Jak łowić szczupaki w trudnych warunkach - ebook

NOTA WYDAWNICZA

Ta książka jest praktycznym poradnikiem o lokalizowaniu i łowieniu szczupaków przede wszystkim na nieznanych jeziorach. Nie jest regulaminem łowiska ani poradą prawną. Przepisy, okresy ochronne, limity, dozwolone metody połowu, zasady korzystania z jednostek pływających i wymagane zezwolenia mogą się różnić między wodami i zmieniać w czasie.

Opisane rozwiązania należy traktować jako modele podejmowania decyzji, a nie gotowe recepty. Warunki na jeziorze są zmienne, dlatego sednem książki jest proces: obserwacja, hipoteza, sprawdzenie, wniosek i korekta planu. Przed wyprawą zawsze sprawdź aktualne zasady obowiązujące na danej wodzie oraz prognozę pogody na wodzie pierwszeństwo ma bezpieczeństwo.WSTĘP – KIEDY NIC NIE WIESZ O JEZIORZE

Jest 6:40 rano. Pierwszy raz widzisz ten akwen. Kilkaset hektarów wody, głęboka misa, kilka zatok, wyspy i długi brzeg wystawiony na wiatr. Masz kilka godzin łowienia, klasyczną echosondę albo nie masz elektroniki wcale. Nie znasz miejscówek i nie wiesz, na jakiej głębokości znajduje się drobnica. Najważniejszy problem nie brzmi wtedy: „jaką przynętę założyć?”. Brzmi: „gdzie w ogóle warto jej użyć?”.

Ta książka została zbudowana właśnie wokół tego pytania. Nie jest katalogiem gum, kolorów i „pewnych” punktów GPS. Ma nauczyć cię skracania poszukiwania: od ogromnego jeziora do sektora, od sektora do warstwy, od warstwy do konkretnej struktury i wreszcie do sposobu podania przynęty. Każdy etap powinien usuwać część niewiadomych.

Najważniejszą zasadą jest hierarchia informacji. Najpierw szukasz życia i pokarmu. Potem sprawdzasz, w której części słupa wody się znajdują. Następnie oceniasz strukturę i ustawienie jednostki. Dopiero później dopracowujesz tempo, profil i kolor przynęty. Jeżeli odwrócisz tę kolejność, możesz przez godzinę zmieniać wabiki w miejscu, w którym nie ma ryb.

Nie oznacza to, że szczupak zawsze stoi przy drobnicy, na określonym stoku albo na jednej „właściwej” głębokości. Jezioro jest dynamiczne. Wiatr zmienia kierunek, światło rośnie i słabnie, pokarm się przemieszcza, a ryby mogą wykorzystywać różne środowiska tego samego dnia. Dlatego w książce nie znajdziesz prostych reguł typu „słońce = głęboko” czy „jesień = największa przynęta”. Zamiast tego dostajesz procedury, które można sprawdzić nad konkretną wodą.

Każde branie, odprowadzenie i spadnięta ryba to informacja. Równie ważne mogą być miejsca całkowicie puste, jeżeli zostały sprawdzone świadomie. Dobry szczupakarz nie musi przewidywać wszystkiego przed pierwszym rzutem. Jego przewaga polega na tym, że szybciej odrzuca słabe możliwości i szybciej rozwija te, które zaczynają się powtarzać.

Czytaj tę książkę jak system pracy, nie zbiór sekretów. Po każdym rozdziale powinieneś umieć podjąć jedną decyzję szybciej: gdzie zacząć, kiedy odpłynąć, co zmienić po godzinie ciszy, jak wykorzystać klasyczny sonar, jak znaleźć strukturę bez elektroniki i co zrobić po pierwszym kontakcie. Nie musisz znać odpowiedzi na początku dnia. Musisz wiedzieć, jak jej szukać.ROZDZIAŁ 1 – NIEZNANE JEZIORO JEST PROBLEMEM, KTÓRY MOŻNA ROZWIĄZAĆ

Wyobraź sobie, że jest początek jesieni. Przyjeżdżasz nad jezioro, na którym nigdy wcześniej nie łowiłeś. Znasz jego nazwę, mniej więcej wiesz, jak dużą ma powierzchnię, być może ktoś powiedział ci, że występują w nim duże szczupaki. Na tym jednak kończy się twoja wiedza. Stoisz przy wodzie i patrzysz na ogromną taflę. Kilkaset hektarów wody wygląda dokładnie tak samo. Nie widzisz podwodnych górek, spadów, rynien ani granic roślinności. Nie wiesz, gdzie znajduje się drobnica. Nie wiesz, czy szczupaki są tego dnia na dwóch, sześciu czy dwunastu metrach. Nie masz zapisanych punktów, nie masz informacji od kolegi, który łowił tu dzień wcześniej, a twoja echosonda – jeśli w ogóle ją posiadasz – nie pokazuje ci w czasie rzeczywistym każdego ruchu drapieżnika.

Masz przed sobą sześć, osiem, może dziesięć godzin łowienia. I właśnie w takim momencie wielu wędkarzy popełnia pierwszy, najważniejszy błąd: zaczyna rzucać. Nie dlatego, że zobaczył coś interesującego. Nie dlatego, że wybrał określony typ miejsca. Nie dlatego, że chce sprawdzić konkretną hipotezę. Po prostu zatrzymuje łódź przy pierwszych trzcinach, zakłada swoją ulubioną gumę i zaczyna łowić. Po godzinie zmienia kolor. Po dwóch godzinach zmienia przynętę. Po trzech odpływa kilkaset metrów dalej i robi dokładnie to samo. Wieczorem wraca do domu i mówi: „Dzisiaj szczupaki nie brały”. To właśnie od tego zaczyna się prawdziwe łowienie na nieznanym jeziorze. Nie od wyboru przynęty. Nie od koloru gumy. Zaczyna się od myślenia. Nieznane jezioro nie jest wielką pustą przestrzenią, w której trzeba liczyć na szczęście. Jest zbiorem informacji, które należy stopniowo odkrywać. Im szybciej nauczysz się zdobywać te informacje, tym szybciej ogromny, obcy akwen zacznie się zmniejszać.

Twoim pierwszym zadaniem nie jest więc złowienie szczupaka. Gdzie dzisiaj warto go szukać?

1.1. Dlaczego nowe jezioro wydaje się trudniejsze, niż jest w rzeczywistości

Największą przewagą wędkarza łowiącego regularnie na jednym jeziorze nie jest sprzęt. Jest nią wiedza. Wie, gdzie znajduje się podwodna górka. Wie, że na końcu konkretnego cypla dno gwałtownie spada z czterech na dziewięć metrów. Wie, że jesienią przy określonym wietrze pojawia się tam drobnica. Pamięta, że dwa lata wcześniej złowił w tym miejscu dużego szczupaka. Każda kolejna wyprawa dokłada do tej układanki następne elementy. Dlatego nowa woda wydaje się trudniejsza. Nie dlatego, że szczupaki zachowują się tam według zupełnie innych zasad. Nie dlatego, że potrzebujemy specjalnych przynęt. Problemem jest przede wszystkim brak informacji. To bardzo ważne rozróżnienie. Jeżeli natomiast uznamy, że problemem jest brak wiedzy, zaczniemy robić coś zupełnie innego. Zaczniemy tę wiedzę zdobywać. Gdzie kończy się roślinność?

Gdzie znajduje się drobnica? Czy pokarm jest przy brzegu, czy w otwartej wodzie? Czy aktywność występuje wysoko, czy nisko? Czy znalezione przez nas miejsca są rzeczywiście żywe? Każda odpowiedź zmniejsza obszar poszukiwania. Na początku jezioro może mieć tysiąc hektarów. I właśnie wtedy łowienie przestaje być przypadkowe. Jednym z największych błędów popełnianych na dużych jeziorach jest próba zrozumienia wszystkiego podczas jednej wyprawy. To niemożliwe. Nie musimy tego robić. Celem pierwszego dnia nie jest stworzenie kompletnej mapy jeziora. Celem jest znalezienie wzorca, który działa w danych warunkach. W tym momencie nie interesuje cię już całe jezioro. Interesują cię miejsca mające podobne cechy. Podwodne cyple. Sąsiedztwo głębszej wody. Obecność pokarmu. To właśnie jest ograniczanie akwenu. Szukamy warunków, które otaczają to miejsce.

Jeżeli zrozumiemy, dlaczego szczupak znalazł się w danym miejscu, możemy spróbować znaleźć kolejne miejsce spełniające podobne warunki. Tak zaczyna powstawać wzorzec.

1.2. Jak ograniczyć ogromne jezioro do kilku procent powierzchni

Na początku każdej wyprawy warto potraktować jezioro jak wielki zbiór stref, z których większość w danej chwili może być mało interesująca. Nie oznacza to, że nigdy nie ma tam ryb. Chodzi o prawdopodobieństwo. Jeżeli możemy spędzić cały dzień, rzucając przynętę w przypadkowych miejscach, albo możemy skoncentrować się na obszarach oferujących jednocześnie pokarm, strukturę i korzystną głębokość, druga strategia daje nam znacznie więcej informacji. Wyobraź sobie duże jezioro o maksymalnej głębokości trzydziestu metrów. Znajdują się w nim rozległe płycizny, strome brzegi, głębokie misy, zatoki, wyspy i otwarta toń. Nie musimy od razu decydować, że szczupaki są na siedmiu metrach. Nie mamy jeszcze podstaw. Możemy jednak zadać sobie pytanie: Które miejsca pozwolą mi najszybciej sprawdzić kilka różnych możliwości?

Dobrym miejscem poszukiwawczym będzie często taki fragment akwenu, w którym na niewielkiej przestrzeni mamy kilka elementów: płytką wodę, roślinność, krawędź, spad i dostęp do głębszej strefy. Ponieważ w stosunkowo krótkim czasie możemy sprawdzić różne warstwy wody i różne typy środowiska. Znacznie trudniej zdobywać informacje, stojąc godzinę na ogromnym, jednolitym blacie o głębokości trzech metrów. Nowa woda wymaga więc przede wszystkim efektywności w zdobywaniu informacji. Nie pytamy: „Gdzie złowię szczupaka?” Na początku lepiej zapytać: „Gdzie w ciągu najbliższej godziny dowiem się najwięcej o tym jeziorze?” To pozornie niewielka zmiana, ale całkowicie zmienia sposób łowienia.

1.3. Miejscówka a powtarzalny wzorzec występowania ryb

Wędkarze bardzo lubią miejscówki. „Mam tam swój spad.” „Jest jedna dobra górka.” „Przy tamtej wyspie zawsze stoją szczupaki.” Takie informacje są oczywiście cenne. Problem zaczyna się wtedy, gdy miejscówka staje się ważniejsza od zrozumienia, dlaczego ryby się w niej pojawiają. Załóżmy, że od kilku lat łowisz szczupaki przy jednej podwodnej górce. W październiku regularnie pojawiają się tam duże ryby. Można zapamiętać: „Ta górka jest dobra.” Można jednak również zapytać: Być może jej szczyt znajduje się na pięciu metrach, a podstawa na dwunastu. Być może od zachodniej strony stok jest znacznie bardziej stromy. Być może jesienią właśnie przy tej krawędzi pojawiają się ławice sielawy, stynki, uklei, płoci lub innego dominującego w danym jeziorze pokarmu. Być może ryby wykorzystują głębszą stronę górki jako miejsce, z którego łatwo atakować.

Jeżeli zrozumiemy te zależności, możemy znaleźć kolejne podobne miejsce. Jeżeli zapamiętamy wyłącznie współrzędne, pozostajemy zależni od jednego punktu. To właśnie różnica między łowieniem miejscówek a łowieniem wzorców. Dobry wzorzec może wyglądać następująco: „Dzisiejsze szczupaki znajdują się w pobliżu dużych skupisk drobnicy, na krawędziach struktur opadających z pięciu do dziewięciu metrów.” Taka informacja jest znacznie więcej warta niż: „Złowiłem rybę przy czerwonym domku.”

1.4. Cztery podstawowe elementy dobrego miejsca

W całej tej książce wielokrotnie będziemy wracać do czterech elementów, które pomagają oceniać potencjalne stanowisko: pokarm, struktura, odpowiednia warstwa wody i komfort ryby. Nie oznacza to, że każde dobre miejsce musi mieć spektakularną podwodną górkę i ogromną ławicę drobnicy. Natura nie działa według prostego równania matematycznego. Pierwszy element to pokarm. Szczupak jest drapieżnikiem. Może odpoczywać w jednym miejscu i żerować w innym, może wędrować, może przez pewien czas być mało aktywny, ale jego zachowanie jest silnie związane z dostępnością potencjalnych ofiar. Drugi element to struktura. Trzeci element to warstwa wody. Szczupak nie musi znajdować się przy dnie. W jeziorze mającym dwadzieścia metrów głębokości może polować kilka metrów pod powierzchnią, jeżeli właśnie tam przebywa pokarm. Czwarty element to komfort.

Im więcej z tych elementów spotykamy w jednym miejscu, tym bardziej rośnie jego znaczenie. Wędkarz szukający szczupaka często patrzy przede wszystkim na dno. Szczupak natomiast bardzo często patrzy na to, co może zjeść. Znajdujemy idealny spad. Dno przechodzi z czterech na dziewięć metrów. Jest trochę kamieni. Obok znajduje się podwodny cypel. Wszystko wygląda podręcznikowo. Łowimy godzinę. Czy tutaj w ogóle jest co jeść? Jeżeli posiadamy echosondę, możemy szukać skupisk drobnicy. Jeżeli jej nie mamy, obserwujemy powierzchnię, aktywność ptaków, pojedyncze spławy, obecność narybku przy roślinności. Czasami informacje dostarczy nam sama przynęta — drobne uderzenia białorybu, ślady obecności okoni, nagłe ożywienie w określonej części jeziora. Górka pozostaje w tym samym miejscu przez cały rok. Ławica ryb nie.

Dlatego doskonała struktura może jednego dnia być pełna życia, a dwa tygodnie później wydawać się martwa. Oznacza to, że zmieniły się warunki. Właśnie dlatego ślepe przywiązanie do miejscówek potrafi być zgubne. Słowo „struktura” będzie w tej książce pojawiało się bardzo często. Warto więc od początku wyjaśnić, co pod nim rozumiem. Strukturą może być każda zmiana otoczenia, którą ryba może wykorzystać. Krawędź podwodnej roślinności. Niewielki uskok dna. Koniec cypla. Wąska półka na stromym spadzie. Granica światła i cienia. Szczupak jest drapieżnikiem zdolnym do ataku z zasadzki, dlatego miejsca umożliwiające mu wykorzystanie osłony albo różnicy głębokości mogą być szczególnie interesujące. Ale znów sama struktura nie wystarcza. Możemy znaleźć najpiękniejszy spad na świecie, ale jeśli wokół niego nie ma pokarmu i żaden inny czynnik nie zatrzymuje tam ryb, może pozostać pusty.

Pytanie nie powinno brzmieć: „Czy to dobra górka?” Lepiej zapytać: „Czy ta górka ma dzisiaj powód, żeby trzymać ryby?”

1.5. Głębokość i odpowiednia warstwa wody

Jednym z najczęstszych błędów podczas łowienia na głębokich jeziorach jest utożsamianie głębokości jeziora z głębokością, na której należy prowadzić przynętę. Jeżeli pod łodzią mamy piętnaście metrów, wiele osób automatycznie zaczyna łowić przy dnie. Tymczasem szczupak może znajdować się znacznie wyżej. To jedna z najważniejszych rzeczy, które trzeba zrozumieć na głębokiej wodzie. Głębokość dna i głębokość przebywania ryby to dwie różne informacje. Szczególnie podczas łowienia ryb pelagicznych powinniśmy przestać myśleć wyłącznie w kategoriach dna. Powierzchnia znajduje się na zerze. Dno na dwudziestu metrach. Nas interesuje jednak to, co dzieje się pomiędzy. Jeżeli prowadzisz przynętę na osiemnastu, możesz przez cały dzień łowić pod rybami. To nie jest problem koloru. To nie jest problem modelu gumy. Szczupak nie wybiera miejsca wyłącznie na podstawie obecności pokarmu.

Musi również funkcjonować w określonych warunkach środowiskowych. W bardzo przejrzystej wodzie i pełnym słońcu może inaczej wykorzystywać płytką strefę niż podczas pochmurnego dnia. W silnie zmąconej wodzie skuteczność polowania może wyglądać inaczej niż w wodzie krystalicznie czystej. Nie chodzi o tworzenie prostych zasad w rodzaju: „Słońce – ryby głęboko.” Takie reguły bywają kuszące, ponieważ są łatwe do zapamiętania, ale jezioro jest zbyt złożonym środowiskiem, aby sprowadzić jego funkcjonowanie do jednego parametru. Warunki trzeba czytać łącznie. Jeżeli mamy pełne słońce, przejrzystą wodę, brak wiatru i środek dnia, możemy przetestować głębszą strefę albo miejsca dające szczupakowi osłonę. Na tym polega świadome łowienie. Zasady są punktem wyjścia. Obserwacja jeziora jest ważniejsza. Patrzysz na brzeg i już widzisz szczupaka.

Trzcina. Obok zielsko. Trochę powalonych drzew. Idealnie. Tylko że czasami przez godzinę nie dzieje się absolutnie nic. Bo istnieje różnica między miejscem estetycznie szczupakowym a miejscem aktywnym biologicznie w danym momencie. To bardzo ważna lekcja. Wędkarz widzi strukturę. Dlatego w nieznanym jeziorze powinniśmy szybko oceniać, czy dany fragment wody żyje. Czy widzimy drobnicę? Czy są okonie? Czy na echosondzie pojawiają się organizmy? Czy obserwujemy jakąkolwiek aktywność? Czy przynajmniej struktura i warunki dają nam logiczny powód, żeby pozostać? Chodzi o zarządzanie czasem. Jeżeli mamy sześć godzin, nie możemy każdej pięknej miejscówce poświęcić dwóch.

1.6. Zasada eliminacji kolejnych możliwości

Skuteczne szukanie szczupaka można potraktować jak rozwiązywanie problemu. Na początku mamy wiele możliwości. Ryby mogą być płytko. Mogą stać w zarośniętych zatokach. Mogą trzymać się stoków. Mogą być w otwartej wodzie. Musimy więc kolejno sprawdzać hipotezy. Przykładowo zaczynamy od głębokości dwóch – czterech metrów. Sprawdzamy trzy różne, rozsądnie wybrane stanowiska. Czy to dowodzi, że na całym jeziorze nie ma szczupaków płytko? Nie. Daje nam jednak podstawę, żeby przynajmniej na jakiś czas przesunąć uwagę gdzie indziej. Przechodzimy na pięć – osiem metrów. Dostajemy pierwszy kontakt. Później drugi. W tym momencie jedna hipoteza zaczyna być lepiej wsparta informacjami niż pozostałe. To nie jest matematyczny algorytm gwarantujący wynik. To sposób unikania chaotycznego łowienia. Hipoteza to po prostu przewidywanie, które zamierzamy sprawdzić. Załóżmy: Jest koniec września.

Woda ma około siedemnastu stopni. Jezioro jest głębokie i przejrzyste. Nie wiemy, gdzie są szczupaki. Możemy przyjąć roboczą hipotezę: „Na początek sprawdzę krawędzie struktur na średniej głębokości, szczególnie tam, gdzie znajdę drobnicę.” Ważne jest jedno słowo: roboczą. Hipoteza nie jest przekonaniem, którego bronimy do końca dnia. Jeżeli informacje jej przeczą, zmieniamy ją. To bywa trudniejsze, niż się wydaje. Wędkarze często mają tendencję do bronienia pierwszego pomysłu. Po trzech godzinach bez brania nadal łowią przy trzcinach, ponieważ przecież „powinny tam być”. Ryba nie wie jednak, gdzie według nas powinna się znajdować. Jeżeli obserwacje nie pasują do teorii, zmieniamy teorię. Nie jezioro.

1.7. Plan A, plan B i plan C

Przed wypłynięciem warto mieć trzy poziomy planu. Plan A powinien być najbardziej logiczną strategią wynikającą z obecnych warunków. Na przykład: „Zaczynam od krawędzi roślinności i przylegających spadów po stronie pracującej wiatrem.” Plan B uruchamiamy, jeżeli pierwsza strategia nie daje informacji lub kontaktów: „Jeżeli tam nie znajdę życia, przechodzę głębiej i szukam drobnicy na strukturach mających dostęp do głównej misy.” Plan C powinien być już wyraźną zmianą sposobu myślenia: „Jeżeli struktury są puste, sprawdzam otwartą wodę i szukam pokarmu niezwiązanego bezpośrednio z dnem.” Taki system chroni przed spędzeniem całego dnia na jednym pomyśle. Nie oznacza to, że musimy wykonywać plan jak żołnierz według rozkazu. Branie, widoczna aktywność drobnicy, zmiana wiatru czy nagłe pojawienie się ptaków mogą całkowicie zmienić kolejność działań. Plan istnieje po to, żebyśmy mieli punkt wyjścia, nie po to, żebyśmy stali się jego niewolnikami. Jeżeli odpłyniemy po pięciu rzutach, możemy opuścić dobre miejsce tuż przed pojawieniem się aktywności.

Jeżeli zostaniemy dwie godziny, możemy zmarnować znaczną część dnia. Nie istnieje jedna liczba minut właściwa dla każdej sytuacji. Jeżeli znajdujemy rozległą ławicę pokarmu, ciekawą strukturę i pojedyncze ślady dużych ryb, warto poświęcić miejscu więcej czasu. Jeżeli mamy przed sobą monotonne dno, brak drobnicy, brak kontaktów i żadnego dodatkowego powodu, aby wierzyć w ten fragment jeziora, możemy szukać dalej znacznie szybciej. W początkowej części dnia, gdy naszym celem jest rozpoznanie sytuacji, powinniśmy być bardziej mobilni. Najpierw szeroko. Później dokładnie. To jedna z podstawowych zasad efektywnego poszukiwania. Jeżeli w jednym miejscu złowiliśmy największego szczupaka w życiu, trudno podpłynąć tam następnym razem i nie poczuć przekonania: „On znowu tu będzie.” Być może będzie. Szczególnie niebezpieczne są miejsca, które dały nam kiedyś wyjątkową rybę.

Wspomnienie potrafi być silniejsze od bieżącej obserwacji. Możemy godzinami obławiać pustą miejscówkę, ignorując informacje płynące z innych części jeziora. Dlatego warto rozdzielać dwie rzeczy: historię miejsca i jego aktualną wartość. Historia jest przydatna. Mówi nam, że w określonych warunkach miejsce potrafi działać. Nie oznacza jednak, że działa zawsze. Dojrzałe podejście polega na tym, że potrafimy odpłynąć nawet od naszej najlepszej miejscówki, jeżeli obecna sytuacja daje nam lepsze możliwości gdzie indziej.

1.8. Kiedy trzeba powiedzieć: „Tutaj dzisiaj nie ma sensu łowić”

To jedna z umiejętności, których najtrudniej się nauczyć. Odpłynięcie od miejsca wygląda jak przyznanie się do błędu. A przecież nie jest błędem sprawdzenie rozsądnej hipotezy i stwierdzenie, że nie działa. Jeżeli miejsce nie daje żadnego sygnału, zadaj sobie kilka pytań. Czy znajduje się tutaj pokarm? Czy struktura ma coś wyjątkowego? Czy zmieniłem kąt prowadzenia? Czy warunki pogodowe wspierają moje założenie? Czy mam jakikolwiek konkretny powód, by sądzić, że za następne trzydzieści minut sytuacja będzie wyglądała inaczej? Jeżeli na wszystkie odpowiadasz „nie”, odpłynięcie jest dobrą decyzją. Wyobraź sobie, że przez godzinę sprawdziłeś trzy płytkie zatoki. Nie widziałeś drobnicy. Echosonda nie pokazała nic interesującego. Czy zmarnowałeś godzinę? Nie. Płytka strefa tych zatok nie dała dzisiaj żadnych argumentów, aby poświęcać jej kolejne godziny.

To nie jest wiedza absolutna. Za dwie godziny może wejść tam drobnica. Ale w tym momencie masz podstawę, aby zrobić coś innego. Brak wyniku staje się bezużyteczny dopiero wtedy, gdy nie wiemy, czego właściwie próbowaliśmy. Jeżeli przez cztery godziny rzucaliśmy w przypadkowe miejsca pięcioma różnymi przynętami, zero brań niewiele nam mówi. Dlatego eksperyment musi być kontrolowany. Nie laboratoryjnie. Wystarczająco, byśmy wiedzieli, jaki wniosek możemy wyciągnąć.

1.9. Jak wygląda prawidłowy proces poszukiwania szczupaka

Świadome poszukiwanie można sprowadzić do prostego cyklu: obserwacja → hipoteza → sprawdzenie → wniosek → korekta. Najpierw obserwujemy. Wiatr. Temperaturę. Przejrzystość. Brzeg. Roślinność. Dno. Drobnica. Potem tworzymy hipotezę. „Sądzę, że warto zacząć tutaj, ponieważ…” Następnie ją sprawdzamy. Nie jednym rzutem. Ale też nie przez pół dnia. Później wyciągamy wniosek. Co zobaczyliśmy? Czy był kontakt? Czy znaleźliśmy pokarm? Czy głębokość okazała się ciekawa? I na koniec korygujemy plan. Po kilku takich cyklach nasze łowienie wygląda zupełnie inaczej niż na początku dnia. Rano jezioro było wielką, anonimową taflą. Po południu wiemy już, że na płyciznach praktycznie nie znaleźliśmy drobnicy, na jednej głębokiej górce również było pusto, ale trzy struktury na sześciu–ośmiu metrach dały kontakty i w dwóch przypadkach występował tam pokarm.

Czy wiemy już wszystko? Nie. Ale wiemy wystarczająco dużo, aby kolejne godziny wykorzystać znacznie lepiej niż pierwsze. Tak właśnie powinien pracować wędkarz na nowej wodzie.ROZDZIAŁ 2 – ZANIM ZWODUJESZ ŁÓDŹ LUB PONTON

Wielu wędkarzy uważa, że łowienie zaczyna się w momencie, w którym łódź odchodzi od brzegu, silnik rusza, a pierwsza przynęta ląduje w wodzie. W rzeczywistości na nieznanym jeziorze jedna z najważniejszych części dnia odbywa się wcześniej. Jeszcze zanim zwodujesz łódź lub ponton, jezioro przekazuje ci mnóstwo informacji. Trzeba tylko nauczyć się je zauważać. Kształt brzegu, kierunek wiatru, kolor wody, przejrzystość, rodzaj roślinności, aktywność ptaków, obecność drobnicy, nachylenie otaczającego terenu, rozmieszczenie wysp i zatok – każdy z tych elementów może być wskazówką. Żaden z nich nie daje pewności. Na nieznanym jeziorze praktycznie nigdy nie powinniśmy myśleć: „Skoro widzę to, szczupak na pewno będzie tam.” Znacznie lepiej myśleć: „Skoro widzę to, mam dobry powód, żeby sprawdzić właśnie tam.”

Cała różnica między chaotycznym łowieniem a świadomym poszukiwaniem polega właśnie na takim podejściu. Nie chodzi o przewidywanie przyszłości. Chodzi o budowanie coraz lepszych hipotez. Jeżeli poświęcisz przed wypłynięciem dziesięć czy piętnaście minut na uważną obserwację, możesz uzyskać więcej wartościowych informacji niż podczas godziny przypadkowego pływania. Dlatego przed rozpoczęciem każdego dnia nad nowym jeziorem warto zrobić rzecz bardzo prostą. Nie rzucać. Nie uruchamiać silnika. Nie wybierać jeszcze przynęty. Po prostu stanąć i popatrzeć.

2.1. Łowienie zaczyna się jeszcze przed wypłynięciem

Załóżmy, że przyjeżdżasz rano nad nieznane jezioro. Masz przygotowany ponton, silnik, akumulator, echosondę, kilka pudełek przynęt. Wszystko jest gotowe. Naturalny odruch podpowiada: „Jak najszybciej na wodę. ” Warto ten odruch zatrzymać. Przed tobą może być osiem godzin łowienia. Poświęcenie pierwszych kilku minut na obserwację nie jest stratą czasu. Wręcz przeciwnie. To inwestycja. Najpierw spójrz na jezioro jako całość. Gdzie wieje wiatr? Jak wygląda powierzchnia? Czy gdzieś widać wyraźnie większą falę? Czy część akwenu jest osłonięta? Czy w pobliżu brzegu widać drobnicę? Czy na wodzie pracują ptaki? Czy powierzchnia jest spokojna, czy co chwilę coś się na niej dzieje? Jak wygląda woda przy brzegu? Czy jest krystalicznie czysta? Czy ma zielonkawy kolor? Czy jest lekko zmącona? Czy roślinność podwodna jest widoczna kilka metrów od brzegu?

Czy linia roślinności urywa się gwałtownie, czy stopniowo zanika? To wszystko są drobne dane. Osobno mogą nie znaczyć wiele. Razem zaczynają tworzyć pierwszą mapę dnia.

2.2. Co warto wiedzieć o jeziorze przed pierwszą wyprawą

Jeżeli mamy taką możliwość, warto jeszcze przed przyjazdem zdobyć podstawowe informacje o akwenie. Nie chodzi o znalezienie gotowych współrzędnych szczupaków. Takie podejście niewiele nas nauczy. Jego powierzchnia. Maksymalna głębokość. Ogólny kształt. Obecność dużych zatok. Przewężenia. Dopływy. Rozległe płycizny. Głębokie części misy. Jeżeli istnieje dostępna mapa batymetryczna, oczywiście może być bardzo pomocna, ale nawet wtedy nie należy traktować jej jak absolutnej prawdy. Mapa jest więc wskazówką. Nie wyrokiem. Jeżeli mapy nie mamy, kształt jeziora również może wiele powiedzieć. Wąskie przewężenie może powodować koncentrację ruchu ryb. Wyspa może mieć pod wodą długi stok albo wypłycenie. Cypel może ciągnąć się znacznie dalej, niż sugeruje linia widocznego brzegu. Wielkość jeziora wpływa przede wszystkim na strategię poszukiwania. Na akwenie mającym kilkadziesiąt hektarów jesteśmy w stanie w ciągu dnia zobaczyć znaczną część linii brzegowej.

Na jeziorze o powierzchni dwóch tysięcy hektarów taka strategia może nie mieć żadnego sensu. Musimy od początku pracować sektorami. Dlatego powierzchnia jeziora powinna zmieniać nasz sposób myślenia. Im większy akwen, tym ważniejsze staje się ograniczenie obszaru przed rozpoczęciem właściwego łowienia. Długie, wąskie jezioro rynnowe może mieć zupełnie inną organizację niż rozległy, nieregularny zbiornik z licznymi zatokami i wyspami. Na jeziorze rynnowym bardzo ważne mogą być długie stoki, przewężenia, podwodne półki i przejścia między głębokimi partiami. Na jeziorze rozległym możemy spotkać ogromne płaskie obszary, odizolowane górki, rafy i struktury znajdujące się daleko od brzegu. Informacja, że jezioro ma trzydzieści metrów głębokości, sama w sobie niewiele mówi o tym, gdzie znajdziemy szczupaka. Mówi jednak coś o możliwościach.

Jezioro głębokie może oferować rybom bardzo szeroki wybór warstw wody. Mogą stać na stokach. Mogą trzymać się podwodnych górek. Mogą przebywać w otwartej toni za drobnicą. Z drugiej strony jezioro o maksymalnej głębokości siedmiu metrów wymusza zupełnie inne myślenie. Tam różnica między płycizną a „głęboką wodą” może wynosić zaledwie kilka metrów. Warto również, jeśli to możliwe, znać średnią głębokość. Dwa jeziora mogą mieć maksymalnie dwadzieścia metrów, ale być zupełnie różne. Drugie może w większości mieć dwanaście – piętnaście metrów. Maksymalna głębokość jest więc tylko jednym parametrem. Nie należy budować całej strategii na podstawie jednej liczby.

2.3. Wyspy, zatoki, przewężenia i półwyspy

Jeżeli patrzę na nieznane jezioro, szczególną uwagę zwracam na miejsca, w których kształt akwenu wyraźnie się zmienia. Nie dlatego, że automatycznie oznaczają obecność szczupaka. Dlatego, że często oznaczają zmianę środowiska. Pod powierzchnią musi istnieć jej dalsza część. Pytanie brzmi: Jak wygląda? Czy tworzy szeroką półkę? Czy od jednej strony ciągnie się podwodny język? Czy pomiędzy wyspą a brzegiem znajduje się siodełko? Podobnie jest z zatoką. Duża zatoka może być płytka i porośnięta roślinnością, ale może również mieć głęboki środek. Wiosną może być ważna z zupełnie innych powodów niż późną jesienią. Przewężenia są interesujące, ponieważ fizycznie ograniczają przestrzeń. Nie oznacza to, że w każdym przewężeniu stoją duże szczupaki. Oznacza jedynie, że warto sprawdzić, co dzieje się pod wodą.

Dopływ niewielkiej rzeki lub strumienia może wpływać na lokalne warunki wody. Może tworzyć niewielki przepływ. Może transportować pokarm. Może zmieniać przejrzystość. Nie należy jednak przyjmować prostego założenia: „Jest dopływ, więc będą szczupaki.” Latem chłodniejsza woda dopływająca do jeziora może mieć znaczenie. Po intensywnych opadach dopływ może wprowadzać dużo mętnej wody i materiału organicznego. Każdą taką sytuację należy traktować jako potencjalną zmianę warunków, którą warto sprawdzić. Odpływ również może być interesujący, szczególnie jeżeli w jego pobliżu występuje wyraźniejszy ruch wody. Znów wracamy do tej samej zasady: szukamy układu kilku czynników, a nie magicznych punktów.

2.4. Stromy brzeg jako wskazówka dotycząca dna

Jedną z najbardziej użytecznych obserwacji na jeziorze bez mapy jest nachylenie terenu wokół wody. Jeżeli brzeg gwałtownie wznosi się tuż nad taflą, istnieje duża szansa, że podobny charakter ma również fragment dna. Szczególnie na jeziorach ukształtowanych przez procesy lodowcowe linia terenu może być bardzo pomocną wskazówką. Wysokie zbocze. Brzeg porośnięty drzewami, którego korzenie praktycznie dochodzą do wody. W takich miejscach warto sprawdzić, czy głębokość rzeczywiście szybko rośnie. Nie możemy zakładać, że to, co widzimy nad wodą, zawsze idealnie kontynuuje się pod powierzchnią. Czasami u podnóża stromego brzegu może znajdować się szeroka podwodna półka. Innym razem spad rozpocznie się niemal natychmiast. Jeżeli nie mamy echosondy, możemy sprawdzić profil dna cięższą przynętą i czasem opadu. Jeżeli sonar posiadamy, jeden przejazd w poprzek takiego miejsca szybko pokaże, czy nasze założenie było poprawne.

Przeciwieństwem stromej skarpy jest bardzo płaski teren dochodzący do jeziora. Rozległa trzcina. Pola lub łąki niemal na poziomie lustra wody. Takie miejsca często sugerują łagodniejszy profil dna. Ale jest to wystarczająca wskazówka, aby brać ją pod uwagę. Płytki obszar może być niezwykle ważny, szczególnie jeśli znajduje się na nim roślinność, cieplejsza woda, duża ilość narybku albo bezpośrednie przejście do głębszej strefy. Nie należy jednak popełniać błędu polegającego na obławianiu całego rozległego blatu jednakowo. Pojedyncza kępa roślinności. Niewielka rynna. Twardszy fragment dna. Kanał prowadzący do głębszej wody. Każda zmiana może mieć większą wartość niż ogromny obszar pozornie identycznej wody. I warto powiedzieć to bardzo wyraźnie. Pod powierzchnią mogą znajdować się stare rynny, zagłębienia, osady, podwodne tarasy i struktury, których na brzegu nie widać.

Jeżeli bezkrytycznie przyjmiemy, że każdy cypel biegnie prosto pod wodą i każdy stromy brzeg natychmiast schodzi do głębi, zaczniemy widzieć rzeczy, które niekoniecznie istnieją. Dlatego dobrze jest nauczyć się myślenia dwuetapowego. „Ten fragment brzegu sugeruje możliwość występowania spadu.” Później: „Teraz sprawdzę, czy ten spad rzeczywiście istnieje.” Cyple są szczególnie interesujące, ponieważ bardzo często stanowią naturalne miejsca zmiany głębokości. Jeżeli ląd wysuwa się w jezioro, część tej struktury może kontynuować się pod powierzchnią.

Ale jej przebieg może być bardzo różny. Czasami skręca. Czasami po kilkunastu metrach gwałtownie się urywa. Czasami tworzy szeroki blat. I właśnie te różnice są dla nas interesujące. Jeżeli mamy echosondę, nie wystarczy przepłynąć raz środkiem cypla. Warto przeciąć go w kilku miejscach.

Od szczytu w stronę głębokiej wody. Pod różnym kątem. Dopiero wtedy zaczynamy rozumieć jego rzeczywisty kształt. Nie będzie tak dokładna, ale nadal pozwoli stworzyć użyteczną mentalną mapę.

2.5. Pierwsza ocena roślinności

Roślinność jest jednym z najbardziej czytelnych elementów jeziora, ponieważ przynajmniej częściowo możemy obserwować ją bez żadnej elektroniki. Już przy brzegu warto sprawdzić, jakie rośliny dominują. Czy mamy gęstą trzcinę? Czy pod wodą widać długie łodygi? Czy występują duże połacie zanurzonej roślinności? Czy są pojedyncze kępy? Czy rośliny wyglądają zdrowo, czy zaczynają obumierać? Szczególnie ważna jest głębokość, do której roślinność sięga. W bardzo przejrzystych jeziorach podwodne rośliny mogą występować znacznie głębiej niż w wodzie mętnej. Jeżeli widzimy zielsko na pięciu czy sześciu metrach, natychmiast otrzymujemy ważną informację o charakterze strefy przybrzeżnej. Krawędź roślinności jest często znacznie bardziej interesująca niż jej środek. Bo jest granicą dwóch środowisk. Po jednej stronie mamy osłonę. Po drugiej otwartą wodę. Szczupak może wykorzystywać tę granicę jako miejsce ataku.

Dlatego już przed rozpoczęciem łowienia warto wypatrywać, gdzie roślinność tworzy nieregularności. Wcięcia. Języki. Pojedyncze kępy wysunięte poza główną linię. Przerwy. To właśnie tam często warto wykonać pierwsze bardziej dokładne rzuty.

2.6. Co może powiedzieć nam przejrzystość wody

Przejrzystość wody wpływa na wiele elementów łowienia. Na rozwój roślinności. Na sposób, w jaki ryba widzi przynętę. Na potencjalną odległość, z której drapieżnik może zauważyć ofiarę. Na głębokość, na której czują się komfortowo niektóre ryby. Nie potrzebujemy profesjonalnego pomiaru, aby zdobyć pierwszą użyteczną informację.

Czy widzimy dno na metr? Na dwa? Na trzy? Czy woda jest zielonkawa, lekko zmącona czy krystaliczna? W wodzie o mniejszej przejrzystości ryby mogą zachowywać się inaczej. Nie oznacza to prostego równania: czysto = głęboko. To byłoby zbyt łatwe. Przejrzystość jest jednym z elementów, które warto zestawiać z pozostałymi. Czasami najważniejsza informacja dnia pływa pół metra od naszych butów. Przed zwodowaniem pontonu spójrz do wody. Czy przy brzegu znajdują się małe płocie, ukleje albo inny narybek?