MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
Jak bogowie pośród ludzi. Historia bogaczy na Zachodzie - ebook
Jak bogowie pośród ludzi. Historia bogaczy na Zachodzie - ebook
Jak bogowie pośród ludzi – 100 procent prawdy o 1 procencie najbogatszych
Wielu ich podziwia, inni im zazdroszczą, niektórzy nimi pogardzają. Fascynują nas od zawsze: bogacze, krezusi, miliarderzy.
Guido Alfani, wybitny historyk gospodarki, kreśli bodaj najbardziej kompletny portret zachodnich bogaczy. Sprawdza, kim byli, jak zdobyli swe fortuny, jakie role odgrywali w społeczeństwie i jak ich postrzegano – od starożytności po pandemię COVID-19.
Już średniowieczni myśliciele obawiali się, że najzamożniejsi staną się „jak bogowie pośród ludzi”. Dziś, gdy Jeff Bezos czy Elon Musk gromadzą rekordowe sumy, także my zastanawiamy się, czy bogactwo może – i powinno – mieć granice i jak jego koncentracja wpłynie na losy świata. Guido Alfani uważnie przygląda się tym lękom i niepokojom, badając związki bogaczy z polityką czy ich losy w czasach kryzysów i zawirowań. I wskazuje, że odpowiedzi na nasze pytania możemy znaleźć na kartach historii.
Guido Alfani w tej wybitnej książce proponuje wnikliwą analizę długofalowych trendów i zaprasza do refleksji
nad przyszłością. Lektura obowiązkowa!
Thomas Piketty, autor Kapitału w XXI wieku
Alfani przygląda się, jak perypetie bogaczy wpływały na losy całych społeczeństw. Ta mistrzowska synteza odsłania najgłębsze korzenie współczesnych nierówności.
Walter Scheidel, autor Wielkiego zrównywacza
Guido Alfani – jest profesorem historii gospodarczej na Uniwersytecie Bocconiego w Mediolanie i autorytetem w dziedzinie badań nad średniowieczną i nowożytną historią Europy. Interesują go zwłaszcza zagadnienia nierówności, mobilności społecznej, a także społeczna historia epidemii. Wykładał m.in. w paryskiej École des Hautes Études en Sciences Sociales i London School of Economics, a także na Oksfordzie oraz City University of New York.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Literatura faktu |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 9788383603155 |
| Rozmiar pliku: | 3,2 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
PODZIĘKOWANIA
Podczas długich lat pracy nad tą książką zaciągnąłem ogromny dług wdzięczności u wielu kolegów po fachu, którzy chętnie służyli mi radą i pomocą.
Moje serdeczne podziękowania w pierwszej kolejności zechcą przyjąć: Francesco Ammannati, Gabriele Ballarino, Samuel K. Cohn, Andrea Colli, Mattia Fochesato, Roberta Frigeni, Giacomo Gabbuti, Alexander Kentikelenis, Peter Lindert, Luciano Maffi, Donato Masciandaro, Maarten Prak, Simon Szreter, Giacomo Todeschini i Jenny Trinitapoli, którzy byli tak dobrzy, że przeczytali i opatrzyli uwagami różne fragmenty maszynopisu. Jestem im wdzięczny za intelektualne wsparcie, a także za przyjaźń; dzięki niej nasze dyskusje (prowadzone w towarzyskiej atmosferze, ilekroć nadarzyła się okazja) były zawsze prawdziwą przyjemnością. Peter Lindert zasługuje w tym miejscu na osobną wzmiankę, bo nie tylko skierował mnie na tę drogę dociekań i dołożył starań, by ulepszyć literacką i naukową formę moich wywodów, ale też pokazał mi, jak tworzyć dzieło z intelektualnym i naukowym rozmachem. Thilo Albers, Dan Bogart, Neil Cummins, Jonathan Levy, Giuseppe De Luca, Marcelo Medeiros, William D. Rubinstein i Simona Feci nie mniej szczodrze dzielili się ze mną informacjami i/lub doradzali mi w sprawach literatury przedmiotu, z którą powinienem się zapoznać.
Dziękuję Felixowi Schaffowi i Soni Schifano, którzy pomagali mi od samego początku pracy nad książką aż do jej zakończenia, najpierw jako studenci, potem asystenci, a w końcu koledzy i współautorzy. Dzięki nim zaznałem największej satysfakcji, jaka może stać się udziałem wykładowcy: uczenia się od własnych uczniów.
W trakcie tego wieloletniego przedsięwzięcia korzystałem też z najróżniejszej pomocy swoich asystentów, z których wielu jest już dziś samodzielnymi pracownikami naukowymi albo znajduje się na dobrej drodze, by nimi zostać. Byli to Vincenzo Alfano, Giovanni Angioni, Michele Bolla, Alessandro Brioschi, Bianca Brunori, Pier Paolo Creanza, Federico Marri i Elisa Serri.
Praca nad książką wymagała nie tylko czasu, lecz także sprzyjających warunków. Pragnę podziękować Uniwersytetowi Bocconiego, a zwłaszcza należącemu doń Dondena Centre, członkostwem którego szczycę się od chwili jego założenia, za to, że zapewnił mi takie warunki. Dziękuję także wielu moim kolegom i przyjaciołom z tej uczelni za niezachwiane wsparcie, motywowanie mnie i ciągłe przypominanie, że w naukach społecznych „więcej jest rzeczy na ziemi i w niebie...”. Na specjalne wyrazy wdzięczności zasłużył Francesco Billari, który udzielił mi niezwykle istotnej pomocy w początkowej fazie przedsięwzięcia.
Część książki powstała w czasie mojego urlopu naukowego jesienią 2019 roku, który spędziłem na wydziale historii gospodarczej London School of Economics and Political Science. Pierwszą redakcję ukończyłem w czasie pobytu w Trinity College w Dublinie, latem 2022 roku. Dziękuję obu instytucjom i wszystkim kolegom po fachu, którzy gościnnie przyjęli mnie w Londynie i Dublinie, za stworzenie mi idealnych warunków do pracy. Niestety wybuch pandemii COVID-19 zniweczył mój plan pobytu naukowego wiosną 2020 roku w Stone Center on Socio-Economic Inequality w Nowym Jorku, gdzie zamierzałem kontynuować badania. Chciałbym jednak podziękować Stone Center za propozycję i za to, że umożliwiło mi zdalną współpracę. Kontakty z jego pracownikami, dla których żywię wielkie uznanie, pomogły mi w zgłębianiu zagadnień nierówności i ruchliwości społecznej, na czym skorzystała też moja książka.
Szczególne wyrazy wdzięczności kieruję pod adresem biblioteki Uniwersytetu Bocconiego i pracowników jej wypożyczalni międzybibliotecznej. Od samego początku swojej kariery akademickiej wiele zawdzięczam kompetencjom tych ludzi, a o ich gotowości do realizacji moich „specjalnych zamówień” świadczą stosy wypożyczonych książek piętrzące się w moim gabinecie. Wszystkie zostaną zwrócone, i to już wkrótce. Obiecuję.
Najgorętsze podziękowania składam swojej żonie Elisie i naszym fantastycznym dzieciakom, Flavio i Giulio, którzy w ciągu kilku ostatnich miesięcy musieli znosić to, że ich mąż i ojciec kończy pracę nad książką. Kocham was z całego serca.PRZYPISY
Wstęp
1 Kilka lat temu, gdy zajmowałem się badaniem długoterminowych tendencji w dziedzinie nierówności ekonomicznych, Peter Lindert i Jeff Williamson poprosili mnie o napisanie artykułu do numeru pisma „Cliometrica” poświęconego zagadnieniu nierówności w dziejach. Nieco wcześniej odkryłem nową, potencjalnie przydatną metodę badania „bogactwa”, która uwzględniała liczebność bogaczy i relatywną wartość ich majątku. Pomysł napisania artykułu z zastosowaniem tej metody analitycznej do danych, które zbierałem od dłuższego czasu i które częściowo pozostawały nieopublikowane, uznałem więc za całkiem naturalny. Sądziłem, że umieszczenie tych suchych danych w historycznym kontekście będzie stosunkowo łatwe, wydawało mi się bowiem, że na temat europejskich bogaczy istnieje już obszerna literatura. Szybko jednak zrozumiałem, jak bardzo się myliłem i że historii bogaczy, zwłaszcza w czasach przedprzemysłowych, poświęcono bardzo niewiele prac naukowych. Aby więc przedstawić posiadane dane ilościowe na szerszym tle historycznym, musiałem sięgnąć do źródeł archiwalnych. Zdecydowanie podniosło to wartość mojego tekstu (Guido Alfani, _The Rich in Historical Perspective: Evidence for Preindustrial Europe (ca. 1300–1800)_, „Cliometrica” 2017, t. 11, nr 3, s. 321–348), a także rozbudziło we mnie poważne zainteresowanie wszystkimi aspektami dziejów bogaczy. Ich dokładne zgłębienie przekraczało oczywiście ramy krótkiego artykułu, tym bardziej że dysponowałem wówczas dość skąpą ilością informacji. Ale zafrapowany tematem, podjąłem o wiele wnikliwsze i bardziej systematyczne badania, których owocem jest ta książka. ↩
2 Rzadkim przykładem pracy porównawczej poświęconej bogaczom (dynastiom) jest: David S. Landes, _Dynasties: Fortunes and Misfortunes of the World’s Great Family Businesses_, Viking, New York 2006. Większość książek o bogaczach ma zazwyczaj charakter popularny i wychodzi spod pióra dziennikarzy lub pisarzy; jeśli jednak oparte są na solidnej podstawie źródłowej, mogą być również użyteczne w badaniach socjologicznych. Dawniejsze przykłady dzieł tego gatunku to: Ferdinand Lundberg, _America’s 60 Families_, Vanguard Press, New York 1937, tegoż, _The Rich and the Super-Rich: A Study in the Power of Money Today_, Bantam Books, New York 1973; z prac powstałych w ostatnich latach wyróżnia się: John Kampfner, _The Rich: From Slaves to Super-Yachts: A 2,000-Year History_, Little, Brown, New York 2014. ↩
3 O metodach analitycznych włoskiej szkoły marksistowskiej w historii gospodarki, opartych na klasowym ujęciu, i o krytyce tych metod można przeczytać w: Guido Alfani, _Back to the Peasants: New Insights into the Economic, Social, and Demographic History of Northern Italian Rural Populations during the Early Modern Period_, „History Compass” 2014, t. 12, nr 1, s. 62–71; o Niemczech w tym kontekście pisał Sreenivasan: Govind P. Sreenivasan, _Beyond the Village: Recent Approaches to the Social History of the Early Modern German Peasantry_, „History Compass” 2013, t. 11, nr 1, s. 47–64. ↩
4 Krytyka prac opartych na pojęciu klasy, koncentrujących się na długiej perspektywie historycznej, nie oznacza, że socjologiczne pojęcie klasy nie może być stosowane w nauce; prawdopodobnie jednak bardziej przydaje się ono w badaniach krótszych okresów. Przykładami ostatnio ogłoszonych prac, które z pożytkiem stosują pojęcie klasy do analizy dzisiejszych społeczeństw, są: Mike Savage, _Social Class in the 21st Century_, Pelican Books, London 2015; Sam Friedman, Daniel Laurison, _The Class Ceiling: Why It Pays to Be Privileged_, Policy Press, Bristol 2019. Warto też zauważyć, że przynajmniej w weberowskiej tradycji socjologicznej pojęcie „klasy” można odróżnić od pojęcia „statusu” i „partii”. Z tego punktu widzenia klasa, do której należy jednostka, jest zdeterminowana przez miejsce tej jednostki na rynku, określające zwykle jej szanse życiowe, a przez to wpływające na jej pozycję w hierarchii majątkowej (współczesne zastosowania weberowskiej definicji klasy zawiera praca: John H. Goldthorpe, _On Sociology_, t. 2, wyd. 2, Stanford University Press, Stanford 2007). ↩
5 Niektórzy uczeni jeszcze przed Pikettym podkreślali znaczenie rozkładu majątku we współczesnych społeczeństwach. Kwestia ta odgrywała podstawową rolę zwłaszcza w badaniach ekonomisty Tony’ego Atkinsona i uczonych z nim współpracujących. Zob. np.: Anthony B. Atkinson, _Unequal Shares: Wealth in Britain_, nowe wydanie, Pelican Books, London 1974; Anthony B. Atkinson (red.), _Wealth, Income, and Inequality_, Oxford University Press, Oxford 1980; Facundo Alvaredo, Anthony B. Atkinson, Thomas Piketty, Emmanuel Saez, _The Top 1 Percent in International and Historical Perspective_, „Journal of Economic Perspectives” 2013, t. 27, nr 3, s. 3–20. ↩
6 Przegląd prac o nierówności w czasach przedprzemysłowych znajduje się w: Guido Alfani, _Economic Inequality in Preindustrial Times: Europe and Beyond_, „Journal of Economic Literature” 2021, t. 59, nr 1, s. 3–44; podobne przeglądy dotyczące nierówności od XIX w. zawierają prace: Jesper Roine, Daniel Waldenström, _Long Run Trends in the Distribution of Income and Wealth_ _Handbook of Income Distribution_, t. 2, red. Anthony B. Atkinson, François Bourguignon, North-Holland, Amsterdam 2015, s. 469–592 i Guido Alfani, _Wealth and Income Inequality in the Long Run of History_ _Handbook of Cliometrics_, wyd. 2, red. Claude Diebolt, Michael Haupert, Springer, Cham 2019, s. 1173–1201; jeśli chodzi o Stany Zjednoczone, zob. też: Peter H. Lindert, Jeffrey G. Williamson, _Unequal Gains: American Growth and Inequality since 1700_, Princeton University Press, Princeton 2016. Dobrymi przykładami niedawno opublikowanych prac rzucających światło na długoterminowe tendencje w dziedzinie nierówności są m.in. Branko Milanović, _Global Inequality: A New Approach for the Age of Globalization_, Harvard University Press, Cambridge, MA 2016 i Walter Scheidel, _Wielki Zrównywacz. Przemoc i historia nierówności od epoki kamienia do XXI wieku_, przeł. Paweł Szadkowski, Wydawnictwo GlowBook, Sieradz 2025. Większość zebranych ostatnio informacji o nierównościach w epoce przedprzemysłowej zawdzięczamy projektowi finansowanemu przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych, _EINITE – Economic Inequality across Italy and Europe, 1300–1800_ (www.dondena.unibocconi.it/EINITE). ↩
7 Przydatny przegląd prac na temat pozycji bogaczy w dzisiejszych społeczeństwach zawiera artykuł: Marcelo Medeiros, Pedro H.G. Ferreira de Souza, _The Rich, the Affluent and the Top Incomes_, „Current Sociology” 2015, t. 63, nr 6, s. 869–895. Jeśli chodzi o wiek XIX i początek XX, zob. np. prace poświęcone różnym krajom, zebrane w: William D. Rubinstein (red.), _Wealth and the Wealthy in the Modern World_, Croom Helm, London 1980. ↩
8 Pitirim Sorokin, _American Millionaires and Multi-Millionaires: A Comparative Statistical Study_, „Journal of Social Forces” 1925, t. 3, nr 4, s. 627. ↩
9 Tematowi bogaczy w Stanach Zjednoczonych poświęcone są m.in.: Frederic C. Jaher, _The Gilded Elite: American Multimillionaires, 1865 to the Present_ _Wealth and the Wealthy in the Modern World_, red. William D. Rubinstein, Croom Helm, London 1980, s. 189–276; Edward N. Wolff, _Who Are the Rich? A Demographic Profile of High-Income and High Wealth Americans_ _Does Atlas Shrug? The Economic Consequences of Taxing the Rich_, red. Joel B. Slemrod, Harvard University Press, Cambridge, MA 2000, s. 74–113; tegoż, _A Century of Wealth in America_, Harvard University Press, Cambridge, MA 2017, s. 436–491; Hugh Rockoff, _The Great Fortunes of the Gilded Age and the Crisis of 1893_, „Research in Economic History” 2012, t. 28, s. 233–262; Philipp Korom, Mark Lutter, Jens Beckert, _The Enduring Importance of Family Wealth: Evidence from the Forbes 400, 1982 to 2013_, „Social Science Research” 2017, t. 65, s. 75–95; Richard Sutch, _The Ultra-Rich of the Gilded Age: The Untold Story of How They Made, Spent, and Gave Away Their Fortunes_, Paper presented at the Social Science History Association Conference (2–5 November), Montreal 2017. Temat bogaczy w Wielkiej Brytanii omawiają: William D. Rubinstein, _Men of Property: The Very Wealthy in Britain since the Industrial Revolution_, Edward Everett Root Publishers, Brighton 2006; tegoż, _Who Were the Rich? 1809–1839: A Biographical Directory of British Wealth-Holders_, wyd. 2, t. 2, Edward Everett Root Publishers, Brighton 2018; Peter Scott, _The Anatomy of Britain’s Interwar Super-Rich: Reconstructing the 1928/9 „Millionaire” Population_, „Economic History Review” 2021, t. 74, nr 3, s. 639–665. Przykładami prac porównawczych poświęconych dzisiejszym bogaczom na Zachodzie i na całym świecie są: Caroline Freund, _Rich People Poor Countries: The Rise of Emerging-Market Tycoons and Their Mega Firms_, Peterson Institute for International Economics, Washington 2016; Stamatios Tsigos, Kevin Daly, _The Wealth of the Elite: Towards a New Gilded Age_, Palgrave Macmillan, Singapore 2020. Dodatkowe informacje znaleźć można w rozdziale 7. Krytyczne omówienie różnic społecznych i kulturalnych między Stanami Zjednoczonymi a Europą, jeśli chodzi o stosunek do bogaczy, zawiera: Leslie McCall, _The Undeserving Rich: American Beliefs about Inequality, Opportunity, and Redistribution_, Cambridge University Press, Cambridge 2013. ↩
.
Zakończenie
1* Pozłacany wiek albo wiek pozłoty (ang. _Gilded Age_) – okres w dziejach Stanów Zjednoczonych od początku lat 70. XIX wieku do jego końca. Cechował się gwałtownym napływem imigrantów oraz rozwojem przemysłu, ale także korupcją i upadkiem autorytetu elit. Nazwa pochodzi od tytułu powieści Marka Twaina . ↩
2* Bogactwo relacyjne (_relational wealth_) – wartości wynikające z siły i jakości relacji między członkami wspólnoty, takie jak zaufanie, wzajemne wsparcie, wspólnota doświadczeń itp. . ↩
Podczas długich lat pracy nad tą książką zaciągnąłem ogromny dług wdzięczności u wielu kolegów po fachu, którzy chętnie służyli mi radą i pomocą.
Moje serdeczne podziękowania w pierwszej kolejności zechcą przyjąć: Francesco Ammannati, Gabriele Ballarino, Samuel K. Cohn, Andrea Colli, Mattia Fochesato, Roberta Frigeni, Giacomo Gabbuti, Alexander Kentikelenis, Peter Lindert, Luciano Maffi, Donato Masciandaro, Maarten Prak, Simon Szreter, Giacomo Todeschini i Jenny Trinitapoli, którzy byli tak dobrzy, że przeczytali i opatrzyli uwagami różne fragmenty maszynopisu. Jestem im wdzięczny za intelektualne wsparcie, a także za przyjaźń; dzięki niej nasze dyskusje (prowadzone w towarzyskiej atmosferze, ilekroć nadarzyła się okazja) były zawsze prawdziwą przyjemnością. Peter Lindert zasługuje w tym miejscu na osobną wzmiankę, bo nie tylko skierował mnie na tę drogę dociekań i dołożył starań, by ulepszyć literacką i naukową formę moich wywodów, ale też pokazał mi, jak tworzyć dzieło z intelektualnym i naukowym rozmachem. Thilo Albers, Dan Bogart, Neil Cummins, Jonathan Levy, Giuseppe De Luca, Marcelo Medeiros, William D. Rubinstein i Simona Feci nie mniej szczodrze dzielili się ze mną informacjami i/lub doradzali mi w sprawach literatury przedmiotu, z którą powinienem się zapoznać.
Dziękuję Felixowi Schaffowi i Soni Schifano, którzy pomagali mi od samego początku pracy nad książką aż do jej zakończenia, najpierw jako studenci, potem asystenci, a w końcu koledzy i współautorzy. Dzięki nim zaznałem największej satysfakcji, jaka może stać się udziałem wykładowcy: uczenia się od własnych uczniów.
W trakcie tego wieloletniego przedsięwzięcia korzystałem też z najróżniejszej pomocy swoich asystentów, z których wielu jest już dziś samodzielnymi pracownikami naukowymi albo znajduje się na dobrej drodze, by nimi zostać. Byli to Vincenzo Alfano, Giovanni Angioni, Michele Bolla, Alessandro Brioschi, Bianca Brunori, Pier Paolo Creanza, Federico Marri i Elisa Serri.
Praca nad książką wymagała nie tylko czasu, lecz także sprzyjających warunków. Pragnę podziękować Uniwersytetowi Bocconiego, a zwłaszcza należącemu doń Dondena Centre, członkostwem którego szczycę się od chwili jego założenia, za to, że zapewnił mi takie warunki. Dziękuję także wielu moim kolegom i przyjaciołom z tej uczelni za niezachwiane wsparcie, motywowanie mnie i ciągłe przypominanie, że w naukach społecznych „więcej jest rzeczy na ziemi i w niebie...”. Na specjalne wyrazy wdzięczności zasłużył Francesco Billari, który udzielił mi niezwykle istotnej pomocy w początkowej fazie przedsięwzięcia.
Część książki powstała w czasie mojego urlopu naukowego jesienią 2019 roku, który spędziłem na wydziale historii gospodarczej London School of Economics and Political Science. Pierwszą redakcję ukończyłem w czasie pobytu w Trinity College w Dublinie, latem 2022 roku. Dziękuję obu instytucjom i wszystkim kolegom po fachu, którzy gościnnie przyjęli mnie w Londynie i Dublinie, za stworzenie mi idealnych warunków do pracy. Niestety wybuch pandemii COVID-19 zniweczył mój plan pobytu naukowego wiosną 2020 roku w Stone Center on Socio-Economic Inequality w Nowym Jorku, gdzie zamierzałem kontynuować badania. Chciałbym jednak podziękować Stone Center za propozycję i za to, że umożliwiło mi zdalną współpracę. Kontakty z jego pracownikami, dla których żywię wielkie uznanie, pomogły mi w zgłębianiu zagadnień nierówności i ruchliwości społecznej, na czym skorzystała też moja książka.
Szczególne wyrazy wdzięczności kieruję pod adresem biblioteki Uniwersytetu Bocconiego i pracowników jej wypożyczalni międzybibliotecznej. Od samego początku swojej kariery akademickiej wiele zawdzięczam kompetencjom tych ludzi, a o ich gotowości do realizacji moich „specjalnych zamówień” świadczą stosy wypożyczonych książek piętrzące się w moim gabinecie. Wszystkie zostaną zwrócone, i to już wkrótce. Obiecuję.
Najgorętsze podziękowania składam swojej żonie Elisie i naszym fantastycznym dzieciakom, Flavio i Giulio, którzy w ciągu kilku ostatnich miesięcy musieli znosić to, że ich mąż i ojciec kończy pracę nad książką. Kocham was z całego serca.PRZYPISY
Wstęp
1 Kilka lat temu, gdy zajmowałem się badaniem długoterminowych tendencji w dziedzinie nierówności ekonomicznych, Peter Lindert i Jeff Williamson poprosili mnie o napisanie artykułu do numeru pisma „Cliometrica” poświęconego zagadnieniu nierówności w dziejach. Nieco wcześniej odkryłem nową, potencjalnie przydatną metodę badania „bogactwa”, która uwzględniała liczebność bogaczy i relatywną wartość ich majątku. Pomysł napisania artykułu z zastosowaniem tej metody analitycznej do danych, które zbierałem od dłuższego czasu i które częściowo pozostawały nieopublikowane, uznałem więc za całkiem naturalny. Sądziłem, że umieszczenie tych suchych danych w historycznym kontekście będzie stosunkowo łatwe, wydawało mi się bowiem, że na temat europejskich bogaczy istnieje już obszerna literatura. Szybko jednak zrozumiałem, jak bardzo się myliłem i że historii bogaczy, zwłaszcza w czasach przedprzemysłowych, poświęcono bardzo niewiele prac naukowych. Aby więc przedstawić posiadane dane ilościowe na szerszym tle historycznym, musiałem sięgnąć do źródeł archiwalnych. Zdecydowanie podniosło to wartość mojego tekstu (Guido Alfani, _The Rich in Historical Perspective: Evidence for Preindustrial Europe (ca. 1300–1800)_, „Cliometrica” 2017, t. 11, nr 3, s. 321–348), a także rozbudziło we mnie poważne zainteresowanie wszystkimi aspektami dziejów bogaczy. Ich dokładne zgłębienie przekraczało oczywiście ramy krótkiego artykułu, tym bardziej że dysponowałem wówczas dość skąpą ilością informacji. Ale zafrapowany tematem, podjąłem o wiele wnikliwsze i bardziej systematyczne badania, których owocem jest ta książka. ↩
2 Rzadkim przykładem pracy porównawczej poświęconej bogaczom (dynastiom) jest: David S. Landes, _Dynasties: Fortunes and Misfortunes of the World’s Great Family Businesses_, Viking, New York 2006. Większość książek o bogaczach ma zazwyczaj charakter popularny i wychodzi spod pióra dziennikarzy lub pisarzy; jeśli jednak oparte są na solidnej podstawie źródłowej, mogą być również użyteczne w badaniach socjologicznych. Dawniejsze przykłady dzieł tego gatunku to: Ferdinand Lundberg, _America’s 60 Families_, Vanguard Press, New York 1937, tegoż, _The Rich and the Super-Rich: A Study in the Power of Money Today_, Bantam Books, New York 1973; z prac powstałych w ostatnich latach wyróżnia się: John Kampfner, _The Rich: From Slaves to Super-Yachts: A 2,000-Year History_, Little, Brown, New York 2014. ↩
3 O metodach analitycznych włoskiej szkoły marksistowskiej w historii gospodarki, opartych na klasowym ujęciu, i o krytyce tych metod można przeczytać w: Guido Alfani, _Back to the Peasants: New Insights into the Economic, Social, and Demographic History of Northern Italian Rural Populations during the Early Modern Period_, „History Compass” 2014, t. 12, nr 1, s. 62–71; o Niemczech w tym kontekście pisał Sreenivasan: Govind P. Sreenivasan, _Beyond the Village: Recent Approaches to the Social History of the Early Modern German Peasantry_, „History Compass” 2013, t. 11, nr 1, s. 47–64. ↩
4 Krytyka prac opartych na pojęciu klasy, koncentrujących się na długiej perspektywie historycznej, nie oznacza, że socjologiczne pojęcie klasy nie może być stosowane w nauce; prawdopodobnie jednak bardziej przydaje się ono w badaniach krótszych okresów. Przykładami ostatnio ogłoszonych prac, które z pożytkiem stosują pojęcie klasy do analizy dzisiejszych społeczeństw, są: Mike Savage, _Social Class in the 21st Century_, Pelican Books, London 2015; Sam Friedman, Daniel Laurison, _The Class Ceiling: Why It Pays to Be Privileged_, Policy Press, Bristol 2019. Warto też zauważyć, że przynajmniej w weberowskiej tradycji socjologicznej pojęcie „klasy” można odróżnić od pojęcia „statusu” i „partii”. Z tego punktu widzenia klasa, do której należy jednostka, jest zdeterminowana przez miejsce tej jednostki na rynku, określające zwykle jej szanse życiowe, a przez to wpływające na jej pozycję w hierarchii majątkowej (współczesne zastosowania weberowskiej definicji klasy zawiera praca: John H. Goldthorpe, _On Sociology_, t. 2, wyd. 2, Stanford University Press, Stanford 2007). ↩
5 Niektórzy uczeni jeszcze przed Pikettym podkreślali znaczenie rozkładu majątku we współczesnych społeczeństwach. Kwestia ta odgrywała podstawową rolę zwłaszcza w badaniach ekonomisty Tony’ego Atkinsona i uczonych z nim współpracujących. Zob. np.: Anthony B. Atkinson, _Unequal Shares: Wealth in Britain_, nowe wydanie, Pelican Books, London 1974; Anthony B. Atkinson (red.), _Wealth, Income, and Inequality_, Oxford University Press, Oxford 1980; Facundo Alvaredo, Anthony B. Atkinson, Thomas Piketty, Emmanuel Saez, _The Top 1 Percent in International and Historical Perspective_, „Journal of Economic Perspectives” 2013, t. 27, nr 3, s. 3–20. ↩
6 Przegląd prac o nierówności w czasach przedprzemysłowych znajduje się w: Guido Alfani, _Economic Inequality in Preindustrial Times: Europe and Beyond_, „Journal of Economic Literature” 2021, t. 59, nr 1, s. 3–44; podobne przeglądy dotyczące nierówności od XIX w. zawierają prace: Jesper Roine, Daniel Waldenström, _Long Run Trends in the Distribution of Income and Wealth_ _Handbook of Income Distribution_, t. 2, red. Anthony B. Atkinson, François Bourguignon, North-Holland, Amsterdam 2015, s. 469–592 i Guido Alfani, _Wealth and Income Inequality in the Long Run of History_ _Handbook of Cliometrics_, wyd. 2, red. Claude Diebolt, Michael Haupert, Springer, Cham 2019, s. 1173–1201; jeśli chodzi o Stany Zjednoczone, zob. też: Peter H. Lindert, Jeffrey G. Williamson, _Unequal Gains: American Growth and Inequality since 1700_, Princeton University Press, Princeton 2016. Dobrymi przykładami niedawno opublikowanych prac rzucających światło na długoterminowe tendencje w dziedzinie nierówności są m.in. Branko Milanović, _Global Inequality: A New Approach for the Age of Globalization_, Harvard University Press, Cambridge, MA 2016 i Walter Scheidel, _Wielki Zrównywacz. Przemoc i historia nierówności od epoki kamienia do XXI wieku_, przeł. Paweł Szadkowski, Wydawnictwo GlowBook, Sieradz 2025. Większość zebranych ostatnio informacji o nierównościach w epoce przedprzemysłowej zawdzięczamy projektowi finansowanemu przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych, _EINITE – Economic Inequality across Italy and Europe, 1300–1800_ (www.dondena.unibocconi.it/EINITE). ↩
7 Przydatny przegląd prac na temat pozycji bogaczy w dzisiejszych społeczeństwach zawiera artykuł: Marcelo Medeiros, Pedro H.G. Ferreira de Souza, _The Rich, the Affluent and the Top Incomes_, „Current Sociology” 2015, t. 63, nr 6, s. 869–895. Jeśli chodzi o wiek XIX i początek XX, zob. np. prace poświęcone różnym krajom, zebrane w: William D. Rubinstein (red.), _Wealth and the Wealthy in the Modern World_, Croom Helm, London 1980. ↩
8 Pitirim Sorokin, _American Millionaires and Multi-Millionaires: A Comparative Statistical Study_, „Journal of Social Forces” 1925, t. 3, nr 4, s. 627. ↩
9 Tematowi bogaczy w Stanach Zjednoczonych poświęcone są m.in.: Frederic C. Jaher, _The Gilded Elite: American Multimillionaires, 1865 to the Present_ _Wealth and the Wealthy in the Modern World_, red. William D. Rubinstein, Croom Helm, London 1980, s. 189–276; Edward N. Wolff, _Who Are the Rich? A Demographic Profile of High-Income and High Wealth Americans_ _Does Atlas Shrug? The Economic Consequences of Taxing the Rich_, red. Joel B. Slemrod, Harvard University Press, Cambridge, MA 2000, s. 74–113; tegoż, _A Century of Wealth in America_, Harvard University Press, Cambridge, MA 2017, s. 436–491; Hugh Rockoff, _The Great Fortunes of the Gilded Age and the Crisis of 1893_, „Research in Economic History” 2012, t. 28, s. 233–262; Philipp Korom, Mark Lutter, Jens Beckert, _The Enduring Importance of Family Wealth: Evidence from the Forbes 400, 1982 to 2013_, „Social Science Research” 2017, t. 65, s. 75–95; Richard Sutch, _The Ultra-Rich of the Gilded Age: The Untold Story of How They Made, Spent, and Gave Away Their Fortunes_, Paper presented at the Social Science History Association Conference (2–5 November), Montreal 2017. Temat bogaczy w Wielkiej Brytanii omawiają: William D. Rubinstein, _Men of Property: The Very Wealthy in Britain since the Industrial Revolution_, Edward Everett Root Publishers, Brighton 2006; tegoż, _Who Were the Rich? 1809–1839: A Biographical Directory of British Wealth-Holders_, wyd. 2, t. 2, Edward Everett Root Publishers, Brighton 2018; Peter Scott, _The Anatomy of Britain’s Interwar Super-Rich: Reconstructing the 1928/9 „Millionaire” Population_, „Economic History Review” 2021, t. 74, nr 3, s. 639–665. Przykładami prac porównawczych poświęconych dzisiejszym bogaczom na Zachodzie i na całym świecie są: Caroline Freund, _Rich People Poor Countries: The Rise of Emerging-Market Tycoons and Their Mega Firms_, Peterson Institute for International Economics, Washington 2016; Stamatios Tsigos, Kevin Daly, _The Wealth of the Elite: Towards a New Gilded Age_, Palgrave Macmillan, Singapore 2020. Dodatkowe informacje znaleźć można w rozdziale 7. Krytyczne omówienie różnic społecznych i kulturalnych między Stanami Zjednoczonymi a Europą, jeśli chodzi o stosunek do bogaczy, zawiera: Leslie McCall, _The Undeserving Rich: American Beliefs about Inequality, Opportunity, and Redistribution_, Cambridge University Press, Cambridge 2013. ↩
.
Zakończenie
1* Pozłacany wiek albo wiek pozłoty (ang. _Gilded Age_) – okres w dziejach Stanów Zjednoczonych od początku lat 70. XIX wieku do jego końca. Cechował się gwałtownym napływem imigrantów oraz rozwojem przemysłu, ale także korupcją i upadkiem autorytetu elit. Nazwa pochodzi od tytułu powieści Marka Twaina . ↩
2* Bogactwo relacyjne (_relational wealth_) – wartości wynikające z siły i jakości relacji między członkami wspólnoty, takie jak zaufanie, wzajemne wsparcie, wspólnota doświadczeń itp. . ↩
więcej..
