Demony Woli. Ostatnia sprawa Rolanda - ebook

I.

Mu­szę cof­nąć się do po­czątku. Do na­prawdę po­cząt­ko­wego po­czątku – cza­sów przed moim uro­dze­niem, kiedy to zmu­szony by­łem dzie­lić łono umę­czo­nej ży­ciem matki, żony al­ko­ho­lika, z bra­tem bliź­nia­kiem. Na szczę­ście nie było to jedno ło­ży­sko, bo by­li­śmy bliź­nię­tami dwu­ja­jo­wymi. Uff, że tak się wy­rażę. Przez więk­szą część ży­cia nie chcia­łem wy­glą­dać jak mój brat. Nie chcia­łem mieć w so­bie nic, co przy­po­mi­na­łoby jego, choćby kształtu pa­znok­cia na ma­łym palcu u le­wej stopy.

By­li­śmy różni pod każ­dym wzglę­dem, ale z nas dwóch to brat był tym, który bie­rze wię­cej. Już od chwili na­ro­dzin na nim sku­piała się uwaga ca­łego oto­cze­nia. Ja wy­sko­czy­łem z ciała matki zdrowy i od­cho­wany – on le­dwo prze­żył tę pro­ce­durę, otrzy­mu­jąc marne pięć punk­tów w skali Ap­gar. Ob­ja­wił się jako mały, wy­chu­dzony szczu­rek, który wy­glą­dał, jakby po­trze­bo­wał je­dy­nie bia­łej trumny i gra­ba­rza z ło­patą. Od­ra­to­wali gnojka, ale moim kosz­tem. Od tej chwili mało kto przej­mo­wał się mną i mo­imi pro­ble­mami, bo te nędzne ochłapy tro­ski i uwagi, które matka mo­gła wy­krze­sać ze swo­jego za­lęk­nio­nego serca, skie­ro­wane były na Ro­landa.

Tak, mój brat do­stał na imię Ro­land… a ja Zby­szek. Zby­szek Steb­nicki. No to już te­raz wie­cie, że je­stem bra­tem bliź­nia­kiem TEGO Ro­landa Steb­nic­kiego. I pew­nie mó­wi­cie zdu­mieni: „To on miał brata?! Brata bliź­niaka?!”. Ano miał.

Za­sko­czę was. Miał też sio­strę, Martę. Miał ro­dzi­ców, a na­wet psa i cho­mika. Ale wszy­scy oni już nie żyją. Zo­sta­łem tylko ja… o ile prze­trwam to, w co po­śmiert­nie wpa­ko­wał mnie mój brat.

Za­pewne za­wsze was dzi­wiło, dla­czego Ro­land miał na imię Ro­land, a nie na przy­kład Adam albo Grze­siek. Wiem, że wielu fa­nów mo­jego brata było prze­ko­na­nych, że to po pro­stu pseu­do­nim, który miał przy­cią­gnąć uwagę. Cho­ciaż nie… tak mó­wili tylko jego za­go­rzali prze­ciw­nicy. Zresztą te­raz to już nie ma zna­cze­nia. Idio­tyczne imię wy­ni­kało z faktu, że matka chciała nadać jego ist­nie­niu więk­szy sens, niż miało ono na­prawdę. Zo­ba­czyła stwo­rze­nie na skraju śmierci i po­my­ślała, że jak uho­no­ruje je czymś nie­zwy­kłym, to bę­dzie mniej ża­ło­sne. Spoj­rzała w ka­len­darz – była po­łowa wrze­śnia – i olśniło ją. Ro­land nie wziął się więc z ro­man­tycz­nej ry­cer­skiej opo­wie­ści, bo moja matka nie miała po­ję­cia o jej ist­nie­niu, ale z przy­padku. Po­dob­nie jak moje szare imię Zby­szek. Za­wsze gdy my­ślę o so­bie, wi­dzę sza­ro­ści. Szare imię, szary czło­wiek, szary za­wód, szare ży­cie.

Je­stem księ­go­wym. A mój brat był ogól­no­pol­skim bła­znem. Nie na­zy­wa­łem go de­tek­ty­wem, bo uwa­ża­łem, że stał się przede wszyst­kim pa­ja­cem ba­wią­cym ga­wiedź w spo­sób, który we mnie bu­dził nie­smak, a na­wet od­ruch wy­miotny.

Ten po­dział ról – na księ­go­wego i bła­zna – był lo­giczną kon­ty­nu­acją na­szej do­mo­wej sy­tu­acji. Całe ży­cie sku­piało się wo­kół pi­cia ojca i nie­do­łę­stwa matki. Ro­land bła­zno­wał, ro­bił sztuczki, po­pi­sy­wał się swo­imi licz­nymi ta­len­tami, z któ­rych pra­wie ża­den nie zna­lazł od­zwier­cie­dle­nia w wy­uczo­nym za­wo­dzie, a wszystko po to, by udo­bru­chać chle­ją­cego wódę ojca. Na przy­kład żon­glo­wał róż­nymi przed­mio­tami, re­la­cjo­nu­jąc przy tym, czego do­wie­dział się o na­szych są­sia­dach, ob­ser­wu­jąc ich ostat­nie za­cho­wa­nia. Za­wsze tra­fiał ze swo­imi wnio­skami i umiał prze­wi­dzieć, czy ja­kaś para się roz­sta­nie z po­wodu nie­wier­no­ści, czy ko­goś za­mkną za okra­da­nie piw­nic, a na­wet czy ktoś wkrótce umrze, bo jego lub jej zdro­wie nie jest wcale tak do­bre, jak by się mo­gło wy­da­wać. Ukła­dał swoje opo­wie­ści w krót­kie wier­szyki, a nie­kiedy śpie­wał, fał­szu­jąc przy tym nie­mi­ło­sier­nie.

Mu­szę przy­znać – dzięki tym za­bie­gom nasz stary uspo­ka­jał się; za­sia­dał w roz­wa­lo­nym fo­telu z bu­telką w dłoni i śmiał się z gło­śno. Wtedy nas nie bił, przez chwilę nie klął, tylko za­pa­dał się w so­bie, a gdy bra­ko­wało mu już sił na śmiech, wcho­dził w dziwny stan za­wie­sze­nia, który nie był ani snem, ani ja­ką­kol­wiek ak­tyw­no­ścią.

Kiedy oj­ciec nie sza­lał za bar­dzo, na przy­kład gdy oglą­dał wy­stępy Ro­landa, ja mo­głem za­jąć się resztą. Głów­nie cho­dziło o to, żeby w domu były ja­kieś pie­nią­dze, bo prze­cież trzeba było coś jeść. Wzią­łem więc na sie­bie od­po­wie­dzial­ność za wy­dzie­ra­nie matce wszyst­kiego, co za­ro­biła albo do­stała w opiece spo­łecz­nej, a na­stęp­nie po­dzie­le­nie tego w sen­sowny spo­sób na cały mie­siąc. Były to za­da­nia nie­bez­pieczne. Stary bił mocno, a ja by­łem cią­gle za mały, żeby mu do­sta­tecz­nie od­dać – na to przy­szedł czas póź­niej. Za­nim uro­sły mi mię­śnie, na­uczy­łem się ra­chun­ków. Uwiel­biam li­czyć, pla­no­wać bu­dżet albo ro­bić bi­lans. Na­dal daje mi to po­czu­cie bez­pie­czeń­stwa i kon­troli, bo w dzie­ciń­stwie tylko w tym jed­nym je od­naj­do­wa­łem.

Ra­chun­ko­wość nie kła­mie, nie plą­cze się w emo­cjach. Pie­nią­dze są albo ich nie ma. Nie wie­rzę w karty kre­dy­towe, w coś, co daje ułudę po­sia­da­nia, tak jak wódka da­wała złu­dze­nie szczę­ścia mo­jemu sta­remu. Moja dziew­czyna… to zna­czy moja była wście­kała się na mnie o to po­dej­ście do ży­cia. Przy­znaję – nie ku­po­wa­łem jej ciu­chów, bo uwa­ża­łem, że nie po­trze­buje ko­lej­nej pary ko­za­ków czy pią­tego bia­łego swe­tra; nie za­bie­ra­łem do dro­gich re­stau­ra­cji, skoro to samo, a na­wet lep­sze, mo­gli­śmy zjeść w domu za dzie­się­cio­krot­nie mniej­szą kwotę; stro­ni­łem od roz­ry­wek, od tych wszyst­kich noc­nych im­prez, po któ­rych moi ko­le­dzy bali się spraw­dzać stan konta. Ewka mó­wiła, że je­stem nu­dzia­rzem, że nie umiem ko­rzy­stać z ży­cia, że za­ko­puję się w gro­bie jesz­cze przed śmier­cią. Ni­gdy nie zro­zu­miała, że w tym wła­śnie od­naj­dy­wa­łem swoje szczę­ście: kiedy wie­dzia­łem, że do­my­kam bu­dżet i wcho­dzę w nowy mie­siąc albo rok spo­kojny w kwe­stiach fi­nan­so­wych.

I ten spo­kój ode­brał mi nie kto inny, jak tylko mój ro­dzony, sa­mo­lubny brat.

Były mo­menty, gdy zda­wało mi się, że zro­bił to wszystko ce­lowo, prze­my­ślał stra­te­gię i tak po­kie­ro­wał wy­da­rze­niami, że zna­la­złem się w miej­scu, w któ­rym ni­gdy nie chcia­łem być – z dłu­gami, ko­mor­ni­kiem na karku, z dziw­nymi ludźmi i ich jesz­cze dziw­niej­szymi pro­ble­mami. Mam już za sobą naj­więk­szą falę gniewu, a na­wet nie­na­wi­ści do tego gnoja… Mu­sia­łem jed­nak te wy­ma­ga­jące wy­siłku emo­cje zo­sta­wić na lep­szą oka­zję, bo trzeba było ze­brać się w so­bie i po­sprzą­tać cały syf, jaki Ro­land po­zo­sta­wił po swo­jej śmierci.

Jego śmierć…

W za­sa­dzie wy­da­wało mi się, że sa­mym fak­tem swo­jej śmierci na­ro­bił wy­star­cza­jąco dużo za­mie­sza­nia w moim ży­ciu i że już go­rzej być nie może.

Za­pewne każdy pa­mięta, czym się zaj­mo­wał, gdy usły­szał o śmierci Ro­landa Steb­nic­kiego. Każdy wie, co po­czuł w tym mo­men­cie, ja­kie to wy­warło na nim wra­że­nie… W tej chwili wszy­scy zjed­no­czyli się w bólu, cała Pol­ska po­grą­żyła się w ko­lej­nej na­ro­do­wej ża­ło­bie po swoim bo­ha­te­rze, na­szym wła­snym, pry­wat­nym Sher­locku Hol­me­sie, który miał tę prze­wagę nad po­sta­cią z książki, że nie był po­sta­cią z książki, ale naj­praw­dziw­szym ge­niu­szem z krwi i ko­ści.

Hi­ste­ria, która opa­no­wała nasz kraj po śmierci Ro­landa, ze­pchnęła na boczne tory wszyst­kie inne sprawy. Ale o tym prze­cież nie mu­szę wam mó­wić. Nie­stety ze­pchnęła też i mnie ra­zem z moją oso­bi­stą ża­łobą i jej kon­se­kwen­cjami.

Któ­re­goś dnia, ja­kiś mie­siąc po po­grze­bie, w któ­rym nie uczest­ni­czy­łem, po­czu­łem się źle. Na tyle źle, że mu­sia­łem wyjść z pracy, zo­sta­wia­jąc nie­do­koń­czone roz­li­cze­nie. Wró­ci­łem do miesz­ka­nia, dzie­lo­nego jesz­cze wtedy z Ewką, i zro­zu­mia­łem, że już ni­gdy go nie zo­ba­czę. NI­GDY! Mo­głem nie­na­wi­dzić swo­jego brata z ca­łego serca, mógł mnie de­ner­wo­wać i mier­zić, a jed­nak był bliź­nia­kiem, z któ­rym kie­dyś dzie­li­łem jedno łono, moim je­dy­nym krew­nym. A tym­cza­sem po jego śmierci w me­diach nie po­ja­wiła się ani jedna wzmianka o mnie, o na­szych ro­dzi­cach, o Mar­cie albo cho­ciaż o na­szym upo­śle­dzo­nym umy­słowo psie. Nikt nie przy­szedł z kon­do­len­cjami, nie za­py­tał mnie, jak się czuję… Jak­bym nie ist­niał.

Ty­go­dniami nie mo­głem się po­zbie­rać, więc ucie­ka­łem w pracę. Kiedy wra­ca­łem do domu, do­bi­jało mnie glę­dze­nie Ewki, jej uty­ski­wa­nia, na­rze­ka­nie na ja­kość na­szego związku.

– Ja wiem, że umarł ci brat – ode­zwała się kie­dyś. Stała nade mną, opie­ra­jąc dło­nie na bio­drach. – Ale, do ja­snej cho­lery, mógł­byś się ogar­nąć i zro­bić coś ze sobą.

Wtedy ude­rzyła mnie myśl, że ona mo­głaby dać mi nieco wspar­cia od sie­bie, skoro jest tą moją „na­rze­czoną”, i na­wet jej to po­wie­dzia­łem, ale to było jak do­le­wa­nie oliwy do ognia. Wy­daje mi się, że tego wie­czora pa­dło o kilka słów za dużo. Wy­pro­wa­dziła się. Ale po­tem do­tarło do mnie, że i tak by to zro­biła. Szu­kała tylko pre­tek­stu, żeby uwol­nić się od naj­więk­szego nu­dzia­rza w Pol­sce.

Nie opła­ki­wa­łem Ro­landa w kla­syczny spo­sób – żeby to zro­bić, mu­siał­bym się przy­znać, że pła­czę po nim – po pro­stu źle się czu­łem. Bo­lała mnie głowa, nie mo­głem spać albo wła­śnie spa­łem ca­łymi dniami i nie po­tra­fi­łem nic zro­bić. Odej­ście Ewki nie za­nie­po­ko­iło mnie na tyle, by in­ter­we­nio­wać, ale gdy mój stan za­czął od­bi­jać się na pracy, uzna­łem, że trzeba dzia­łać. Po raz pierw­szy od szkoły pod­sta­wo­wej po­sze­dłem do le­ka­rza, zwy­kłego in­ter­ni­sty, cho­ciaż pry­wat­nego, żeby dał mi coś, co szybko po­może mi być znów ta­kim sa­mym Zbysz­kiem jak wcze­śniej. On jed­nak po kilku mi­nu­tach wy­wiadu za­py­tał bez­na­mięt­nie:

– Czy w ostat­nim cza­sie wy­da­rzyło się coś szcze­gól­nego w pana ży­ciu?

– Ale… w ja­kim sen­sie?

– Czy prze­żył pan coś trau­ma­tycz­nego? Ja­kiś wy­pa­dek, czy­jąś śmierć…

– Mój brat umarł. Ale nie by­li­śmy ze sobą bli­sko. – Mimo wszystko uwa­ża­łem, że to nie ma aż ta­kiego związku.

Le­karz spoj­rzał na mnie i mruk­nął coś pod no­sem.

– Jest pan w ża­ło­bie – po­wie­dział zde­cy­do­wa­nym to­nem, po­chy­la­jąc się nad kartą in­for­ma­cyjną. – I w do­datku ma pan de­pre­sję. Mogę prze­pi­sać leki, ale lep­sza chyba bę­dzie te­ra­pia.

Oczy­wi­ście nie po­sze­dłem na żadną te­ra­pię. Wie­cie, ile kosz­tują se­sje te­ra­peu­tyczne? No wła­śnie. A wie­cie, ile się czeka do spe­cja­li­sty pań­stwo­wego? Bez ko­men­ta­rza.

Nie dał mi le­ków, a czu­łem się źle i zbli­żał się ostatni dzień kwiet­nia, co dla każ­dego biura ra­chun­ko­wego ozna­cza go­rący okres. Po pro­stu nie mo­głem so­bie po­zwo­lić na żadne zwol­nie­nia ani tym bar­dziej na za­męt w gło­wie – mu­sia­łem być sku­piony i su­mien­nie wy­ko­ny­wać swoje obo­wiązki. Sze­dłem więc w co­raz gor­szym na­stroju uli­cami War­szawy, uża­la­jąc się nad sobą i po­grą­ża­jąc w jesz­cze czar­niej­szych my­ślach, gdy wpa­dłem na sta­rego zna­jo­mego, któ­rego zda­wały się zsy­łać Nie­biosa… tyle że ja w żadne Niebo nie wie­rzę.

Ojca Ra­fała, do­mi­ni­ka­nina, zna­łem jesz­cze jako księ­dza Ro­mu­alda z na­szej pa­ra­fii na Pra­dze. Uczył nas re­li­gii, o ile udało się nam tra­fić na jego lek­cje. Ja uczy­łem się zna­ko­mi­cie – w prze­ci­wień­stwie do Ro­landa – ale re­li­gię omi­ja­łem sze­ro­kim łu­kiem i nie przej­mo­wa­łem się oceną z tego przed­miotu, na­wet je­śli zna­cząco ob­ni­żała moją śred­nią. Jed­nak wie­ści na te­mat Romka, jak na niego mó­wiono, do­cie­rały do mo­ich uszu za sprawą matki i są­sia­dek-de­wo­tek. Mó­wiono, że prze­żył na­wró­ce­nie i że wstą­pił do ja­kie­goś za­konu. Dla mnie te hi­sto­rie brzmiały jak to­talna bzdura, bo skoro ktoś jest już księ­dzem, to chyba nie ma się na co na­wra­cać. Ale gdy wpa­dłem na niego na rogu Mio­do­wej i Dłu­giej, mu­sia­łem przy­znać, że zro­bił na mnie zde­cy­do­wa­nie lep­sze wra­że­nie niż dwa­dzie­ścia lat wcze­śniej w szkole.

Oj­ciec Ra­fał sta­nął na­prze­ciwko mnie i za­darł głowę, żeby ze zdu­mie­niem spoj­rzeć na moją twarz. W pierw­szej chwili go nie roz­po­zna­łem, ale on od razu wie­dział, kim je­stem.

– Zby­szek! – Mógł­bym przy­siąc, że się ucie­szył. – Zby­szek Steb­nicki. To na­prawdę ty! Po­zna­jesz mnie? To ja, ksiądz Ro­mek. Te­raz je­stem Ra­fa­łem, przy­ją­łem ta­kie imię po na­ło­że­niu ha­bitu.

Po­tem po­szło gładko. Zło­żył mi szczere kon­do­len­cje z po­wodu śmierci brata – czego nikt do tej pory nie zro­bił – a ja nie­opatrz­nie wy­ga­da­łem się, z ja­kim pro­ble­mem by­łem u le­ka­rza.

– Hmm… – Po­gła­dził się po bro­dzie. – Te­ra­pia? To cie­kawe, bo tak się składa, że ja je­stem te­ra­peutą.

– Od czego? – wy­pa­li­łem, par­ska­jąc zło­śli­wym śmie­chem.

– No… skoń­czy­łem stu­dia i pro­wa­dzę prak­tykę. Zresztą, stąd moje obecne imię. Ra­fał ozna­cza, że Bóg uzdra­wia, a ja mu po­ma­gam, jak mogę.

– Yyy… A to tak można?

– Można, można. – Po­ki­wał głową i zła­pał mnie za ło­kieć. – Chodź do mnie do klasz­toru, po­roz­ma­wiamy.

Oka­zało się, że oj­czu­lek miał cał­kiem le­galny ga­bi­net, w któ­rym przyj­mo­wał pa­cjen­tów i w do­datku brał za to pie­nią­dze.

– Dużo ksiądz bie­rze? – za­py­ta­łem, kiedy po­sa­dził mnie na zgrab­nym fo­telu w skrom­nie urzą­dzo­nym po­miesz­cze­niu.

– Dużo – przy­znał, na­le­wa­jąc wodę do czaj­nika. – Te­ra­peuci to zdziercy.

– A co na to wa­sza wiara?

Ro­ze­śmiał się ci­cho.

– Mam paru pa­cjen­tów, od któ­rych nie biorę pie­nię­dzy, bo ich nie stać, a po­trze­bują pil­nie wspar­cia. Jak ro­zu­miem, ty też masz ten pro­blem.

Po­ru­szy­łem się nie­spo­koj­nie na miej­scu, roz­wa­ża­jąc, co po­wi­nie­nem od­po­wie­dzieć. Nie lu­bi­łem kła­mać, ale mó­wić, że je­stem sknerą, też nie chcia­łem.

– Ja… ekhm… je­stem księ­go­wym i…

– Księ­go­wym?! – Ra­fał aż pod­sko­czył z wra­że­nia. – To wspa­niale! A roz­li­czył­byś mi PIT za tam­ten rok? Mam taki ba­ła­gan w pa­pie­rach, że to aż grzech. W ze­szłym roku wszystko zro­bi­łem źle i przeor gro­ził kon­se­kwen­cjami, je­śli się to po­wtó­rzy.

– Mogę roz­li­czyć. – Wzru­szy­łem lekko ra­mio­nami. – Je­śli ksiądz ze mnie za dużo nie ze­drze.

Za­kon­nik mach­nął ręką.

– Nic od cie­bie nie we­zmę, tylko, na Boga, ura­tuj moją grzeszną skórę od ko­lej­nej „roz­mówki” z prze­orem. No, ale po­wiedz mi o tym twoim pro­ble­mie. Mó­wisz, że le­karz stwier­dził, że je­steś w ża­ło­bie, tak?

– No tak… – przy­zna­łem nie­chęt­nie, od­bie­ra­jąc od ojca Ra­fała ku­bek z kawą. – Ale ja nie wiem, czy fak­tycz­nie o to cho­dzi.

– Więc po­wiedz, jaki jest twój punkt wi­dze­nia?

Do­prawdy rzadko się zda­rzało, żeby ktoś py­tał o MÓJ punkt wi­dze­nia, więc przez do­bre dwie mi­nuty nie wie­dzia­łem, co od­po­wie­dzieć.

Oj­ciec Ra­fał nie iry­to­wał się moim mil­cze­niem. Jego po­stawa mó­wiła, że mnie cał­ko­wi­cie ro­zu­mie i wpiera. Czu­łem się nie­swojo, zwłasz­cza że pa­mię­ta­łem tego czło­wieka w zu­peł­nie in­nej od­sło­nie, ale po chwili moje ciało roz­luź­niło się i nie­po­kój ule­ciał ze mnie ni­czym po­wie­trze z ba­lona.

– Ja… no cóż. Czuję gniew.

Ci­sza.

– Je­stem wście­kły na tego ma­łego gnojka. Mó­wię „ma­łego”, bo za­wsze go trak­to­wa­łem jak młod­szego bra­ciszka, po któ­rym trzeba sprzą­tać i który wy­maga opieki. No i on umarł.

Tym ra­zem ci­sza miała moc po­ra­ża­nia.

– Czuję się… mam wra­że­nie… od­no­szę ta­kie głu­pie wra­że­nie, że nie mam już po co żyć, skoro on nie żyje. A to prze­cież bez sensu! – Zde­ner­wo­wa­łem się sam na sie­bie. – Jak można tak my­śleć o kimś, z kim nie wi­dzia­łem się od kilku lat, z kim nic mnie już nie łą­czyło? To w ogóle nie ma sensu. Dla­czego moja psy­chika mia­łaby tak za­re­ago­wać?

– Bo jest cał­kiem zdrowa – stwier­dził spo­koj­nie za­kon­nik. – Tylko bar­dzo smutna.

– Ale to mi­nie?

– Ja ci nie dam ta­kiej gwa­ran­cji.

Szcze­rze po­wie­dziaw­szy, nie ta­kiej od­po­wie­dzi ocze­ki­wa­łem od te­ra­peuty. Więc gniew prze­nio­słem na niego.

– Hmm… Wie ksiądz co? W su­mie do­brze, że się wi­dzimy. Ksiądz wie, że je­stem nie­wie­rzący? Przez księ­dza.

Oj­ciec Ra­fał uśmiech­nął się smutno i po­ki­wał głową.

– Nie ty pierw­szy mi to mó­wisz.

– I co? I można z tym ot tak so­bie żyć?

– Ła­two nie jest. Ale mów da­lej. Chcę wie­dzieć wszystko.

– Co niby? – Skrzy­wi­łem się. – Mam mó­wić o tym, jak ksiądz ka­zał nam ko­chać ro­dzi­ców i ich czcić, na­wet je­śli to skoń­czeni idioci? W mó­zgu się mi po­prze­sta­wiało od tego… ga­da­nia. Albo mó­wił o sza­cunku do star­szych, a zwłasz­cza do du­chow­nych, bez więk­szego po­wodu, tylko dla­tego, że no­szą ha­bit. Za co mia­łem księ­dza sza­no­wać? Za łaj­da­cze­nie się i chla­nie wódy po knaj­pach z ko­le­gami na­uczy­cie­lami? A może za ro­mans z pa­nią Jolą od mu­zyki?

– Mamy z Jolą syna.

– Co?!

– Jola dwa­dzie­ścia je­den lat temu uro­dziła mi syna, Do­mi­nika.

Za­tkało mnie na mo­ment.

– I co z nim?

– Wszystko do­brze. – Oj­ciec Ra­fał wzru­szył lekko ra­mio­nami. – Jak się uro­dził, po­je­cha­łem do szpi­tala i Jola wy­znała, że miała sen, żeby go na­zwać Do­mi­nik. We mnie coś wtedy się zmie­niło. My­śla­łem na­wet o rzu­ce­niu ka­płań­stwa, ale… Zbyszku, po­wiem ci, że na­tury czło­wieka nie oszu­kasz i lo­ko­mo­tywa po as­fal­cie nie po­je­dzie. Nie za­znamy szczę­ścia tam, gdzie nie na­sze miej­sce. Na­roz­ra­bia­łem, spro­wa­dzi­łem na świat nowe ży­cie i za­częło do mnie do­cie­rać, że coś mu­szę zro­bić ze swoim wła­snym. Coś, co sprawi, że mój syn nie bę­dzie się mnie wsty­dził.

– I dla­tego zo­stał ksiądz za­kon­ni­kiem?

– To był długi pro­ces, okropna walka ze sobą. Ale ten Do­mi­nik nie da­wał mi spo­koju i po­my­śla­łem, że coś jest na rze­czy. – Uśmiech­nął się z roz­rzew­nie­niem i spoj­rzał przez okno.

– No ale co z nim? Zo­sta­wił go ksiądz? Tego Do­mi­nika.

– Nie! Skądże! Przeor po­wie­dział, że mu­szę sta­nąć na wy­so­ko­ści za­da­nia i za­pew­nić mu byt. Stąd ten po­mysł z te­ra­peutą. Część kasy od­daję do klasz­toru, a resztę Do­mi­ni­kowi.

Opa­dłem zre­zy­gno­wany na opar­cie fo­tela i za­sę­pi­łem się.

– Faj­nie… – wy­mam­ro­ta­łem.

– Co mó­wisz?

– Nic. Faj­nie mieć od­po­wie­dzial­nego ojca.

– Za­pew­niam cię, że nie jest ła­two być sy­nem księ­dza. To jak piętno dla dziecka, na­wet je­śli się sta­rasz mu to ja­koś wy­na­gro­dzić.

– A ja za­pew­niam księ­dza, że więk­szym pięt­nem jest być sy­nem al­ko­ho­lika, ta­kiego jak mój stary.

I chyba na tym skoń­czy­li­śmy wtedy na­szą roz­mowę. Oj­ciec Ra­fał dał mi swoje pa­piery – to­talny ra­chun­kowy bur­del. Wró­ci­łem do domu i po­czu­łem, że może jed­nak ja­koś to wszystko zniosę.

Za­po­mnia­łem tylko o jed­nym ma­łym szcze­góle, który był o wiele gor­szy niż naj­gor­sza de­pre­sja. I była to moja wina…II.

Naj­pierw przy­szło pi­smo z ZUS-u. W pierw­szej chwili w ogóle nie zro­zu­mia­łem, o co cho­dzi. Otwo­rzy­łem ko­pertę już na po­czcie i ga­pi­łem się w kartkę z otwartą gębą.

Pi­smo sta­no­wiło, że mam za­pła­cić za­le­głe składki z od­set­kami, które… odzie­dzi­czy­łem po swoim bra­cie. Kwota opie­wała na dzie­więt­na­ście ty­sięcy zło­tych!

Od razu ru­szy­łem w stronę od­działu ZUS przy Wro­cław­skiej, bo nie mia­łem da­leko, rap­tem kil­ka­set me­trów. Zna­łem tam kilka pra­cow­nic, więc po­sta­no­wi­łem wci­snąć się w ko­lejkę bez po­bie­ra­nia nu­merka, po­mimo bar­dzo gę­stego tłumu ocze­ku­ją­cych.

Mu­sia­łem to prze­cież wy­ja­śnić. To nie mo­gła być prawda!

A jed­nak była…

Wró­ci­łem do domu ni­czym zbity pies. Sie­dzia­łem bar­dzo długo na ka­na­pie, wciąż z kurtką na grzbie­cie, trzy­ma­jąc ko­pertę z pi­smem w za­ci­śnię­tej dłoni.

– Fi­gu­ru­jesz jako je­dyny spad­ko­bierca – wy­ja­śniła mi Ba­sia, z którą za­ła­twia­łem nie­jedną sprawę dla mo­jego biura. Wi­dzia­łem w jej oczach współ­czu­cie, które wcale mi się nie po­do­bało. – Urząd od razu cię ści­gnął, jak tylko mi­nęło pół roku… No, wiesz…

Wtedy zro­zu­mia­łem. Za­wa­li­łem sprawę od­rzu­ce­nia spadku, bo nie mia­łem po­ję­cia, że je­stem… by­łem je­dy­nym krew­nym Ro­landa. Ostatni z rodu. W ogóle o tym nie po­my­śla­łem, jakby spy­chana do pod­świa­do­mo­ści ża­łoba od­jęła mi ro­zum, który za­zwy­czaj funk­cjo­no­wał pra­wi­dłowo w kwe­stiach fi­nan­so­wych. A urzędy my­ślą od razu, kiedy idzie o kasę.

Wiem, co wam cho­dzi po gło­wie: prawo cię chroni w ta­kiej sy­tu­acji, dzie­dzi­czysz z do­bro­dziej­stwem in­wen­ta­rza i tak da­lej… Nie­stety, prze­pisy chro­niące spad­ko­bier­ców we­szły w ży­cie do­kład­nie rok po śmierci mo­jego brata. Kil­ka­na­ście mie­sięcy za­de­cy­do­wało o tym, że mu­sia­łem bu­lić za wszystko.

Oczy­wi­ście po­my­śla­łem o przy­wró­ce­niu ter­minu, bo mo­głem się tłu­ma­czyć tym, że nie wie­dzia­łem o śmierci brata – nie by­łem na­wet na jego po­grze­bie – ale nikt by tego nie ku­pił. Każdy wie­dział, że zgi­nął. Każdy wie­dział, kiedy i w ja­kich oko­licz­no­ściach się to stało. Mo­ment, kiedy spadł z wy­so­kiego fun­da­mentu i roz­trza­skał so­bie głowę, za­re­je­stro­wało wiele ka­mer, a na­gra­nie zo­stało po­tem obej­rzane i prze­ana­li­zo­wane wie­lo­krot­nie w me­diach głów­nego nurtu i spo­łecz­no­ścio­wych. Mu­siał­bym żyć w ja­skini bez kon­taktu z ludźmi i no­wo­cze­sną tech­no­lo­gią, żeby o tym nie usły­szeć.

Baśka za­su­ge­ro­wała wy­sto­so­wa­nie pi­sma o roz­ło­że­nie za­dłu­że­nia na raty, co ja sam za­pro­po­no­wał­bym swo­jemu klien­towi w po­dob­nej sy­tu­acji, ale ta myśl wy­wo­łała we mnie silny bunt. Dla­czego mam pła­cić za nie swoje zo­bo­wią­za­nia? Ja ni­gdy się nie spóź­ni­łem z żadną opłatą.

– Bar­dzo mi przy­kro – po­wie­działa Ba­sia, kła­dąc dłoń na moim ra­mie­niu. – Je­śli zde­cy­du­jesz się wnio­sko­wać do na­czel­nika, daj mi znać. Po­mogę ci ze wszyst­kim, tylko pa­mię­taj, że nie masz dużo czasu.

Nie po­trze­bo­wa­łem po­mocy. Sam umia­łem na­pi­sać ta­kie pi­smo i to z za­mknię­tymi oczami. Za­nim jed­nak się na co­kol­wiek zde­cy­do­wa­łem, przy­szło pi­smo z ZGN-u.

Ro­land miał za­dłu­że­nie w czyn­szu i to po­dwój­nie, bo wy­naj­mo­wał na Woli dwa miesz­ka­nia – jedno dla sie­bie, a dru­gie jako sie­dzibę dla swo­jego biura de­tek­ty­wi­stycz­nego. Oka­zało się, że nie pła­cił za nie od kilku mie­sięcy, a i wcze­śniej miał pro­blemy z ter­mi­no­wo­ścią.

Jak to moż­liwe, że te wszyst­kie in­sty­tu­cje tak szybko do mnie do­tarły? – ze­zło­ści­łem się. Zro­zu­mia­łem też, że to pew­nie nie ko­niec i kiedy przy­szło pi­smo z Urzędu Skar­bo­wego, na­wet nie by­łem zdzi­wiony, tylko co­raz bar­dziej roz­draż­niony.

Wtedy też za­czą­łem się in­te­re­so­wać tym, w jaki spo­sób Ro­land wpa­ko­wał się w ta­kie długi. Prze­cież był gwiazdą, wy­stę­po­wał na­wet w te­le­wi­zji, mu­sieli mu pła­cić, a on chyba nie był aż tak głupi, by trwo­nić każdy grosz na głu­poty. Cóż… Wie­dzia­łem z do­świad­cze­nia, że jed­nak był, ale do­piero wi­zyta w urzę­dzie skar­bo­wym na­świe­tliła mi jego sy­tu­ację nieco le­piej.

Przy oka­zji mu­szę nad­mie­nić, że w tam­tym cza­sie sta­ra­łem się o za­trud­nie­nie w tej in­sty­tu­cji. Na­prawdę! I cała iro­nia tej sy­tu­acji po­le­gała na tym, że ma­rzy­łem o by­ciu kimś, kto przy­cze­pił się kie­dyś do mo­jego brata za to, że nie od­pro­wa­dza po­dat­ków za za­ro­bione pie­nią­dze. Tak, to skar­bówka za­in­te­re­so­wała się jego osobą, kiedy co­raz czę­ściej po­ja­wiał się w me­diach. Spraw­dzili jego sta­tus i oka­zało się, że nie jest ni­g­dzie za­trud­niony, nie ma z ni­kim pod­pi­sa­nej umowy i ni­gdy nie zgło­sił żad­nej zło­tówki, którą za­ro­bił. Urząd po­szedł mu na rękę, mó­wiąc, że od­pusz­czą mu mi­nione za­le­gło­ści, je­śli szybko za­re­je­struje dzia­łal­ność i za­cznie nor­mal­nie się roz­li­czać. Zro­bił to, co w su­mie mnie zdzi­wiło, bo on ni­gdy nie umiał za­ła­twić żad­nej sprawy urzę­do­wej, a na­wet pójść z awizo na pocztę. Jed­nak za­ło­że­nie JDG wią­zało się z kon­se­kwen­cjami, jak cho­ciażby ko­niecz­no­ścią pła­ce­nia skła­dek ZUS, czego oczy­wi­ście nie ro­bił. Wy­sta­wiał ja­kieś fak­tury, ale ni­gdy nie od­pro­wa­dził z nich po­datku. Nie roz­li­czył na­wet ostat­niego PIT-u.

W kon­se­kwen­cji złych de­cy­zji Ro­landa ja sie­dzia­łem w ga­bi­ne­cie na­czel­nika urzędu skar­bo­wego przy ulicy Po­wstań­ców Ślą­skich w War­sza­wie i słu­cha­łem, że nie mam szans na za­trud­nie­nie w tej in­sty­tu­cji. Na­czel­nik nie po­wie­dział tego wprost, mó­wił je­dy­nie coś o kon­flik­cie in­te­re­sów i ta­kie tam bzdury. Nie­wiele z tego do mnie do­cie­rało, bo by­łem tak wście­kły, że mój mózg za­czął się go­to­wać, a w uszach sły­sza­łem szumy i pi­ski.

Tych kilka dni zruj­no­wało mi ży­cie, a to wciąż nie było naj­gor­szym, co miało mnie spo­tkać. Wsta­wa­łem co rano, wy­ko­ny­wa­łem różne czyn­no­ści, nie do końca bę­dąc ich świa­do­mym, sze­dłem do pracy i wra­ca­łem z niej, czu­jąc, że nic nie ma sensu, a ja sam po­woli prze­staję ist­nieć, ni­czym zni­ka­jący ho­lo­gram.

Trzy­dzie­stego kwiet­nia, w czwar­tek, po­sze­dłem jak za­wsze do pracy, ale kiedy zbli­ży­łem kartę do drzwi wej­ścio­wych biura, nie za­dzia­łała. Za­pu­ka­łem. Przez dłuż­szą chwilę nikt nie otwie­rał, cho­ciaż sły­sza­łem wy­raź­nie, że kilka osób już jest na miej­scu. Spoj­rza­łem w górę. Nad drzwiami mie­li­śmy za­in­sta­lo­waną ka­merę, więc zro­zu­mia­łem, że ce­lowo nie zo­sta­łem wpusz­czony. Serce po­de­szło mi do gar­dła, ale ja­koś opa­no­wa­łem nerwy i wy­ją­łem te­le­fon, żeby za­dzwo­nić do Wieśka, na­szego kie­row­nika.

– Zejdź na dół – po­wie­dział szorstko. – Za­raz do cie­bie przyjdę.

Wie­dzia­łem, w czym rzecz, ale wciąż nie do­pusz­cza­łem do sie­bie tej my­śli.

– Mu­simy się po­że­gnać. – Małe, świ­dru­jące oczka nie pa­trzyły mi pro­sto w twarz. Na­lana twarz szefa zro­biła się jesz­cze bar­dziej czer­wona niż zwy­kle, a na czole po­ja­wiły się kro­ple potu. – Wy­ślemy ci pa­piery do pod­pisu pocztą…

– Mo­żesz to ja­koś uza­sad­nić? Mu­sisz w za­sa­dzie.

– Yyy… tak… ekhm… – chrząk­nął, ale na szczę­ście za­sło­nił dło­nią usta. – Już od dawna się nad tym za­sta­na­wia­li­śmy. Kie­dyś by­łeś pra­cow­ni­kiem ide­al­nym, ale od ja­kie­goś czasu… No, po pro­stu… zje­ba­łeś kilka spraw i od dzi­siaj nie pra­cu­jesz.

– Zwal­niasz mnie te­raz? Kiedy jest naj­wię­cej pracy? – W su­mie nie wiem, czemu za­da­łem to py­ta­nie. Wcale nie mia­łem ochoty pra­co­wać na wy­po­wie­dze­niu w długi ma­jowy week­end.

– Słu­chaj, na­ra­zi­łeś nas na straty. Nie wy­sta­wi­łeś dwóch fak­tur swo­jej klientce, a te­raz Zo­sia od­kryła, że źle roz­li­czy­łeś po­datki dwóm fir­mom. Do­brze, że się zo­rien­to­wała, ina­czej mie­li­by­śmy prze­srane.

Nie od­po­wie­dzia­łem. Za­ci­sną­łem tylko usta, czu­jąc, jak szybko ucho­dzi ze mnie po­wie­trze.

– Pod­pisz pa­pier za po­ro­zu­mie­niem stron, to nie bę­dziemy ro­bić ci pro­ble­mów.

– Nie! – usły­sza­łem wła­sny głos. – Za­pier­da­la­łem u was pra­wie de­kadę, na­leży mi się trzy­mie­sięczne wy­po­wie­dze­nie.

– Ale…

– Nie wro­bisz mnie w to! – Wy­mie­rzy­łem w jego stronę pa­lec wska­zu­jący, na który spoj­rzał zdzi­wiony. – Ni­czego nie pod­pi­szę. Te­raz wrócę do domu, więc mo­żemy uznać, że to urlop na żą­da­nie. W końcu ni­gdy żad­nego nie bra­łem… A ty się za­sta­no­wisz z sze­fami, czy opłaca ci się iść ze mną do sądu pracy.

Te­raz usta Wieśka za­ci­snęły się w wą­ską kre­skę. Od­dy­chał gło­śno przez nos, ni­czym dzik szy­ku­jący się do ataku. Po chwili jed­nak ski­nął głową.

– Do­bra. Po­ga­dam z nimi, zo­ba­czę, co po­wie­dzą. To i tak nie moja de­cy­zja…

To aku­rat nie była prawda.

– A te­raz od­daj kartę. – Wy­cią­gnął otwartą dłoń.

– Po co, skoro ją dez­ak­ty­wo­wa­łeś? – od­par­łem, po czym wrzu­ci­łem kartę do sto­ją­cego obok drzwi ko­sza na śmieci.III.

Co się robi, kiedy traci się ro­botę w ta­kich oko­licz­no­ściach? Idzie się do domu albo do knajpy, żeby za­lać smutki wódą? Spo­tyka się z kum­plami? A może szuka się po­cie­chy w ra­mio­nach ko­le­żanki? Oczy­wi­ście nie mia­łem za­miaru zro­bić żad­nej z po­wyż­szych rze­czy; my­śla­łem ra­czej o na­pi­sa­niu pism do wszyst­kich in­sty­tu­cji i urzę­dów, które do­ma­gały się ode mnie pie­nię­dzy, cho­ciaż wciąż nie wie­dzia­łem, co po­wi­nie­nem w nich za­wrzeć. Nie było mi to jed­nak dane, po­nie­waż przed wej­ściem do klatki spo­tka­łem li­sto­no­sza.

– O, jest pan – stwier­dził, zdzi­wiony moim wi­do­kiem. – Wła­śnie mia­łem pi­sać awizo. Z sądu przy­szło… – Spoj­rzał mi pro­sto w oczy, a po­tem pod­su­nął mały ta­blet do zło­że­nia pod­pisu. – Od ko­mor­nika – do­dał, jakby nie do końca do­wie­rzał swoim sło­wom.

Za­bra­łem ko­pertę i bez słowa po­sze­dłem do domu.

Jesz­cze wtedy tego nie wie­dzia­łem, ale była to ta wła­śnie kro­pla, która nie tylko prze­lała czarę go­ry­czy, ale za­po­cząt­ko­wała w moim ży­ciu zmianę, któ­rej ni­gdy bym się nie spo­dzie­wał.

Nie­na­wi­dzi­łem ko­mor­ni­ków są­do­wych. Je­śli był­bym kie­dy­kol­wiek go­tów ko­goś za­bić i po­nieść za to kon­se­kwen­cje bez więk­szego po­czu­cia winy, ofiarą byłby ko­mor­nik – ewen­tu­al­nie jesz­cze sprze­dawca „chwi­ló­wek”. Przez nasz dom prze­wi­nęło się ich kilku i za­wsze ruj­no­wali nam ży­cie, nie ba­cząc na to, że krzyw­dzą dzieci, które ro­bią, co mogą, żeby utrzy­mać w ry­zach cyrk na kół­kach zwany ro­dziną. Nie mie­li­śmy wielu rze­czy na wła­sność, a więk­szość z nich i tak zo­stała nam ode­brana na li­cy­ta­cje ko­mor­ni­cze, na­wet ku­chenka ga­zowa, na któ­rej go­to­wa­li­śmy so­bie z sio­strą ma­ka­ron. We­szli ja­cyś lu­dzie, wy­wa­lili gar­nek do zlewu i wy­nie­śli ku­chenkę, po­zo­sta­wia­jąc pu­ste miej­sce, pełne pa­ję­czyn.

Pi­smo z sądu, zda­wało się, zła­mało mnie do końca. Po­cząt­kowo na­wet nie spraw­dza­łem, czego do­ty­czy, po pro­stu rzu­ci­łem ko­pertę na stół i znów usia­dłem na ka­na­pie. Nie wiem na­wet, jak długo sie­dzia­łem nie­ru­chomo, ga­piąc się w ekran wy­łą­czo­nego te­le­wi­zora, kiedy za­dzwo­nił te­le­fon. Ode­bra­łem, ale nie mia­łem siły po­wie­dzieć ani słowa.

– Zby­szek? – ode­zwał się za­nie­po­ko­jony głos ojca Ra­fała. – Je­steś tam?

– Tak, je­stem – wy­mam­ro­ta­łem.

– Co się stało?

– Co? A… nie, nic… ja tylko… ciężki dzień mia­łem.

– Aha… To może nie będę prze­szka­dzał. Za­dzwo­nię póź­niej.

– Nie, mo­żemy roz­ma­wiać.

– No tak… – chrząk­nął ci­cho. – Chcia­łem za­py­tać o to roz­li­cze­nie roczne.

– Skoń­czy­łem i zo­sta­wi­łem pa­pier w urzę­dzie dwa dni temu. Za­ła­twia­łem coś i przy oka­zji… – urwa­łem, czu­jąc, że ucho­dzi ze mnie ży­cie.

– Je­stem ci do­zgon­nie wdzięczny.

– Nie ma za co – od­par­łem ma­chi­nal­nie. – Ale bę­dzie ksiądz mu­siał zro­bić ko­rektę za po­przedni rok.

– Słu­cham?

– Po­da­tek był źle wy­li­czony. Trzeba bę­dzie do­pła­cić.

– O, Boże! – zmar­twił się oj­czu­lek.

– To nic strasz­nego – uspo­ko­iłem go. – Kwota nie jest duża. Wy­star­czy jedno pi­smo i wy­ja­śnie­nie. Le­piej wy­słać to sa­memu, za­nim skar­bówka się zo­rien­tuje.

– Tak, tak! Masz ra­cję. Ojej! – Oj­ciec Ra­fał sap­nął. – No, do­brze. Nie będę cię wię­cej nie­po­koił. Pew­nie masz te­raz mnó­stwo pracy.

– Nie za bar­dzo – wy­rwało mi się.

– Nie?

– Nie – za­śmia­łem się ner­wowo. – Mam pierw­szy wolny week­end ma­jowy od… Nie wiem od kiedy, bo za­wsze pra­co­wa­łem w tym cza­sie.

– Aha… No to może… może wpad­nij do mnie. Przy­nieś te pa­piery i wy­ja­śnij mi, co trzeba zro­bić.

Z nie­zro­zu­mia­łego dla sie­bie po­wodu zgo­dzi­łem się.IV.

Oj­ciec Ra­fał po­ru­szył się nie­spo­koj­nie w swoim fo­telu, po­krę­cił głową i od­wró­cił na chwilę wzrok.

– No to nie­cie­ka­wie… – stwier­dził ci­cho, ba­wiąc się koń­cówką pa­ska. – Nie­spra­wie­dli­wie.

By­łem za­sko­czony jego re­ak­cją na moją opo­wieść. Po­cząt­kowo wcale nie mia­łem za­miaru zwie­rzać się z cze­go­kol­wiek, ale osta­tecz­nie opo­wie­dzia­łem mu o wszyst­kim, co spo­tkało mnie przez ostat­nie kilka dni. Nie spo­dzie­wa­łem się, że na­zwie to nie­spra­wie­dli­wo­ścią, ocze­ki­wa­łem ra­czej ja­kie­goś psy­cho­lo­gicz­nego beł­kotu i py­tań o to, co w związku z tą sy­tu­acją czuję. Przy­znaję, że by­łem na­wet go­towy na kłót­nię.

– Ale czemu od razu cię zwol­nili? – Znów na mnie spoj­rzał. – Kto tak robi i to po tylu la­tach bez­a­wa­ryj­nej pracy?

– Nie wiem… – Wzru­szy­łem lekko ra­mio­nami. – To zna­czy… mnie to nie zdzi­wiło tak bar­dzo.

– Jak to?

– Nie je­stem zbyt lu­biany. Sam ksiądz wie, że po­tra­fię być nie­przy­jemny.

– A, tam! – żach­nął się. – Lu­bić albo nie lu­bić mogą się ko­le­żanki ze szkoły, ale tu mó­wimy o re­la­cjach za­wo­do­wych. Prze­cież chyba wie­dzieli, że prze­cho­dzisz trudne chwile i że po­trze­bu­jesz czasu, żeby dojść do sie­bie.

Za­ci­sną­łem usta, za­sta­na­wia­jąc się, co od­po­wie­dzieć. Osta­tecz­nie zde­cy­do­wa­łem się na pełną szcze­rość.

– Nikt nie wie­dział, że mam… że zmarł mi brat. Nie mam w zwy­czaju opo­wia­dać ko­mu­kol­wiek o swoim ży­ciu. To po pierw­sze. Po dru­gie, śro­do­wi­sko księ­go­wych zdo­mi­no­wane jest przez ko­biety, które za­cho­wują się wła­śnie jak ko­le­żanki ze szkoły. Czę­sto kwe­stie oso­bi­ste prze­wa­żają nad tymi pro­fe­sjo­nal­nymi.

– Ro­zu­miem – od­parł, a w jego oczach do­strze­głem jesz­cze więk­szą tro­skę, która mocno mnie zi­ry­to­wała.

– Nie lu­bię lu­dzi – wy­zna­łem. – Lu­dzie mnie roz­cza­ro­wali i ro­bią to cały czas.

– Dla­tego zo­sta­łeś księ­go­wym? Liczby i prze­pisy cię nie za­wio­dły?

– My­ślę, że tak. Tak! To może być główny po­wód. One po­mo­gły mi po­czuć, że od­zy­ska­łem kon­trolę nad wła­snym ży­ciem. No, a te­raz… – za­mil­kłem. Czu­łem, jak w moim gar­dle ro­śnie wielka gula, która unie­moż­li­wia mi mó­wie­nie i od­dy­cha­nie.

– Spo­koj­nie. – Oj­ciec Ra­fał uniósł dłoń. – Nie stra­ci­łeś kon­troli i jej nie stra­cisz. Po pro­stu mu­sisz uło­żyć swoje ży­cie na nowo.

Nie mia­łem siły się ode­zwać. Zresztą nie wie­dzia­łem na­wet, co mógł­bym w tam­tej chwili po­wie­dzieć. Przez kilka chwil pró­bo­wa­łem od­zy­skać pa­no­wa­nie nad wła­snym od­de­chem.

– To, co się wy­da­rzyło, jest je­dy­nie wy­bo­jem na dro­dze – stwier­dził oj­ciec Ra­fał. – No, może więk­szym za­krę­tem, który prze­raża, ale za nim znów bę­dzie pro­sta i pewna droga.

Ły­ka­łem, co do mnie mó­wił, cho­ciaż nor­mal­nie nie zgo­dził­bym się z ta­kim ro­zu­mo­wa­niem.

– Nie po­wiem, że wszystko się ułoży – cią­gnął. – Po­wiem, że ty to po­ukła­dasz we wła­ściwy spo­sób.

– Jak niby?! – usły­sza­łem wła­sny głos, pe­łen go­ry­czy i gniewu.

– Po swo­jemu. Tak jak ro­bi­łeś to wcze­śniej, kiedy było źle. Je­śli miał­bym ci coś do­ra­dzić, to tylko tyle, że po­wi­nie­neś wy­ko­rzy­stać to, co w to­bie naj­moc­niej­sze.

– Czyli?

– Co te­raz czu­jesz?

A więc jed­nak pa­dło to cho­lerne py­ta­nie!

– Wście­kłość.

– Świet­nie! – ucie­szył się, a ja zdzi­wi­łem. – Wście­kłość daje dużo siły. Na co naj­bar­dziej się wście­kasz?

– Na ko­mor­nika – od­par­łem bez na­my­słu.

– Więc do­łóż tro­chę ro­zumu i sprytu, a bę­dziesz wie­dział, co masz da­lej zro­bić.

– Ale ja mam ochotę go znisz­czyć. Ko­mor­nika zna­czy się… no, tego, co do mnie na­pi­sał.

– To go zniszcz! Byle bez szkody dla sie­bie.

Znów nie wie­dzia­łem, co od­po­wie­dzieć. Ski­ną­łem tylko głową.

Było pierw­szo­ma­jowe przed­po­łu­dnie, kiedy opu­ści­łem ga­bi­net Ra­fała. Na ulicy zde­rzy­łem się z grupką mło­dych ko­mu­ni­stów z fla­gami w dło­niach. Śpie­szyli się na po­chód.

De­bile! – prze­szło mi przez myśl.

Ru­szy­łem wolno w stronę domu, mi­ja­jąc ko­lejne przy­stanki tram­wa­jowe i au­to­bu­sowe. Nie wsia­dłem do żad­nego środka trans­portu, mimo że mia­łem kilka razy oka­zję, ale gdy do­tar­łem do skrzy­żo­wa­nia So­li­dar­no­ści z Mły­nar­ską, roz­bo­lały mnie nogi. Przy­sia­dłem pod wiatą przy­stan­kową na kle­ją­cej się od piwa i in­nych na­po­jów ławce i po­pa­dłem w za­dumę.

W tym mo­men­cie nie czu­łem wście­kło­ści, za to do­pa­dło mnie po­czu­cie bez­sensu ca­łego mo­jego ist­nie­nia.

Po co się sta­rać, skoro jedno ta­kie wy­da­rze­nie mo­gło znisz­czyć każdy wy­si­łek, jaki wło­ży­łem w od­bu­dowę ży­cia zruj­no­wa­nego przez do­ro­słych, któ­rzy byli kie­dyś za nas od­po­wie­dzialni? Po co w ogóle pró­bo­wać wy­do­by­wać się z ba­gna, skoro ono i tak prę­dzej czy póź­niej znów wy­cią­gnie po mnie swoje łapy?

By­łem zmę­czony. Mia­łem trzy­dzie­ści sześć lat i by­łem wy­koń­czony wła­sną eg­zy­sten­cją. Zro­zu­mia­łem, że aż do tam­tej chwili ży­łem w na­pię­ciu, ale i w na­dziei, że to się nie wy­da­rzy, że nie przyj­dzie ktoś, kto za­bie­rze mi spo­kój, po­czu­cie kon­troli, a przede wszyst­kim pie­nią­dze. Oj­ciec cią­gle mi je kradł, a po­tem Ro­land na ży­cze­nie ojca… Stary mu­siał się na­pić, więc gdy zo­rien­to­wał się, że je­den z jego sy­nów cza­sem coś po szkole za­robi, ze wszyst­kich sił sta­rał się każdy za­ro­biony grosz mu ode­brać. Tak, był zło­dzie­jem. Zwy­kłym pier­do­lo­nym zło­dzie­jem! A dzień jego śmierci był jed­nym z lep­szych w moim ży­ciu.

Sie­dzia­łem na tym przy­stanku dość długo, aż za­częło bur­czeć mi w brzu­chu; dla­tego gdy pod­je­chał ko­lejny au­to­bus, wsia­dłem do niego i wró­ci­łem do domu. Zro­bi­łem so­bie kilka ka­na­pek i usia­dłem przy stole. Przed sobą roz­ło­ży­łem wszyst­kie pi­sma, ja­kie ostat­nio do mnie przy­szły, i przy­glą­da­łem się im, prze­żu­wa­jąc chleb. Za­nim skoń­czy­łem jeść, w gło­wie mia­łem za­ry­so­wany plan dzia­ła­nia.VI.

Wie­dzia­łem, na któ­rym przy­stanku mu­szę wy­siąść, ale nie zna­łem do­kład­nej drogi doj­ścia do biura Za­kła­dów Go­spo­darki Nie­ru­cho­mo­ściami na Woli. Oka­zało się, że oj­ciec Ra­fał wie, jak na­leży iść.

– By­łem tam już kie­dyś – wy­ja­śnił zdaw­kowo i przy­śpie­szył kroku.

Do­tar­li­śmy na miej­sce dość szybko, aż chwi­lami bra­ko­wało mi tchu. Nie pro­si­łem jed­nak księ­dza, żeby zwol­nił – bar­dzo chcia­łem mieć tę wi­zytę za sobą. Za­pu­ka­łem do pierw­szych drzwi, wsze­dłem i za­py­ta­łem, gdzie mogę za­ła­twić za­le­gło­ści po zmar­łym bra­cie, który zaj­mo­wał lo­kale ko­mu­nalne. Zo­sta­łem po­kie­ro­wany do kon­kret­nego po­koju i znów za­pu­ka­łem. Po to­nie, ja­kim wy­po­wie­dziano „pro­szę” za drzwiami, do­my­śli­łem się, że to może nie być miła roz­mowa.

– Dzień do­bry – przy­wi­ta­łem się uprzej­mie.

Oj­ciec Ra­fał był tuż za mną, ale nie wcho­dził do środka. W kilku sło­wach opo­wie­dzia­łem, po co przy­sze­dłem, a dwie sie­dzące na­prze­ciwko sie­bie ko­biety spoj­rzały po so­bie wy­mow­nie.

– No, to musi pan za­pła­cić, ina­czej wy­ślemy sprawę do ko­mor­nika – wy­ce­dziła jedna z nich, ga­piąc się na mnie znad oku­la­rów. – W za­sa­dzie nie wiem, czy już nie wy­sła­ły­śmy. Kry­siu, spraw­dzisz?

Ale Kry­sia nie zdą­żyła ni­czego spraw­dzić, bo do po­koju wkro­czył ksiądz Ra­fał i chrząk­nął gło­śno.

– Ekhm… Szczęść Boże! – ode­zwał się, wpra­wia­jąc ko­biety w osłu­pie­nie. – Mój przy­ja­ciel nie wy­ra­ził się dość ja­sno, bo nie czuje się dziś naj­le­piej, no i… wciąż jest w ża­ło­bie po bra­cie. Ro­zu­mie­cie, moje dro­gie? Brat to był ostatni krewny, jaki mu zo­stał. Ostatni! – Uniósł pa­lec wska­zu­jący, żeby pod­kre­ślić zna­cze­nie swo­ich słów. – Nie do­dał więc, że on chce w tym miesz­ka­niu za­miesz­kać i pła­cić czynsz re­gu­lar­nie i… je­śli pa­nie po­zwolą, po­woli spła­cać po­wstałą za­le­głość.

– Ale… – Oku­lar­nica wy­raź­nie stra­ciła ani­musz. Zer­k­nęła na ko­le­żankę, która tylko wzru­szyła ra­mio­nami i wró­ciła do prze­glą­da­nia swo­ich pa­pie­rów. – Ale żeby ktoś tam za­miesz­kał, to musi być de­cy­zja ad­mi­ni­stra­cyjna.

– Pro­szę pani… – Oj­ciec Ra­fał po­krę­cił głową z iry­ta­cją, która moim zda­niem była uda­wana. Pod­szedł do biurka i oparł dło­nie na bla­cie, przez co jego twarz zna­la­zła się bli­sko twa­rzy z oku­la­rami. – Sy­tu­acja wy­gląda na­stę­pu­jąco. Zby­szek, mój były uczeń, po­siada wła­sne miesz­ka­nie i nie ma szans na miesz­ka­nie ko­mu­nalne. Ale! Je­śli wy­naj­mie swoje lo­kum za ładną sumkę, bę­dzie miał pie­nią­dze, żeby spła­cać na­leż­no­ści brata. Tylko że wtedy musi gdzieś miesz­kać, a za­łożę się, że miesz­ka­nie po Ro­lan­dzie, któ­rego też uczy­łem, stoi na­dal pu­ste. Mylę się?

Ko­bieta uśmiech­nęła się krzywo i lekko po­krę­ciła głową.

– Wła­śnie! Za­nim ma­china ad­mi­ni­stra­cyjna ru­szy, dług uro­śnie i nikt nie bę­dzie za­do­wo­lony.

Urzęd­niczka za­mru­gała po­wie­kami. Przez chwilę pa­trzyła na księ­dza z otwar­tymi ustami, a po­tem opu­ściła wzrok i za­częła prze­kła­dać le­żące na biurku pa­piery.

– No… ja nie wiem… – za­częła. – Gdyby to się wy­dało…

– Ale co? Że ktoś spłaca długi?

– No, nie… – za­śmiała się ner­wowo. – Ale bez tej de­cy­zji…

– Je­stem bez­ro­botny – wy­rwało mi się, choć nie do końca wiem dla­czego. – W czwar­tek stra­ci­łem pracę i ten wy­na­jem to mój je­dyny za­ro­bek.

– No. – Oj­ciec Ra­fał po­ki­wał głową. – Miał de­pre­sję i go wy­wa­lili, bo ni­kogo nie ob­cho­dziło, że źle się czuje. Mu­simy dzia­łać szybko.

– Aha… – Ko­bieta po­pra­wiła oku­lary, wy­pro­sto­wała się i spoj­rzała na ekran kom­pu­tera. – To bę­dzie po­trzebny akt zgonu i po­świad­cze­nie dzie­dzi­cze­nia.

W tam­tym mo­men­cie mu­sia­łem bar­dzo mocno ugryźć się w ję­zyk, żeby nie po­wie­dzieć cze­goś na­prawdę brzyd­kiego.

– Przy­nie­sie – za­pew­nił Ra­fał. – Wszystko za­ła­twi i przy­nie­sie wam, co trzeba.

– Dziś mogę za­pła­cić czynsz za maj – usły­sza­łem wła­sny głos.

Obie pa­nie spoj­rzały na mnie jed­no­cze­śnie, a w ich oczach do­strze­głem wy­raźne oży­wie­nie.

– Tak? – Oku­lar­nica sta­rała się brzmieć neu­tral­nie.

– Tak, niech się to ja­koś do­brze za­cznie – wy­mam­ro­ta­łem.

Oj­ciec Ra­fał obej­rzał się i pu­ścił do mnie oko. Od tej chwili roz­mowa wy­glą­dała zu­peł­nie ina­czej.

Oka­zało się, że pani Kry­sia miała w swo­jej szu­fla­dzie klu­cze do miesz­ka­nia zaj­mo­wa­nego przez Ro­landa. Do obu miesz­kań.

– Są­sie­dzi mó­wili, że woda się leje, więc trzeba było otwo­rzyć i wy­mie­nić za­mek – wy­ja­śniła, po czym mach­nęła ręką. – Nic się nie lało. Pa­ni­ko­wali.

Przy oka­zji za­su­ge­ro­wała, że­bym za­jął więk­sze z miesz­kań, któ­rego Ro­land uży­wał jako biura.

– Po co pła­cić za dwa? – za­świer­go­tała. – Ju­tro po­pro­szę ko­goś ze wspól­noty, żeby po­mógł prze­nieść me­ble do tego du­żego, a w tym dru­gim zrobi się re­mont za ja­kiś czas. Co ty na to, Zo­siu?

Zo­sia, czyli sie­dząca na­prze­ciwko oku­lar­nica, ski­nęła głową.

Za­pła­ci­łem w ka­sie czynsz za ko­lejny mie­siąc z pie­nię­dzy od swo­ich na­jem­ców. Do­wie­dzia­łem się, że mogę na­pi­sać pi­smo o umo­rze­nie od­se­tek i roz­ło­że­nie na do­godne raty za­le­gło­ści zro­bio­nych przez brata. Oku­lar­nica za­su­ge­ro­wała, że­bym nie kon­tak­to­wał się z ad­mi­ni­stra­cją wspól­noty miesz­ka­nio­wej, tylko ra­czej bez­po­śred­nio z nimi, gdyby działo się coś „nie­po­ko­ją­cego”.

– Pa­nie, które tam pra­cują, nie są zbyt miłe – po­wie­działa i obie urzęd­niczki za­chi­cho­tały.

A gdzie są? – prze­szło mi przez myśl.

– Ro­zu­mie pan, że nie po­win­ny­śmy tego ro­bić, prawda? – Kry­styna spoj­rzała na mnie z po­wagą, kiedy zbie­ra­li­śmy się do wyj­ścia.

– Tak, ro­zu­miem to do­sko­nale – od­par­łem.

Ski­nęła głową i wró­ciła do swo­jej pa­pie­ro­lo­gii.

Wy­szli­śmy z Ra­fa­łem przed bu­dy­nek. Ksiądz za­darł lekko głowę i spoj­rzał na mnie, mru­żąc oczy.

– Da­lej księ­dza nie lu­bię – wy­pa­li­łem, od­wra­ca­jąc wzrok z nie­chę­cią.

Do­mi­ni­ka­nin wy­buch­nął śmie­chem i po­kle­pał mnie po ra­mie­niu.

– A ja lu­bię twoją szcze­rość – od­parł. – Wrócę do sie­bie, a ty idź za­raz do tego miesz­ka­nia i za­cznij dzia­łać. No i zjedz coś po­rząd­nego. Cią­gle je­steś blady.

– Czemu ksiądz tu ze mną przy­szedł? – Czu­łem, że mu­szę za­dać wresz­cie to py­ta­nie.

– Ja to czemu? Nie mo­głem po­zwo­lić, że­byś wła­do­wał się do tego gniazda żmij nie­przy­go­to­wany. – Uśmiech­nął się, wi­dząc moje zdez­o­rien­to­wa­nie. – Znam tro­chę tę in­sty­tu­cję. Jola pra­co­wała po róż­nych urzę­dach, kiedy ode­szła ze szkoły, więc wiele opo­wia­dała, a poza tym cza­sami zda­rzało się nam za­ła­twiać lu­dziom w po­trze­bie lo­kale ko­mu­nalne albo so­cjalne i wtedy na wła­snej skó­rze prze­ko­na­łem się, z czym mamy tu do czy­nie­nia. No i… sam mó­wi­łeś, że nie je­steś naj­więk­szym mi­ło­śni­kiem lu­dzi. Trudno prze­wi­dzieć, jak skoń­czy­łaby się ta kon­fron­ta­cja, gdy­byś przy­szedł bez skrzy­dło­wego.

Chcąc nie chcąc, za­śmia­łem się ci­cho i po­krę­ci­łem głową.

– My­ślę, że nie cho­dzi o to, że ich nie lu­bisz – do­dał. – A o to, że nie ro­zu­miesz, w ja­kich pa­ra­dyg­ma­tach ope­ruje więk­szość z nich. Ty za­wsze by­łeś do bólu lo­giczny, dla­tego praca z licz­bami jest taka przy­jemna, a lu­dzie nie ba­zują na lo­gice. No, nic… – wes­tchnął ci­cho. – Bę­dziemy w kon­tak­cie, bo je­stem cie­kaw, jak da­lej po­to­czą się twoje sprawy. A! No i li­czę, że da­lej bę­dziesz wspie­rał mnie radą w kwe­stiach księ­go­wych.