MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
Jak żyć z ADHD i siebie nie zgubić - ebook
Jak żyć z ADHD i siebie nie zgubić - ebook
To książka o kobiecie, o życiu z ADHD, które nie zostało nazwane na czas i o cenie, jaką płaci ciało, gdy cały czas trzeba „dawać radę”. To nie poradnik, który mówi, jak masz żyć. To opowieść, która pomaga nie zgubić siebie w świecie pełnym hałasu, presji i oczekiwań.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Poradniki |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 9788384403532 |
| Rozmiar pliku: | 1,5 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
Wstęp
„ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jest zaburzeniem neuro-rozwojowym. Oznacza to, że dotyczy sposobu, w jaki rozwija się i funkcjonuje mózg, a nie cechy charakteru czy brak silnej woli. ADHD nie pojawia się nagle w dorosłości, jest obecne od dzieciństwa, choć bardzo często u kobiet pozostaje długo nierozpoznane.
ADHD u kobiet to nie tylko problem z koncentracją, ale także opowieść o głodzie bliskości, bólu niedocenienia, wiecznej próbie naprawienia siebie, ale i o mocy, która płynie z inności. Jeśli czujesz, że nie pasujesz, pamiętaj, że nie musisz się zmieniać, by zasługiwać. Już jesteś kimś wyjątkowym, kto zasługuje na spokój, czułość i piękne życie.
Dla kogo jest ten poradnik?
Ta książka łączy aktualną wiedzę psychologiczną z autentycznym doświadczeniem. Pokazuje, że ADHD to nie tylko trudność, ale także źródło siły i wrażliwości. Uczy, jak budować życie na własnych zasadach, z troską o siebie i swoje potrzeby. Pomaga zrozumieć, że nie jesteś sama i że Twoja inność jest wartością, nie przeszkodą.
Chcę, by ta książka była dla Ciebie przewodnikiem, który pomoże Ci odnaleźć własną drogę. Znajdziesz tu zarówno fragmenty mojej osobistej historii, jak i aktualną wiedzę psychologiczną i praktyczne narzędzia. Pokażę Ci, że Twoja inność nie jest przeszkodą, lecz mapą prowadzącą do miejsc, gdzie świecisz najmocniej.
Jeśli czujesz, że nie pasujesz, pamiętaj, że nie musisz się zmieniać, by zasługiwać. Już jesteś kimś wyjątkowym, kto zasługuje na spokój, czułość i piękne życie. Ta książka jest zaproszeniem do tego, byś przestała walczyć ze sobą i zaczęła siebie kochać.
Piszę dla tych z Was, które przez lata maskowały się tak bardzo, że zapomniały, jakie są naprawdę. Dla tych, które czują się zbyt intensywne, emocjonalne i inne. W tych stronach znajdziesz nie tylko wiedzę i wskazówki, ale także zrozumienie i wsparcie.
Moja droga z ADHD
Przez lata nie wiedziałam, dlaczego świat jest dla mnie zbyt głośny, a moje wnętrze zbyt rozbudzone. Dlaczego wszystko czuję za bardzo i nie potrafię siedzieć spokojnie, a jednocześnie tak często się zamyślam. Dlaczego chaos, który mnie otacza, to również chaos, który mnie buduje.
ADHD nauczyło mnie słuchać ciszy, walczyć o siebie delikatnie, ale do końca. Dało mi też dar widzenia świata w barwach, których inni często nie dostrzegają. Długo myślałam, że jestem zbyt emocjonalna, intensywna i rozproszona, ale dziś wiem, że to właśnie moje „zbyt” jest moim światłem.Rozdział 1. Czym jest ADHD?
Definicja i podstawy naukowe
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ang. Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder), jest zaburzeniem neuro-rozwojowym. Oznacza to, że dotyczy sposobu, w jaki rozwija się i funkcjonuje mózg, a nie cechy charakteru, wychowania czy braku silnej woli. ADHD nie pojawia się nagle w dorosłości, jest obecne od dzieciństwa, choć bardzo często u kobiet pozostaje długo nierozpoznane.
Zgodnie z klasyfikacjami diagnostycznymi DSM-5 oraz ICD-11, ADHD charakteryzuje się utrwalonym wzorcem trudności z uwagą, impulsywnością i nadruchliwością, które utrudniają codzienne funkcjonowanie w co najmniej dwóch obszarach życia, na przykład w pracy, w domu lub w relacjach. Objawy te muszą być obecne od dzieciństwa, nawet jeśli nie były wtedy rozpoznane.
ADHD u kobiet vs. u mężczyzn
ADHD objawia się często inaczej u kobiet niż u mężczyzn. Przez lata wiedza na temat ADHD była oparta głównie na obserwacjach chłopców, co sprawiło ze wiele kobiet przez długi czas pozostawało niezdiagnozowanych lub źle zrozumiałych. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla skutecznej diagnozy i wsparcia. Zamiast widocznej nadpobudliwości i impulsywności jest nadmierna samokrytyka i potrzeba spełnienia oczekiwań innych.
Przez lata uczymy się, że musimy być lepsze, bardziej zorganizowane, nie sprawiać problemów. To prowadzi do maskowania objawów i ogromnego wewnętrznego napięcia. Kiedy myślimy o ADHD, wielu z nas ma w głowie obraz chłopca w podstawówce, który nie może usiedzieć w miejscu, przerywa innym i nie kończy zadań. Ale dziewczynki często siedzą cicho, patrzą przez okno, mają „głowę w chmurach”, albo są perfekcyjne, bo boją się, że jak przestaną być grzeczne to nikt ich nie będzie kochał. Są emocjonalnie wrażliwe, wybuchają po szkole.
Niewystarczalność i dążenie do perfekcji długo były dla mnie czymś normalnym, nie zauważałam ich. Po prostu tak miało być, tak zostałam nauczona. Rodzice wymagali, więc ja nauczyłam się spełniać wymagania, starać się bardziej i robić lepiej. Nie odpuszczać. Kiedy założyłam własną rodzinę, ten schemat poszedł ze mną dalej. Zaczęłam wymagać dużo od siebie, ale też od innych, od partnera i dzieci, byłam wymagającą mamą i żoną.
Wydawało mi się, że robię dobrze, że tak trzeba i to jest odpowiedzialność, troska, wychowanie. Któregoś dnia moje dziecko powiedziało, że się stara, a ja ciągle mam mało. Że kiedy przynosi trójkę, ja nie mówię: „widzę, że się starałaś”, tylko pytam: „a czemu nie piątka?”. Wtedy myślałam, że robię dobrze. Widziałam w niej potencjał, to że ją stać na więcej. Nie rozumiałam, dlaczego jest trójka, skoro w mojej głowie było “stać ja na piątkę”. Dla mnie to było motywowanie, a dla niej presja. Córki mówiły, że jestem surowa, a ja długo nie umiałam tego przyjąć, przecież chciałam dobrze, przecież wymagałam, bo wierzyłam.
Dopiero z czasem zaczęłam widzieć, jak to brzmi z drugiej strony. Jak bardzo boli ciągłe poczucie, że nigdy nie jest się dość. Zaczęłam tego unikać, zatrzymywać się, pracować ze sobą i uczyć się milczeć tam, gdzie wcześniej poprawiałam. Pytać, jak się czuje, zamiast pytać o wynik. To nie przyszło od razu, to był proces.
Dziś rozumiem coś jeszcze. Mając ADHD, ja naprawdę miałam to wszystko w głowie, szybciej, dalej, więcej. Widzenie możliwości zamiast realnych granic. Oczekiwania, które nie były złe, ale były po prostu nieuregulowane. Teraz wiem, że nie chodzi o to, na co kogo stać. Chodzi o to, jaką cenę za to płaci i że miłość nie musi być połączona z poprawianiem.
— :-
Takie doświadczenia są typowe dla wielu kobiet z ADHD. Często przez lata nie wiemy, że to, co nas wyróżnia to nie słabość charakteru, ale inny sposób funkcjonowania mózgu. Perfekcjonizm i poczucie winy towarzysza nam, bo próbujemy nadrobić trudności., których nie widać na pierwszy rzut oka.
U mężczyzn z ADHD dominuje impulsywność i nadruchliwość, przez co szybciej trafiają do specjalistów.
ADHD u kobiet
To ADHD „ciche”, często z przewagą objawów nieuważności (typ ADD), marzycielstwa, chaosu w głowie nie na zewnątrz. ADHD u kobiet to zmęczone, ale ukryte. Dorosłe kobiety z ADHD przez lata próbowały być jak trzeba, często maskowały objawy organizując się do granic wyczerpania i brały na siebie za dużo, nie wiedząc, dlaczego ciągle są przemęczone.
Typowe objawy u kobiet:
— ciche zamyślenie,
— chaos wewnętrzny,
— zapominanie,
— prokrastynacja,
— trudności z doprowadzaniem spraw do końca,
— przeciążenie sensoryczne (światła, dźwięki, zapachy),
— nadmiar emocji, od euforii po smutek,
— trudności z regulacją snu, jedzenia, rytmu dnia,
— impulsywność w zakupach, relacjach, decyzjach,
— „zawieszanie się” przy nadmiarze bodźców,
— trudność w relacjach, bliskość vs. potrzeba przestrzeni,
— ciągłe poczucie winy i niewystarczalności,
— perfekcjonizm, nadmierna samokrytyka,
— maskowanie objawów, chroniczne zmęczenie.
U kobiet, ADHD często współistnieje z lękiem, depresją, wypaleniem i poczuciem winy „czemu nie potrafię jak inni?”
Kobiety z ADHD często słyszały przez życie:
— „Jesteś leniwa.”
— „Jesteś za emocjonalna.”
— „Jesteś roztrzepana.”
— „Weź się w garść.”
Ale one po prostu żyły z mózgiem, który działa inaczej.
DLACZEGO TO WAŻNE?
Bo bez rozpoznania dziewczynki są „trudne” albo „dziwne”.
Kobiety myślą, że „coś z nimi nie tak” a tak naprawdę to potrzebują zrozumienia, strategii i wsparcia. ADHD u kobiet to nie mit.
Brak rozpoznania ADHD u kobiet prowadzi do chronicznego zmęczenia, wypalenia i niskiej samooceny. Diagnoza bywa późna nawet kilkanaście lat za późno w stosunku do chłopców.
Jeśli podejrzewasz u siebie ADHD, szukaj specjalisty znającego specyfikę objawów u kobiet.
Neurobiologia w ADHD
Neurologiczna niedojrzałość to termin, który odnosi się do opóźnionego rozwoju struktur i funkcji mózgu, co może wpływać na zachowanie, zdolności poznawcze oraz umiejętność radzenia sobie z wyzwaniami codziennego życia.
W kontekście ADHD istnieją badania wskazujące na to, że mózgi dzieci z tym zaburzeniem dojrzewają wolniej, szczególnie w odniesieniu do kory przedczołowej. Ta część mózgu jest odpowiedzialna za wyższe funkcje poznawcze, takie jak kontrolowanie impulsów, planowanie, podejmowanie decyzji oraz regulowanie emocji.
Zatem, neurobiologiczne wyjaśnienie ADHD opiera się na tym, że opóźnione dojrzewanie mózgu może powodować, że dzieci z tym zaburzeniem mają mniej rozwiniętą zdolność do kontrolowania swoich działań, a także mniejsze umiejętności planowania czy przewidywania konsekwencji swoich decyzji.
Opóźnione dojrzewanie mózgu i różnice neurobiologiczne utrzymują się także w dorosłości. Dorośli z ADHD nadal mogą mieć trudności z planowaniem, impulsywnością czy regulacją emocji. To znaczy, że nie wyrasta się z ADHD.
Z kolei osoby neurotypowe, czyli osoby bez zaburzeń neurorozwojowych takich jak ADHD czy ASD, również mogą doświadczać stresu, przeciążenia czy trudności emocjonalnych. W ich przypadku nie są one jednak związane z trwałymi różnicami neuro- rozwojowymi, lecz z czynnikami sytuacyjnymi, środowiskowymi lub psychologicznymi.
Zjawisko to pokazuje, że neuro- typowość nie oznacza braku wyzwań. Neurotypowe osoby mogą również mieć trudności z regulowaniem emocji, kontrolą impulsów, koncentracją czy organizowaniem swojego czasu. Różnica polega jednak na tym, że u osób neurotypowych te wyzwania nie są tak silnie związane z opóźnieniem w rozwoju struktur mózgowych, jak ma to miejsce w przypadku zaburzeń takich jak ADHD czy ASD.
U osób z ADHD często obserwuje się obniżony poziom dopaminy, która wpływa na motywację, przyjemność, skupienie. Zaburzenia w układzie noradrenergicznym, wpływają na czujność, przetwarzanie bodźców, odpowiedź na stres. Osoby z ADHD mają często trudności z hamowaniem reakcji, trudność z wstrzymaniem impulsu, przełączaniem uwagi, szybkie rozpraszanie się, trudność z utrzymaniem koncentracji. Pamięcią roboczą, trudność z utrzymywaniem informacji „na bieżąco”.
EEG (BADANIE FAL MÓZGOWYCH) POKAZUJE Zwiększoną aktywność fal Theta (wolne fale) i zmniejszoną aktywność fal beta (szybkie fale), co wskazuje na trudność utrzymania czujności.
ADHD bywa też związane z zaburzeniami przetwarzania czasu. Osoby te mogą mieć trudności z odczuwaniem upływu czasu, co przekłada się na prokrastynację czy spóźnianie się.
Niektóre badania sugerują, że mózgi dzieci z ADHD dojrzewają wolniej, np. o kilka lat opóźnione dojrzewanie kory przedczołowej, co przekłada się na trudność z kontrolą impulsów i planowaniem. Zrównoważona aktywność neuroprzekaźników- działa efektywny balans dopaminy, serotoniny, noradrenaliny. Brak istotnych deficytów lub nadmiarów wpływających na uwagę, motywację, impulsowość.
HARMONIJNA PRACA KORY PRZEDCZOŁOWEJ.
Sprawna kontrola impulsów, dobre planowanie, organizacja, elastyczność poznawcza, łatwość w przełączaniu uwagi i podejmowaniu decyzji. Typowy rozwój funkcji wykonawczych.
Dziecko z mózgiem neurotypowym rozwija umiejętności samokontroli, pamięci roboczej, planowania i inicjowania działań stopniowo i przewidywalnie.
Podłoże genetyczne i dziedziczenie
ADHD ma silny komponent genetyczny. Ryzyko ADHD jest wyższe, jeśli rodzic lub rodzeństwo również je ma. Mutacje w genach związanych z transportem dopaminy (np. gen DAT1, DRD4) mogą wpływać na rozwój ADHD. ADHD jest neurobiologicznym zaburzeniem wynikającym z różnic w strukturze, funkcjonowaniu i chemii mózgu.
Stres matki w ciąży ma wpływ środowiskowy (epigene- tyczny). Gdy matka doświadczała silnego stresu w ciąży, np. przemocy, traumy, przewlekłego lęku, to może wpłynąć na rozwój układu nerwowego płodu. To nie zmienia DNA, ale wpływa na ekspresję genów, czyli jak geny się włączają lub wyłączają i może zwiększyć wrażliwość dziecka, podatność na impulsywność, lęk czy problemy z regulacją emocji. To się nazywa dziedziczenie epigenetyczne, czyli dziedziczenie nie samych genów, ale „śladów emocjonalnych”, które kształtują mózg.
Przykład:
Jeśli Twoja mama w ciąży była w ciągłym napięciu, bała się, nie czuła się bezpieczna, Twój rozwijający się układ nerwowy mógł nauczyć się, że świat jest pełen zagrożeń. Dlatego jako dorosła osoba możesz mieć ADHD, lęki, nad- reaktywność, nie tylko przez geny, ale przez emocje i warunki, w jakich się kształtowałaś.
Kiedy spotykam się z moją mamą, czasem nagle coś we mnie się zatrzymuje. Widzę jej gesty, sposób reagowania, momenty, w których jest zmęczona bodźcami albo potrzebuje ciszy. Widzę, jak się wycofuje, jak gubi wątek, jak szuka spokoju w drobnych rzeczach. I wtedy przychodzi ta myśl, że ja też tak mam. To przychodzi w spojrzeniu, w ruchu rąk, w tym, jak reaguje na hałas albo nadmiar rozmów. Jakby patrzenie na nią było patrzeniem w lustro, którego wcześniej nie zauważałam. Nagle pewne moje zachowania przestają być dziwne czy niezrozumiałe, zaczynają mieć swoje źródło. Patrzę na nią z większą czułością, widzę, że ona też przez całe życie próbowała się dostosować, wytrzymać, nie przeszkadzać. I myślę wtedy, że ja robiłam to samo, tylko innymi drogami.
To nie jest moment osądu a raczej rozpoznania, zrozumienia, że pewne rzeczy nie wzięły się znikąd. Że wrażliwość, przeciążenie, potrzeba ciszy mogły wędrować między nami latami, nienazwane, niezrozumiane. Kiedy to widzę, robi mi się lżej, jakby coś układało się w całość. Jakby moje doświadczenie przestało być samotne. Widząc ją, zaczynam lepiej rozumieć siebie. A rozumiejąc siebie, mogę być dla nas obu łagodniejsza.
Wnioski:
Codzienność najlepiej pokazuje, jak różnimy się neurobiologicznie. To, co dla osób neuro- typowych jest zwykłym wyzwaniem, dla osób z ADHD może być codzienną walką z przeciążeniem, chaosem myśli czy trudnościami w organizacji. Różnice w funkcjonowaniu mózgu przekładają się na konkretne doświadczenia, od problemów z koncentracja, przez impulsywność, po silne reakcje na bodźce. Zrozumienie tych różnic pozwala lepiej wspierać siebie i innych, zamiast oceniać przez pryzmat „normalności”.Rozdział 2. Diagnoza ADHD
Diagnoza ADHD to nie tylko formalność medyczna, ale moment, w którym wiele kobiet po raz pierwszy może spojrzeć na siebie z łagodnością i zrozumieniem. To początek nowej drogi od samokrytyki, do samoakceptacji. Dla wielu osób to nie koniec, lecz początek, moment, w którym wcześniejsze doświadczenia zaczynają mieć sens, a trudności przestają być interpretowane jako osobista porażka.
Jak rozpoznać ADHD u siebie?
U mnie wszystko zaczęło się od zmęczenia, które nie mijało po śnie ani po wolnym dniu. Czułam, że świat wokół mnie jest za głośny, dźwięki męczyły, rozmowy przeciążały, a bodźce nachodziły jeden na drugi. Ciało było napięte, a głowa nigdy naprawdę cicha.
„ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jest zaburzeniem neuro-rozwojowym. Oznacza to, że dotyczy sposobu, w jaki rozwija się i funkcjonuje mózg, a nie cechy charakteru czy brak silnej woli. ADHD nie pojawia się nagle w dorosłości, jest obecne od dzieciństwa, choć bardzo często u kobiet pozostaje długo nierozpoznane.
ADHD u kobiet to nie tylko problem z koncentracją, ale także opowieść o głodzie bliskości, bólu niedocenienia, wiecznej próbie naprawienia siebie, ale i o mocy, która płynie z inności. Jeśli czujesz, że nie pasujesz, pamiętaj, że nie musisz się zmieniać, by zasługiwać. Już jesteś kimś wyjątkowym, kto zasługuje na spokój, czułość i piękne życie.
Dla kogo jest ten poradnik?
Ta książka łączy aktualną wiedzę psychologiczną z autentycznym doświadczeniem. Pokazuje, że ADHD to nie tylko trudność, ale także źródło siły i wrażliwości. Uczy, jak budować życie na własnych zasadach, z troską o siebie i swoje potrzeby. Pomaga zrozumieć, że nie jesteś sama i że Twoja inność jest wartością, nie przeszkodą.
Chcę, by ta książka była dla Ciebie przewodnikiem, który pomoże Ci odnaleźć własną drogę. Znajdziesz tu zarówno fragmenty mojej osobistej historii, jak i aktualną wiedzę psychologiczną i praktyczne narzędzia. Pokażę Ci, że Twoja inność nie jest przeszkodą, lecz mapą prowadzącą do miejsc, gdzie świecisz najmocniej.
Jeśli czujesz, że nie pasujesz, pamiętaj, że nie musisz się zmieniać, by zasługiwać. Już jesteś kimś wyjątkowym, kto zasługuje na spokój, czułość i piękne życie. Ta książka jest zaproszeniem do tego, byś przestała walczyć ze sobą i zaczęła siebie kochać.
Piszę dla tych z Was, które przez lata maskowały się tak bardzo, że zapomniały, jakie są naprawdę. Dla tych, które czują się zbyt intensywne, emocjonalne i inne. W tych stronach znajdziesz nie tylko wiedzę i wskazówki, ale także zrozumienie i wsparcie.
Moja droga z ADHD
Przez lata nie wiedziałam, dlaczego świat jest dla mnie zbyt głośny, a moje wnętrze zbyt rozbudzone. Dlaczego wszystko czuję za bardzo i nie potrafię siedzieć spokojnie, a jednocześnie tak często się zamyślam. Dlaczego chaos, który mnie otacza, to również chaos, który mnie buduje.
ADHD nauczyło mnie słuchać ciszy, walczyć o siebie delikatnie, ale do końca. Dało mi też dar widzenia świata w barwach, których inni często nie dostrzegają. Długo myślałam, że jestem zbyt emocjonalna, intensywna i rozproszona, ale dziś wiem, że to właśnie moje „zbyt” jest moim światłem.Rozdział 1. Czym jest ADHD?
Definicja i podstawy naukowe
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ang. Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder), jest zaburzeniem neuro-rozwojowym. Oznacza to, że dotyczy sposobu, w jaki rozwija się i funkcjonuje mózg, a nie cechy charakteru, wychowania czy braku silnej woli. ADHD nie pojawia się nagle w dorosłości, jest obecne od dzieciństwa, choć bardzo często u kobiet pozostaje długo nierozpoznane.
Zgodnie z klasyfikacjami diagnostycznymi DSM-5 oraz ICD-11, ADHD charakteryzuje się utrwalonym wzorcem trudności z uwagą, impulsywnością i nadruchliwością, które utrudniają codzienne funkcjonowanie w co najmniej dwóch obszarach życia, na przykład w pracy, w domu lub w relacjach. Objawy te muszą być obecne od dzieciństwa, nawet jeśli nie były wtedy rozpoznane.
ADHD u kobiet vs. u mężczyzn
ADHD objawia się często inaczej u kobiet niż u mężczyzn. Przez lata wiedza na temat ADHD była oparta głównie na obserwacjach chłopców, co sprawiło ze wiele kobiet przez długi czas pozostawało niezdiagnozowanych lub źle zrozumiałych. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla skutecznej diagnozy i wsparcia. Zamiast widocznej nadpobudliwości i impulsywności jest nadmierna samokrytyka i potrzeba spełnienia oczekiwań innych.
Przez lata uczymy się, że musimy być lepsze, bardziej zorganizowane, nie sprawiać problemów. To prowadzi do maskowania objawów i ogromnego wewnętrznego napięcia. Kiedy myślimy o ADHD, wielu z nas ma w głowie obraz chłopca w podstawówce, który nie może usiedzieć w miejscu, przerywa innym i nie kończy zadań. Ale dziewczynki często siedzą cicho, patrzą przez okno, mają „głowę w chmurach”, albo są perfekcyjne, bo boją się, że jak przestaną być grzeczne to nikt ich nie będzie kochał. Są emocjonalnie wrażliwe, wybuchają po szkole.
Niewystarczalność i dążenie do perfekcji długo były dla mnie czymś normalnym, nie zauważałam ich. Po prostu tak miało być, tak zostałam nauczona. Rodzice wymagali, więc ja nauczyłam się spełniać wymagania, starać się bardziej i robić lepiej. Nie odpuszczać. Kiedy założyłam własną rodzinę, ten schemat poszedł ze mną dalej. Zaczęłam wymagać dużo od siebie, ale też od innych, od partnera i dzieci, byłam wymagającą mamą i żoną.
Wydawało mi się, że robię dobrze, że tak trzeba i to jest odpowiedzialność, troska, wychowanie. Któregoś dnia moje dziecko powiedziało, że się stara, a ja ciągle mam mało. Że kiedy przynosi trójkę, ja nie mówię: „widzę, że się starałaś”, tylko pytam: „a czemu nie piątka?”. Wtedy myślałam, że robię dobrze. Widziałam w niej potencjał, to że ją stać na więcej. Nie rozumiałam, dlaczego jest trójka, skoro w mojej głowie było “stać ja na piątkę”. Dla mnie to było motywowanie, a dla niej presja. Córki mówiły, że jestem surowa, a ja długo nie umiałam tego przyjąć, przecież chciałam dobrze, przecież wymagałam, bo wierzyłam.
Dopiero z czasem zaczęłam widzieć, jak to brzmi z drugiej strony. Jak bardzo boli ciągłe poczucie, że nigdy nie jest się dość. Zaczęłam tego unikać, zatrzymywać się, pracować ze sobą i uczyć się milczeć tam, gdzie wcześniej poprawiałam. Pytać, jak się czuje, zamiast pytać o wynik. To nie przyszło od razu, to był proces.
Dziś rozumiem coś jeszcze. Mając ADHD, ja naprawdę miałam to wszystko w głowie, szybciej, dalej, więcej. Widzenie możliwości zamiast realnych granic. Oczekiwania, które nie były złe, ale były po prostu nieuregulowane. Teraz wiem, że nie chodzi o to, na co kogo stać. Chodzi o to, jaką cenę za to płaci i że miłość nie musi być połączona z poprawianiem.
— :-
Takie doświadczenia są typowe dla wielu kobiet z ADHD. Często przez lata nie wiemy, że to, co nas wyróżnia to nie słabość charakteru, ale inny sposób funkcjonowania mózgu. Perfekcjonizm i poczucie winy towarzysza nam, bo próbujemy nadrobić trudności., których nie widać na pierwszy rzut oka.
U mężczyzn z ADHD dominuje impulsywność i nadruchliwość, przez co szybciej trafiają do specjalistów.
ADHD u kobiet
To ADHD „ciche”, często z przewagą objawów nieuważności (typ ADD), marzycielstwa, chaosu w głowie nie na zewnątrz. ADHD u kobiet to zmęczone, ale ukryte. Dorosłe kobiety z ADHD przez lata próbowały być jak trzeba, często maskowały objawy organizując się do granic wyczerpania i brały na siebie za dużo, nie wiedząc, dlaczego ciągle są przemęczone.
Typowe objawy u kobiet:
— ciche zamyślenie,
— chaos wewnętrzny,
— zapominanie,
— prokrastynacja,
— trudności z doprowadzaniem spraw do końca,
— przeciążenie sensoryczne (światła, dźwięki, zapachy),
— nadmiar emocji, od euforii po smutek,
— trudności z regulacją snu, jedzenia, rytmu dnia,
— impulsywność w zakupach, relacjach, decyzjach,
— „zawieszanie się” przy nadmiarze bodźców,
— trudność w relacjach, bliskość vs. potrzeba przestrzeni,
— ciągłe poczucie winy i niewystarczalności,
— perfekcjonizm, nadmierna samokrytyka,
— maskowanie objawów, chroniczne zmęczenie.
U kobiet, ADHD często współistnieje z lękiem, depresją, wypaleniem i poczuciem winy „czemu nie potrafię jak inni?”
Kobiety z ADHD często słyszały przez życie:
— „Jesteś leniwa.”
— „Jesteś za emocjonalna.”
— „Jesteś roztrzepana.”
— „Weź się w garść.”
Ale one po prostu żyły z mózgiem, który działa inaczej.
DLACZEGO TO WAŻNE?
Bo bez rozpoznania dziewczynki są „trudne” albo „dziwne”.
Kobiety myślą, że „coś z nimi nie tak” a tak naprawdę to potrzebują zrozumienia, strategii i wsparcia. ADHD u kobiet to nie mit.
Brak rozpoznania ADHD u kobiet prowadzi do chronicznego zmęczenia, wypalenia i niskiej samooceny. Diagnoza bywa późna nawet kilkanaście lat za późno w stosunku do chłopców.
Jeśli podejrzewasz u siebie ADHD, szukaj specjalisty znającego specyfikę objawów u kobiet.
Neurobiologia w ADHD
Neurologiczna niedojrzałość to termin, który odnosi się do opóźnionego rozwoju struktur i funkcji mózgu, co może wpływać na zachowanie, zdolności poznawcze oraz umiejętność radzenia sobie z wyzwaniami codziennego życia.
W kontekście ADHD istnieją badania wskazujące na to, że mózgi dzieci z tym zaburzeniem dojrzewają wolniej, szczególnie w odniesieniu do kory przedczołowej. Ta część mózgu jest odpowiedzialna za wyższe funkcje poznawcze, takie jak kontrolowanie impulsów, planowanie, podejmowanie decyzji oraz regulowanie emocji.
Zatem, neurobiologiczne wyjaśnienie ADHD opiera się na tym, że opóźnione dojrzewanie mózgu może powodować, że dzieci z tym zaburzeniem mają mniej rozwiniętą zdolność do kontrolowania swoich działań, a także mniejsze umiejętności planowania czy przewidywania konsekwencji swoich decyzji.
Opóźnione dojrzewanie mózgu i różnice neurobiologiczne utrzymują się także w dorosłości. Dorośli z ADHD nadal mogą mieć trudności z planowaniem, impulsywnością czy regulacją emocji. To znaczy, że nie wyrasta się z ADHD.
Z kolei osoby neurotypowe, czyli osoby bez zaburzeń neurorozwojowych takich jak ADHD czy ASD, również mogą doświadczać stresu, przeciążenia czy trudności emocjonalnych. W ich przypadku nie są one jednak związane z trwałymi różnicami neuro- rozwojowymi, lecz z czynnikami sytuacyjnymi, środowiskowymi lub psychologicznymi.
Zjawisko to pokazuje, że neuro- typowość nie oznacza braku wyzwań. Neurotypowe osoby mogą również mieć trudności z regulowaniem emocji, kontrolą impulsów, koncentracją czy organizowaniem swojego czasu. Różnica polega jednak na tym, że u osób neurotypowych te wyzwania nie są tak silnie związane z opóźnieniem w rozwoju struktur mózgowych, jak ma to miejsce w przypadku zaburzeń takich jak ADHD czy ASD.
U osób z ADHD często obserwuje się obniżony poziom dopaminy, która wpływa na motywację, przyjemność, skupienie. Zaburzenia w układzie noradrenergicznym, wpływają na czujność, przetwarzanie bodźców, odpowiedź na stres. Osoby z ADHD mają często trudności z hamowaniem reakcji, trudność z wstrzymaniem impulsu, przełączaniem uwagi, szybkie rozpraszanie się, trudność z utrzymaniem koncentracji. Pamięcią roboczą, trudność z utrzymywaniem informacji „na bieżąco”.
EEG (BADANIE FAL MÓZGOWYCH) POKAZUJE Zwiększoną aktywność fal Theta (wolne fale) i zmniejszoną aktywność fal beta (szybkie fale), co wskazuje na trudność utrzymania czujności.
ADHD bywa też związane z zaburzeniami przetwarzania czasu. Osoby te mogą mieć trudności z odczuwaniem upływu czasu, co przekłada się na prokrastynację czy spóźnianie się.
Niektóre badania sugerują, że mózgi dzieci z ADHD dojrzewają wolniej, np. o kilka lat opóźnione dojrzewanie kory przedczołowej, co przekłada się na trudność z kontrolą impulsów i planowaniem. Zrównoważona aktywność neuroprzekaźników- działa efektywny balans dopaminy, serotoniny, noradrenaliny. Brak istotnych deficytów lub nadmiarów wpływających na uwagę, motywację, impulsowość.
HARMONIJNA PRACA KORY PRZEDCZOŁOWEJ.
Sprawna kontrola impulsów, dobre planowanie, organizacja, elastyczność poznawcza, łatwość w przełączaniu uwagi i podejmowaniu decyzji. Typowy rozwój funkcji wykonawczych.
Dziecko z mózgiem neurotypowym rozwija umiejętności samokontroli, pamięci roboczej, planowania i inicjowania działań stopniowo i przewidywalnie.
Podłoże genetyczne i dziedziczenie
ADHD ma silny komponent genetyczny. Ryzyko ADHD jest wyższe, jeśli rodzic lub rodzeństwo również je ma. Mutacje w genach związanych z transportem dopaminy (np. gen DAT1, DRD4) mogą wpływać na rozwój ADHD. ADHD jest neurobiologicznym zaburzeniem wynikającym z różnic w strukturze, funkcjonowaniu i chemii mózgu.
Stres matki w ciąży ma wpływ środowiskowy (epigene- tyczny). Gdy matka doświadczała silnego stresu w ciąży, np. przemocy, traumy, przewlekłego lęku, to może wpłynąć na rozwój układu nerwowego płodu. To nie zmienia DNA, ale wpływa na ekspresję genów, czyli jak geny się włączają lub wyłączają i może zwiększyć wrażliwość dziecka, podatność na impulsywność, lęk czy problemy z regulacją emocji. To się nazywa dziedziczenie epigenetyczne, czyli dziedziczenie nie samych genów, ale „śladów emocjonalnych”, które kształtują mózg.
Przykład:
Jeśli Twoja mama w ciąży była w ciągłym napięciu, bała się, nie czuła się bezpieczna, Twój rozwijający się układ nerwowy mógł nauczyć się, że świat jest pełen zagrożeń. Dlatego jako dorosła osoba możesz mieć ADHD, lęki, nad- reaktywność, nie tylko przez geny, ale przez emocje i warunki, w jakich się kształtowałaś.
Kiedy spotykam się z moją mamą, czasem nagle coś we mnie się zatrzymuje. Widzę jej gesty, sposób reagowania, momenty, w których jest zmęczona bodźcami albo potrzebuje ciszy. Widzę, jak się wycofuje, jak gubi wątek, jak szuka spokoju w drobnych rzeczach. I wtedy przychodzi ta myśl, że ja też tak mam. To przychodzi w spojrzeniu, w ruchu rąk, w tym, jak reaguje na hałas albo nadmiar rozmów. Jakby patrzenie na nią było patrzeniem w lustro, którego wcześniej nie zauważałam. Nagle pewne moje zachowania przestają być dziwne czy niezrozumiałe, zaczynają mieć swoje źródło. Patrzę na nią z większą czułością, widzę, że ona też przez całe życie próbowała się dostosować, wytrzymać, nie przeszkadzać. I myślę wtedy, że ja robiłam to samo, tylko innymi drogami.
To nie jest moment osądu a raczej rozpoznania, zrozumienia, że pewne rzeczy nie wzięły się znikąd. Że wrażliwość, przeciążenie, potrzeba ciszy mogły wędrować między nami latami, nienazwane, niezrozumiane. Kiedy to widzę, robi mi się lżej, jakby coś układało się w całość. Jakby moje doświadczenie przestało być samotne. Widząc ją, zaczynam lepiej rozumieć siebie. A rozumiejąc siebie, mogę być dla nas obu łagodniejsza.
Wnioski:
Codzienność najlepiej pokazuje, jak różnimy się neurobiologicznie. To, co dla osób neuro- typowych jest zwykłym wyzwaniem, dla osób z ADHD może być codzienną walką z przeciążeniem, chaosem myśli czy trudnościami w organizacji. Różnice w funkcjonowaniu mózgu przekładają się na konkretne doświadczenia, od problemów z koncentracja, przez impulsywność, po silne reakcje na bodźce. Zrozumienie tych różnic pozwala lepiej wspierać siebie i innych, zamiast oceniać przez pryzmat „normalności”.Rozdział 2. Diagnoza ADHD
Diagnoza ADHD to nie tylko formalność medyczna, ale moment, w którym wiele kobiet po raz pierwszy może spojrzeć na siebie z łagodnością i zrozumieniem. To początek nowej drogi od samokrytyki, do samoakceptacji. Dla wielu osób to nie koniec, lecz początek, moment, w którym wcześniejsze doświadczenia zaczynają mieć sens, a trudności przestają być interpretowane jako osobista porażka.
Jak rozpoznać ADHD u siebie?
U mnie wszystko zaczęło się od zmęczenia, które nie mijało po śnie ani po wolnym dniu. Czułam, że świat wokół mnie jest za głośny, dźwięki męczyły, rozmowy przeciążały, a bodźce nachodziły jeden na drugi. Ciało było napięte, a głowa nigdy naprawdę cicha.
więcej..
