Brudne fragmenty gry. Jak sportswashing, chciwość i korupcja przejęły współczesny futbol - ebook

Spis treści

Postacie

Kalendarium

Wprowadzenie

Rozdział 1. Futbol gotowy na przejęcie

Rozdział 2. Czym jest sportswashing?

Rozdział 3. Roman Wszechmogący

Rozdział 4. Miasto-państwo

Rozdział 5. Smakujmy to!

Rozdział 6. Jak kupiono finały mistrzostw świata

Rozdział 7. Syndrom paryski

Rozdział 8. Cirque du Qatar

Rozdział 9. Ułomna doskonałość

Rozdział 10. W świecie wielkich pieniędzy

Rozdział 11. Poznajcie nowego szefa…

Rozdział 12. Witamy w królestwie

Rozdział 13. Bez kibiców futbol nie istnieje

Rozdział 14. Paragraf 2022

Rozdział 15. Pacjent ma się świetnie… jego rodzina już niekoniecznie

Rozdział 16. Futbol w epoce autokratów

Rozdział 17. Co dalej?

Podziękowania

Przypisy końcowePostacie

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Roman Abramowicz Rosyjski biznesmen i właściciel Chelsea w latach 2003–2022.

AFC (Asian Football Confederation) Azjatycka Konfederacja Piłki Nożnej, zrzeszająca krajowe związki piłkarskie z całego kontynentu (oraz Australię, która w 2006 roku opuściła OFC, Konfederację Piłkarską Oceanii).

Andrea Agnelli Były prezes Juventusu i członek rodziny Agnellich, która założyła firmę FIAT, a także kluczowa postać w projekcie europejskiej Superligi.

Szejk Tamim bin Hamad al Sani Emir Kataru, który jako następca tronu pełnił między innymi funkcję przewodniczącego Katarskiego Komitetu Olimpijskiego i miał duży wpływ na przyznanie temu krajowi organizacji mistrzostw świata w 2022 roku.

Szejk Hamad bin Chalifa al Sani Były emir Kataru, ojciec Tamima bin Hamada Al Saniego, sprawujący władzę w czasie, gdy Katar zdobył prawo organizacji mistrzostw świata w 2022 roku.

Nasser al-Khelaïfi Były zawodowy tenisista, obecnie przedsiębiorca, prezes Paris Saint-Germain, Katarskiej Federacji Tenisa, beIN Media Group i Qatar Sports Investments oraz przewodniczący Europejskiego Stowarzyszenia Klubów. Od 2013 roku minister bez teki w rządzie Kataru.

Chaldun al-Mubarak Prezes Manchesteru City, dyrektor generalny i dyrektor zarządzający państwowego funduszu inwestycyjnego Mubadala Investment Company, prezes Executive Affairs Authority (EAA), członek Rady Wykonawczej emiratu Abu Zabi.

Jasir al-Rumajjan Saudyjski przedsiębiorca związany z władzami swego kraju, prezes funduszu inwestycyjnego Public Investment Fund, Saudi Aramco i Newcastle United.

Hassan al-Thawadi Sekretarz generalny Najwyższej Komisji ds. Realizacji i Dziedzictwa Lokalnego Komitetu Organizacyjnego Mistrzostw Świata FIFA 2022 w Katarze.

David Beckham Były piłkarz Manchesteru United, Realu Madryt (w erze tak zwanych Galácticos) i reprezentacji Anglii; postać, dzięki której popularność piłkarzy weszła na nowy poziom.

Silvio Berlusconi Zmarły w 2023 roku przedsiębiorca i polityk, właściciel holdingu Fininvest, imperium medialnego Mediaset i (w latach 1986–2017) klubu AC Milan, czterokrotny premier Włoch.

Mohammed bin Hammam Były prezes Katarskiego Związku Piłki Nożnej i prezes Azjatyckiej Konfederacji Piłki Nożnej.

Joseph (Sepp) Blatter Szwajcarski ekonomista i działacz sportowy, prezydent FIFA w latach 1998–2015.

Jean-Marc Bosman Były pomocnik belgijskiego RFC Liège, który w 1990 roku zablokował transfer zawodnika do francuskiego USL Dunkerque, w wyniku czego piłkarz wniósł sprawę przeciwko swemu klubowi, Królewskiemu Belgijskiemu Związkowi Piłki Nożnej i UEFA do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i wygrał ten przełomowy dla losów europejskiego futbolu proces. W efekcie na terenie UE wprowadzono tak zwane prawo Bosmana, na mocy którego zawodnicy po zakończeniu kontraktu mogą za darmo przejść do innej drużyny.

CAF (Confederation of African Football) Afrykańska Konfederacja Piłki Nożnej.

Dżamal Chaszukdżi Saudyjski dziennikarz krytykujący władze, zamordowany w 2018 roku w ambasadzie swego kraju w Stambule.

Aleksander Čeferin Słoweński prawnik i działacz piłkarski, prezydent UEFA od 2016 roku.

Clearlake Capital Firma inwestycyjna typu private equity z siedzibą w Stanach Zjednoczonych, która od 2022 roku jest większościowym właścicielem Chelsea.

CONCACAF (Confederation of North, Central America and Caribbean Association Football) Konfederacja Piłki Nożnej Ameryki Północnej, Środkowej i Karaibów.

CONMEBOL (Confederación Sudamericana de Fútbol) Południowoamerykańska Konfederacja Piłki Nożnej.

Martin Edwards Prezes Manchesteru United w latach 1980–2002, obecnie dożywotni honorowy prezes klubu.

Recep Tayyip Erdoğan Turecki polityk, burmistrz Stambułu w latach 1994–1998, premier Turcji (2003–2014), obecnie prezydent tego kraju (od 2014 roku), wielokrotnie oskarżany o dyktatorskie zapędy.

Sir Alex Ferguson Szkocki trener, w latach 1986–2013 menedżer Manchesteru United, przez wielu uważany za najlepszego szkoleniowca w historii.

FIFA (ang. International Federation of Association Football, fr. Fédération Internationale de Football Association) Międzynarodowa Federacja Piłki Nożnej, organizacja odpowiedzialna za zarządzanie rozgrywkami piłkarskimi na całym świecie i ich prowadzenie.

The Football Association Organizacja zarządzająca angielskim futbolem, najstarszy związek piłkarski na świecie, założony w 1863 roku.

Rodzina Glazerów Amerykańscy biznesmeni, właściciele większościowego pakietu udziałów w Manchesterze United, który nabyli w 2005 roku w ramach wykupu lewarowanego (leveraged buyout, LBO). Początkowo na jej czele stał zmarły w 2014 roku Malcolm; spośród jego sześciorga dzieci najbardziej zaangażowani w działalność w świecie futbolu są Joel i Avram.

Josep (Pep) Guardiola Były hiszpański piłkarz, od 2016 roku menedżer Manchesteru City, wcześniej trener Barcelony i Bayernu Monachium. Przez wiele osób uważany za najlepszego szkoleniowca w historii.

John Henry Amerykański biznesmen, właściciel Liverpoolu (za pośrednictwem założonej przez siebie spółki Fenway Sports Group) i drużyny baseballowej Boston Red Sox.

Gianni Infantino Szwajcarski działacz sportowy włoskiego pochodzenia, w latach 2009–2016 sekretarz generalny UEFA, od 2016 roku prezydent FIFA.

Boris Johnson Brytyjski historyk i polityk, burmistrz Londynu w latach 2008–2016, minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii (2016–2018), lider Partii Konserwatywnej i premier w latach 2019–2022.

Xi Jinping Sekretarz generalny Komunistycznej Partii Chin od 2012 roku, przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej od 2013 roku.

Stan Kroenke Amerykański biznesmen, właściciel Arsenalu Londyn (za pośrednictwem spółki Kroenke Sports & Entertainment), a także innego klubu piłkarskiego, Colorado Rapids, drużyny koszykarskiej Denver Nuggets i zespołu hokejowego Colorado Avalanche.

Daniel Levy Angielski biznesmen, prezes Tottenhamu Hotspur w latach 2001–2025.

Emmanuel Macron Prezydent Francji od 2017 roku.

Roberto Mancini Były reprezentant Włoch i trener; menedżer Manchesteru City w latach 2009–2013, selekcjoner reprezentacji Włoch (2018–2023) i Arabii Saudyjskiej (2023–2024), od listopada 2025 roku trener katarskiej drużyny Al-Sadd.

Kylian Mbappé Francuski napastnik, kapitan reprezentacji swego kraju, który w 2024 roku przeniósł się z Paris Saint-Germain do Realu Madryt. Przez wielu uważany za jednego z najlepszych obecnie piłkarzy na świecie.

Lionel Messi Argentyński piłkarz, uważany przez wielu za najlepszego piłkarza w historii, wychowanek Barcelony, z której przeniósł się w 2021 roku do Paris Saint-Germain, od 2023 roku występuje w Interze Miami. Mistrz świata z 2022 roku.

Massimo Moratti Włoski przemysłowiec, do 2013 roku właściciel Interu Mediolan, obecnie jego honorowy prezes.

Rupert Murdoch Australijsko-amerykański magnat medialny, właściciel BskyB, bezpośrednio zaangażowany we wstępne rozmowy dotyczące transmisji przez tę stację rozgrywek Premier League.

Szejk Mansur bin Zajid al-Nahajjan Wiceprezydent i wicepremier Zjednoczonych Emiratów Arabskich, brat prezydenta, szejka Muhammada bin Zajida al-Nahajjana. Poprzez Abu Dhabi United Group kontroluje Manchester City.

Szejk Muhammad bin Zajid al-Nahajjan Prezydent Zjednoczonych Emiratów Arabskich i emir Abu Zabi.

Neymar (właśc. Neymar da Silva Santos Júnior) Brazylijski piłkarz, który przeniósł się z Barcelony do Paris Saint-Germain za rekordową kwotę 222 milionów euro. W młodości uznawany za następcę Pelégo, podobnie jak on jest wychowankiem Santosu, w którym obecnie spędza końcówkę kariery.

OFC (Oceania Football Confederation) Konfederacja Piłkarska Oceanii, w jej skład wchodzą krajowe związki piłkarskie z tego regionu (z wyjątkiem Australii). Ze względu na niski poziom sportowy do 2026 roku nie miała zagwarantowanego ani jednego miejsca na mundialu.

Florentino Pérez Hiszpański przedsiębiorca z branży budowlanej, prezes Realu Madryt w latach 2000–2006 oraz od 2009 roku.

Rui Pinto (właśc. Rui Pedro Gonçalves Pinto) Portugalski haker, aktywista i sygnalista, twórca serwisu internetowego Football Leaks, który opublikował wiele sensacyjnych wycieków na temat świata piłki nożnej.

Public Investment Fund Państwowy fundusz inwestycyjny Arabii Saudyjskiej, właściciel większościowego pakietu akcji Newcastle United.

Simon Pearce Członek rady dyrektorów City Football Group, specjalny doradca przewodniczącego Executive Affairs Authority w Abu Zabi, główny doradca ds. komunikacji władz tego emiratu.

Michel Platini Wybitny francuski piłkarz, mistrz Europy w 1984 roku, trzykrotny zdobywca Złotej Piłki, prezydent UEFA w latach 2007–2015.

Władimir Putin Prezydent Rosji w latach 1999–2008 i od 2012 roku, w latach 2008–2012 premier tego kraju, który za jego rządów stał się totalitarną dyktaturą. Oficjalnie uznany za zbrodniarza wojennego w związku z inwazją na Ukrainę.

Qatar Sports Investments Spółka zależna katarskiego państwowego funduszu inwestycyjnego Qatar Investment Authority, której celem jest inwestowanie w sport. Posiada większościowe pakiety akcji w Paris Saint-Germain i belgijskim KAS Eupen oraz mniejszościowy w portugalskim SC Braga.

Sir Jim Ratcliffe Brytyjski miliarder z branży petrochemicznej, założyciel i prezes koncernu Ineos, od 2024 roku mniejszościowy udziałowiec Manchesteru United.

Cristiano Ronaldo Portugalski piłkarz, gwiazda Manchesteru United, Realu Madryt i Juventusu, od 2023 roku zawodnik

Al-Nassr, klubu występującego w Saudi Pro League. Mistrz Europy w 2016 roku, zdobywca pięciu Złotych Piłek i pięciu Pucharów Europy, najlepszy strzelec w historii Realu Madryt i Ligi Mistrzów. Pierwszy aktywny piłkarz, który został miliarderem.

Karl-Heinz Rummenigge Były reprezentant Niemiec, legenda Bayernu Monachium, dwukrotny zdobywca Złotej Piłki. W latach 2002–2021 prezes Bayernu Monachium, od 2008 do 2017 roku przewodniczący Europejskiego Stowarzyszenia Klubów (European Club Association, ECA).

Muhammad bin Salman Książę koronny i następca tronu Królestwa Arabii Saudyjskiej, od 2022 roku premier tego kraju i jego faktyczny przywódca. Powszechnie nazywany „MBS”.

Nicolas Sarkozy Francuski konserwatywny polityk, prezydent swego kraju w latach 2007–2012, były minister w kilku rządach, deputowany i poseł do Parlamentu Europejskiego. Skazywany między innymi za korupcję i nielegalne finansowanie kampanii prezydenckiej przez libijskiego dyktatora Mu’ammara al-Kaddafiego.

Irving Scholar Były prezes Tottenhamu Hotspur, który w 1983 roku jako pierwszy wprowadził klub piłkarski na giełdę, omijając zakazujące tego przepisy.

Richard Scudamore Angielski działacz piłkarski, dyrektor generalny Premier League w latach 1999–2014, między 2014 a 2018 rokiem prezes wykonawczy tej organizacji.

Thaksin Shinawatra Tajski polityk i przedsiębiorca, były właściciel Manchesteru City (w latach 2007–2008) i były premier Tajlandii (w latach 2001–2006).

Ferran Soriano Hiszpański przedsiębiorca i działacz sportowy, od 2012 roku dyrektor generalny Manchesteru City, wcześniej – w latach 2003–2008 – wiceprezydent ds. finansowych w FC Barcelonie.

Amanda Staveley Brytyjska finansistka, w latach 2021–2024 posiadała mniejszościowy pakiet udziałów w Newcastle United.

Javier Tebas (właśc. Xavier Tebas Medrano) Hiszpański prawnik, prezes La Liga od 2013 roku.

UEFA Unia Europejskich Związków Piłkarskich, zrzeszająca europejskie federacje krajowe.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Kalendarium

---------------------- ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
grudzień 1863 Publikacja Rules of Association Football, pierwszych przepisów gry w piłkę nożną.

wrzesień 1899 Od nowego sezonu angielskie kluby musiały zastosować się do nowych przepisów, skodyfikowanych później jako Paragraf 34, które ograniczały możliwości wypłaty dywidendy przez właścicieli klubów i zakazywały pobierania wynagrodzenia przez ich dyrektorów.

wrzesień 1901 Od nowego sezonu w Anglii wszedł w życie górny limit zarobków.

maj 1904 Powstała FIFA.

wrzesień 1932 Narodziny Królestwa Arabii Saudyjskiej.

czerwiec 1954 Powstała UEFA.

kwiecień 1955 Utworzenie w Paryżu rozgrywek o Puchar Europy, które ruszyły we wrześniu tego samego roku.

styczeń 1961 Angielskie Stowarzyszenie Piłkarzy Zawodowych doprowadziło do zniesienia górnego limitu zarobków.

wrzesień 1971 Powstanie Kataru jako państwa.

grudzień 1971 Powstanie Zjednoczonych Emiratów Arabskich.

czerwiec 1974 Stanowisko prezydenta FIFA objął João Havelange.

czerwiec 1978 W Argentynie odbyły się finały mistrzostw świata. Krajem tym rządziła wówczas junta wojskowa z generałem Jorge Videlą na czele, która była krytykowana przez Amnesty International za polityczne wykorzystywanie turnieju.

październik 1983 Tottenham Hotspur jako pierwszy klub piłkarski wszedł na giełdę po tym, jak Irving Scholar z powodzeniem obszedł Paragraf 34.

maj 1985 W pożarze na stadionie Bradford City zginęło 56 kibiców.

Niedługo później na brukselskim Heysel przed finałem Pucharu Europy śmierć poniosło 39 fanów.

luty 1986 Silvio Berlusconi przejął AC Milan.

wrzesień 1987 W pierwszej rundzie Pucharu Europy Napoli z Diego Maradoną w składzie trafiło na Real Madryt, co Berlusconi nazwał „ekonomicznym nonsensem”.

kwiecień 1989 Na Hillsborough podczas półfinału Pucharu Anglii wskutek „zaniedbań” organizatorów zginęło 97* kibiców Liverpoolu.

styczeń 1990 Publikacja raportu Taylora, rekomendującego wprowadzenie szeroko zakrojonych zmian w angielskim futbolu.

sierpień 1990 Irak dokonał agresji na Kuwejt, rozpoczynając I wojnę w Zatoce Perskiej.

październik 1990 Hiszpańskie władze wprowadziły ustawę 10/1990, na mocy której kluby piłkarskie otrzymały status specjalnych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością,

co pozwoliło im zażegnać widmo finansowej katastrofy. Tylko cztery z nich mogą dalej funkcjonować jako własność swoich członków.

kwiecień 1991 Komisja Europejska uzgodniła z UEFA przepisy, na mocy których zespoły rywalizujące w rozgrywkach europejskich mogą wystawiać tylko trzech piłkarzy zagranicznych i dwóch „zasymilowanych”, czyli mieszkających w danym kraju od co najmniej pięciu lat.

czerwiec 1991 Manchester United wszedł na giełdę.

maj 1992 Powstała Premier League, której rozgrywki wystartowały w sierpniu tego samego roku.

sierpień 1992 Puchar Europy został przekształcony w Ligę Mistrzów.

wrzesień 1993 Kluby La Liga dostały zgodę na indywidualną sprzedaż praw telewizyjnych – był to skutek wyroku sądu wydanego na gruncie prawa konkurencji. Pozwoliło to Realowi Madryt i Barcelonie zdominować ten rynek.

czerwiec–lipiec 1994 W Stanach Zjednoczonych rozegrano finały mistrzostw świata.

grudzień 1995 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej opublikował orzeczenie w sprawie Bosmana, gwarantujące swobodny przepływ piłkarzy na terenie UE i znoszące ograniczenia liczby zawodników zagranicznych.

sierpień 1997 Rozszerzenie Ligi Mistrzów o kluby z drugich miejsc w najlepszych ligach Europy.

czerwiec 1998 Sepp Blatter został wybrany na prezydenta FIFA.

październik 1998 Niemiecki Związek Piłki Nożnej wprowadził zasadę 50 + 1.

sierpień 1999 UEFA kolejny raz powiększyła Ligę Mistrzów – odtąd występowały w niej po cztery pierwsze zespoły z najlepszych lig.

lipiec 2000 Florentino Pérez został wybrany na prezesa Realu Madryt, po czym w ramach spełnienia jednej z obietnic wyborczych wpłacił kwotę odstępnego za Luísa Figo i wykupił go z Barcelony.

wrzesień 2000 Powstała grupa G14, zrzeszająca największe kluby – w 2008 roku wyłoni się z niej Europejskie Stowarzyszenie Klubów (ECA).

lipiec 2003 Roman Abramowicz kupił Chelsea.

maj 2005 Rodzina Glazerów sfinalizowała umowę wykupu lewarowanego i przejęła Manchester United.

maj 2006 We Włoszech wybuchła afera Calciopoli, związana z ustawianiem wyników meczów.

lipiec 2007 Thaksin Shinawatra przejął Manchester City.

sierpień 2007 W Abu Zabi zaprezentowano Wizję 2030.

lipiec 2008 Pep Guardiola został trenerem Barcelony.

wrzesień 2008 Należąca do szejka Mansura Abu Dhabi United Group wykupiła Manchester City.

Upadł bank Lehman Brothers, w efekcie czego wybuchł globalny kryzys finansowy.

maj 2010 Komitet Wykonawczy UEFA jednogłośnie zatwierdził zasady Finansowego Fair Play (Financial Fair Play, FFP), które zaczęły obowiązywać od sezonu 2013/14.

grudzień 2010 Rosja została wybrana na gospodarza mundialu w 2018 roku, a kolejny turniej, w 2022 roku, powierzono Katarowi.

Tunezyjczyk Mohamed Bouazizi dokonał samospalenia w akcie protestu przeciwko dyktatorskim rządom Zajna Al-Abidina bin Alego, dając impuls do wybuchu arabskiej wiosny.

czerwiec 2011 Qatar Sports Investments kupił Paris Saint-Germain.

styczeń 2013 Powstała City Football Group – najważniejszym z wchodzących w jej skład klubów jest Manchester City.

luty 2013 Premier League sprzedała zagraniczne prawa telewizyjne na trzy lata za 5,5 miliarda funtów.

maj 2014 Pierwsze dochodzenia w sprawie naruszeń przepisów FFP kończą się „ugodami” UEFA z PSG i Manchesterem City, a ostatecznie również karami finansowymi w wysokości 20 milionów euro.

marzec 2015 Arabia Saudyjska, stojąc na czele koalicji z udziałem ZEA, włączyła się w wojnę domową w Jemenie. Kilka tygodni później Muhammad bin Salman został głównodowodzącym saudyjskiej armii.

maj 2015 Na wniosek amerykańskich organów ścigania szwajcarska policja zatrzymała w zuryskim hotelu Baur au Lac siedmiu działaczy FIFA pod zarzutem korupcji.

Blattera wybrano na następną kadencję, jednak po kilku dniach w atmosferze skandalu korupcyjnego podał się do dymisji.

wrzesień 2015 Szwajcarska prokuratura wpada na trop dwóch milionów franków przelanych w 2011 roku przez FIFA na rzecz Michela Platiniego, prezydenta UEFA – sprawa poskutkowała dymisją Francuza.

Powstał serwis internetowy Football Leaks.

luty 2016 Gianni Infantino wygrał wybory na stanowisko prezydenta FIFA.

kwiecień 2016 W Arabii Saudyjskiej zaprezentowano Wizję 2030.

maj 2016 Leicester City zdobył mistrzostwo Anglii.

sierpień 2016 ECA wykorzystała panującą w UEFA próżnię decyzyjną, by uzgodnić „tantiemy” z Ligi Mistrzów – do klubów miało trafić więcej pieniędzy na podstawie ich wyników w ostatnich dziesięciu latach.

wrzesień 2016 Aleksander Čeferin wygrał wybory na stanowisko prezydenta UEFA.

czerwiec 2017 Początek kryzysu dyplomatycznego nad Zatoką Perską.

Muhammad bin Salman został księciem koronnym Arabii Saudyjskiej.

sierpień 2017 PSG kupiło Neymara za rekordową kwotę 222 milionów euro, czyli klauzulę odstępnego zawartą w kontrakcie Brazylijczyka z Barceloną.

kwiecień 2018 Infantino zaczął planować organizację Klubowych Mistrzostw Świata w rozszerzonej formule, z udziałem 32 zespołów.

czerwiec 2018 Początek finałów mistrzostw świata w Rosji. Infantino oglądał mecz otwarcia, siedząc obok Muhammada bin Salmana i Władimira Putina.

PSG dzięki kruczkowi prawnemu uniknęło sankcji po drugim już dochodzeniu w sprawie naruszenia zasad FFP.

USA zdobyły prawo organizacji Mundialu w 2026 roku.

lipiec 2018 Elliott Management przejął AC Milan.

październik 2018 Zabójstwo w Stambule Dżamala Chaszukdżiego, saudyjskiego dziennikarza i dysydenta.

listopad 2018 Football Leaks opublikował e-maile pracowników Manchesteru City, na podstawie których UEFA i Premier League wszczęły dochodzenia w sprawie potencjalnego naruszenia przez klub regulacji finansowych.

sierpień 2019 Bury AFC po 125 latach został usunięty z English Football League z powodu upadłości.

luty 2020 UEFA ogłosiła dwuletnie wykluczenie Manchesteru City z Ligi Mistrzów oraz nałożenie na klub kary finansowej w wysokości 30 milionów euro za „poważne naruszenia” zasad FFP.

marzec 2020 Z powodu rozwoju pandemii COVID-19 na ponad dwa miesiące zostały wstrzymane niemal wszystkie rozgrywki piłkarskie na świecie.

kwiecień 2020 Mike Ashley uzgodnił warunki sprzedaży Newcastle United na rzecz konsorcjum z saudyjskim Public Investment Fund (PIF) na czele.

lipiec 2020 Sportowy Sąd Arbitrażowy uchylił dwuletnie wykluczenie Manchesteru City z Ligi Mistrzów i zmniejszył karę finansową dla klubu do dziesięciu milionów euro, uznając, że ten rzeczywiście „nie współpracował z władzami ”.

styczeń 2021 Koniec kryzysu dyplomatycznego nad Zatoką Perską.

kwiecień 2021 Utworzenie europejskiej Superligi; projekt upadł jednak już po trzech dniach.

Nasser Al-Khelaïfi, prezes PSG, został przewodniczącym ECA.

sierpień 2021 CVC, fundusz private equity, wykupił mniejszościowe udziały w La Liga.

Na skutek obowiązujących w hiszpańskim futbolu regulacji finansowych i zadłużenia klubu Lionel Messi został zmuszony do transferu z Barcelony do PSG.

październik 2021 PIF, jako główny uczestnik większego konsorcjum, sfinalizował zakup 80 procent akcji Newcastle United.

luty 2022 Pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę. Brytyjski rząd nałożył na Romana Abramowicza sankcje, wobec czego oligarcha musiał sprzedać Chelsea. UEFA wykluczyła rosyjskie zespoły ze swoich rozgrywek, a FIFA – reprezentację tego kraju z eliminacji do mundialu.

maj 2022 Clearlake Capital został większościowym udziałowcem Chelsea.

listopad 2022 Inauguracja finałów mistrzostw świata w Katarze.

grudzień 2022 Cristiano Ronaldo podpisał kontrakt z Al-Nassr z Rijadu. Pół roku później Saudi Pro League ogłosiła, że ten klub i trzy inne zostały przejęte przez PIF w ramach narodowego projektu utworzenia jednych z najlepszych rozgrywek piłkarskich na świecie.

luty 2023 Po trwającym cztery lata śledztwie Premier League postawiła Manchesterowi City 115 zarzutów naruszenia zasad FFP.

czerwiec 2023 Należący do Abu Zabi Manchester City wygrał Ligę Mistrzów jako pierwszy w historii tych rozgrywek klub będący własnością państwa.

październik 2023 FIFA ogłosiła, że wypadający w setną rocznicę pierwszych finałów mistrzostw świata mundial w 2030 roku zacznie się trzema meczami w Ameryce Południowej, a następnie przeniesie się do Maroka, Portugalii i Hiszpanii. Z kolei w 2034 roku turniej odbędzie się w Arabii Saudyjskiej.

grudzień 2023 Sir Jim Ratcliffe sfinalizował przejęcie mniejszościowych udziałów w Manchesterze United, uniemożliwiając tym samym wykupienie klubu przez katarskiego szejka Jassima.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł w sprawie Superligi, wzywając FIFA i UEFA do weryfikacji ich procedur i procesów związanych z zarządzaniem.

czerwiec 2024 Kylian Mbappé za darmo, po wygaśnięciu kontraktu, przeszedł z PSG do Realu Madryt.

wrzesień 2024 Kolejne rozszerzenie Ligi Mistrzów, tym razem do 36 zespołów, i wprowadzenie „systemu szwajcarskiego”.

grudzień 2024 Mundial w 2030 roku został przyznany Maroku, Portugalii i Hiszpanii, a turniej w 2034 – Arabii Saudyjskiej; w obu przypadkach „przez aklamację” w ramach niezwykle kontrowersyjnej procedury wyboru, przeprowadzonej w siedzibie FIFA w Zurychu.

maj 2025 PSG wygrało Ligę Mistrzów i zostało drugim zwycięzcą tych rozgrywek, którego właścicielem jest państwo. Paryżanie rozgromili w finale Inter Mediolan 5:0, tym samym triumfując w decydującym meczu tych rozgrywek największą różnicą bramek w historii.
---------------------- ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------

1.

* Na miejscu zginęło 96 osób. Za 97. ofiarę uważa się Andrew Devine’a, który podczas tragedii został trwale okaleczony. Zmarł w 2021 roku. Niektórzy jako 98. ofiarę traktują Stephena Whittle’a, który nie mógł pojechać na mecz i odstąpił bilet przyjacielowi. Przez lata obwiniał się o jego śmierć. W 2011 popełnił samobójstwo .Wprowadzenie

O tej chwili Lionel Messi marzył całe życie, choć chyba nie tak ją sobie wyobrażał. Gdy wybitny Argentyńczyk oczekiwał, aż wreszcie wzniesie trofeum mistrza świata, media już robiły z tego jedną z najbardziej inspirujących historii sportowych wszech czasów, na równi z tak historycznymi wydarzeniami jak odzyskanie w 1974 roku tytułu bokserskiego mistrza świata wagi ciężkiej przez Muhammada Alego. Nagle jednak wśród obserwatorów tego, co dzieje się na podium katarskiego Lusail Stadium, zapanowała powszechna konsternacja. Po finale każdego z dotychczasowych mundiali kapitan zwycięskiej reprezentacji wznosił puchar w stroju drużyny narodowej. Za każdym razem był to moment nieśmiertelności dla danego kraju i całego sportu. Tym razem herb Argentyny i słynne niebiesko-białe pasy zostały zasłonięte – Messiemu założono biszt, tradycyjny arabski płaszcz, co w wielu innych okolicznościach należałoby uznać za piękny gest i zaszczyt. W tym przypadku jednak nie dało się oddzielić tego posunięcia od faktu, że kapitana Argentyńczyków w ów strój przyodział sam emir Kataru. Autokratyczny władca dopilnował, by gospodarze mundialu wtrącili trzy grosze w ten jakże ważny epizod historii futbolu. Płaszcz sam w sobie nie stanowił problemu, nie można tego natomiast powiedzieć o tym, jak znalazł się na Argentyńczyku. Lusail Stadium zapisał się właśnie w dziejach piłki nożnej, a dar monarchy miał się wszystkim skojarzyć z sukcesem Messiego, tak jak kiedyś meksykański Estadio Azteca wywoływał asocjacje z Pelém i Maradoną. I to wszystko pomimo olbrzymich kosztów ludzkich, jakie wiązały się z budową katarskiego stadionu i infrastruktury wokół niego. Takiej soft power nie zapewni nawet najbardziej intensywna dyplomacja czy największa siła polityczna. Jak gdyby tego było mało, prezent ten został wręczony bezpośrednio po fantastycznym widowisku sportowym, być może zasługującym nawet na miano futbolu doskonałego. Finałowe popisy zawodników obu drużyn zostaną zapamiętane na zawsze.

Messi nie przejął się całą sytuacją i trudno mu się dziwić. Wpatrywał się jedynie w oszałamiający złoty puchar, nagrodę za szczytowe osiągnięcie w tym sporcie. Trudno o lepszą metaforę współczesnego futbolu i właśnie dlatego wszyscy inni powinni przejąć się tym zdarzeniem. Ów poruszający moment – i cała piłka nożna – został zawłaszczony i zbezczeszczony przez potężniejsze siły. Dzisiaj trudno oglądać futbol na najwyższym poziomie, nie myśląc o tym, jak drastycznie zmienia się on na naszych oczach, podczas gdy kibice – czyli ci, do których ten sport rzekomo należy – nic nie mogą na to poradzić. Sam świat futbolu, nawet gdy w ogóle podejmie jakieś próby, nie daje rady odpowiednio egzekwować własnych przepisów. Jest w coraz większym stopniu wykorzystywany w wątpliwych celach, został też w dużej mierze zdominowany przez środowiska, które nie cieszą się bynajmniej nieposzlakowaną opinią. Zjawisko to jest nazywane „sportswashingiem” – owo określenie niestety na stałe weszło do futbolowego słownika. Wzniesienie Pucharu Świata przez Messiego jest tego najdobitniejszym przykładem.

Ten obraz – podobnie jak sam termin „sportswashing” – niesie za sobą olbrzymie znaczenie. Arabia Saudyjska i Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEA), czyli kraje odpowiedzialne za katarski kryzys dyplomatyczny z lat 2017–2021, przyglądały się temu wszystkiemu z zazdrością, jednocześnie kreśląc własne plany. Rosja z kolei została z tych finałów wykluczona z powodu ataku na Ukrainę. W 2018 roku sama była jednak gospodarzem mundialu i wykorzystała to wydarzenie do własnych celów propagandowych, podobnie jak to zrobili naziści podczas berlińskich Letnich Igrzysk Olimpijskich w 1936 roku. Wywołana przez Władimira Putina wojna dodatkowo ośmieliła władze Kataru, ponieważ sprawiła, że świat w jeszcze większym stopniu stał się uzależniony od wydobywanego w arabskim państwie gazu ziemnego. Surowiec ten to obecnie narzędzie umacniania systemu kapitalistycznego, który jeszcze bardziej pożądliwym wzrokiem zaczął spoglądać na emocje kreowane przez futbol. W obrazku z dekoracji drużyny Argentyny w Katarze chodziło nie tyle o piłkę, ile o pokaz siły, bezpieczeństwo na arenie międzynarodowej oraz znaczenie paliw kopalnych. Jego tłem był jeden z najpoważniejszych problemów toczących nasz świat, w którym futbol stał się kolejnym niesłusznie wykorzystywanym dobrem kulturowym.

Jak dotąd efekty są następujące: Manchester City, klub należący do prezydenta Abu Zabi, w siedem lat sięgnął po więcej trofeów niż jakikolwiek inny angielski zespół w historii tego sportu; należący do Katarczyków Paris Saint-Germain zamienił ligę francuską w nieśmieszny żart, a gospodarzami mistrzostw świata zostały kraje, do których boją się jeździć osoby należące do różnych mniejszości, w przygotowywaniu turniejów zaś wykorzystuje się niemal niewolniczą pracę ludzi. Realia finansowe futbolu zostały postawione na głowie – gdziekolwiek się spojrzy, widać wpływy krajów arabskich. Kapitalizm wpycha się wszędzie tam, gdzie tylko może.

A przecież nie po to powstał futbol. Jego celem nie jest generowanie zysków – w swej istocie nadal pozostaje grą mającą reprezentować społeczności, a nie autokratycznych władców. To właśnie dlatego tak pilnie musimy przyjrzeć się obecnej sytuacji w piłce nożnej oraz wyjaśnić, czym konkretnie jest sportswashing. To wszystko jest tym bardziej zaskakujące, że jak dotąd nie doszło do publicznej debaty nad możliwością przejęcia tego sportu przez państwa, ów temat nie pojawił się nawet w dyskusjach władz publicznych poświęconych dobru futbolu. Mówimy zatem o jego przyszłości oraz o cynicznym wykorzystywaniu tego sportu do zmiany oblicza naszego świata. Gdy rozważa się tę kwestię, momentalnie dochodzi się do wniosku, że o sportswashingu nie da się rozmawiać, nie wspominając o położeniu futbolu w przeszłości i oddziałujących na niego siłach. Historia współczesnej piłki nożnej to historia jej przekształcania i zniekształcania przez trzy główne siły. To dzieje geopolityki, a dokładniej – rywalizacji między konkretnymi krajami znad Zatoki Perskiej. To historia zachodniego hiperkapitalizmu, zarówno zrodzonego na łonie futbolu, jak i przychodzącego z zewnątrz. To wreszcie opowieść o przychylności władz piłkarskich dla wszystkich tych zjawisk, która w dużej mierze wynika z faktu, że struktura tych organizacji ma się nijak do współczesnych wyzwań.

W istocie nie chodzi tu zatem o sportswashing, a o skrajne finansowe upolitycznienie futbolu, który stał się areną walki między państwami o status. Ten sport należało przed tym wszystkim chronić, tymczasem było dokładnie odwrotnie. Piłka nożna jest w tej chwili narzędziem w rywalizacji o znacznie większe interesy. Siły kapitalistyczne usiłują zarobić na tym sporcie tyle, ile tylko się da, a geopolityczne potęgi próbują wpompować w futbol jak najwięcej pieniędzy, by wykorzystać jego infrastrukturę. Duża część stojących za tymi procesami ludzi dba wyłącznie o własny interes, nie troszcząc się przy tym o sport. Te zależności pozwalają kompleksowo wyjaśnić dzisiejsze realia piłki nożnej.

W dużej mierze ów mechanizm sprowadza się do siłowego wtłaczania futbolu w szersze ramy polityczne, nie będzie zatem zaskoczeniem, że owe procesy ruszyły na początku lat 80. XX wieku, czyli wraz z nastaniem neoliberalizmu gospodarczego na skalę globalną1. W piłce nożnej zostały one posunięte do skrajności, jakiej nie potrafiliby sobie wyobrazić Ronald Reagan i Margaret Thatcher – w sumie to dość paradoksalne, jeśli weźmiemy pod uwagę ostentacyjnie drwiący stosunek brytyjskiej premier do tego sportu. Środowisko piłkarskie przyjęło zmiany z otwartymi ramionami, dzięki czemu futbol, jak to ujął historyk Tom Holland, szybko urósł do rangi „absolutnie najbardziej powszechnej aktywności w dziejach człowieka”2. Proces ten nabierał tempa w pewnych kluczowych momentach, takich jak orzeczenie w sprawie Bosmana czy pomysł Silvio Berlusconiego, byłego premiera Włoch, by stworzyć „widowisko telewizyjne”, a jego ukoronowaniem było powstanie Ligi Mistrzów i Premier League. Rozwój internetu pomógł temu zjawisku opanować cały świat. Powstała sieć superklubów, które zyskały tak olbrzymią globalną popularność, że autokraci zobaczyli w nich źródło kapitału społecznego. Futbol stał się ogromnym organizmem, przez co jego elity się zawęziły, a wówczas stały się łatwym celem do przejęcia i wplątania w geopolitykę.

Kraje znad Zatoki Perskiej, szukające nowej wizji na przyszłość, w której nie będzie się już dało żyć z paliw kopalnych, dostrzegły w piłce nożnej potencjalne narzędzie do realizacji własnych celów, a przy okazji arenę wewnętrznej rywalizacji w regionie. Drogę wskazał im Roman Abramowicz, który w 2003 roku kupił londyńską Chelsea i tym samym dał początek całkiem nowej rzeczywistości. Nabywanie klubów stało się bardzo ważnym elementem strategii niemal żywcem wyjętej z podręczników sportswashingu – i ważnym uzupełnieniem klasycznego podejścia, czyli goszczenia dużych turniejów. Kontrowersyjne wybory organizatorów finałów mistrzostw świata w latach 2018 i 2022 do dziś zalicza się do momentów, które miały największy wpływ na współczesny futbol. Mocno przyczyniły się one do ukształtowania znanej nam piłki, a pewnie również dzisiejszego świata. Powierzenie Katarowi mundialu stało się jednym z ważniejszych aspektów kryzysu dyplomatycznego w regionie, przy czym futbol uczyniono zakładnikiem tamtejszej zimnej wojny. Ta decyzja bezpośrednio miała wpływ na rekordowy transfer Neymara z Barcelony do PSG, co z kolei postawiło na głowie realia ekonomiczne całego tego sportu.

Po finałach mistrzostw świata w 1994 roku piłką nożną zainteresowali się – z komercyjnego punktu widzenia – Amerykanie, w efekcie czego FBI zaczęła się przyglądać realiom wyboru gospodarzy mundiali w latach 2018 i 2022. W rezultacie przeprowadzonych dochodzeń doszło do sporych zmian w strukturach FIFA i UEFA, a wówczas najbardziej wpływowe kluby zyskały jeszcze większą władzę. Bezpośrednim skutkiem tych procesów był projekt Superligi, za którą opowiadały się Manchester United i Liverpool (oba kluby znajdują się w amerykańskich rękach), a także okrzepłe już potęgi, takie jak Real Madryt czy Barcelona. Desperacko starały się one utrzymać kontrolę nad chaotyczną rzeczywistością, którą same wykreowały. Długa i powiększająca się rysa miała swój początek na Camp Nou. W 2008 roku Pep Guardiola zbudował zespół prezentujący tak doskonałą wizję futbolu, że chciał ją sobie przywłaszczyć każdy autokratyczny reżim. Mówić tutaj o wpływach czy oddziaływaniu to za mało – tamtą Barcelonę wielbił cały świat. W 2024 roku szkoleniowiec i najważniejsze osoby z jego otoczenia pracowali już dla organizacji stanowiących własność państw, a toczony kryzysem kataloński klub był podejrzewany o opłacanie byłego wiceprezesa Komitetu Technicznego Arbitrów, organizacji nadzorującej hiszpańskich sędziów piłkarskich. To tylko jeden z przykładów wielu podobnych śledztw, które wówczas prowadzono i które zagrażały wiarygodności futbolu. Najszerszym echem odbiła się sprawa Manchesteru City – klubowi temu zarzucono ponad 100 przypadków naruszeń przepisów finansowych obowiązujących w Premier League. Była to woda na młyn dla zwolenników poglądu, że piłka nożna nie może regulować samej siebie. Wszystkie te wady nowego oblicza futbolu nieustannie się uwypuklały, aż nagle nadeszła pandemia COVID-19 i wyolbrzymiła je w stopniu wręcz katastrofalnym. Duża część piłkarskiego świata znalazła się na równi pochyłej, a najzamożniejsi tylko na tym zyskali, czego najjaskrawszymi przejawami były sytuacja w Premier League oraz finały mistrzostw świata w 2022 roku. Ujrzeliśmy wtedy, w jakim kierunku zmierza futbol zarówno klubowy, jak i reprezentacyjny.

Mundial w Katarze, zorganizowany trudem i kosztem najuboższych dla najzamożniejszych na świecie, był turniejem niemoralnym, skrajnym przejawem napędzanego węglowodorami futbolowego kapitalizmu. Już same prace przy budowie stadionów powodowały cierpienie ludzi, powstawały one bowiem bez oglądania się na koszty. Przypatrywała się temu Arabia Saudyjska i też zachciała mieć swoją imprezę tej rangi. W tym czasie Premier League stała się superligą, dokonała kanibalizacji całej reszty tego sportu, by ostatecznie zostać skupiskiem wielu problemów współczesnej piłki. Same kluby parły ku modelowi opartemu na koncentracji, biorąc udział w szalonym wyścigu płac.

Absolutnie wszystkie wskaźniki pokazują, że futbol europejski jest obecnie bardziej przewidywalny niż 30, 20, a nawet 10 lat temu. Jakimś sposobem udało się znormalizować realia, w których zdecydowana większość zespołów nie ma szans z tymi największymi, najzupełniej zwyczajnym zjawiskiem stała się również państwowa własność klubów, podczas gdy wielu ich rywali ledwie dyszy. Tak, owszem, ten fakt także jest jedynie odzwierciedleniem ogólnej sytuacji na świecie, w którym dzięki globalizacji produkujemy miliarderów szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. W uniwersum piłki nożnej najwyraźniej uznano, że rozwiązaniem tego problemu będzie zaproszenie jeszcze większej liczby bogaczy. Wszystko to zmieniło DNA tego sportu, zmieniło jego charakter. Wielu fanów nie stać dzisiaj na kibicowanie, inni zrzeszają się wokół garstki superklubów. Dominują zespoły stanowiące własność państw autokratycznych, a ludzie temu w dużej mierze przyklaskują. Zjawisko to widać także na przykładzie historycznych rywalizacji między klubami, które przerodziły się w internetowe wojny hejterów, a amunicją są tam argumenty finansowe i kwestie związane z polityką na wybrzeżach Zatoki Perskiej. A przecież futbol nie powinien mieć z tym wszystkim nic wspólnego! Iyad el-Baghdadi, palestyńsko-norweski pisarz i aktywista walczący o prawa człowieka, sam przyłapał się na tym, że wiąże futbol z sytuacją na Bliskim Wschodzie: „To czyste szaleństwo, mamy XXI wiek, a w kontekście piłki nożnej rozmawiamy o stosunkach między plemionami Bliskiego Wschodu!”. To właśnie stosunki i zatargi między nimi w dużej mierze rządzą piłką nożną. Ale nie tylko nią – opanowały również duże sektory światowej gospodarki, uzależnionej od paliw kopalnych. Wydarzenia o naprawdę wielkim znaczeniu mogą być efektem osobistych konfliktów maluczkich. Futbol w znacznym stopniu jest dzisiaj grą prowadzoną w imię autokratycznych rządów. Przecież wspomniane dochodzenia w sprawie naruszeń przepisów nie są niczym innym jak dowodem na istnienie tarć między osobami, które usiłują narzucać jakieś reguły i zasady, a krajami przekonanymi, że ich ustalanie należy do nich. Jeżeli dodamy do tego olbrzymie pieniądze i dążenia kapitalistów, otrzymamy rzeczywistość dalece wykraczającą poza to, z czym może się uporać zwykła dyscyplina sportu.

Jasne, że futbol nigdy nie był kryształowo czysty, w ostatniej dekadzie jednak byliśmy świadkami największej liczby potężnych kontrowersji w dotychczasowej jego historii. Piłka nożna otworzyła się na świat większy od niej, tym samym narażając się na konsekwencje związane z wydarzeniami o skali globalnej. Znakomitym tego przykładem było objęcie sankcjami Abramowicza po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku. Rosja wykorzystała mistrzostwa świata w 2018 roku do realizacji swych celów geopolitycznych, więc futbol słusznie krytykuje się za to, jakie efekty pomaga wywoływać. Doskonale widać to na przykładzie pustki pozostałej po migrantach, którzy przyjechali do Kataru i innych krajów autokratycznych za pracą – to hańba, że do dziś nie znamy liczby ofiar. Powinna ona zostać wygrawerowana na każdym wznoszonym przez piłkarzy trofeum.

Musimy pamiętać, dlaczego futbol jest ważny, ponieważ właśnie z tego powodu się go dziś wykorzystuje. To piękna gra, ale w swym duchu tylko gra. Jeżeli nie liczyć biegania i skakania, jest jedynym sportem dostępnym dla każdego dziecka, które ma cokolwiek przypominającego piłkę. „To dlatego futbol cieszy się taką popularnością” – twierdzi Arsène Wenger, długoletni menedżer Arsenalu Londyn. Prostota oznacza w tym przypadku uniwersalizm, a ten łączy ludzi, zbliża ich do siebie – nie ma znaczenia, czy ktoś gra jeden na jednego, czy ścierają się ze sobą drużyny liczące po 35 osób, czy też ludzie gromadzą się, by obejrzeć mecz. Kopanie piłki daje ludziom poczucie wyrażania samego siebie, co łączy ich w trakcie oglądania walczących ze sobą zespołów, zwłaszcza jeżeli jeden z nich reprezentuje naszą społeczność. Skoro chodzi o grę, w którą grać może każdy, mamy poczucie, że w meczu nikt nie jest bez szans. Gole są niezwykle cenne, nie padają hurtowo, a to oferuje nam idealną równowagę między satysfakcjonującą nagrodą za dobry występ a odpowiednią liczbą boiskowych niespodzianek. Przez większą część historii futbolu znajdowało to odzwierciedlenie w wynikach. Zdarzało się, że Bayern Monachium nie sięgał po tytuł mistrza Niemiec, ponieważ lepsze od niego było prowincjonalne Kaiserslautern, a Kamerun potrafił wygrać z Argentyną. Siła życiowa i zróżnicowanie tylko wzbogacały piłkę nożną – nie chodzi wyłącznie o zainwestowane w nią emocje, ale i poczucie obcowania z wielobarwnością całego tego doświadczenia. Poprzez futbol można było uczyć się geografii, o czym wie doskonale każdy, kto przyglądał się różnokolorowym strojom drużyn w sprężynowych piłkarzykach albo wertował dołączone w zestawie karty wyników z egzotycznymi nazwami zespołów. Za tym wszystkim kryje się jakiś element nostalgii niczym z Prousta, ale na tym właśnie powinien polegać futbol – ma on podtrzymywać w nas na poły dziecięcy entuzjazm, który czyni życie ekscytującym. Właśnie takie poczucie odkrywania nieznanego ożywiało rozgrywki Pucharu Anglii, europejską piłkę klubową oraz finały mistrzostw świata. To z tego powodu ten sport w ogóle stał się popularny.

I dokładnie to tracimy wskutek otwarcia futbolu na neoliberalizm i wprzęgnięcia go w geopolitykę. Ta gra może być wykorzystywana w niecnych celach właśnie dlatego, że jest tak dobra.

„Największy problem polega na tym, że futbol jest atrakcyjny dla wielu spośród najgorszych ludzi na świecie, w tym dla autokratów, członków funduszy inwestycyjnych private equity oraz toksycznych inwestorów – mówi Ronan Evain ze stowarzyszenia Football Supporters Europe. – Futbol ćpa kasę. Ogarnęło nas złudzenie wiecznego wzrostu, przekonanie, że w tej kwestii nie ma żadnych granic. Ten model jest w dłuższej perspektywie nie do utrzymania”.

Owe granice już zaczyna być widać. Futbol znalazł się w miejscu, w którym rysy przeszły w pęknięcia i wywołują pierwsze odczuwalne wstrząsy. Potrzebna jest szeroka dyskusja o dalszych, niezbędnych krokach. Choć odrobinę zakrawa to na paradoks, to jednak debata ta musi skupiać się na absolutnie elitarnym poziomie męskiej piłki, a przecież ta książka co do zasady kładzie nacisk na jej różnorodność na świecie. Dlaczego? Ponieważ to właśnie na szczytach futbolu spotykają się wszystkie wspomniane wyżej siły i stamtąd rozchodzą się dalej. Mam tu na myśli twardą geopolitykę, niezwykle zaciekłą rywalizację między rodami panującymi nad Zatoką Perską, wzloty i upadki wielkich klubów i lig, klasyczną korupcję w sporcie, porażkę władz piłkarskich, naruszanie praw człowieka, mobilizowanie się fanów i populizm polityczny, przyszłość ropy naftowej oraz całego późnego kapitalizmu. To wszystko okraszone jest najbardziej sensacyjnymi i obrzydliwymi szczegółami, które powodują, że futbol kojarzy się z operą mydlaną, a jednocześnie maskują fakt, że często chodzi o niezwykle poważne sprawy lub problemy. Z pewnością mało kto potrafił przewidzieć, że piłka nożna rozwinie się do dzisiejszej postaci, tym bardziej należy zatem przeanalizować, jak do tego doszło.