wrocław 1998, s. 187.
7. Za: P. Jasienica, _Ostatnia_…, dz. cyt., s. 15.
8. Za: tamże, s. 97.
9. J.E. Wolke, _Jan III Waza władca renesansowy_, tłum. Wojciech Łygaś, Gdańsk 2024, s. 56.
10. Tamże.
11. Za: J.E. Wolke, _Jan III Waza_…, dz. cyt., s. 59.
12. Za: tamże, s. 64.
Wstęp
Szwedzki historyk Herman Lindqvist w swojej sztandarowej publikacji _Wazowie. Historia burzliwa i brutalna_ uznał Annę Wazównę za najinteligentniejszą kobietę Rzeczypospolitej czasów Zygmunta III Wazy. Trochę przesadził, bo inteligentnych kobiet w ówczesnym państwie nie brakowało, ale z całą pewnością bohaterka tej publikacji błyszczała na tym tle najjaśniejszym blaskiem. Od reszty odróżniała się bowiem gruntownym wykształceniem, biegłą znajomością sześciu języków i naukowymi zainteresowaniami, pod tym względem przewyższała wielu mężczyzn, nawet tych, którzy mogli się poszczycić ukończeniem znamienitych zagranicznych uczelni. Z relacji z epoki wynika, że zarówno jej ojciec Jan III Waza, jak i starszy brat Zygmunt III Waza często zasięgali u niej opinii i ufali jej w takim samym stopniu jak doświadczonym doradcom i politykom płci męskiej. Jako starosta brodnicki i golubski dowiodła, że białogłowa może być równie dobrym zarządcą dóbr jak mężczyzna. Mało tego, prowadziła aptekę, w której można było nabyć wytwarzane przez nią ziołowe leki. Można przypuszczać, że gdyby żyła w innym kraju, byłaby bardziej znana, być może stałaby się bohaterką wielu utworów literackich, a współcześnie jej biografia mogłaby posłużyć za kanwę filmu. Kto wie, może nawet uznano by ją za ikonę feminizmu, skoro w czasach, w których o losie kobiet decydowali mężczyźni, ich ojcowie, mężowie i bracia, Anna odważyła się iść własną drogą i żyć na własnych zasadach.
Jak na ironię w Polsce, gdzie przecież spędziła większość życia, jest mało znana. Pamięć o Annie Wazównie pielęgnowana jest w zasadzie tylko w Brodnicy i Golubiu-Dobrzyniu, miastach, które tak wiele jej zawdzięczały – przed brodnicką biblioteką, mieszczącą się w niegdysiejszej rezydencji królewny, wzniesiono jej pomnik, a na ścianie kamienicy przy ulicy Paderewskiego 2 można oglądać mural z jej wizerunkiem. W Golubiu-Dobrzyniu zaś, którego starostą z woli swego królewskiego brata została w 1611 roku, można podobno zobaczyć królewnę, której duch regularnie nawiedza jej tamtejsze włości. Ale tej zjawy nie trzeba się bać, bo Wazówna nikomu nigdy nie zaszkodziła, a spotkanie z nią uchodzi za dobry omen. Świadczy o tym legenda o uratowaniu przez ducha królewny Polaków uwięzionych podczas potopu przez Szwedów, których Anna miała wyprowadzić korytarzem wydrążonym pod rzeką Drwęcą. Gdy tylko uciekinierzy wyszli na zewnątrz, korytarz się zawalił, grzebiąc ścigających prześladowców. Co roku podczas organizowanego na terenie zamku balu sylwestrowego można spotkać Wazównę, w której postać wciela się zawsze aktualna Miss Polski. Jest to jednak drobna nieścisłość, bo akurat uroda nie była mocnym atutem królewny.
Anna Wazówna została zapamiętana jako siostra królewskiego brata, którego pomnik, górujący nad Starym Miastem w Warszawie, zna każdy mieszkaniec stolicy Polski i każdy turysta, który przyjeżdża do tego miasta. Zarówno Zygmunt III Waza, jak i jego młodsza siostra, której jest poświęcona ta publikacja, byli członkami dwóch dynastii – Wazów i Jagiellonów, notabene to właśnie pokrewieństwo z dynastią władającą przez dwa wieki Rzeczpospolitą było głównym argumentem decydującym o wybraniu Zygmunta na krakowski tron. Pewną ciekawostką jest fakt, że ani współcześni królowi, ani późniejsi historycy nie uważali za stosowne używać wobec Zygmunta III i jego synów, a zarazem następców, królów Władysława IV i Jana Kazimierza, nazwiska Waza. Jako pierwszy uczynił to dopiero profesor Henryk Wisner (1936–2025). I chociaż w zamyśle uczonego nie leżało dyskredytowanie tych władców, to w oczach wielu Polaków królowie ci, podobnie jak sascy Wettinowie, są przedstawicielami obcej, szwedzkiej dynastii. A przecież ciotka Zygmunta i Anny, a zarazem główna architektka osadzenia siostrzeńca na tronie Rzeczypospolitej, przekonując szlachtę do jego kandydatury, nazywała go „ostatnią latoroślą krwi zacnych Jagiellonów”.
Inna sprawa, że Zygmunt nigdy nie wyrzekł się praw do korony szwedzkiej i całą politykę zagraniczną podporządkował jej odzyskaniu. Co więcej, wszystko wskazuje na to, że nosił się z zamiarem przekazania, a nawet odsprzedaży praw do polskiego tronu jednemu z arcyksiążąt habsburskich, zostawiając swoim poddanym na osłodę inną „latorośl krwi zacnej Jagiellonów”, swoją siostrę, królewnę Annę, którą planował wydać za Habsburga. Wielu historyków jest zdania, że Rzeczpospolita mogłaby na tym skorzystać, królewna bowiem przewyższała brata intelektualnie i była całkiem niezłym politykiem. Tak się jednak nie stało, Anna zaś nigdy nie wyszła za mąż, poświęcając się swojej największej naukowej pasji – botanice i farmacji.
O życiu Wazówny w zasadzie niewiele wiemy, poza podstawowymi informacjami biograficznymi, które możemy znaleźć w każdym jej encyklopedycznym czy internetowym biogramie. Pisanie jej biografii przypomina składanie puzzli, czy jak kto woli, jakiegoś zabytkowego przedmiotu, z którego na skutek zawirowań dziejowych zostały jedynie skorupy. Wazówna zostawiła po sobie całkiem sporą korespondencję – jak dotąd odnaleziono kilkaset listów jej autorstwa – w przeważającej większości dotyczą one jednak spraw oficjalnych, związanych z pełnionym przez nią urzędem starosty brodnickiego i golubskiego. A korespondencja o bardziej prywatnym charakterze, którą prowadziła z zaprzyjaźnioną szarą eminencją dworu Wazów Urszulą Meierin, dotyczy głównie chorób i samopoczucia Anny w ostatnim okresie jej życia.
Niewiele także da się wywnioskować ze szwedzkiego utworu o dość miernej wartości artystycznej, o którego autorstwo podejrzewany jest jej stryj, Karol Sudermański, i który prawdopodobnie powstał w latach 1604–1620, a więc za życia Wazówny. Jest to bowiem zwyczajny paszkwil, przedstawiający królewnę w bardzo niekorzystnym świetle, przypisując jej rozwiązłość seksualną i paranie się czarami. Tam też pojawiają się nazwiska dwóch mężczyzn, z którymi Annę miało łączyć silne uczucie, a nawet intymne relacje. O ile w przypadku jej ukochanego z lat młodzieńczych Gustawa Brahego, wydaje się to dość prawdopodobne, to nie wiadomo, jak sprawa przedstawiała się w przypadku drugiego z jej domniemanych kochanków, o nie do końca zidentyfikowanej tożsamości. Część historyków uważa to za wysoce prawdopodobne, ale większość tezę o romansie nawiązanym przez mocno schorowaną księżniczkę kładzie między bajki.
Jeżeli jednak _Rymowana kronika króla Karola IX_ faktycznie była dziełem szwedzkiego monarchy, to dowodzi ona jednego – Karol obawiał się Anny znacznie bardziej niż jej brata. Ta de facto słaba i cierpiąca na wiele problemów zdrowotnych kobieta była dla niego znacznie bardziej niebezpieczna niż król Zygmunt, dysponujący przecież całą siłą zbrojną Rzeczypospolitej. Nie dość, że Anna była córką króla Jana III Wazy, który bardzo dobrze zapisał się pamięci poddanych, to była także luteranką, w dodatku mądrą i niebywale inteligentną. Gdyby zatem, co spędzało sen z oczu Karola, poślubiła jakiegoś szwedzkiego szlachcica i protestanta, to z łatwością mogłaby sięgnąć po koronę Szwecji, odsuwając swojego stryja w polityczny niebyt. Należało ją zatem oczernić w oczach potencjalnych poddanych, ukazując ją jako „szpetną czarownicę”, na dodatek rozwiązłą.
Wiele informacji dotyczących życia Anny i cech jej osobowości możemy za to pozyskać z panegiryku na jej cześć napisanego przez Martina Opitza na zamówienie jej bratanka, króla Władysława IV, z okazji ceremonii pogrzebowej Wazówny w Toruniu. Wprawdzie jest to typowy utwór funeralny, a jego zasadniczym zadaniem jest opiewanie cnót zmarłej osoby, której jest poświęcony, ale talent literacki jego autora sprawił, że udało mu się odmalować bardzo sympatyczny portret Wazówny. Poeta nawet przemycił informację o jej słabościach, w tym o zamiłowaniu do strojnych sukien, bogato zdobionych klejnotami. Anna była zresztą właścicielką jednej z najwspanialszych kolekcji klejnotów i biżuterii, która jednak nie przetrwała do naszych czasów i nikt nie wie, co się z nią stało. Zapewne została rozkradziona albo, co jest znacznie mniej prawdopodobne, została po śmierci królewny zmyślnie ukryta w podziemiach brodnickiego zamku, gdzie wciąż czeka na znalazcę.
Z całą pewnością Anna doradzała swojemu bratu w kwestiach politycznych, była też urodzoną dyplomatką, czego dowodem jest powierzenie jej dyskretnego nadzoru nad sprawami państwowymi Szwecji, kiedy Zygmunt przebywał na terenie Rzeczypospolitej. Pomimo starań królewny unia Rzeczypospolitej i Szwecji okazała się jednak oparta na zbyt słabych podstawach, by przetrwać. Ostatecznie Zygmunt przegrał rywalizację o władzę ze swoim stryjem Karolem Sudermańskim, a jego siostra wraz z nim wyjechała do Polski, gdzie oboje spędzili resztę życia.
Anna w Rzeczypospolitej nie miała łatwego życia, głównie z powodu swojego wyznania, bo jak wcześniej wspomniano, pomimo że jej brat był tak gorliwym katolikiem, że jego pobożność ocierała się wręcz o dewocję, ona do końca życia trwała przy luteranizmie. Wprawdzie zarówno Zygmunt, jak i jego siostra byli wychowani w katolicyzmie, a na dworze ich rodziców nie brakowało jezuitów, ale dociekliwa, lubująca się w uczonych księgach Wazówna uznała, że nauki Lutra są bliższe jej pojmowaniu Boga i wiary, dlatego jako nastolatka zdecydowała się na konwersję na luteranizm. Mało tego, po przyjeździe do Polski nie zmieniła zdania, pomimo że większość poddanych jej brata była katolikami, podobnie jak jego dwie kolejne żony, a od dnia, w którym postawiła stopę na polskiej ziemi, była namawiana do powrotu na łono Kościoła katolickiego. I to nie tylko przez swoją drugą bratową, wielką zwolenniczkę kontrreformacji, królową Konstancję, ale nawet przez papieskich nuncjuszy: po przyjeździe nad Wisłę każdy z nich prędzej czy później zjawiał się u królewskiej siostry ze szlachetną misją przekonania jej o wyższości katolickiego wyznania nad „kacerską herezją”, za jaką uważano protestantyzm. Ale ona była nieugięta. Ten upór w końcu tak zaostrzył sytuację między nią a królową, że konieczne okazało się odseparowanie od siebie obu bliskich sercu monarchy kobiet. Idealnym rozwiązaniem okazało się przydzielenie Annie przez króla starostwa brodnickiego, a z czasem także golubskiego, co pozwoliło królewnie na sporą niezależność finansową. Wazówna tym samym przetarła nowy szlak dla kobiet, była bowiem pierwszą przedstawicielką płci pięknej piastującą to stanowisko.
W Brodnicy Anna stworzyła prawdziwy azyl dla swoich współwyznawców, ale nie tylko, bo prowadziła również aptekę, w której badała rośliny lecznicze i samodzielnie produkowała rozmaite leki, by potem udostępniać je okolicznej ludności. Niemal do końca życia uczyła się i systematycznie poszerzała swoją wiedzę, ale także sponsorowała uczonych, finansując chociażby wydanie ilustrowanego _Zielnika_ Szymona Syreniusza, monumentalnego dzieła z zakresu botaniki.
Anna zmarła 6 lutego 1625 roku w Brodnicy, pozostawiając po sobie wdzięczną pamięć mieszkańców podległych jej starostw, a ta publikacja jest próbą odtworzenia losów oraz osobowości tej niezwykłej damy o naukowych aspiracjach, która poważyła się żyć na własnych warunkach, do końca życia zachowując niezależność.Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki
1. M. Ferenc, _Zygmunt II August. „Dworzanie go nie lubili, nikomu na nim nie zależało, nawet licznym kochankom. Był zupełnie samotny”_, wywiad przeprowadził Mirosław Maciorowski , https://weekend.gazeta.pl/weekend/7,177342,24217998,zygmunt-ii-august-dworzanie-go-nie-lubili-nikomu-na-nim-nie.html
2. Za: P. Jasienica, _Ostatnia z rodu_, Warszawa 2009, s. 107.
3. Za: tamże.
4. Za: M. Duczmal, _Jagiellonowie. Leksykon biograficzny_, Warszawa 1996, s. 266.
5. Za: tamże.
6. Za: M. Bogucka, _Bona Sforza_, Wrocław 1998, s. 187.
7. Za: P. Jasienica, _Ostatnia_…, dz. cyt., s. 15.
8. Za: tamże, s. 97.
9. J.E. Wolke, _Jan III Waza władca renesansowy_, tłum. Wojciech Łygaś, Gdańsk 2024, s. 56.
10. Tamże.
11. Za: J.E. Wolke, _Jan III Waza_…, dz. cyt., s. 59.
12. Za: tamże, s. 64.
więcej..
