MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
Ćwiczenia z retoryki - ebook
Produkt niedostępny.
Może zainteresuje Cię
![]()
Ćwiczenia z retoryki - ebook
Wszechstronny i nowoczesny zbiór ćwiczeń rozwijających umiejętności retoryczne:
• podział materiału na 5 części, odpowiadających etapom przygotowania tekstu według metody retorycznej:
• dobieranie argumentów (inventio),
• rozplanowania ich kolejności (dispositio), o dobór słów (elocutio),
• zapamiętywanie tekstu (memoria), o wygłoszenie tekstu przed publicznością (actio);
• przykłady w oparciu o teksty współczesne z najróżniejszych obszarów języka:
• przemówień i literatury pięknej, o wypowiedzi naukowców i publicystów,
• z mowy potocznej i współczesnych blogów;
• każdy rozdział wzbogacony o wskazówki bibliograficzne i teoretyczne z różnorodnym zestawem ćwiczeń, zarówno do pracy grupowej, jak i indywidualnej.
Książkę polecamy studentom kierunków humanistycznych, przede wszystkim filologii polskiej, dziennikarstwa i politologii, socjologii a także marketingu i reklamy.
| Kategoria: | Socjologia |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-01-20572-0 |
| Rozmiar pliku: | 5,8 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
Słowo od Redaktorek
Retoryka przez ostatnie lata stopniowo zdobywa należne jej miejsce w kształceniu uniwersyteckim w ramach różnych kierunków studiów. Efektem poszerzającego się zainteresowania komunikacją perswazyjną są także coraz liczniejsze publikacje z tej dziedziny. Po Retoryce pod redakcją Marii Barłowskiej, Agnieszki Budzyńskiej-Dacy i Piotra Wilczka oraz Erystyce autorstwa Agnieszki Budzyńskiej-Dacy i Jacka Kwoska, Ćwiczenia z retoryki stanowią trzecie opracowanie dotyczące praktycznych aspektów sztuki perswazji, jakie ukazuje się w Wydawnictwie Naukowym PWN. Choć oferta podręczników dostępnych na polskim rynku odwołujących się nie tylko do teorii retorycznej, ale oferujących czytelnikom praktyczne ćwiczenia jest coraz bogatsza, ciągle daje się odczuć potrzeba poszerzenia i zróżnicowania materiałów proponowanych w nauczaniu retoryki.
Przedstawiane Czytelnikom Ćwiczenia z retoryki proponują ujęcie nieco odmienne od znanych dotąd podręczników. Podstawową zasadą ich opracowania było ścisłe połączenie szczegółowych zagadnień całościowo ujętej retorycznej teorii z ćwiczeniami opartymi na bogatym i zróżnicowanym materiale przykładów. W odwołaniach do sztuki retoryki autorkom patronowała zasada poszanowania korpusu klasycznej terminologii i otwartość na ideę retoryki stosowanej, funkcjonującej jako ważne narzędzie we współczesnej komunikacji.
Podstawową zasadą doboru tematyki ćwiczeń jest więc różnorodność. Retoryka, często kojarzona wyłącznie z analizą mów antycznych, realizuje się przecież w niezliczonych wypowiedziach publicznych i prywatnych bez względu na czas i miejsce ich powstania. Przykłady, które zebrano w podręczniku, pochodzą zatem z najróżniejszych obszarów języka: przemówień i literatury pięknej, z języka naukowców i publicystów, ale także z mowy potocznej, z rękopisów XVII w. oraz współczesnych blogów.
Praca powstała jako odpowiedź na potrzeby nauczycieli retoryki, studentów oraz osób zainteresowanych pogłębianiem wykształcenia retorycznego w formie praktycznych ćwiczeń. Starano się sprostać potrzebom wymagającego czytelnika, a jednocześnie zadbać o przystępną formę wykładu, umożliwiającą samodzielną pracę nie tylko studiującym, ale także licealistom.
W celu ujednolicenia struktury książki, każdy rozdział został opracowany według jednego schematu. Na początku podawane są wskazówki bibliograficzne dla osób, które chciałyby pogłębić swoje przygotowanie teoretyczne. Potem następuje krótkie wprowadzenie w tematykę rozdziału, które umożliwia wykonanie ćwiczeń. Jeśli jest to konieczne, dalsze uściślenia teoretyczne są wprowadzone bezpośrednio przed poleceniem do konkretnego ćwiczenia.
Ćwiczenia mogą być wykorzystywane zarówno przez osoby indywidualne, jak i w trakcie pracy grupowej. Są one zróżnicowane: od ćwiczeń na rozpoznawanie poszczególnych zjawisk retorycznych, poprzez ćwiczenia utrwalające umiejętność rozpoznawania lub stosowania różnych narzędzi retorycznych, po ćwiczenia kreatywne. Te ostatnie to zasadniczo polecenia i schematy, które każdy może wypełniać własnymi aktualnymi materiałami, dobranymi do indywidualnych zainteresowań. Prezentowany zbiór jest zatem nie tylko gotowym materiałem do ćwiczeń, lecz także inspiracją do tworzenia własnych propozycji dydaktycznych.
W podręczniku zastosowano podział materiału na pięć części, odpowiadających etapom przygotowania tekstu według metody retorycznej: etap dobrania odpowiednich argumentów (inventio), rozplanowania kolejności argumentów (dispositio), ubrania uporządkowanych już argumentów w słowa (elocutio), następnie etap zapamiętania tekstu (memoria) prowadzący do odpowiedniego wygłoszenia go przed publicznością (actio). W ramach poszczególnych części zostały omówione najważniejsze problemy, co pozwala zarówno na systematyczne poznawanie zastosowań sztuki retoryki, jak i na lekturę wybranych fragmentów, skupioną na studiowaniu szczegółowego zagadnienia. Pomocą dla Czytelnika jest zestawiony na końcu indeks rzeczowy, ułatwiający orientację w całości i pozwalający łatwo odnaleźć się w terminologii retorycznej przez odniesienia do pojęć klasycznych terminów łacińskich i greckich.
W celu zrealizowania zasady różnorodności, redaktorki zaprosiły do współpracy osoby zajmujące się retoryką z różnych perspektyw, począwszy od filologii klasycznej, poprzez filologie nowożytne, współczesne literaturoznawstwo i językoznawstwo, do logopedii i komunikacji medialnej. Każda z autorek zajęła się opracowaniem zagadnień zgodnie ze swoimi zainteresowaniami i specjalizacją. Aby podkreślić indywidualny wkład autorek, każde wprowadzenie do rozdziału oraz każde ćwiczenie jest sygnowane nazwiskiem osoby, która je opracowała: Maria Barłowska , Agnieszka Budzyńska-Daca , Beata Gaj , Agnieszka Kruszyńska , Urszula Kuleta , Iwona Loewe , Magdalena Ryszka-Kurczab , Barbara Sobczak , Marzena Walińska i Maria Załęska .
Mamy nadzieję, że przedstawiana przez nas propozycja ćwiczeń przyczyni się do zwiększenia zainteresowania retoryką, a także do podniesienia poziomu kompetencji i kultury retorycznej.
Maria Barłowska
Agnieszka Budzyńska-Daca
Maria Załęska1.1. Ustalanie tezy głównej
Bibliografia
Korolko M. (1990), Sztuka retoryki. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa.
Lausberg H. (2002), Retoryka literacka. Podstawy wiedzy o literaturze, przekł., oprac. i wstęp A. Gorzkowski, Bydgoszcz.
Wprowadzenie
Jakkolwiek w kręgu bezpośredniego zainteresowania retora i retoryki w sposób niejako naturalny sytuują się zagadnienia życia publicznego i funkcjonowania prawa (zwane po łac. civiles quaestiones – sprawy publiczne), to jednak już w czasach starożytnych przewagę zyskała koncepcja znacznie poszerzająca krąg tematów, jakie mówca swobodnie mógł podejmować. W idealnym i skrajnie szerokim ujęciu materia sztuki retorycznej obejmuje swym zakresem tematykę wszystkich potencjalnych mów, a zatem całość spraw, które kiedykolwiek mogą stać się przedmiotem dyskursu. Przy takim założeniu w gestii retora znajdują się również zagadnienia nauk szczegółowych, pozostające wcześniej w domenie ekspertów konkretnych dyscyplin, oraz problemy natury ogólnej, do których podejmowania powołani czuli się przede wszystkim filozofowie. Proces poszerzania zakresu materii retorycznej nie obywał się zatem bez napięć i potencjalnych konfliktów. W obliczu nieograniczonej i uniwersalnej problematyki oratorskiej ważkie stało się pytanie o kompetencje mówcy. Sam polot choćby najwymowniejszego retora nie mógł nigdy zastąpić rzetelnego rozeznania sprawy. Całość materii wyczerpywali więc w idealnym modelu dopiero wszyscy mówcy, poszczególny zaś orator winien wypowiadać się wyłącznie w kwestiach, co do których posiadł wiedzę.
Zagadnienia nadające się na przedmiot mowy zwano kwestiami (łac. quaestiones). W rozbudowanej teorii retorycznej istniało kilka możliwości ich dalszego podziału (np. tzw. status), prymarne było jednak rozróżnienie ze względu na stopień skonkretyzowania. Zgodnie z nim wyodrębniano kwestie ogólne o charakterze teoretycznym i abstrakcyjnym, zwane quaestiones infinitae (czyli nieograniczone, nieskończone) albo tezami (thesis) oraz kwestie szczegółowe – konkretne, indywidualne, praktyczne – określane łacińskimi terminami causa lub quaestiones finitae (skończone, ograniczone) lub z grecka – hipotezami (hypothesis).
Należy pamiętać, że zasadniczym celem retoryki jest perswazja, a zatem zagadnienia podejmowane przez mówców nie mają charakteru oczywistego, ale przeciwnie – kontrowersyjny, sporny (przynajmniej potencjalnie). Kwestie – zarówno ogólne, jak i szczegółowe – werbalizują problem, który na wstępnym etapie opracowywania wypowiedzi przez retora (por. inwencja) winien zostać przez niego jak najlepiej zbadany: temu zaś służy rozpatrzenie wszystkich jego aspektów z dwóch różnych punktów widzenia. Kwestie ogólne oderwane były od właściwych sobie okoliczności (konkretnych osób, czasu, miejsc…) i przybierały postać pytań w rodzaju: „Czy należy się żenić?”, „Co jest ważniejsze: zacność czy sława?”, „Czy istnieje wiele światów?”, „Czy słońce jest ogniem?”. Jako abstrakcyjne przynależały właściwie filozoficznej spekulacji i postrzegane były jako zasadniczo odpowiedniejsze dla filozofów niż retorów. Ci ostatni przecież w praktyce oratorskiej mają zazwyczaj do czynienia z konkretnymi problemami, co do których należy zająć stanowisko i publicznie zabrać głos (np. w sądzie podczas procesu, w instytucjach politycznych czy współcześnie – w mediach). Chociaż konkretne sprawy dotyczą zwykle indywidualnych osób i faktów, to rozpatrywanie kwestii ogólnych nie jest dla mówców bez znaczenia. Najczęściej postrzegano je jako poprzedzające zagadnienia szczegółowe albo na zasadzie relacji rodzaju i gatunku. Konkretna kwestia stawała się w takim ujęciu jednym z przypadków kwestii ogólnej. Aby zatem dobrze odpowiedzieć na pytanie: „Czy Katon powinien się ożenić?” (kwestia szczegółowa), trzeba wcześniej rozstrzygnąć problem natury ogólniejszej, mianowicie: „Czy w ogóle należy się żenić?”. Postawienie szerszego pytania w odniesieniu do konkretnej jednostkowej sprawy, uwikłanej w cały szereg indywidualnych okoliczności, pozwalało mówcy na lepsze rozpoznanie istoty danego problemu. Miało to duże znaczenie, zwłaszcza w odniesieniu do zwykle zawiłych problemów prawnych.
Odrębnym zagadnieniem jest umiejętność ustalania retorycznej propozycji (gr. prótasis, łac. propositio), niekiedy utożsamianej z quaestio, zwykle jednak od niej odróżnianej. Kwestia wyraża problem – potencjalnie kontrowersyjny, domagający się rozpatrzenia z dwóch przeciwnych punktów widzenia – natomiast propozycja to zdanie będące ostatecznym słownym sformułowaniem tematu – przydatnym i powtarzanym w wielu różnych miejscach przemówienia. Kwestia ujmuje problem jako pytanie (np. „Czy należy ginąć za ojczyznę?”), propozycja jest konkretną formułą, np. „Brońmy ojczyzny do ostatniej krwi!”. Na etapie inwencyjnego opracowywania tematu mówca rozpatruje problem wielostronnie, ostatecznie jednak wypowiedź w całości podporządkowana jest jednemu celowi: pochwale lub naganie czegoś, oskarżaniu lub obronie, doradzaniu lub odradzaniu (zob. rozdz. Rodzaje retoryczne). Propozycja powinna zwięźle i adekwatnie oddawać temat oraz nie pozostawiać wątpliwości (chyba że jest to uzasadnione), co jest zadaniem mówcy. Korzystne jest jej atrakcyjne sformułowanie: niestroniące od emocji, jeżeli tego wymagają cele perswazyjne.
1.1.1. Rozpoznawanie kwestii szczegółowej i ogólnej
Polecenie
Przeczytaj podane niżej kwestie i określ ich charakter. Zdecyduj przy każdej, czy jest to kwestia ogólna czy szczegółowa.
Przykład
Czy Katon powinien wziąć sobie żonę? (kwestia szczegółowa)
Czy należy się żenić? (kwestia ogólna)
1. Czy należy bezwzględnie przestrzegać prawa?
2. Czy treść traktatu lizbońskiego jest korzystna dla Polski?
3. Czy starość zawsze musi być przykra?
4. Czy osoby homoseksualne powinny mieć możliwość zawierania związków partnerskich?
5. Czy zasadne są proponowane przez Donalda Tuska zmiany w Konstytucji, mające na celu wzmocnienie władzy wykonawczej?
6. Czy planowana budowa autostrady w Dolinie Rospudy bezpowrotnie zniszczy unikatowy ekosystem regionu?
7. Czy małżeństwo jest przeżytkiem?
8. Czy istnieją sytuacje, w których cierpienie uszlachetnia?
9. Czy Wojciecha Jaruzelskiego należy sądzić za wprowadzenie stanu wojennego?
10. Czy wszyscy bez względu na zasługi mają być równi wobec prawa?
11. Czy obecnie Kraków wykorzystuje środki unijne w stopniu zadawalającym?
12. W jakim stopniu zagadnienia bioetyki winny podlegać regulacjom prawnym?
13. Czy wolno pociągać do odpowiedzialności prawnej za czyny, które nie stanowiły przestępstwa w momencie ich popełnienia?
14. Czy zabiegi na embrionach ludzkich ex utero są nieetyczne?
15. Czy po tym jak Jan Kowalski został europosłem, winien zrezygnować z posady profesora na dwóch państwowych uczelniach wyższych?
16. Czy polskie wojska powinny kontynuować udział w misji stabilizacyjnej w Iraku?
1.1.2. Formułowanie kwestii szczegółowej i ogólnej
Polecenie
Dla każdej kwestii ogólnej z ćwiczenia powyżej wymyśl odpowiednią kwestię bardziej szczegółową i odwrotnie – do kwestii szczegółowej dopisz ogólną. Pamiętaj o ich wzajemnej adekwatności.
Przykład rozwiązania
Kwestia szczegółowa: „Czy zapłodnienie in vitro powinno być finansowane ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia?”
Kwestia ogólna: „Czy bezpłodność jest chorobą?”
1. .....................................................................................................
2. .....................................................................................................
3. .....................................................................................................
4. .....................................................................................................
5. .....................................................................................................
6. .....................................................................................................
7. .....................................................................................................
8. .....................................................................................................
9. .....................................................................................................
10. ....................................................................................................
11. ....................................................................................................
12. ....................................................................................................
13. ....................................................................................................
14. ....................................................................................................
15. ....................................................................................................
16. ....................................................................................................
1.1.3. Sformułowanie tezy
Komentarz
Aby osiągnąć zamierzone cele komunikacyjne, należy zawsze precyzyjnie określić temat planowanej wypowiedzi. Klarowne sformułowanie kwestii, a następnie retorycznej propozycji na etapie opracowywania dyskursu ułatwia określenie zasadniczej linii argumentacyjnej i dobór relewantnych treści. Cechą istotną z punktu widzenia procesu perswazji jest również atrakcyjność samego sformułowania tematu. Zależność tę dobrze widać na przykładzie nagłówków artykułów prasowych, które starają się zaciekawić potencjalnego czytelnika, często wykorzystując w tym celu kulturowe skojarzenia, gry słowne, leksykę nacechowaną emocjonalnie, formę zdań pytających lub negacji w miejsce zdań oznajmujących.
Polecenie
Przeformułuj poniższe tematy tak, aby zyskały atrakcyjniejszą postać. Pamiętaj o precyzji i konieczności zachowania ich adekwatności do potencjalnych treści.
Przykład rozwiązania
Wyzwania demograficzne związane ze starzeniem się polskiego społeczeństwa.
Czy Polska stanie się wielkim domem starców?
1. Historia ruchów kobiecych w Europie na przełomie XIX i XX w.
2. Utonięcie kilkuletniego chłopca wskutek nieuwagi rodziców.
3. Ósma rocznica zamachów terrorystycznych na World Trade Center.
4. Pochwała polskiego czynu zbrojnego w czasie II wojny światowej.
5. Złoty medal polskich siatkarzy na mistrzostwach świata.
6. Historia dojścia Hitlera do władzy.
7. Konieczność przeprowadzenia reformy służby zdrowia w Polsce.
8. Skomplikowane instrumenty finansowe przyczyną światowego kryzysu finansowego.
9. Potrzeba przywrócenia obowiązkowej matury z matematyki.
10. Wspomnienie o niedawno zmarłym Leszku Kołakowskim.
11. Raport na temat alkoholizmu kobiet w Polsce.
12. Doniesienia o kolejnej aferze w rządzie.
13. Ukazała się najnowsza książka Jacka Dukaja.
14. W ostatnim półroczu sukcesywnie wzrasta liczba przeterminowanych długów Polaków.
15. Sylwetka Józefa Chłopickiego.
16. Rok 2010: dwusetna rocznica urodzin Fryderyka Chopina.
1.1.4. Funkcjonalne sformułowanie tezy
Komentarz
Zbyt ogólne sformułowanie tematu wypowiedzi niesie dla mówcy szereg niebezpieczeństw. Im szerszy zakres tematyczny, tym większa groźba niewystarczająco wnikliwego potraktowania danej kwestii, co może prowadzić do błędu powierzchowności i trywializacji. Tematy niekonkretne mogą też skłaniać do nużącej rozwlekłości albo chaotyczności, która bywa rezultatem źle pojętej chęci poruszenia jednocześnie jak największej liczby aspektów nazbyt ogólnego zagadnienia. Dlatego właśnie tak ważna jest umiejętność skonkretyzowania retorycznej propozycji. To właśnie jej kształt zdradza, który z aspektów tematu zostanie ostatecznie zaakcentowany, a to z kolei znajduje odzwierciedlenie w selekcji treści oraz wyborze argumentów.
Polecenie
Do każdego z podanych tematów ogólnych sformułuj cztery zawężające go propozycje. Weź przy tym pod uwagę różne aspekty problemu i różne możliwości ukierunkowania dyskursu. Nie zapominaj o precyzji i atrakcyjności ujęcia.
Przykład rozwiązania
a. „Doniesienia o cudzie eucharystycznym w Sokółce”.
b. Sokółka: hostia przemieniona w serce
c. Czy sokólski cud to hochsztaplerstwo?
d. Kuria przerywa milczenie: będą badania w Sokółce
e. Czy Kościół wierzy w cuda? Fatima, Medjugorie, Sokółka
1. Życie i twórczość Adama Mickiewicza.
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
2. Kontrowersje związane z pracami legislacyjnymi nad ustawą bioetyczną i stosowaniem metody in vitro.
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
3. Problem istnienia Boga.
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
4. Schyłek państw narodowych?
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
5. Terroryzm wyzwaniem XXI w.
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
6. Napoje gazowane przyczyną otyłości i cukrzycy.
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
7. Andrzej Sapkowski sprzedał dwa miliony egzemplarzy swoich powieści.
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
1.1.5. Formułowanie propozycji
Polecenie
Pamiętając, że każda retoryczna kwestia jest potencjalnie kontrowersyjna, ułóż po dwie opozycyjne propozycje do każdej z poniższych kwestii. Pamiętaj, że propozycja powinna sygnalizować stanowisko zajmowane przez mówcę w konkretnej sprawie.
Przykład rozwiązania
Czy zakupy przez Internet zastąpią w przyszłości tradycyjne?
a. Sieć wypiera siatkę.
b. Zakupy to społeczny rytuał: Internet jest bez szans.
1. Czy energia wiatrowa jest naprawdę opłacalna?
2. Czy Europa traci swoją chrześcijańską tożsamość?
3. Czy świat ma szansę na szybkie porozumienie w sprawie klimatu?
4. Czy Roman Polański winien odpowiadać za czyn popełniony ponad 30 lat temu?
5. Czy wszystkie kwestie życia społecznego powinny być uregulowane prawnie?
6. Czy Polska powinna dążyć do jak najszybszego wejścia do strefy euro?
7. Czy Kościół katolicki powinien znieść celibat?
8. Czy w czasach kryzysu rządy państw powinny ratować zagrożone instytucje finansowe?
9. Czy społeczeństwo polskie jest odporne na laicyzację?
10. Czy ludzkie życie jest bezcenne?
1.3. Ustalenie status sprawy
Bibliografia
Lausberg H. (2002), Retoryka literacka. Podstawy wiedzy o literaturze, przekł., oprac. i wstęp A. Gorzkowski, Bydgoszcz (s. 67–87 ponadto o rodzaju sądowym: 92–125, rodzaju doradczym: 129–133, rodzaju okazującym: 142–144).
Lichański J.Z. (2007), Retoryka. Historia – teoria – praktyka, t. 1: Historia i teoria retoryki, Warszawa (s. 96–104).
Wprowadzenie
Retoryka działa tam, gdzie nie ma pewności, gdzie ścierają się różne opinie, a więc tam, gdzie istnieje spór. Dlatego jego rozpoznanie i bliższe określenie jest podstawową czynnością przy opracowywaniu tematu. Temu celowi służy status – stan sprawy, konstytucja. Teoria status wywodzi się z rodzaju sądowego, w którym spór jest najwyraźniejszy, ale także pozostałe rodzaje retoryczne mają charakter agonistyczny. „Status odzwierciedla więc początkową «sytuację na froncie», która wyłania się z opozycji obydwu stron.” (Lausberg 2002, :68). Układ stanów sprawy odzwierciedla stopniowo opadające nasilenie sporu pomiędzy stronami. Najostrzejszy spór dotyczy ustalenia stanu faktycznego, czyli zajścia faktu, co streszcza się w pytaniu: czy zaszło? – status coniecturalis. Jedna strona odpowiada na to pytanie twierdząco, druga przeczy, por. w rodzaju sądowym np. czy zabił?: tak, zabił – nie, nie zabił. Kolejnym stopniem sporu jest spór o definicję i ujmuje go pytanie: co zaszło? Jedna strona twierdzi np. to jest zabójstwo, druga – to nieszczęśliwy wypadek. Jeśli nie ma sporu co do zajścia faktu i określenia jego charakteru, to kwestią sporną pozostaje jego ocena – status qualitatis, czyli status jakości, odpowiadający na pytanie: jakie jest? Ostatnią możliwością ujęcia sporu jest status translationis, czyli status przeniesienia, który właściwie nie dotyczy spornej kwestii, ale okoliczności sprawy: pytanie dotyczy kompetencji sądu, kwestionuje prawny charakter procesu. Wbrew pozorom translacja znajduje zastosowanie nie tylko w rodzaju sądowym, ale odnosi się też do pozostałych rodzajów zawsze wtedy, gdy stawia się w wątpliwość osobę (np. jej autorytet, kompetencje, prawo podejmowania decyzji przez dane zgromadzenie), miejsce, czas (nieodpowiednie dla podjęcia tego rodzaju sprawy), czy podważa się samą możliwość prezentowania sprawy. Najbardziej typowy dla rodzaju doradczego jest status qualitatis, gdyż podstawowym problemem pozostaje użyteczność działań, ale np. status koniektury może dotyczyć wykonalności czynu. W rodzaju okazującym, w którym nie ma sporu co do samej rzeczy, nie zachodzi status coniecturalis, a status definicji ma jedynie charakter pomocniczy – służy rozwijaniu i wzmacnianiu tematu.
Rozpoznanie stanu sprawy, jak wszystkie narzędzia retoryki, może służyć nie tylko tworzeniu własnych tekstów, ale i analizie tekstów cudzych: pozwala precyzyjnie uchwycić materię sporu, określić stanowiska stron oraz obserwować ruchy dyskutantów.
1.3.1. Pojęcie i rodzaje status
Polecenie
Przeczytaj poniższą próbkę „domowego” sporu.
1) Opisz swoimi słowami strategię obrony zastosowaną przez Krzysia:
Dwunastoletnia Ania otwiera lodówkę i zawiedziona mówi do siedmioletniego Krzysia:
– Krzysiu, zjadłeś mój deser. Mama zostawiła go w lodówce, a tu nic nie ma!
– Nie, nie jadłem żadnego deseru.
– Jak to?! Wyparował? Pokaż no się – przecież jeszcze masz czarne zęby po moich borówkach.
Retoryka przez ostatnie lata stopniowo zdobywa należne jej miejsce w kształceniu uniwersyteckim w ramach różnych kierunków studiów. Efektem poszerzającego się zainteresowania komunikacją perswazyjną są także coraz liczniejsze publikacje z tej dziedziny. Po Retoryce pod redakcją Marii Barłowskiej, Agnieszki Budzyńskiej-Dacy i Piotra Wilczka oraz Erystyce autorstwa Agnieszki Budzyńskiej-Dacy i Jacka Kwoska, Ćwiczenia z retoryki stanowią trzecie opracowanie dotyczące praktycznych aspektów sztuki perswazji, jakie ukazuje się w Wydawnictwie Naukowym PWN. Choć oferta podręczników dostępnych na polskim rynku odwołujących się nie tylko do teorii retorycznej, ale oferujących czytelnikom praktyczne ćwiczenia jest coraz bogatsza, ciągle daje się odczuć potrzeba poszerzenia i zróżnicowania materiałów proponowanych w nauczaniu retoryki.
Przedstawiane Czytelnikom Ćwiczenia z retoryki proponują ujęcie nieco odmienne od znanych dotąd podręczników. Podstawową zasadą ich opracowania było ścisłe połączenie szczegółowych zagadnień całościowo ujętej retorycznej teorii z ćwiczeniami opartymi na bogatym i zróżnicowanym materiale przykładów. W odwołaniach do sztuki retoryki autorkom patronowała zasada poszanowania korpusu klasycznej terminologii i otwartość na ideę retoryki stosowanej, funkcjonującej jako ważne narzędzie we współczesnej komunikacji.
Podstawową zasadą doboru tematyki ćwiczeń jest więc różnorodność. Retoryka, często kojarzona wyłącznie z analizą mów antycznych, realizuje się przecież w niezliczonych wypowiedziach publicznych i prywatnych bez względu na czas i miejsce ich powstania. Przykłady, które zebrano w podręczniku, pochodzą zatem z najróżniejszych obszarów języka: przemówień i literatury pięknej, z języka naukowców i publicystów, ale także z mowy potocznej, z rękopisów XVII w. oraz współczesnych blogów.
Praca powstała jako odpowiedź na potrzeby nauczycieli retoryki, studentów oraz osób zainteresowanych pogłębianiem wykształcenia retorycznego w formie praktycznych ćwiczeń. Starano się sprostać potrzebom wymagającego czytelnika, a jednocześnie zadbać o przystępną formę wykładu, umożliwiającą samodzielną pracę nie tylko studiującym, ale także licealistom.
W celu ujednolicenia struktury książki, każdy rozdział został opracowany według jednego schematu. Na początku podawane są wskazówki bibliograficzne dla osób, które chciałyby pogłębić swoje przygotowanie teoretyczne. Potem następuje krótkie wprowadzenie w tematykę rozdziału, które umożliwia wykonanie ćwiczeń. Jeśli jest to konieczne, dalsze uściślenia teoretyczne są wprowadzone bezpośrednio przed poleceniem do konkretnego ćwiczenia.
Ćwiczenia mogą być wykorzystywane zarówno przez osoby indywidualne, jak i w trakcie pracy grupowej. Są one zróżnicowane: od ćwiczeń na rozpoznawanie poszczególnych zjawisk retorycznych, poprzez ćwiczenia utrwalające umiejętność rozpoznawania lub stosowania różnych narzędzi retorycznych, po ćwiczenia kreatywne. Te ostatnie to zasadniczo polecenia i schematy, które każdy może wypełniać własnymi aktualnymi materiałami, dobranymi do indywidualnych zainteresowań. Prezentowany zbiór jest zatem nie tylko gotowym materiałem do ćwiczeń, lecz także inspiracją do tworzenia własnych propozycji dydaktycznych.
W podręczniku zastosowano podział materiału na pięć części, odpowiadających etapom przygotowania tekstu według metody retorycznej: etap dobrania odpowiednich argumentów (inventio), rozplanowania kolejności argumentów (dispositio), ubrania uporządkowanych już argumentów w słowa (elocutio), następnie etap zapamiętania tekstu (memoria) prowadzący do odpowiedniego wygłoszenia go przed publicznością (actio). W ramach poszczególnych części zostały omówione najważniejsze problemy, co pozwala zarówno na systematyczne poznawanie zastosowań sztuki retoryki, jak i na lekturę wybranych fragmentów, skupioną na studiowaniu szczegółowego zagadnienia. Pomocą dla Czytelnika jest zestawiony na końcu indeks rzeczowy, ułatwiający orientację w całości i pozwalający łatwo odnaleźć się w terminologii retorycznej przez odniesienia do pojęć klasycznych terminów łacińskich i greckich.
W celu zrealizowania zasady różnorodności, redaktorki zaprosiły do współpracy osoby zajmujące się retoryką z różnych perspektyw, począwszy od filologii klasycznej, poprzez filologie nowożytne, współczesne literaturoznawstwo i językoznawstwo, do logopedii i komunikacji medialnej. Każda z autorek zajęła się opracowaniem zagadnień zgodnie ze swoimi zainteresowaniami i specjalizacją. Aby podkreślić indywidualny wkład autorek, każde wprowadzenie do rozdziału oraz każde ćwiczenie jest sygnowane nazwiskiem osoby, która je opracowała: Maria Barłowska , Agnieszka Budzyńska-Daca , Beata Gaj , Agnieszka Kruszyńska , Urszula Kuleta , Iwona Loewe , Magdalena Ryszka-Kurczab , Barbara Sobczak , Marzena Walińska i Maria Załęska .
Mamy nadzieję, że przedstawiana przez nas propozycja ćwiczeń przyczyni się do zwiększenia zainteresowania retoryką, a także do podniesienia poziomu kompetencji i kultury retorycznej.
Maria Barłowska
Agnieszka Budzyńska-Daca
Maria Załęska1.1. Ustalanie tezy głównej
Bibliografia
Korolko M. (1990), Sztuka retoryki. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa.
Lausberg H. (2002), Retoryka literacka. Podstawy wiedzy o literaturze, przekł., oprac. i wstęp A. Gorzkowski, Bydgoszcz.
Wprowadzenie
Jakkolwiek w kręgu bezpośredniego zainteresowania retora i retoryki w sposób niejako naturalny sytuują się zagadnienia życia publicznego i funkcjonowania prawa (zwane po łac. civiles quaestiones – sprawy publiczne), to jednak już w czasach starożytnych przewagę zyskała koncepcja znacznie poszerzająca krąg tematów, jakie mówca swobodnie mógł podejmować. W idealnym i skrajnie szerokim ujęciu materia sztuki retorycznej obejmuje swym zakresem tematykę wszystkich potencjalnych mów, a zatem całość spraw, które kiedykolwiek mogą stać się przedmiotem dyskursu. Przy takim założeniu w gestii retora znajdują się również zagadnienia nauk szczegółowych, pozostające wcześniej w domenie ekspertów konkretnych dyscyplin, oraz problemy natury ogólnej, do których podejmowania powołani czuli się przede wszystkim filozofowie. Proces poszerzania zakresu materii retorycznej nie obywał się zatem bez napięć i potencjalnych konfliktów. W obliczu nieograniczonej i uniwersalnej problematyki oratorskiej ważkie stało się pytanie o kompetencje mówcy. Sam polot choćby najwymowniejszego retora nie mógł nigdy zastąpić rzetelnego rozeznania sprawy. Całość materii wyczerpywali więc w idealnym modelu dopiero wszyscy mówcy, poszczególny zaś orator winien wypowiadać się wyłącznie w kwestiach, co do których posiadł wiedzę.
Zagadnienia nadające się na przedmiot mowy zwano kwestiami (łac. quaestiones). W rozbudowanej teorii retorycznej istniało kilka możliwości ich dalszego podziału (np. tzw. status), prymarne było jednak rozróżnienie ze względu na stopień skonkretyzowania. Zgodnie z nim wyodrębniano kwestie ogólne o charakterze teoretycznym i abstrakcyjnym, zwane quaestiones infinitae (czyli nieograniczone, nieskończone) albo tezami (thesis) oraz kwestie szczegółowe – konkretne, indywidualne, praktyczne – określane łacińskimi terminami causa lub quaestiones finitae (skończone, ograniczone) lub z grecka – hipotezami (hypothesis).
Należy pamiętać, że zasadniczym celem retoryki jest perswazja, a zatem zagadnienia podejmowane przez mówców nie mają charakteru oczywistego, ale przeciwnie – kontrowersyjny, sporny (przynajmniej potencjalnie). Kwestie – zarówno ogólne, jak i szczegółowe – werbalizują problem, który na wstępnym etapie opracowywania wypowiedzi przez retora (por. inwencja) winien zostać przez niego jak najlepiej zbadany: temu zaś służy rozpatrzenie wszystkich jego aspektów z dwóch różnych punktów widzenia. Kwestie ogólne oderwane były od właściwych sobie okoliczności (konkretnych osób, czasu, miejsc…) i przybierały postać pytań w rodzaju: „Czy należy się żenić?”, „Co jest ważniejsze: zacność czy sława?”, „Czy istnieje wiele światów?”, „Czy słońce jest ogniem?”. Jako abstrakcyjne przynależały właściwie filozoficznej spekulacji i postrzegane były jako zasadniczo odpowiedniejsze dla filozofów niż retorów. Ci ostatni przecież w praktyce oratorskiej mają zazwyczaj do czynienia z konkretnymi problemami, co do których należy zająć stanowisko i publicznie zabrać głos (np. w sądzie podczas procesu, w instytucjach politycznych czy współcześnie – w mediach). Chociaż konkretne sprawy dotyczą zwykle indywidualnych osób i faktów, to rozpatrywanie kwestii ogólnych nie jest dla mówców bez znaczenia. Najczęściej postrzegano je jako poprzedzające zagadnienia szczegółowe albo na zasadzie relacji rodzaju i gatunku. Konkretna kwestia stawała się w takim ujęciu jednym z przypadków kwestii ogólnej. Aby zatem dobrze odpowiedzieć na pytanie: „Czy Katon powinien się ożenić?” (kwestia szczegółowa), trzeba wcześniej rozstrzygnąć problem natury ogólniejszej, mianowicie: „Czy w ogóle należy się żenić?”. Postawienie szerszego pytania w odniesieniu do konkretnej jednostkowej sprawy, uwikłanej w cały szereg indywidualnych okoliczności, pozwalało mówcy na lepsze rozpoznanie istoty danego problemu. Miało to duże znaczenie, zwłaszcza w odniesieniu do zwykle zawiłych problemów prawnych.
Odrębnym zagadnieniem jest umiejętność ustalania retorycznej propozycji (gr. prótasis, łac. propositio), niekiedy utożsamianej z quaestio, zwykle jednak od niej odróżnianej. Kwestia wyraża problem – potencjalnie kontrowersyjny, domagający się rozpatrzenia z dwóch przeciwnych punktów widzenia – natomiast propozycja to zdanie będące ostatecznym słownym sformułowaniem tematu – przydatnym i powtarzanym w wielu różnych miejscach przemówienia. Kwestia ujmuje problem jako pytanie (np. „Czy należy ginąć za ojczyznę?”), propozycja jest konkretną formułą, np. „Brońmy ojczyzny do ostatniej krwi!”. Na etapie inwencyjnego opracowywania tematu mówca rozpatruje problem wielostronnie, ostatecznie jednak wypowiedź w całości podporządkowana jest jednemu celowi: pochwale lub naganie czegoś, oskarżaniu lub obronie, doradzaniu lub odradzaniu (zob. rozdz. Rodzaje retoryczne). Propozycja powinna zwięźle i adekwatnie oddawać temat oraz nie pozostawiać wątpliwości (chyba że jest to uzasadnione), co jest zadaniem mówcy. Korzystne jest jej atrakcyjne sformułowanie: niestroniące od emocji, jeżeli tego wymagają cele perswazyjne.
1.1.1. Rozpoznawanie kwestii szczegółowej i ogólnej
Polecenie
Przeczytaj podane niżej kwestie i określ ich charakter. Zdecyduj przy każdej, czy jest to kwestia ogólna czy szczegółowa.
Przykład
Czy Katon powinien wziąć sobie żonę? (kwestia szczegółowa)
Czy należy się żenić? (kwestia ogólna)
1. Czy należy bezwzględnie przestrzegać prawa?
2. Czy treść traktatu lizbońskiego jest korzystna dla Polski?
3. Czy starość zawsze musi być przykra?
4. Czy osoby homoseksualne powinny mieć możliwość zawierania związków partnerskich?
5. Czy zasadne są proponowane przez Donalda Tuska zmiany w Konstytucji, mające na celu wzmocnienie władzy wykonawczej?
6. Czy planowana budowa autostrady w Dolinie Rospudy bezpowrotnie zniszczy unikatowy ekosystem regionu?
7. Czy małżeństwo jest przeżytkiem?
8. Czy istnieją sytuacje, w których cierpienie uszlachetnia?
9. Czy Wojciecha Jaruzelskiego należy sądzić za wprowadzenie stanu wojennego?
10. Czy wszyscy bez względu na zasługi mają być równi wobec prawa?
11. Czy obecnie Kraków wykorzystuje środki unijne w stopniu zadawalającym?
12. W jakim stopniu zagadnienia bioetyki winny podlegać regulacjom prawnym?
13. Czy wolno pociągać do odpowiedzialności prawnej za czyny, które nie stanowiły przestępstwa w momencie ich popełnienia?
14. Czy zabiegi na embrionach ludzkich ex utero są nieetyczne?
15. Czy po tym jak Jan Kowalski został europosłem, winien zrezygnować z posady profesora na dwóch państwowych uczelniach wyższych?
16. Czy polskie wojska powinny kontynuować udział w misji stabilizacyjnej w Iraku?
1.1.2. Formułowanie kwestii szczegółowej i ogólnej
Polecenie
Dla każdej kwestii ogólnej z ćwiczenia powyżej wymyśl odpowiednią kwestię bardziej szczegółową i odwrotnie – do kwestii szczegółowej dopisz ogólną. Pamiętaj o ich wzajemnej adekwatności.
Przykład rozwiązania
Kwestia szczegółowa: „Czy zapłodnienie in vitro powinno być finansowane ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia?”
Kwestia ogólna: „Czy bezpłodność jest chorobą?”
1. .....................................................................................................
2. .....................................................................................................
3. .....................................................................................................
4. .....................................................................................................
5. .....................................................................................................
6. .....................................................................................................
7. .....................................................................................................
8. .....................................................................................................
9. .....................................................................................................
10. ....................................................................................................
11. ....................................................................................................
12. ....................................................................................................
13. ....................................................................................................
14. ....................................................................................................
15. ....................................................................................................
16. ....................................................................................................
1.1.3. Sformułowanie tezy
Komentarz
Aby osiągnąć zamierzone cele komunikacyjne, należy zawsze precyzyjnie określić temat planowanej wypowiedzi. Klarowne sformułowanie kwestii, a następnie retorycznej propozycji na etapie opracowywania dyskursu ułatwia określenie zasadniczej linii argumentacyjnej i dobór relewantnych treści. Cechą istotną z punktu widzenia procesu perswazji jest również atrakcyjność samego sformułowania tematu. Zależność tę dobrze widać na przykładzie nagłówków artykułów prasowych, które starają się zaciekawić potencjalnego czytelnika, często wykorzystując w tym celu kulturowe skojarzenia, gry słowne, leksykę nacechowaną emocjonalnie, formę zdań pytających lub negacji w miejsce zdań oznajmujących.
Polecenie
Przeformułuj poniższe tematy tak, aby zyskały atrakcyjniejszą postać. Pamiętaj o precyzji i konieczności zachowania ich adekwatności do potencjalnych treści.
Przykład rozwiązania
Wyzwania demograficzne związane ze starzeniem się polskiego społeczeństwa.
Czy Polska stanie się wielkim domem starców?
1. Historia ruchów kobiecych w Europie na przełomie XIX i XX w.
2. Utonięcie kilkuletniego chłopca wskutek nieuwagi rodziców.
3. Ósma rocznica zamachów terrorystycznych na World Trade Center.
4. Pochwała polskiego czynu zbrojnego w czasie II wojny światowej.
5. Złoty medal polskich siatkarzy na mistrzostwach świata.
6. Historia dojścia Hitlera do władzy.
7. Konieczność przeprowadzenia reformy służby zdrowia w Polsce.
8. Skomplikowane instrumenty finansowe przyczyną światowego kryzysu finansowego.
9. Potrzeba przywrócenia obowiązkowej matury z matematyki.
10. Wspomnienie o niedawno zmarłym Leszku Kołakowskim.
11. Raport na temat alkoholizmu kobiet w Polsce.
12. Doniesienia o kolejnej aferze w rządzie.
13. Ukazała się najnowsza książka Jacka Dukaja.
14. W ostatnim półroczu sukcesywnie wzrasta liczba przeterminowanych długów Polaków.
15. Sylwetka Józefa Chłopickiego.
16. Rok 2010: dwusetna rocznica urodzin Fryderyka Chopina.
1.1.4. Funkcjonalne sformułowanie tezy
Komentarz
Zbyt ogólne sformułowanie tematu wypowiedzi niesie dla mówcy szereg niebezpieczeństw. Im szerszy zakres tematyczny, tym większa groźba niewystarczająco wnikliwego potraktowania danej kwestii, co może prowadzić do błędu powierzchowności i trywializacji. Tematy niekonkretne mogą też skłaniać do nużącej rozwlekłości albo chaotyczności, która bywa rezultatem źle pojętej chęci poruszenia jednocześnie jak największej liczby aspektów nazbyt ogólnego zagadnienia. Dlatego właśnie tak ważna jest umiejętność skonkretyzowania retorycznej propozycji. To właśnie jej kształt zdradza, który z aspektów tematu zostanie ostatecznie zaakcentowany, a to z kolei znajduje odzwierciedlenie w selekcji treści oraz wyborze argumentów.
Polecenie
Do każdego z podanych tematów ogólnych sformułuj cztery zawężające go propozycje. Weź przy tym pod uwagę różne aspekty problemu i różne możliwości ukierunkowania dyskursu. Nie zapominaj o precyzji i atrakcyjności ujęcia.
Przykład rozwiązania
a. „Doniesienia o cudzie eucharystycznym w Sokółce”.
b. Sokółka: hostia przemieniona w serce
c. Czy sokólski cud to hochsztaplerstwo?
d. Kuria przerywa milczenie: będą badania w Sokółce
e. Czy Kościół wierzy w cuda? Fatima, Medjugorie, Sokółka
1. Życie i twórczość Adama Mickiewicza.
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
2. Kontrowersje związane z pracami legislacyjnymi nad ustawą bioetyczną i stosowaniem metody in vitro.
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
3. Problem istnienia Boga.
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
4. Schyłek państw narodowych?
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
5. Terroryzm wyzwaniem XXI w.
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
6. Napoje gazowane przyczyną otyłości i cukrzycy.
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
7. Andrzej Sapkowski sprzedał dwa miliony egzemplarzy swoich powieści.
a. ........................................
b. ........................................
c. ........................................
d. ........................................
1.1.5. Formułowanie propozycji
Polecenie
Pamiętając, że każda retoryczna kwestia jest potencjalnie kontrowersyjna, ułóż po dwie opozycyjne propozycje do każdej z poniższych kwestii. Pamiętaj, że propozycja powinna sygnalizować stanowisko zajmowane przez mówcę w konkretnej sprawie.
Przykład rozwiązania
Czy zakupy przez Internet zastąpią w przyszłości tradycyjne?
a. Sieć wypiera siatkę.
b. Zakupy to społeczny rytuał: Internet jest bez szans.
1. Czy energia wiatrowa jest naprawdę opłacalna?
2. Czy Europa traci swoją chrześcijańską tożsamość?
3. Czy świat ma szansę na szybkie porozumienie w sprawie klimatu?
4. Czy Roman Polański winien odpowiadać za czyn popełniony ponad 30 lat temu?
5. Czy wszystkie kwestie życia społecznego powinny być uregulowane prawnie?
6. Czy Polska powinna dążyć do jak najszybszego wejścia do strefy euro?
7. Czy Kościół katolicki powinien znieść celibat?
8. Czy w czasach kryzysu rządy państw powinny ratować zagrożone instytucje finansowe?
9. Czy społeczeństwo polskie jest odporne na laicyzację?
10. Czy ludzkie życie jest bezcenne?
1.3. Ustalenie status sprawy
Bibliografia
Lausberg H. (2002), Retoryka literacka. Podstawy wiedzy o literaturze, przekł., oprac. i wstęp A. Gorzkowski, Bydgoszcz (s. 67–87 ponadto o rodzaju sądowym: 92–125, rodzaju doradczym: 129–133, rodzaju okazującym: 142–144).
Lichański J.Z. (2007), Retoryka. Historia – teoria – praktyka, t. 1: Historia i teoria retoryki, Warszawa (s. 96–104).
Wprowadzenie
Retoryka działa tam, gdzie nie ma pewności, gdzie ścierają się różne opinie, a więc tam, gdzie istnieje spór. Dlatego jego rozpoznanie i bliższe określenie jest podstawową czynnością przy opracowywaniu tematu. Temu celowi służy status – stan sprawy, konstytucja. Teoria status wywodzi się z rodzaju sądowego, w którym spór jest najwyraźniejszy, ale także pozostałe rodzaje retoryczne mają charakter agonistyczny. „Status odzwierciedla więc początkową «sytuację na froncie», która wyłania się z opozycji obydwu stron.” (Lausberg 2002, :68). Układ stanów sprawy odzwierciedla stopniowo opadające nasilenie sporu pomiędzy stronami. Najostrzejszy spór dotyczy ustalenia stanu faktycznego, czyli zajścia faktu, co streszcza się w pytaniu: czy zaszło? – status coniecturalis. Jedna strona odpowiada na to pytanie twierdząco, druga przeczy, por. w rodzaju sądowym np. czy zabił?: tak, zabił – nie, nie zabił. Kolejnym stopniem sporu jest spór o definicję i ujmuje go pytanie: co zaszło? Jedna strona twierdzi np. to jest zabójstwo, druga – to nieszczęśliwy wypadek. Jeśli nie ma sporu co do zajścia faktu i określenia jego charakteru, to kwestią sporną pozostaje jego ocena – status qualitatis, czyli status jakości, odpowiadający na pytanie: jakie jest? Ostatnią możliwością ujęcia sporu jest status translationis, czyli status przeniesienia, który właściwie nie dotyczy spornej kwestii, ale okoliczności sprawy: pytanie dotyczy kompetencji sądu, kwestionuje prawny charakter procesu. Wbrew pozorom translacja znajduje zastosowanie nie tylko w rodzaju sądowym, ale odnosi się też do pozostałych rodzajów zawsze wtedy, gdy stawia się w wątpliwość osobę (np. jej autorytet, kompetencje, prawo podejmowania decyzji przez dane zgromadzenie), miejsce, czas (nieodpowiednie dla podjęcia tego rodzaju sprawy), czy podważa się samą możliwość prezentowania sprawy. Najbardziej typowy dla rodzaju doradczego jest status qualitatis, gdyż podstawowym problemem pozostaje użyteczność działań, ale np. status koniektury może dotyczyć wykonalności czynu. W rodzaju okazującym, w którym nie ma sporu co do samej rzeczy, nie zachodzi status coniecturalis, a status definicji ma jedynie charakter pomocniczy – służy rozwijaniu i wzmacnianiu tematu.
Rozpoznanie stanu sprawy, jak wszystkie narzędzia retoryki, może służyć nie tylko tworzeniu własnych tekstów, ale i analizie tekstów cudzych: pozwala precyzyjnie uchwycić materię sporu, określić stanowiska stron oraz obserwować ruchy dyskutantów.
1.3.1. Pojęcie i rodzaje status
Polecenie
Przeczytaj poniższą próbkę „domowego” sporu.
1) Opisz swoimi słowami strategię obrony zastosowaną przez Krzysia:
Dwunastoletnia Ania otwiera lodówkę i zawiedziona mówi do siedmioletniego Krzysia:
– Krzysiu, zjadłeś mój deser. Mama zostawiła go w lodówce, a tu nic nie ma!
– Nie, nie jadłem żadnego deseru.
– Jak to?! Wyparował? Pokaż no się – przecież jeszcze masz czarne zęby po moich borówkach.
więcej..
