MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
-
promocja
Hydaspes 326 p.n.e. - ebook
Hydaspes 326 p.n.e. - ebook
W IV stuleciu przed naszą erą Aleksander Wielki na czele połączonych sił grecko-macedońskich ruszył na podbój Azji. W błyskotliwej kampanii, po serii olśniewających zwycięstw (Issos, Gaugamela), rozgromił wojska króla Dariusza i podbił imperium perskie, uznawane za największą potęgę ówczesnego świata. Młody król Aleksander zyskał sławę nieustraszonego zdobywcy i stanął na krańcach znanego antycznym Grekom świata. Ale władcy było ciągle mało. Marzyły mu się legendarne Indie, rozciągające się na wschód od Persji. Do bitwy z indyjskim władcą Porosem doszło nad rzeką Hydaspes na terenie dzisiejszego Pakistanu. Mimo że indyjskie słonie bojowe budziły postrach w oddziałach Aleksandra, wielkiemu zdobywcy jeszcze raz udało się odnieść zwycięstwo. Był to jednak kres ówczesnej ekspansji europejskiej na subkontynencie indyjskim.
| Kategoria: | Historia |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-11-16139-9 |
| Rozmiar pliku: | 5,8 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
WSTĘP
W dobie smartfonów, Internetu i powszechnej dostępności do linii lotniczych podróż do najdalszych zakątków kuli ziemskiej wydaje się przedsięwzięciem stosunkowo łatwym i przyjemnym. Jednak przeszło ponad 2300 lat temu wyprawa Aleksandra stanowiła gigantyczne wyzwanie dla jej uczestników. Prości chłopi spod Pelli czy Amfipolis przeżyli przygodę swojego życia. Dokonali rzeczy, wydawałoby się, niemożliwych, definiujących nie tylko ich pokolenie, lecz nawet początkujących nową erę w dziejach świata. Zaznali skwaru pustyni Sogdiany, mroźnego wichru Hindukuszu i monsunowego deszczu w Indiach, smaku zwycięstwa na polu bitwy i rozkoszy łoża z azjatyckimi pięknościami. Maszerowali przez ziemie nienaniesione na żadną z map. Widzieli groteskowe rzeczy, które nie powinny istnieć i przekraczały ich granice wyobraźni. Proszę sobie wyobrazić, że w wieku 25 lat czytelnik pierwszy raz widzi słonia! Marsz rozszerzył świat w ciągu zaledwie jednego pokolenia do niebywałych rozmiarów.
Wyprawa Aleksandra Wielkiego na wschód doczekała się licznych źródeł oraz ogromnej liczby nowoczesnych monografii. W ujęciu antycznych pisarzy tereny na wschód od rzeki Tygrys były egzotycznymi krainami stanowiącymi raczej arenę bajkowych podań i mitów niż wydarzeń historycznych. W klasycznej literaturze ziemie te odwiedzali Dionizjusz i Herakles. Do nich jako pierwszy miał dołączyć Aleksander Wielki. Do dziś epopeja ta budzi zainteresowanie wśród współczesnych autorów. Dotychczas w języku polskim panował nurt biograficzny skupiający się na życiu władcy. W oczywisty sposób opracowano w nim w miarę dokładnie opisy toczonych batalii, lecz bez pogłębionej ich analizy. Literatura biograficzna reprezentuje zróżnicowany poziom: od sensacyjnej biografii Petera Greena, w której ukazano Aleksandra głównie w roli psychopaty i megalomana, przez quasi-powieściową pracę Sebastiana Fischera-Fabiana po niezwykle rzeczową książkę profesora Krzysztofa Nawotki. Opracowań _stricte_ militarnych jest stosunkowo niewiele. W języku polskim ukazały się monografia bitwy pod Gaugamelą pióra profesora Edwarda Dąbrowy oraz krótka synteza całej kariery wojskowej króla autorstwa Macieja Milczanowskiego. Poza tym trochę rzeczowych informacji można znaleźć w różnych syntezach dotyczących historii wojskowości i specjalistycznych periodykach.
W niniejszej pracy staram się w sposób jak najbardziej przystępny, a jednocześnie szczegółowy nakreślić ostatnie etapy podboju Azji przez Aleksandra. Próba ta nie ograniczy się do opisania jedynie przyczyn, celów, przebiegu oraz skutków wyprawy, lecz przybliży również wojskowość stron biorących udział w konflikcie. Spróbuję nakreślić w miarę możliwości jak najdokładniejsze warunki, w jakich musieli żyć i ginąć żołnierze Argeaidy. Nie omieszkałem także wspomnieć o teatrze działań wojennych. Jak już wspomniałem, krajobraz i warunki atmosferyczne zmieniały się w trakcie kampanii jak w kalejdoskopie. Ciężko wskazać kampanie wojenne odbywające się w tak różnorodnych warunkach i na takich przestrzeniach.Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki
1. Odtąd wszystkie daty, jeśli nie zaznaczono inaczej, odnoszą się do czasów przed naszą erą.
2. N.G.L. Hammond, _Starożytna Macedonia. Początki, instytucje, dzieje_, przeł. A.S. Chankowski, Warszawa 1999, s. 195.
3. Diod. XVII.65; QCR. V.1.6. – dokładne rozwinięcie skrótów znajduje się na końcu pracy.
4. Tutaj poruszę kwestię nazewnictwa – oddział w liczbie pojedynczej nazywamy _taxis_, natomiast w liczbie mnogiej posługujemy się sformułowaniem _taxies_.
5. R.D. Milns, _Alexander’s Seventh Phalanx Battalion_, „Greek Roman and Byzantine Studies” 1966, t. 7.
6. W nawiasie podano dzisiejszą nazwę miejscowości.
7. Prawdopodobnie tożsamy z późniejszym komendantem miasta Ksenofilosem. Zob.: W. Heckel, _Who is who in the age Alexander The Great. Prosopography of Alexander’s Empire_, Oxford 2006, s. 272.
8. Zob.: QCR. V.2.8. Słonie te nie pojawiają w czasie dalszej kampanii, zatem najpewniej wzmocniły one lokalny garnizon.
9. Sprawował tę funkcję do 317 r. Później, w czasie wojen diadochów, znalazł się w stronnictwie Euemenesa, bronił nawet Suzę przed wojskami Seleukosa. Po śmierci Euemensa przeszedł na stronę Antygona Jednookiego, został najprawdopodobniej stracony przez jego wrogów; W. Heckel, _Who is who_…, s. 272.
10. A. Bahadori, _Achaemenid Empire, Tribal Confederations of Southwestern Persia and Seven Families_, „Iranian Study” 2017, t. 50, s. 176.
11. QCR. V.2.9.
12. A. Bahadori, _Achaemenid Empire_…, s. 175. Dwór i matka Wielkiego Króla miały najwyraźniej jakieś interesy gospodarcze, w tym majątki i wsie w krainie Uksjów.
13. K. Nawotka, _Aleksander Wielki_, Wrocław 2007, s. 351.
14. Perski arystokrata prawdopodobnie z Kapadocji lub Pontu. Przed bitwą o Wrota Perskie był poświadczony jako satrapa Persów. W trakcie bitwy pod Gaugamelą dowodził oddziałami Persów i Mardami znad Zatoki Perskiej. Udało mu się wydostać z pola bitwy i zorganizować całkiem sprawną obronę; W. Heckel, _Who is who_…, s. 45.
15. A.S. Shahbazi, _Ariobarzanes_, http://www.iranicaonline.org/articles/ariobarzanes-greek-form-of-old-iranian-proper-name-arya-brzana .
16. J.M. Olbrycht, _Aleksander Wielki i świat irański_, Rzeszów 2004, s. 284.
17. M.A. Woźniak, _Armie starożytnej Persji. Od powstania państwa Achemenidów do upadku imperium sasanidzkiego_, Zabrze 2010, s. 82.
18. QCR. V.3.12.
19. Plut. 36. Autor podaje jego mieszane pochodzenie. Jego ojciec był z Likii, a matka z Persji.
20. Prawdopodobnie rola Ptolemeusza w dziele Arriana została wyolbrzymiona. Funkcję tę pełnił Filotas, ze znacznie mniejszymi siłami. Zob.: A.B. Bosworth, _A Historical Commentary on Arrian’s History of Alexander, t. 1, Commentary on Books I–III_, Oxford 1980, s. 328.
21. Jeden talent był równy 26 kg, zatem łup wynosił 3380 t kruszcu.
22. QCR. V.6.21.
23. R. Kulesza, _Aleksander Wielki_, Warszawa 2009, s. 120.
24. Diod. XVII.71.
25. E. Dąbrowa, _Gaugamela 331 p.n.e._, Warszawa 2010, s. 93.
26. N. Sekunda, _The Army of Alexander The Great_, Oxford 1984, s. 19.
27. Tamże, s. 22.
28. QCR. V.8.24.
29. E. Wipszycka, B. Bravo, _Historia starożytnych Greków_, t. 3, _Okres hellenistyczny_, Warszawa 2010, s. 88.
30. QCR. 11.35; Arr. IV.21. Autor twierdzi, że było to raczej 500 oficerów piechoty i najbardziej wytrwałych żołnierzy.
31. Arr. IV.21; QCR. 11.37.
32. P. Green, _Aleksander Wielki. Biografia_, przeł. A. Konarek, Warszawa 2010, s. 374.
33. Plut. 43
34. Plut. 47
35. R.D. Milns, _Alexander’s Seventh Phalanx_…, s. 164.
36. W. Heckel, R. Jones, _Macedonian Warrior. Alexander’s elite infantryman_, Oxford 2006, s. 31.
37. Dwa tysiące najemników greckich wziętych wówczas do niewoli odesłano w kajdanach do macedońskich kopalni.
38. Opracowane na podstawie wyliczeń, w: T. Griffith, _The Mercenaries of the Hellenistic World_, Cambrigde 1935, s. 20.
39. Tamże, s. 21.
40. J.M. Olbrycht, _Aleksander Wielki_…, s. 114.
41. QCR. VI.5.23.
42. Diod. XVII.76.
43. Arr. IV.24; QCR. VI.5.16; Plut. 43.
44. J.M. Olbrycht, _Aleksander Wielki_…, s. 282–293.
45. Tamże, s. 27.
46. E. Dąbrowa, _Gaugamela 331 p.n.e_., s. 109; F.L. Holt, _Into the Land of Bones. Alexander the Great in Afghanistan_, London 2005, s. 28. Znacznie mniej surowo ocenia działania Bessosa w bitwie.
47. K. Nawotka, _Aleksander Wielki_, s. 373.
48. J.M. Olbrycht, _Aleksander Wielki_…, s. 126.
49. Panuje spór co do położenia miasta. Możliwe, że to dzisiejszy Ghurian. Inni uważają, że jest to Kalat-in-Naderi zwany „Gibralltarem Afganistanu”. Zob.: S. Tanner, _Afghanistan, a Military History from Alexander the Great to the fall of the Taliban_, Cambridge 2002, s. 34.
50. K. Nawotka, _Aleksander Wielki_, s. 373.
51. QCR. VI.7.25.
52. Arr. III.26.
53. A.B. Bosworth, _A Historical Commentary_…, t. 1, s. 366.
W dobie smartfonów, Internetu i powszechnej dostępności do linii lotniczych podróż do najdalszych zakątków kuli ziemskiej wydaje się przedsięwzięciem stosunkowo łatwym i przyjemnym. Jednak przeszło ponad 2300 lat temu wyprawa Aleksandra stanowiła gigantyczne wyzwanie dla jej uczestników. Prości chłopi spod Pelli czy Amfipolis przeżyli przygodę swojego życia. Dokonali rzeczy, wydawałoby się, niemożliwych, definiujących nie tylko ich pokolenie, lecz nawet początkujących nową erę w dziejach świata. Zaznali skwaru pustyni Sogdiany, mroźnego wichru Hindukuszu i monsunowego deszczu w Indiach, smaku zwycięstwa na polu bitwy i rozkoszy łoża z azjatyckimi pięknościami. Maszerowali przez ziemie nienaniesione na żadną z map. Widzieli groteskowe rzeczy, które nie powinny istnieć i przekraczały ich granice wyobraźni. Proszę sobie wyobrazić, że w wieku 25 lat czytelnik pierwszy raz widzi słonia! Marsz rozszerzył świat w ciągu zaledwie jednego pokolenia do niebywałych rozmiarów.
Wyprawa Aleksandra Wielkiego na wschód doczekała się licznych źródeł oraz ogromnej liczby nowoczesnych monografii. W ujęciu antycznych pisarzy tereny na wschód od rzeki Tygrys były egzotycznymi krainami stanowiącymi raczej arenę bajkowych podań i mitów niż wydarzeń historycznych. W klasycznej literaturze ziemie te odwiedzali Dionizjusz i Herakles. Do nich jako pierwszy miał dołączyć Aleksander Wielki. Do dziś epopeja ta budzi zainteresowanie wśród współczesnych autorów. Dotychczas w języku polskim panował nurt biograficzny skupiający się na życiu władcy. W oczywisty sposób opracowano w nim w miarę dokładnie opisy toczonych batalii, lecz bez pogłębionej ich analizy. Literatura biograficzna reprezentuje zróżnicowany poziom: od sensacyjnej biografii Petera Greena, w której ukazano Aleksandra głównie w roli psychopaty i megalomana, przez quasi-powieściową pracę Sebastiana Fischera-Fabiana po niezwykle rzeczową książkę profesora Krzysztofa Nawotki. Opracowań _stricte_ militarnych jest stosunkowo niewiele. W języku polskim ukazały się monografia bitwy pod Gaugamelą pióra profesora Edwarda Dąbrowy oraz krótka synteza całej kariery wojskowej króla autorstwa Macieja Milczanowskiego. Poza tym trochę rzeczowych informacji można znaleźć w różnych syntezach dotyczących historii wojskowości i specjalistycznych periodykach.
W niniejszej pracy staram się w sposób jak najbardziej przystępny, a jednocześnie szczegółowy nakreślić ostatnie etapy podboju Azji przez Aleksandra. Próba ta nie ograniczy się do opisania jedynie przyczyn, celów, przebiegu oraz skutków wyprawy, lecz przybliży również wojskowość stron biorących udział w konflikcie. Spróbuję nakreślić w miarę możliwości jak najdokładniejsze warunki, w jakich musieli żyć i ginąć żołnierze Argeaidy. Nie omieszkałem także wspomnieć o teatrze działań wojennych. Jak już wspomniałem, krajobraz i warunki atmosferyczne zmieniały się w trakcie kampanii jak w kalejdoskopie. Ciężko wskazać kampanie wojenne odbywające się w tak różnorodnych warunkach i na takich przestrzeniach.Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki
1. Odtąd wszystkie daty, jeśli nie zaznaczono inaczej, odnoszą się do czasów przed naszą erą.
2. N.G.L. Hammond, _Starożytna Macedonia. Początki, instytucje, dzieje_, przeł. A.S. Chankowski, Warszawa 1999, s. 195.
3. Diod. XVII.65; QCR. V.1.6. – dokładne rozwinięcie skrótów znajduje się na końcu pracy.
4. Tutaj poruszę kwestię nazewnictwa – oddział w liczbie pojedynczej nazywamy _taxis_, natomiast w liczbie mnogiej posługujemy się sformułowaniem _taxies_.
5. R.D. Milns, _Alexander’s Seventh Phalanx Battalion_, „Greek Roman and Byzantine Studies” 1966, t. 7.
6. W nawiasie podano dzisiejszą nazwę miejscowości.
7. Prawdopodobnie tożsamy z późniejszym komendantem miasta Ksenofilosem. Zob.: W. Heckel, _Who is who in the age Alexander The Great. Prosopography of Alexander’s Empire_, Oxford 2006, s. 272.
8. Zob.: QCR. V.2.8. Słonie te nie pojawiają w czasie dalszej kampanii, zatem najpewniej wzmocniły one lokalny garnizon.
9. Sprawował tę funkcję do 317 r. Później, w czasie wojen diadochów, znalazł się w stronnictwie Euemenesa, bronił nawet Suzę przed wojskami Seleukosa. Po śmierci Euemensa przeszedł na stronę Antygona Jednookiego, został najprawdopodobniej stracony przez jego wrogów; W. Heckel, _Who is who_…, s. 272.
10. A. Bahadori, _Achaemenid Empire, Tribal Confederations of Southwestern Persia and Seven Families_, „Iranian Study” 2017, t. 50, s. 176.
11. QCR. V.2.9.
12. A. Bahadori, _Achaemenid Empire_…, s. 175. Dwór i matka Wielkiego Króla miały najwyraźniej jakieś interesy gospodarcze, w tym majątki i wsie w krainie Uksjów.
13. K. Nawotka, _Aleksander Wielki_, Wrocław 2007, s. 351.
14. Perski arystokrata prawdopodobnie z Kapadocji lub Pontu. Przed bitwą o Wrota Perskie był poświadczony jako satrapa Persów. W trakcie bitwy pod Gaugamelą dowodził oddziałami Persów i Mardami znad Zatoki Perskiej. Udało mu się wydostać z pola bitwy i zorganizować całkiem sprawną obronę; W. Heckel, _Who is who_…, s. 45.
15. A.S. Shahbazi, _Ariobarzanes_, http://www.iranicaonline.org/articles/ariobarzanes-greek-form-of-old-iranian-proper-name-arya-brzana .
16. J.M. Olbrycht, _Aleksander Wielki i świat irański_, Rzeszów 2004, s. 284.
17. M.A. Woźniak, _Armie starożytnej Persji. Od powstania państwa Achemenidów do upadku imperium sasanidzkiego_, Zabrze 2010, s. 82.
18. QCR. V.3.12.
19. Plut. 36. Autor podaje jego mieszane pochodzenie. Jego ojciec był z Likii, a matka z Persji.
20. Prawdopodobnie rola Ptolemeusza w dziele Arriana została wyolbrzymiona. Funkcję tę pełnił Filotas, ze znacznie mniejszymi siłami. Zob.: A.B. Bosworth, _A Historical Commentary on Arrian’s History of Alexander, t. 1, Commentary on Books I–III_, Oxford 1980, s. 328.
21. Jeden talent był równy 26 kg, zatem łup wynosił 3380 t kruszcu.
22. QCR. V.6.21.
23. R. Kulesza, _Aleksander Wielki_, Warszawa 2009, s. 120.
24. Diod. XVII.71.
25. E. Dąbrowa, _Gaugamela 331 p.n.e._, Warszawa 2010, s. 93.
26. N. Sekunda, _The Army of Alexander The Great_, Oxford 1984, s. 19.
27. Tamże, s. 22.
28. QCR. V.8.24.
29. E. Wipszycka, B. Bravo, _Historia starożytnych Greków_, t. 3, _Okres hellenistyczny_, Warszawa 2010, s. 88.
30. QCR. 11.35; Arr. IV.21. Autor twierdzi, że było to raczej 500 oficerów piechoty i najbardziej wytrwałych żołnierzy.
31. Arr. IV.21; QCR. 11.37.
32. P. Green, _Aleksander Wielki. Biografia_, przeł. A. Konarek, Warszawa 2010, s. 374.
33. Plut. 43
34. Plut. 47
35. R.D. Milns, _Alexander’s Seventh Phalanx_…, s. 164.
36. W. Heckel, R. Jones, _Macedonian Warrior. Alexander’s elite infantryman_, Oxford 2006, s. 31.
37. Dwa tysiące najemników greckich wziętych wówczas do niewoli odesłano w kajdanach do macedońskich kopalni.
38. Opracowane na podstawie wyliczeń, w: T. Griffith, _The Mercenaries of the Hellenistic World_, Cambrigde 1935, s. 20.
39. Tamże, s. 21.
40. J.M. Olbrycht, _Aleksander Wielki_…, s. 114.
41. QCR. VI.5.23.
42. Diod. XVII.76.
43. Arr. IV.24; QCR. VI.5.16; Plut. 43.
44. J.M. Olbrycht, _Aleksander Wielki_…, s. 282–293.
45. Tamże, s. 27.
46. E. Dąbrowa, _Gaugamela 331 p.n.e_., s. 109; F.L. Holt, _Into the Land of Bones. Alexander the Great in Afghanistan_, London 2005, s. 28. Znacznie mniej surowo ocenia działania Bessosa w bitwie.
47. K. Nawotka, _Aleksander Wielki_, s. 373.
48. J.M. Olbrycht, _Aleksander Wielki_…, s. 126.
49. Panuje spór co do położenia miasta. Możliwe, że to dzisiejszy Ghurian. Inni uważają, że jest to Kalat-in-Naderi zwany „Gibralltarem Afganistanu”. Zob.: S. Tanner, _Afghanistan, a Military History from Alexander the Great to the fall of the Taliban_, Cambridge 2002, s. 34.
50. K. Nawotka, _Aleksander Wielki_, s. 373.
51. QCR. VI.7.25.
52. Arr. III.26.
53. A.B. Bosworth, _A Historical Commentary_…, t. 1, s. 366.
więcej..
