MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
-
promocja
Kreatywne metody w terapii schematów - ebook
Wydawnictwo:
Tłumacz:
Format:
EPUB
Data wydania:
21 maja 2026
Kreatywne metody w terapii schematów - ebook
W książce przedstawiono bieżące trendy i nowości w terapii schematów, bogato ilustrując je szczegółami i przykładami z praktyki klinicznej. Kolejne rozdziały zawierają przejrzyste omówienie twórczego podejścia do diagnozy, sformułowania przypadku oraz zastosowania różnorodnych metod interwencji. Autorzy wyczerpująco omawiają ograniczone powtórne rodzicielstwo, pracę wyobrażeniową, pracę z krzesłami, dialogi między trybami, empatyczną konfrontację i wykorzystanie relacji terapeutycznej na rzecz zmiany. Zwracają także uwagę na aspekt somatyczny, prezentując metody pracy z ciałem, które wzbogacają podstawowe techniki.
Zastosowanie poszczególnych metod przedstawiono w kontekście terapii wielu różnych problemów klinicznych, w tym traumy i traumy złożonej, zaburzeń odżywiania, jak również pracy ze sprawcami przestępstw oraz z parami. Uwzględniono także zagadnienia dotyczące krótkoterminowej terapii poznawczo-behawioralnej opartej na schematach i wykorzystania technik zaczerpniętych z terapii skoncentrowanej na współczuciu.
Ta ważna książka wyposaża czytelników w skuteczne narzędzia i pozwala od razu wdrożyć nowe sposoby pracy w praktyce. Skorzystają z niej nie tylko terapeuci z krótkim stażem, ale także ci doświadczeni, pragnący pogłębiać wiedzę i rozwijać umiejętności kliniczne.
Spis treści
Przedmowa -Arnoud Arntz
O autorach
Podziękowania
Wprowadzenie do terapii schematów. Źródła, ogólny zarys, status badań naukowych oraz kierunki przyszłego rozwoju –Cathy Flanagan, Travis Atkinson i Jeffrey Young
CZĘŚĆ I
DIAGNOZA, SFORMUŁOWANIE PRZYPADKU
I PODSTAWOWE POTRZEBY
Rozdział 1
Diagnoza i sformułowanie przypadku w terapii schematów -Tara Cutland Green i Anna Balfour
Rozdział 2
Techniki doświadczeniowe w procesie diagnozy -Benjamin Boecking i Anna Lavender
Rozdział 3
Perspektywa somatyczna w terapii schematów. Ciało a świadomość i przekształcanie trybów i schematów -Janis Briedis i Helen Startup
Rozdział 4
Rozumienie i zaspokajanie podstawowych potrzeb emocjonalnych -George Lockwood i Rachel Samson
CZĘŚĆ II
TWÓRCZE METODY PRACY Z WYOBRAŻENIAMI
Rozdział 5
Podstawowe zasady pracy wyobrażeniowej -Susan Simpson i Arnoud Arntz
Rozdział 6
Wyobrażeniowa zmiana skryptów dla wspomnień z dzieciństwa -Chris Hayes i Remco van der Wijngaart
Rozdział 7
Praca ze wspomnieniami traumy i złożonym zespołem stresu pourazowego -Christopher William Lee i Katrina Boterhoven de Haan
Rozdział 8
Praca wyobrażeniowa dotycząca bieżących zdarzeń -Offer Maurer i Eshkol Rafaeli
CZĘŚĆ III
TWÓRCZE WYKORZYSTANIE PRACY Z KRZESŁAMI, DIALOGÓW MIĘDZY TRYBAMI I ZABAWY
Rozdział 9
Twórcze wykorzystanie dialogów między trybami w pracy z Wrażliwym Dzieckiem i trybami Dysfunkcyjnego Krytyka -Joan Farrell i Ida Shaw
Rozdział 10
Spontaniczność i zabawa w terapii schematów -Ida Shaw
Rozdział 11
Twórcze metody pracy z trybami radzenia sobie z wykorzystaniem krzeseł -Gillian Heath i Helen Startup
Rozdział 12
Zmniejszanie przepaści między ogólną i sądową praktyką kliniczną. Praca „tu i teraz” z trudnymi trybami schematów -David Bernstein i Limor Navot
Rozdział 13
Terapia schematów dla par: interwencje wspierające bezpieczne więzi -Travis Atkinson i Poul Perris
CZĘŚĆ IV
EMPATYCZNA KONFRONTACJA I RELACJA TERAPEUTYCZNA
Rozdział 14
Sztuka empatycznej konfrontacji i wyznaczania granic -Wendy Behary
Rozdział 15
Autentyczność i otwartość w relacji terapeutycznej -Michiel van Vreeswijk
Rozdział 16
Schematy terapeuty i dbanie o siebie -Christina Vallianatou i Tijana Mirović
CZĘŚĆ V
ROZWIJANIE ZDROWEGO DOROSŁEGO I ZAKOŃCZENIE TERAPII
Rozdział 17
Rozwijanie współczującego umysłu w celu wzmacniania Zdrowego Dorosłego -Olivia Thrift i Chris Irons
Rozdział 18
Budowanie Zdrowego Dorosłego w zaburzeniach odżywiania: terapia schematów i terapia skoncentrowana na emocjach w leczeniu jadłowstrętu psychicznego -Anna Oldershaw i Helen Startup
Rozdział 19
Podejście krótkoterminowe: terapia poznawczo-behawioralna oparta na schematach -Stirling Moorey, Suzanne Byrne i Florian Ruths
Rozdział 20
Zakończenie terapii a relacja terapeutyczna -Tünde Vanko i Dan Roberts
Indeks osobowy
Indeks rzeczowy
| Kategoria: | Psychologia |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-8258-048-8 |
| Rozmiar pliku: | 2,4 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
PRZEDMOWA
Terapia schematów to podejście do leczenia przewlekłych zaburzeń związanych z czynnikami charakterologicznymi, które zyskuje coraz większą popularność. Wynika to z kilku powodów. Przede wszystkim założenie, że źródłem pojawiających się w dorosłości problemów ze zdrowiem psychicznym jest długotrwała frustracja dziecięcych potrzeb rozwojowych, brzmi sensownie i zgodnie z intuicją zarówno dla terapeutów, jak i dla pacjentów. Poza tym terapia schematów zapewnia normalizującą i współczującą ramę do określenia kontekstualnych i relacyjnych źródeł cierpienia psychicznego. Przyciąga też jej niezwykle atrakcyjny charakter (połączenie pracy doświadczeniowej, poznawczej i behawioralnej), gdyż terapia ta otwiera wiele możliwych dróg do zmiany klinicznej. Czynnikiem szczególnie istotnym dla jej skuteczności okazało się wykorzystanie technik doświadczeniowych, bardzo cenionych, jeśli chodzi o wspieranie osób, które doznały wczesnej i długotrwałej traumy. Ponadto główny dogmat terapii schematów – ograniczone powtórne rodzicielstwo – pozwala terapeutom dostroić się do podstawowych niezaspokojonych potrzeb pacjentów i zapewnić im korektywne doświadczenia uzdrawiające schematy. Pacjentom podoba się ów relacyjny komponent terapii, jako że niektórzy z nich po raz pierwszy w życiu doświadczają wrażliwej i bezpiecznej relacji. Terapeuci twierdzą, że dawniej czuli się ograniczeni przymusem kierowania się przede wszystkim logiką na „poziomie głowy” w nurtach poznawczobehawioralnych i psychoanalitycznych. Brakowało im poczucia więzi czy też zmiany na „poziomie serca” – w systemie przekonań i przywiązaniu pacjenta.
Koncepcja trybów schematów, która jest wykorzystywana do sformułowania przypadku poprzez przygotowanie tak zwanej mapy trybów, pozwala przedstawić pacjenta jako wewnętrznie złożoną osobę, a nie listę objawów. W miarę postępu terapii mapa ta staje się dla nas ramą ułatwiającą rozmowę o toczącym się procesie terapeutycznym, a także wspierającą planowanie i monitorowanie jego celów. Z badań jakościowych z udziałem pacjentów wynika, że model trybów schematów jest uważany za jeden z najmocniejszych komponentów omawianego podejścia. Ostatni, lecz nie mniej ważny powód rosnącej popularności terapii schematów to obserwowane w badaniach jej pozytywne rezultaty. Dotychczas z powodzeniem przetestowano ją w przypadku niemal wszystkich zaburzeń osobowości – została dobrze przyjęta i okazała się bardzo skuteczna. Zaadaptowano też zasady terapii schematów do leczenia przewlekłej depresji, złożonych zaburzeń odżywiania i dysocjacyjnego zaburzenia tożsamości. Część badań w tym zakresie już zakończono, a inne nadal trwają.
Kolejny interesujący aspekt stanowią coraz częstsze przypadki integrowania technik terapii schematów z innymi modelami terapeutycznymi, takimi jak terapia poznawczobehawioralna, terapia par oraz terapia dzieci i młodzieży, a także wykorzystywania ich jako samodzielnych metod leczenia głównych objawów w przypadku wybranych problemów klinicznych. Znacząco poszerza się baza dowodów naukowych potwierdzających skuteczność jednej z podstawowych technik omawianego podejścia, a mianowicie wyobrażeniowej zmiany skryptów czy też reskrypcji wyobrażeniowej. Próby kliniczne potwierdzają jej dużą efektywność w leczeniu wielu różnych zaburzeń, w tym (złożonego) zaburzenia stresowego pourazowego, fobii społecznej, dysmorfofobii i depresji.
Obecnie dostępnych jest wiele książek, które zawierają wprowadzenie do modelu terapii schematów lub omówienie jego konkretnych zastosowań. Ich autorzy na ogół opisują podstawowe sposoby wykorzystania głównych metod. Tymczasem metody te stale ewoluują, by coraz lepiej zaspokajać potrzeby pacjentów, poprawiać rezultaty terapii osób z bardziej złożonymi problemami i sprawdzać się w szerszym zakresie oddziaływań. Jest to konieczne, by terapia schematów rozwijała się i mogła w pełni realizować swój potencjał. Od czasu do czasu klinicyści stykają się z twórczymi inicjatywami na specjalistycznych warsztatach czy szkoleniach, dotychczas jednak brakowało książki, która zapoznawałaby z najnowszymi innowacjami. Niniejsza publikacja wypełnia tę lukę. Zawiera kompleksowy i pasjonujący przegląd rozwoju wielu różnych metod, w tym sformułowania przypadku, ograniczonego powtórnego rodzicielstwa, pracy wyobrażeniowej, dialogów między krzesłami czy wykorzystania relacji terapeutycznej na rzecz zmiany. Każdą innowację przedstawiono w barwny sposób, najpierw prezentując główne zasady, a następnie ilustrując je przykładem klinicznym, co wychodzi naprzeciw potrzebom osób, które pragną doskonalić swoje umiejętności i lepiej porozumiewać się z pacjentami, aby wspierać zmianę kliniczną i dobrostan. Książka ta, której autorami są wiodący terapeuci schematów, stanowi wszechstronny, doskonały przegląd najnowszych osiągnięć w tym modelu terapii.
_Arnoud Arntz_
_profesor psychologii klinicznej na University of Amsterdam_O AUTORACH
ARNOUD ARNTZ – profesor psychologii klinicznej na University of Amsterdam. Jako jeden z twórców i innowatorów terapii schematów opublikował wiele prac na temat jej zastosowania w przypadku różnych złożonych problemów.
TRAVIS ATKINSON – dyrektor ośrodka Schema Therapy Training Center of New York. Pomagał w założeniu Schema Therapy Institute w Nowym Jorku i przez wiele lat pracował w nowojorskim Cognitive Therapy Center z Jeffreyem Youngiem. Jest certyfikowanym terapeutą terapii schematów (stopień zaawansowany w pracy z pacjentami indywidualnymi i parami), superwizorem i dydaktykiem. W 2006 roku uzyskał certyfikat terapeuty par pracującego metodą Gottmana, który jest przyznawany przez Gottman Institute w Seattle. Szkolił się także w zakresie skoncentrowanej na emocjach terapii par u twórczyni tej metody Sue Johnson, która była też jego superwizorką. W 2010 roku uzyskał certyfikat terapeuty i superwizora skoncentrowanej na emocjach terapii par. Od 2014 roku pełni funkcję koordynatora ds. kontaktów z mediami w zarządzie International Society of Schema Therapy, przewodniczy też grupie roboczej i komisji ds. terapii schematów dla par. Od lat szkoli terapeutów w różnych krajach. Jest autorem rozdziału _Schema therapy for couples: Healing partners in a relationship_ w podręczniku _The Wiley Blackwell handbook of schema therapy_.
ANNA BALFOUR – psycholożka, od 1997 roku pracuje w nurcie terapii schematów. Szkoliła się w pierwszej brytyjskiej grupie terapeutów pod okiem Jeffreya Younga. Uzyskała certyfikat (stopień zaawansowany) terapeutki, trenerki i superwizorki terapii schematów. Pracowała w Liberii z osobami, które przeżyły traumę wojenną. W 2006 roku przeprowadziła się do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykładała psychologię na Eastern University i otworzyła prywatny gabinet terapeutyczny. Założyła Schema Therapy Pennsylvania – rozrastającą się grupę terapeutów schematów, którzy organizują dla siebie nawzajem superwizję koleżeńską i szkolenia. Lubi włączać „improwizację” w terapię schematów; na konferencji International Society of Schema Therapy, która odbyła się w 2018 roku w Amsterdamie, poprowadziła warsztaty _Building bridges to imagery_. Obecnie mieszka na Florydzie, gdzie prowadzi superwizję oraz pracuje z terapeutami nad rozwojem osobistym i budowaniem praktyki. Niedawno wróciła do dawnej fascynacji i na nowo rozważa, co to znaczy być w pełni człowiekiem, włączając w terapię schematów ekologiczne, zorientowane na duszę ujęcia psychiki oraz opartą na mocnych stronach jednostki psychologię pozytywną.
WENDY BEHARY – założycielka i dyrektorka Cognitive Therapy Center of New Jersey, a także współdyrektorka (z Jeffreyem Youngiem) Schema Therapy Institutes of NJ–NYC. Od ponad ćwierćwiecza prowadzi terapię i superwizję oraz szkoli specjalistów. Należała do kadry Cognitive Therapy Center and Schema Therapy Institute of New York (do czasu połączenia się z NJ Institute w 2012 roku), gdzie prowadziła szkolenia i pracowała z Youngiem od 1989 roku. Jest członkinią założycielką Academy of Cognitive Therapy (Aaron T. Beck Institute) i tamtejszą superwizorką. W latach 2010–2014 była przewodniczącą zarządu International Society of Schema Therapy, a obecnie jest przewodniczącą komisji ds. rozwoju programów terapii schematów. Jest współautorką kilku rozdziałów i artykułów poświęconych terapii schematów, a także autorką książki _Rozbroić narcyza_, którą przetłumaczono na dwanaście języków.
DAVID BERNSTEIN – psycholog kliniczny (obronił doktorat na New York University w 1990 r.), profesor nadzwyczajny psychologii na Maastricht University, gdzie w latach 2010–2018 wykładał również jako profesor psychoterapii sądowej, a w latach 2010–2015 kierował wydziałem psychologii sądowej. Był przewodniczącym Association for Research on Personality Disorders (2001–2005), wiceprzewodniczącym International Society for the Study of Personality Disorders (2003–2007), a także wiceprzewodniczącym International Society of Schema Therapy (2010–2012). Jest certyfikowanym terapeutą terapii schematów (stopień zaawansowany) i superwizorem, jak również autorem i współautorem przeszło stu dwudziestu publikacji poświęconych psychoterapii, zaburzeniom osobowości, psychologii sądowej, traumie dziecięcej i uzależnieniom. Wraz z Eshkolem Rafaelim i Jeffreyem Youngiem napisał książkę _Psychoterapia skoncentrowana na schematach_; z Remco van der Wijngaartem przygotował serię płyt DVD _Schema therapy: Working with modes_. Opracował kwestionariusz _Childhood Trauma Questionnaire_, używane na całym świecie narzędzie samoopisowe o sprawdzonych właściwościach psychometrycznych, dotyczące doświadczeń przemocy i zaniedbania w dzieciństwie. Jest również twórcą _iModes_ – opartego na komiksie systemu pracy z trybami schematów, oraz _SafePath Solutions_ – grupowego programu dla młodzieży i dorosłych, którzy zmagają się z zaburzeniami osobowości, agresją i uzależnieniem. Był kierownikiem zespołu, który prowadził w Holandii zakończone jakiś czas temu randomizowane badanie kliniczne poświęcone terapii schematów w pracy ze sprawcami przestępstw dotkniętymi zaburzeniem osobowości.
BENJAMIN BOECKING – obronił doktorat z psychologii klinicznej w londyńskim Institute of Psychiatry, Psychology and Neuroscience. Jest psychologiem klinicznym i certyfikowanym terapeutą schematów z wieloletnim doświadczeniem w zakresie diagnozy i terapii zaburzeń psychicznych, jak również prowadzenia badań naukowych. Obecnie pracuje w Tinnitus Centre at Charité Universitätsmedizin w Berlinie, gdzie opracowuje, wdraża, realizuje i ocenia programy skutecznych terapii psychologicznych, a także superwizuje prowadzących je terapeutów. Jego zainteresowania badawcze obejmują weryfikację skuteczności interwencji terapeutycznych nastawionych na łagodzenie dyskomfortu związanego z szumami usznymi oraz innymi zaburzeniami pod postacią somatyczną. Obecnie bada w tym kontekście interwencje skoncentrowane na schematach. Wcześniej prowadził badania nad psychobiologicznymi mechanizmami skutecznej psychoterapii fobii społecznej i procesami poznawczymi prowadzącymi do odczuwania interpersonalnego stresu w depresji. Poza tym jest zaangażowany w szkolenie studentów i terapeutów w zakresie zaburzeń osobowości, wywiadu klinicznego i zasad terapii poznawczobehawioralnej.
KATRINA BOTERHOVEN DE HAAN – psycholożka kliniczna w trakcie studiów doktoranckich. Jej zainteresowania badawcze obejmują tematykę traumy i złożonego PTSD. Pracowała w instytucjach państwowych, jak również w organizacjach non profit, prowadząc przede wszystkim terapię traumy (zwłaszcza złożonej) dzieci, młodzieży i dorosłych. Odbyła szkolenie w zakresie terapii schematów. Badała różne procesy terapeutyczne w terapii schematów, terapii poznawczobehawio-ralnej i terapii psychodynamicznej, jak również wykorzystanie tej pierwszej w leczeniu zaburzenia stresowego pourazowego.
JANIS BRIEDIS – psycholog, prowadzi prywatną praktykę w Londynie. Przez wiele lat pracował terapeutycznie z osobami ze złożoną psychopatologią w ramach National Health Service. Jest certyfikowanym (stopień zaawansowany) terapeutą, superwizorem i trenerem terapii schematów. Pracuje w tym nurcie od ponad dekady. Jest współdyrektorem Schema Therapy School, prowadzi szkolenia w Wielkiej Brytanii i poza jej granicami. Jako wizytujący wykładowca współpracuje z wieloma brytyjskimi uniwersytetami, prowadząc zajęcia dla studentów psychologii z terapii schematów, terapii poznawczobehawioralnej i modeli skoncentrowanych na traumie. Ukończył szkolenie z psychoterapii sensomotorycznej. Interesuje się łączeniem różnych metod pracy terapeutycznej w celu pomagania klientom ze złożonymi zespołami objawów.
SUZANNE BYRNE – współdyrektorka studiów podyplomowych z terapii poznawczo-behawioralnej w Kings College London. Ma bogate doświadczenie w zakresie szkolenia z tego modelu terapeutycznego oraz pracy z osobami o złożonych objawach zaburzeń lękowych i depresji. Przeszła szkolenie z terapii schematów. Interesuje się zastosowaniem technik tego podejścia w ramach ograniczonych czasowo terapii oferowanych przez publiczną służbę zdrowia w Wielkiej Brytanii.
TARA CUTLAND GREEN – psycholożka kliniczna; mieszka i pracuje w Londynie. Szkoliła się u Jeffreya Younga w New York Institute of Schema Therapy. Uzyskała certyfikat (stopień zaawansowany) terapeutki, superwizorki i trenerki terapii schematów. Obecnie prowadzi szkolenia z terapii schematów w Wielkiej Brytanii, Polsce i Bułgarii. Wraz z Gillian Heath jest współdyrektorką Schema Therapy Associates Training, jak również opracowała zestaw filmów szkoleniowych (bardzo dobrze przyjęty przez terapeutów na całym świecie) _Schema therapy toolkit_ i rozdział poświęcony terapii schematów w podręczniku _Handbook of adult clinical psychology_. Ma na swoim koncie pracę zarówno w placówkach publicznej służby zdrowia, jak i w praktyce prywatnej. Przez jakiś czas mieszkała w Nowej Zelandii, gdzie należała do zespołu zajmującego się zaburzeniami osobowości i była członkinią krajowej komisji ds. tychże zaburzeń. Zajmuje się wieloma różnymi problemami psychicznymi, ale szczególnie interesuje ją praca z wiarą w procesie terapeutycznym.
JOAN FARRELL – doktorka psychologii, wykłada psychologię kliniczną na Indiana University–Purdue University Indianapolis. Przez ćwierć wieku była profesorką psychiatrii w Indiana University School of Medicine. Dyrektorka ds. badań w tamtejszym Eskenazi Health Center for Borderline Personality Disorder Treatment and Research. Jest współautorką trzech książek poświęconych terapii schematów, które przetłumaczono na wiele języków, jak również licznych rozdziałów w książkach i artykułów badawczych. W toku swej czterdziestoletniej kariery skupiała się na szkoleniu i prowadzeniu badań z zakresu psychoterapii. Jest międzynarodową trenerką i superwizorką terapii schematów. Równolegle z Jeffreyem Youngiem zajmowała się wraz z Idą Shaw integracją interwencji poznawczych i doświadczeniowych, by wypracować korektywne doświadczenia emocjonalne w grupowej terapii zaburzenia osobowości typu borderline. Rezultatem tych działań było opracowanie w latach dziewięćdziesiątych XX wieku grupowej terapii schematów. Model ten przetestowano z powodzeniem po raz pierwszy w badaniu wspieranym przez amerykański National Institute of Mental Health, następnie zaś w badaniu z udziałem pięciuset pacjentów, które odbywało się równolegle w pięciu krajach, a które współprowadził Arnoud Arntz. Farrell jest certyfikowaną (stopień zaawansowany) trenerką i superwizorką terapii schematów, jak również współdyrektorką Schema Therapy Institute Midwest w Indianapolis. W latach 2012–2018 była koordynatorką ds. szkoleń i certyfikacji International Society of Schema Therapy, a obecnie jest przewodniczącą rady ds. szkoleń i certyfikacji.
CATHY FLANAGAN – obroniła doktorat na University College Dublin, a następnie odbyła staż podoktorski u Richarda Lazarusa na University of California w Berkeley i u Aarona Becka w Center for Cognitive Therapy na University of Pennsylvania. Zanim przeniosła się do Stanów Zjednoczonych, była dyrektorką ds. świadczeń psychologicznych w szpitalu St. Patrick’s w Dublinie, a także wykładała na University College Dublin i w dublińskim Trinity College. Jako koordynatorka kliniczna i starsza superwizorka w Schema Therapy Institute of New York, gdzie pracowała z Jeffreyem Youngiem, wniosła swój wkład w początkach rozwoju modelu terapii schematów. Prowadzi szkolenia i superwizje w Stanach Zjednoczonych oraz w Irlandii. Wydała książkę _People and change_, jest też autorką wielu rozdziałów w książkach i artykułów; jej najnowsze publikacje są poświęcone potrzebom psychicznym, trybom radzenia sobie i wewnętrznym modelom roboczym. Jest członkinią zespołu redakcyjnego „Journal of Psychotherapy Integration”, członkinią założycielką Academy of Cognitive Therapy, członkinią komisji ds. rozwoju programów terapii schematów International Society of Schema Therapy, a także honorową przewodniczącą Schema Therapy Association of Ireland. Obecnie prowadzi prywatną praktykę w Nowym Jorku.
CHRIS HAYES – psycholog kliniczny, certyfikowany terapeuta (stopień zaawansowany), trener i superwizor terapii schematów; mieszka i pracuje w Perth. Certyfikat uzyskał w Schema Therapy Institute w Nowym Jorku po ukończeniu szkolenia u Jeffreya Younga. Ma bogate doświadczenie w pracy z osobami, które zmagają ze złożonymi problemami psychicznymi, zarówno w sektorze państwowym, jak i w sektorze prywatnym. Prowadził warsztaty w Europie, Azji i Australazji. Stoi na czele Schema Therapy Training Australia. Oprócz prowadzenia szkoleń i superwizji w zakresie terapii schematów pracuje także jako starszy psycholog kliniczny w Health Department of Western Australia (z osobami, które w dzieciństwie lub w dorosłości doświadczyły traumy seksualnej). Jest współproducentem dwóch szeroko polecanych filmów szkoleniowych wydanych na DVD: _Fine tuning imagery rescripting_ oraz _Fine tuning chair work in schema therapy_ (pierwszych materiałów tego rodzaju na skalę światową). Był sekretarzem zarządu International Society of Schema Therapy.
GILLIAN HEATH – psycholożka kliniczna; mieszka i pracuje w Londynie. Przeszła szkolenie z zakresu terapii schematów u Jeffreya Younga w New York Institute of Schema Therapy. Uzyskała certyfikat terapeutki (stopień zaawansowany), trenerki i superwizorki terapii schematów. Wraz z Tarą Cutland Green jest dyrektorką Schema Therapy Associates Training, programu zatwierdzonego w 2012 roku przez International Society of Schema Therapy, jak również opracowała _Schema therapy toolkit_, zestaw filmów szkoleniowych dotyczących podstawowych i zaawansowanych metod terapii schematów, oraz rozdział poświęcony temu podejściu terapeutycznemu w podręczniku _Handbook of adult clinical psychology_. Ma na swoim koncie pracę zarówno w placówkach publicznej służby zdrowia, jak i w praktyce prywatnej. Jej zainteresowania kliniczne obejmują traumę złożoną, trudności na poziomie osobowości, zaburzenia odżywiania, a także lęk i depresję.
CHRIS IRONS – psycholog kliniczny; mieszka i pracuje w Londynie. Wraz z Paulem Gilbertem i innymi osobami pracował nad doskonaleniem teoretycznych i klinicznych aspektów oraz zastosowań terapii skoncentrowanej na współczuciu, jako podejścia psychoterapeutycznego opartego na dowodach naukowych. W swojej praktyce klinicznej wykorzystuje to podejście w pracy z osobami zmagającymi się z różnymi problemami psychicznymi, w tym z przewlekłą depresją, zaburzeniem stresowym pourazowym, zaburzeniem obsesyjnokompulsyjnym, zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, zaburzeniami odżywiania, schizofrenią i zaburzeniami osobowości. Jest członkiem zarządu Compassionate Mind Foundation, organizacji dobroczynnej, której celem jest wspieranie dobrostanu człowieka poprzez naukowe zrozumienie i stosowanie współczucia. Regularnie wygłasza wykłady na temat terapii skoncentrowanej na współczuciu i – szerzej – nauki o współczuciu dla studentów i wykładowców, specjalistów i laików. Jego zainteresowania dotyczą współczucia jako środka służącego poprawie dobrostanu jednostki i zadowolenia z relacji oraz wspierającego pozytywne zmiany na poziomie grup i organizacji. Obecnie skupia się w badaniach między innymi na roli współczucia i ruminacji w depresji, na roli współczucia i wstydu w psychozie oraz na znaczeniu współczucia dla siebie i współczucia dla innych w kontekście jakości relacji. Jakiś czas temu wydał książkę na temat depresji, a teraz pracuje nad trzema książkami poświęconymi terapii skoncentrowanej na współczuciu.
ANNA LAVENDER – główna psycholożka kliniczna w South London and Maudsley NHS Foundation Trust. Ma ponad dwudziestoletnie doświadczenie w zakresie terapii i superwizji poznawczobehawioralnej. Jest również wykwalifikowaną terapeutką i superwizorką terapii schematów. Prowadzi szkolenia dla psychologów poświęcone procesom interpersonalnym w terapii. Ma duże doświadczenie w pracy z osobami dotkniętymi zaburzeniami osobowości. Z ramienia Wielkiej Brytanii współprowadziła międzynarodowe badanie dotyczące wykorzystania grupowej terapii schematów w leczeniu zaburzenia osobowości typu borderline. Jest współautorką książek _The Oxford guide to metaphors in CBT_ oraz _The therapeutic relationship in CBT._
CHRISTOPHER WILLIAM LEE – prowadzi prywatną praktykę i jest adiunktem na University of Western Australia. Jest trenerem certyfikowanym przez International Society of Schema Therapy i EMDR International Association. Prowadzi warsztaty dla terapeutów z terapii schematów i terapii traumy na całym świecie. Jest autorem artykułów poświęconych badaniom nad zaburzeniami osobowości, oceną schematów i zaburzeniem stresowym pourazowym. Został uhonorowany dwiema nagrodami przez International Society for Traumatic Stress Studies i trzema przez International EMDR Association za wysokie standardy badawcze – pierwszą w 1999 roku, a ostatnią w 2019 roku. W 2011 roku otrzymał nagrodę Ian Campbell Memorial Award przyznawaną przez Australian Psychological Society za naukowo-praktyczny wkład w rozwój psychologii klinicznej w Australii. Obecnie jest głównym badaczem w dwóch międzynarodowych, wieloośrodkowych randomizowanych badaniach z grupą kontrolną, jednym poświęconym terapii złożonego PTSD, a drugim – wykorzystaniu terapii schematów w leczeniu zaburzenia borderline. Był koordynatorem ds. badań naukowych w zarządzie International Society of Schema Therapy.
GEORGE LOCKWOOD – dyrektor Schema Therapy Institute Midwest w Kalamazoo, członek założyciel Academy of Cognitive Therapy. W 1982 roku ukończył staż podoktorski z zakresu terapii poznawczej pod kierunkiem Aarona Becka. Przeszedł szkolenie z psychoterapii psychoanalitycznej i podejścia opartego na teorii relacji z obiektem. Jest certyfikowanym (stopień zaawansowany) terapeutą, trenerem i superwizorem terapii schematów. Przez osiem lat był członkiem zarządu International Society of Schema Therapy. Jest autorem wielu artykułów i rozdziałów w książkach na temat terapii poznawczej i terapii schematów. Odegrał istotną rolę w opracowaniu i walidacji dwóch nowych konstruktów terapii schematów (schematów pozytywnych oraz podstawowych negatywnych i pozytywnych wzorców rodzicielskich), a także trzech dotyczących ich kwestionariuszy. Przeszedł szkolenie u Jeffreya Younga, z którym współpracuje od 1981 roku (był zaangażowany w prace nad terapią schematów od wczesnego etapu). Od ponad trzydziestu pięciu lat prowadzi prywatną praktykę terapeutyczną.
OFFER MAURER – doktor psychologii, dyrektor The New Wave in Psychotherapy Program w Hertzeliya Interdisciplinary Center, współzałożyciel i współdyrektor Israeli Institute for Schema Therapy. Był przewodniczącym Israeli Forum for Relational Psychoanalysis and Psychotherapy. Wygłasza gościnnie wykłady w ramach różnych międzynarodowych programów dotyczących tematyki LGBT i seksualności, terapii schematów oraz integracji psychoterapii. Jest założycielem i dyrektorem Gay-Friendly Therapists Team, pierwszego przyjaznego osobom homoseksualnym instytutu psychoterapii w Izraelu. Mieszka i pracuje w Nowym Jorku, gdzie prowadzi indywidualny i grupowy coaching oparty na zasadach terapii schematów.
TIJANA MIROVIĆ – doktorka psychologii klinicznej, certyfikowana (stopień zaawansowany) przez International Society of Schema Therapy terapeutka i superwizorka terapii schematów, terapeutka systemowej terapii rodzin i racjonalnoemotywnej terapii behawioralnej (Associate Fellow of Albert Ellis Institute). Była profesorką nadzwyczajną na uniwersytecie, obecnie prowadzi ośrodek terapeutyczny w Belgradzie. Zarówno pracę magisterską, jak i pracę doktorską poświęciła terapii schematów. Opublikowała szereg artykułów na temat wczesnych nieadaptacyjnych schematów oraz ich związku z traumą społeczną, funkcjonowaniem rodziny, przywiązaniem i różnymi objawami. Wielokrotnie prezentowała terapię schematów na wykładach i konferencjach na terenie byłej Jugosławii, napisała też pierwszą książkę na ten temat w języku serbskim. Wzbudziło to zainteresowanie tym podejściem terapeutycznym i doprowadziło do otwarcia Schema Therapy Centre w Belgradzie, pierwszego akredytowanego ośrodka szkoleniowego terapii schematów w regionie. W ramach działalności tego ośrodka Mirović prowadzi szkolenia i superwizję z terapii schematów w Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowinie, Czarnogórze i Słowenii.
STIRLING MOOREY – psychiatra w South London and Maudsley NHS Trust, gdzie wcześniej kierował wydziałem psychoterapii; wizytujący starszy wykładowca w Institute of Psychiatry, Psychology and Neuroscience. Kierował wydziałami psychoterapii w szpitalach Barts i Maudsley. Ma bogate doświadczenie w terapii osób o złożonych objawach depresji i lęku. Jest współtwórcą programu studiów podyplomowych z terapii poznawczobehawioralnej w Institute of Psychiatry, Psychology and Neuroscience. Ma również ponad trzydziestoletnie doświadczenie w szkoleniu i superwizji specjalistów terapii poznawczobehawioralnej. Prowadzi szkolenia z terapii poznawczoanalitycznej, terapii schematów i terapii poznawczej opartej na uważności. Regularnie wygłasza wykłady na temat zakłóceń przymierza terapeutycznego i na temat relacji superwizyjnej. Jego zainteresowania badawcze obejmują psychoonkologię. Jest współautorem książki _The Oxford guide to CBT for people with cancer_. Do ważnych publikacji jego autorstwa należy też rozdział _Is it them or is it me? Transference and countertransference in CBT_ w książce _How to become a more effective CBT therapist_.
LIMOR NAVOT – ukończyła studia magisterskie z psychologii klinicznej i wychowawczej na Hebrew University w Jerozolimie. Przez kilka lat pracowała jako psycholożka w więziennictwie, gdzie zdobyła duże doświadczenie w diagnozie i terapii sprawców poważnych, brutalnych przestępstw, a także w terapii zaburzeń osobowości. Aktywnie działa w środowisku terapeutów schematów, prowadząc wykłady i warsztaty na międzynarodowych konferencjach. Kieruje programem SafePath Israel, w ramach którego prowadzi szkolenia i superwizję z SafePath, metody pracy z zespołami opartej na zasadach terapii schematów. Ma prywatną praktykę w Maastricht.
ANNA OLDERSHAW – psycholożka kliniczna specjalizująca się w terapii skoncentrowanej na emocjach. W tym nurcie prowadzi terapię i superwizję. Jest członkinią International Society for Emotion Focused Therapy. Wraz z Lesliem Greenbergiem i Robertem Elliottem organizuje szkolenia z zakresu terapii skoncentrowanej na emocjach w Emotion Focused Therapy Institute w brytyjskim Salomons Institute for Applied Psychology. Jeszcze przed ukończeniem szkolenia klinicznego obroniła doktorat poświęcony tematyce jadłowstrętu psychicznego i emocji; ma na koncie wiele publikacji na ten temat. Obecnie pracuje w NHS Eating Disorder Service. W 2016 roku otrzymała stypendium National Institute of Health Research na opracowanie i zweryfikowanie skuteczności skoncentrowanej na emocjach terapii dla osób dorosłych z jadłowstrętem psychicznym (SPEAKS), nad czym pracuje wspólnie z Helen Startup i Tonym Lavenderem.
POUL PERRIS – lekarz, certyfikowany psychoterapeuta i superwizor, dyrektor Swedish Institute for CBT and Schema Therapy w Sztokholmie. Jest założycielem International Society of Schema Therapy, którego był przewodniczącym w latach 2008–2010. Z kolei w latach 2010–2016 był przewodniczącym Swedish Association for Cognitive Behavioural Therapies. Szkolił się z terapii schematów u Jeffreya Younga, który był też jego superwizorem. Jest certyfikowanym terapeutą, superwizorem i trenerem terapii schematów. Prowadzi terapię indywidualną i terapię par. Specjalizuje się w leczeniu zaburzeń osobowości oraz złożonych problemów w związku. Jest autorem podręcznika terapii schematów w języku szwedzkim, a także współautorem kilku rozdziałów w anglojęzycznych podręcznikach z tej dziedziny. Od przeszło dziesięciu lat szkoli oraz superwizuje terapeutów poznawczobehawioralnych i terapeutów schematów z całego świata.
ESHKOL RAFAELI – psycholog kliniczny (w Stanach Zjednoczonych i Izraelu), profesor na wydziale psychologii i w programie neurobiologii na Bar-Ilan University w Ramat Ganie, a także badacz w Barnard College na Columbia University. Jest dyrektorem laboratorium Affect and Relationships, które bada procesy zachodzące w bliskich związkach oraz procesy afektywne i interpersonalne w psychopatologii i psychoterapii. Jest terapeutą schematów, odkąd w 2002 roku dołączył do Cognitive Therapy Center of New York Jeffreya Younga; później został superwizorem w nowojorskim programie, a po przeprowadzce do Izraela w 2009 roku współzałożył Israeli Institute of Schema Therapy. Prowadzi superwizję, a także wygłasza wykłady i publikuje prace poświęcone terapii schematów. Wraz z Davidem Bernsteinem i Jeffreyem Youngiem jest autorem książki _Psychoterapia skoncentrowana na schematach_. Napisał też rozdziały do książek _Working with emotion in cognitive behavioral therapy_ oraz _The Self in understanding and treating psychological disorders_. Jest członkiem zespołów redakcyjnych kilku czasopism, między innymi „Psychotherapy Research”, „Behavior Therapy” i „Journal of Research in Personality”.
DAN ROBERTS – terapeuta poznawczy i certyfikowany (stopień zaawansowany) terapeuta schematów. Prowadzi prywatną praktykę w Londynie, gdzie pracuje z osobami dorosłymi z traumą rozwojową i ostrą oraz innymi złożonymi problemami psychicznymi. Obok terapii schematów przeszedł szkolenie z poradnictwa humanistycznego, psychoterapii integracyjnej i terapii poznawczej. Jest założycielem Schema Therapy Skills, gdzie organizuje szkolenia i warsztaty dla terapeutów z Wielkiej Brytanii. Zanim został terapeutą, przez ponad dekadę był dziennikarzem zajmującym się tematyką zdrowia i pisał dla wielu czołowych brytyjskich gazet i czasopism. Nadal pisuje artykuły na temat psychologii i psychoterapii. Na swojej stronie internetowej oraz w innych mediach stara się destygmatyzować problemy psychiczne.
FLORIAN RUTHS – psychiatra w londyńskim szpitalu Maudsley oraz trener i superwizor terapii poznawczobehawioralnej. Od 2014 roku współprowadzi Maudsley Schema Therapy Service. Z ramienia Wielkiej Brytanii jest zaangażowany w międzynarodowe, wieloośrodkowe randomizowane badanie z grupą kontrolną, które dotyczy skuteczności grupowej terapii schematów w leczeniu zaburzenia osobowości typu borderline (badaczem głównym jest Arnoud Arntz). Interesuje go wpływ cech osobowości z wiązki B na relację dziecko – rodzic; opracował oparty na schematach model osłabienia przywiązania. W Maudsley Mindfulness Service przez piętnaście lat prowadził wraz ze Stirlingiem Mooreyem grupy terapii poznawczej opartej na uważności dla osób z przewlekłą depresją i zaburzeniami lękowymi. Opracował oparty na zasadach tejże terapii program poprawy dobrostanu i odporności dla przedstawicieli służby zdrowia. Prowadzi zajęcia z terapii poznawczobehawioralnej i terapii poznawczej opartej na uważności dla studentów studiów magisterskich w Londynie i Kencie. Jest autorem publikacji poświęconych terapii poznawczej opartej na uważności, lękowi i depresji.
RACHEL SAMSON – psycholożka kliniczna, współdyrektorka Centre for Schema Therapy Australia. Ma duże doświadczenie w pracy z klientami indywidualnymi, parami i rodzinami ze złożonymi problemami psychicznymi. Interesuje się klinicznym zastosowaniem teorii przywiązania w ciągu życia człowieka. Szkoliła się w różnych krajach w zakresie oceny przywiązania rodzic – dziecko oraz wrażliwości matczynej w duchu podejścia Johna Bowlby’ego i Mary Ainsworth. Uzyskała międzynarodowy certyfikat terapeutki schematów (stopień zaawansowany) International Society of Schema Therapy. Prowadzi seminaria i warsztaty, publikuje prace naukowe oraz występuje na krajowych i międzynarodowych konferencjach z zakresu terapii schematów, przywiązania i wysokiej wrażliwości. Na międzynarodowej konferencji International Society of Schema Therapy, która odbyła się w 2018 roku w Amsterdamie, zaprezentowała wraz z Jeffreyem Youngiem i George’em Lockwoodem rozszerzony model terapii schematów dla pacjentów wysoko wrażliwych i reaktywnych emocjonalnie (w ramach warsztatów _Sweeping life transformations: The further reaches of schema therapy_).
IDA SHAW – certyfikowana przez International Society of Schema Therapy (stopień zaawansowany) terapeutka, trenerka i superwizorka indywidualnej oraz grupowej terapii schematów, a także terapii schematów dzieci i młodzieży. Założycielka i współdyrektorka Indianapolis Center of the Schema Therapy Institute Midwest, oferującego zatwierdzone przez International Society of Schema Therapy programy certyfikacyjne w zakresie indywidualnej i grupowej terapii schematów dorosłych oraz terapii schematów dzieci i młodzieży. Międzynarodowa trenerka i superwizorka terapii schematów. Jest współautorką trzech książek poświęconych temu podejściu terapeutycznemu, które przetłumaczono na wiele języków, a także licznych rozdziałów w książkach. Jest dyrektorką ds. szkoleń w Center for Borderline Personality Disorder Treatment and Research na Indiana University School of Medicine and Eskenazi Health. Pełni tę samą funkcję w międzynarodowym programie badawczym (prowadzonym w pięciu krajach), który ma na celu przetestowanie skuteczności grupowej terapii schematów w leczeniu zaburzenia osobowości typu borderline, w holenderskich badaniach nad adaptacją grupowej terapii schematów do leczenia unikowego zaburzenia osobowości i fobii społecznej oraz w badaniach nad indywidualną terapią schematów w leczeniu dysocjacyjnego zaburzenia tożsamości. Przewodniczy grupie roboczej International Society of Schema Therapy ds. terapii schematów dzieci i młodzieży, która określiła standardy certyfikacji w tej dziedzinie. Wniosła ogromny wkład w rozwój doświadczeniowych interwencji terapii schematów. Wraz z Joan Farrell opracowała i przetestowała model grupowej terapii schematów, który jest obecnie stosowany na całym świecie.
SUSAN SIMPSON – psycholożka kliniczna, dyrektorka Schema Therapy Scotland, certyfikowana (stopień zaawansowany) terapeutka, trenerka i superwizorka terapii schematów. Prowadzi specjalistyczne szkolenia z terapii schematów w leczeniu zaburzeń osobowości, zaburzeń odżywiania i zaburzenia stresowego pourazowego w Wielkiej Brytanii oraz innych krajach. W latach 2018–2020 piastowała stanowisko sekretarz zarządu International Society of Schema Therapy. Jest autorką wielu prac na temat zastosowania terapii schematów w przypadku złożonych zaburzeń odżywiania. Jej nowsze publikacje są poświęcone roli wczesnych nieadaptacyjnych schematów i trybów w wypaleniu zawodowym psychoterapeutów. Jest też współredaktorką książki _Schema therapy for eating disorders_. Obecnie pracuje na część etatu w szkockiej służbie zdrowia, a także jest adiunktką na University of South Australia.
HELEN STARTUP – psycholożka kliniczna, współdyrektorka wydziału psychologii Sussex Partnership NHS Eating Disorders Service. Pracuje naukowo i pełni honorową funkcję starszej wykładowczyni na Sussex University. Zanim przeszła szkolenie kliniczne, obroniła doktorat z psychologicznych mechanizmów lęku i zamartwiania się. Regularnie pisuje artykuły do czasopism akademickich. Wspólnie z innymi badaczami zgłosiła cztery wieloośrodkowe randomizowane badania z grupą kontrolną mające przetestować interwencje dotyczące różnych aspektów psychopatologii (psychoza, zaburzenia odżywiania, zaburzenia osobowości). Jest współautorką książki _Cognitive interpersonal therapy workbook for treating anorexia nervosa_, poświęconej interwencji psychologicznej uznanej przez National Institute for Health and Care Excellence. Jest certyfikowaną terapeutką i superwizorką poznawczobehawioralną oraz certyfikowaną terapeutką schematów (stopień zaawansowany). Wraz z Janisem Briedisem kieruje ośrodkiem Schema Therapy School UK Ltd., który oferuje specjalistyczne warsztaty i szkolenia certyfikujące z zakresu terapii schematów na terenie Wielkiej Brytanii.
OLIVIA THRIFT – certyfikowana (stopień zaawansowany) terapeutka, trenerka i superwizorka terapii schematów, doświadczona terapeutka terapii skoncentrowanej na współczuciu oraz certyfikowana nauczycielka uważności i jogi. Pochodzi z Wielkiej Brytanii, gdzie przez ponad piętnaście lat pracowała jako psycholożka w publicznej służbie zdrowia i zakładach zamkniętych. Specjalizuje się w pracy z osobami zmagającymi się z zaburzeniami osobowości i traumą złożoną. Obecnie mieszka w Kalifornii, gdzie pracuje jako superwizorka i instruktorka w California Schema Therapy Training Program. Współpracuje również z San Francisco DBT Center oraz prowadzi zdalnie psychoterapię i superwizję w ramach założonej przez siebie w Wielkiej Brytanii praktyki The Psychology Company. Jest autorką artykułów naukowych poświęconych zagadnieniom tożsamości i traumy.
CHRISTINA VALLIANATOU – ukończyła studia magisterskie z psychologii na University of Wales w Cardiff, a doktorat z poradnictwa psychologicznego obroniła na University of Surrey. Jest certyfikowaną (stopień zaawansowany) terapeutką, superwizorką i trenerką terapii schematów oraz terapeutką terapii odwrażliwiania za pomocą ruchu gałek ocznych z ponownym przetwarzaniem. Pracowała w państwowej służbie zdrowia w Wielkiej Brytanii, obecnie prowadzi prywatną praktykę w Atenach. Przez wiele lat prowadziła zajęcia ze studentami w różnych ośrodkach akademickich, w tym zajęcia z terapii schematów w Serbii i Grecji. Ma doświadczenie w leczeniu traumy złożonej, dysocjacji, zaburzeń osobowości i zaburzeń odżywiania. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół terapii schematów, zaburzeń odżywiania i kwestii wielokulturowości w psychoterapii, podobnie jak jej publikacje i wystąpienia na konferencjach.
MICHIEL VAN VREESWIJK – psycholog kliniczny, certyfikowany przez International Society of Schema Therapy terapeuta, superwizor i trener terapii schematów, a także certyfikowany terapeuta i superwizor terapii poznawczobehawioralnej. Dyrektor holenderskiego instytutu zdrowia psychicznego G-kracht psychomedisch centrum BV. Prowadzi warsztaty i superwizje z terapii schematów w Holandii i poza jej granicami. Szczególnie interesują go grupowa terapia schematów oraz predyktory skuteczności grupowej i indywidualnej pracy w tym podejściu. Jest współautorem kilku ograniczonych w czasie protokołów grupowej terapii schematów, jak również redaktorem i autorem książek, rozdziałów w książkach i artykułów poświęconych temu modelowi terapii, między innymi _The Wiley Blackwell handbook of schema therapy: Theory, research, and practice_ oraz _Mindfulness and schema therapy: A practical guide_.
TÜNDE VANKO – obroniła doktorat z dziedziny psychologii klinicznej i rozwojowej; jest akredytowaną terapeutką poznawczobehawioralną i certyfikowaną (stopień zaawansowany) terapeutką, superwizorką oraz trenerką terapii schematów. W zakresie terapii poznawczobehawioralnej kształciła się na University of Pennsylvania, gdzie w 2007 roku otrzymała stypendium Fulbrighta. W tym samym czasie rozpoczęła szkolenie z terapii schematów u Jeffreya Younga. Jest współzałożycielką i dyrektorką kliniczną Hungarian Schema Therapy Association, które oferowało pierwszy program certyfikacyjny z terapii schematów na Węgrzech. Przez kilka lat pracowała w szpitalu Priory w Londynie. Obecnie dzieli czas między prywatną praktykę w Londynie i kierowanie programami szkoleniowymi Hungarian Schema Therapy Association w Budapeszcie.
REMCO VAN DER WIJNGAART – psychoterapeuta, terapeuta schematów i superwizor kliniczny akredytowany przez International Society of Schema Therapy, którego był wiceprzewodniczącym w latach 2016–2018. Prowadzi prywatną praktykę psychoterapeutyczną w Maastricht. Jako terapeuta poznawczobehawioralny w latach 1996–2000 szkolił się u Jeffreya Younga i korzystał z jego superwizji. Specjalizuje się w pracy z osobami dotkniętymi zaburzeniem osobowości typu borderline, zaburzeniami osobowości z wiązki C, a także zaburzeniami lękowymi i depresją. Od 2000 roku prowadzi szkolenia z terapii schematów na całym świecie. Jest współproducentem i reżyserem _Schema therapy, working with modes_, materiałów DVD uważanych za jedną z podstawowych pomocy w nauce terapii schematów. W 2016 roku wydał kolejne zestawy: _Fine tuning imagery rescripting_ oraz _Schema therapy for the avoidant, dependent and obsessivecompulsive personality disorder_, a w 2018 roku _Schema therapy, step by step_.
JEFFREY YOUNG – twórca terapii schematów i dyrektor Schema Therapy and Cognitive Therapy Institutes of New York. Jest pracownikiem wydziału psychiatrii Columbia University, członkiem założycielem Academy of Cognitive Therapy, a także współzałożycielem International Society of Schema Therapy. Przez ponad dwadzieścia lat prowadził warsztaty dla specjalistów z różnych zakątków świata: Stanów Zjednoczonych, Kanady, Wielkiej Brytanii, Europy, Australii, Chin, Korei Południowej, Japonii, Nowej Zelandii, Singapuru i Ameryki Południowej. Jego talent pedagogiczny jest niezmiennie bardzo wysoko oceniany na całym świecie, o czym świadczy choćby prestiżowa nagroda NEEI Mental Health Educator of the Year. Prowadził warsztaty i wykłady dla tysięcy specjalistów z dziedziny zdrowia psychicznego, co zaowocowało dużym zapotrzebowaniem na dalsze dogłębne szkolenia i superwizje w zakresie terapii schematów. Jest współautorem dwóch międzynarodowych bestsellerów: przeznaczonej dla terapeutów książki _Terapia schematów. Przewodnik praktyka_ oraz poradnika dla pacjentów i laików _Program zmiany sposobu życia_. Obie publikacje zostały przetłumaczone na wiele języków.PODZIĘKOWANIA
Współpraca nad niniejszą książką była przyjemną przygodą. Zainspirowały nas i poruszyły innowacje, umiejętności oraz kliniczne współczucie kryjące się w pracy poszczególnych autorów i ich pacjentów. Nawiązałyśmy nowe przyjaźnie i kontakty zawodowe, a także wiele się nauczyłyśmy od specjalistów w naszej dziedzinie. Co więcej, dowiedziałyśmy się niemało również o własnych strategiach radzenia sobie i własnej rezyliencji! Jako współredaktorki nawiązałyśmy współpracę, która okazała się produktywna i przepełniona humorem. W rezultacie zaprzyjaźniłyśmy się, co jest chyba najprzyjemniejszą częścią tego przedsięwzięcia. Łączymy się w poczuciu podziwu dla ogromu wiedzy i prawdziwych więzi, jakie dostałyśmy od pacjentów, z którymi pracujemy od lat. Jesteśmy zaszczycone, że możemy pracować w tym zawodzie i nawiązywać tak wiele wyjątkowych relacji.
_Helen Startup i Gillian Heath_
Terapia schematów to podejście do leczenia przewlekłych zaburzeń związanych z czynnikami charakterologicznymi, które zyskuje coraz większą popularność. Wynika to z kilku powodów. Przede wszystkim założenie, że źródłem pojawiających się w dorosłości problemów ze zdrowiem psychicznym jest długotrwała frustracja dziecięcych potrzeb rozwojowych, brzmi sensownie i zgodnie z intuicją zarówno dla terapeutów, jak i dla pacjentów. Poza tym terapia schematów zapewnia normalizującą i współczującą ramę do określenia kontekstualnych i relacyjnych źródeł cierpienia psychicznego. Przyciąga też jej niezwykle atrakcyjny charakter (połączenie pracy doświadczeniowej, poznawczej i behawioralnej), gdyż terapia ta otwiera wiele możliwych dróg do zmiany klinicznej. Czynnikiem szczególnie istotnym dla jej skuteczności okazało się wykorzystanie technik doświadczeniowych, bardzo cenionych, jeśli chodzi o wspieranie osób, które doznały wczesnej i długotrwałej traumy. Ponadto główny dogmat terapii schematów – ograniczone powtórne rodzicielstwo – pozwala terapeutom dostroić się do podstawowych niezaspokojonych potrzeb pacjentów i zapewnić im korektywne doświadczenia uzdrawiające schematy. Pacjentom podoba się ów relacyjny komponent terapii, jako że niektórzy z nich po raz pierwszy w życiu doświadczają wrażliwej i bezpiecznej relacji. Terapeuci twierdzą, że dawniej czuli się ograniczeni przymusem kierowania się przede wszystkim logiką na „poziomie głowy” w nurtach poznawczobehawioralnych i psychoanalitycznych. Brakowało im poczucia więzi czy też zmiany na „poziomie serca” – w systemie przekonań i przywiązaniu pacjenta.
Koncepcja trybów schematów, która jest wykorzystywana do sformułowania przypadku poprzez przygotowanie tak zwanej mapy trybów, pozwala przedstawić pacjenta jako wewnętrznie złożoną osobę, a nie listę objawów. W miarę postępu terapii mapa ta staje się dla nas ramą ułatwiającą rozmowę o toczącym się procesie terapeutycznym, a także wspierającą planowanie i monitorowanie jego celów. Z badań jakościowych z udziałem pacjentów wynika, że model trybów schematów jest uważany za jeden z najmocniejszych komponentów omawianego podejścia. Ostatni, lecz nie mniej ważny powód rosnącej popularności terapii schematów to obserwowane w badaniach jej pozytywne rezultaty. Dotychczas z powodzeniem przetestowano ją w przypadku niemal wszystkich zaburzeń osobowości – została dobrze przyjęta i okazała się bardzo skuteczna. Zaadaptowano też zasady terapii schematów do leczenia przewlekłej depresji, złożonych zaburzeń odżywiania i dysocjacyjnego zaburzenia tożsamości. Część badań w tym zakresie już zakończono, a inne nadal trwają.
Kolejny interesujący aspekt stanowią coraz częstsze przypadki integrowania technik terapii schematów z innymi modelami terapeutycznymi, takimi jak terapia poznawczobehawioralna, terapia par oraz terapia dzieci i młodzieży, a także wykorzystywania ich jako samodzielnych metod leczenia głównych objawów w przypadku wybranych problemów klinicznych. Znacząco poszerza się baza dowodów naukowych potwierdzających skuteczność jednej z podstawowych technik omawianego podejścia, a mianowicie wyobrażeniowej zmiany skryptów czy też reskrypcji wyobrażeniowej. Próby kliniczne potwierdzają jej dużą efektywność w leczeniu wielu różnych zaburzeń, w tym (złożonego) zaburzenia stresowego pourazowego, fobii społecznej, dysmorfofobii i depresji.
Obecnie dostępnych jest wiele książek, które zawierają wprowadzenie do modelu terapii schematów lub omówienie jego konkretnych zastosowań. Ich autorzy na ogół opisują podstawowe sposoby wykorzystania głównych metod. Tymczasem metody te stale ewoluują, by coraz lepiej zaspokajać potrzeby pacjentów, poprawiać rezultaty terapii osób z bardziej złożonymi problemami i sprawdzać się w szerszym zakresie oddziaływań. Jest to konieczne, by terapia schematów rozwijała się i mogła w pełni realizować swój potencjał. Od czasu do czasu klinicyści stykają się z twórczymi inicjatywami na specjalistycznych warsztatach czy szkoleniach, dotychczas jednak brakowało książki, która zapoznawałaby z najnowszymi innowacjami. Niniejsza publikacja wypełnia tę lukę. Zawiera kompleksowy i pasjonujący przegląd rozwoju wielu różnych metod, w tym sformułowania przypadku, ograniczonego powtórnego rodzicielstwa, pracy wyobrażeniowej, dialogów między krzesłami czy wykorzystania relacji terapeutycznej na rzecz zmiany. Każdą innowację przedstawiono w barwny sposób, najpierw prezentując główne zasady, a następnie ilustrując je przykładem klinicznym, co wychodzi naprzeciw potrzebom osób, które pragną doskonalić swoje umiejętności i lepiej porozumiewać się z pacjentami, aby wspierać zmianę kliniczną i dobrostan. Książka ta, której autorami są wiodący terapeuci schematów, stanowi wszechstronny, doskonały przegląd najnowszych osiągnięć w tym modelu terapii.
_Arnoud Arntz_
_profesor psychologii klinicznej na University of Amsterdam_O AUTORACH
ARNOUD ARNTZ – profesor psychologii klinicznej na University of Amsterdam. Jako jeden z twórców i innowatorów terapii schematów opublikował wiele prac na temat jej zastosowania w przypadku różnych złożonych problemów.
TRAVIS ATKINSON – dyrektor ośrodka Schema Therapy Training Center of New York. Pomagał w założeniu Schema Therapy Institute w Nowym Jorku i przez wiele lat pracował w nowojorskim Cognitive Therapy Center z Jeffreyem Youngiem. Jest certyfikowanym terapeutą terapii schematów (stopień zaawansowany w pracy z pacjentami indywidualnymi i parami), superwizorem i dydaktykiem. W 2006 roku uzyskał certyfikat terapeuty par pracującego metodą Gottmana, który jest przyznawany przez Gottman Institute w Seattle. Szkolił się także w zakresie skoncentrowanej na emocjach terapii par u twórczyni tej metody Sue Johnson, która była też jego superwizorką. W 2010 roku uzyskał certyfikat terapeuty i superwizora skoncentrowanej na emocjach terapii par. Od 2014 roku pełni funkcję koordynatora ds. kontaktów z mediami w zarządzie International Society of Schema Therapy, przewodniczy też grupie roboczej i komisji ds. terapii schematów dla par. Od lat szkoli terapeutów w różnych krajach. Jest autorem rozdziału _Schema therapy for couples: Healing partners in a relationship_ w podręczniku _The Wiley Blackwell handbook of schema therapy_.
ANNA BALFOUR – psycholożka, od 1997 roku pracuje w nurcie terapii schematów. Szkoliła się w pierwszej brytyjskiej grupie terapeutów pod okiem Jeffreya Younga. Uzyskała certyfikat (stopień zaawansowany) terapeutki, trenerki i superwizorki terapii schematów. Pracowała w Liberii z osobami, które przeżyły traumę wojenną. W 2006 roku przeprowadziła się do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykładała psychologię na Eastern University i otworzyła prywatny gabinet terapeutyczny. Założyła Schema Therapy Pennsylvania – rozrastającą się grupę terapeutów schematów, którzy organizują dla siebie nawzajem superwizję koleżeńską i szkolenia. Lubi włączać „improwizację” w terapię schematów; na konferencji International Society of Schema Therapy, która odbyła się w 2018 roku w Amsterdamie, poprowadziła warsztaty _Building bridges to imagery_. Obecnie mieszka na Florydzie, gdzie prowadzi superwizję oraz pracuje z terapeutami nad rozwojem osobistym i budowaniem praktyki. Niedawno wróciła do dawnej fascynacji i na nowo rozważa, co to znaczy być w pełni człowiekiem, włączając w terapię schematów ekologiczne, zorientowane na duszę ujęcia psychiki oraz opartą na mocnych stronach jednostki psychologię pozytywną.
WENDY BEHARY – założycielka i dyrektorka Cognitive Therapy Center of New Jersey, a także współdyrektorka (z Jeffreyem Youngiem) Schema Therapy Institutes of NJ–NYC. Od ponad ćwierćwiecza prowadzi terapię i superwizję oraz szkoli specjalistów. Należała do kadry Cognitive Therapy Center and Schema Therapy Institute of New York (do czasu połączenia się z NJ Institute w 2012 roku), gdzie prowadziła szkolenia i pracowała z Youngiem od 1989 roku. Jest członkinią założycielką Academy of Cognitive Therapy (Aaron T. Beck Institute) i tamtejszą superwizorką. W latach 2010–2014 była przewodniczącą zarządu International Society of Schema Therapy, a obecnie jest przewodniczącą komisji ds. rozwoju programów terapii schematów. Jest współautorką kilku rozdziałów i artykułów poświęconych terapii schematów, a także autorką książki _Rozbroić narcyza_, którą przetłumaczono na dwanaście języków.
DAVID BERNSTEIN – psycholog kliniczny (obronił doktorat na New York University w 1990 r.), profesor nadzwyczajny psychologii na Maastricht University, gdzie w latach 2010–2018 wykładał również jako profesor psychoterapii sądowej, a w latach 2010–2015 kierował wydziałem psychologii sądowej. Był przewodniczącym Association for Research on Personality Disorders (2001–2005), wiceprzewodniczącym International Society for the Study of Personality Disorders (2003–2007), a także wiceprzewodniczącym International Society of Schema Therapy (2010–2012). Jest certyfikowanym terapeutą terapii schematów (stopień zaawansowany) i superwizorem, jak również autorem i współautorem przeszło stu dwudziestu publikacji poświęconych psychoterapii, zaburzeniom osobowości, psychologii sądowej, traumie dziecięcej i uzależnieniom. Wraz z Eshkolem Rafaelim i Jeffreyem Youngiem napisał książkę _Psychoterapia skoncentrowana na schematach_; z Remco van der Wijngaartem przygotował serię płyt DVD _Schema therapy: Working with modes_. Opracował kwestionariusz _Childhood Trauma Questionnaire_, używane na całym świecie narzędzie samoopisowe o sprawdzonych właściwościach psychometrycznych, dotyczące doświadczeń przemocy i zaniedbania w dzieciństwie. Jest również twórcą _iModes_ – opartego na komiksie systemu pracy z trybami schematów, oraz _SafePath Solutions_ – grupowego programu dla młodzieży i dorosłych, którzy zmagają się z zaburzeniami osobowości, agresją i uzależnieniem. Był kierownikiem zespołu, który prowadził w Holandii zakończone jakiś czas temu randomizowane badanie kliniczne poświęcone terapii schematów w pracy ze sprawcami przestępstw dotkniętymi zaburzeniem osobowości.
BENJAMIN BOECKING – obronił doktorat z psychologii klinicznej w londyńskim Institute of Psychiatry, Psychology and Neuroscience. Jest psychologiem klinicznym i certyfikowanym terapeutą schematów z wieloletnim doświadczeniem w zakresie diagnozy i terapii zaburzeń psychicznych, jak również prowadzenia badań naukowych. Obecnie pracuje w Tinnitus Centre at Charité Universitätsmedizin w Berlinie, gdzie opracowuje, wdraża, realizuje i ocenia programy skutecznych terapii psychologicznych, a także superwizuje prowadzących je terapeutów. Jego zainteresowania badawcze obejmują weryfikację skuteczności interwencji terapeutycznych nastawionych na łagodzenie dyskomfortu związanego z szumami usznymi oraz innymi zaburzeniami pod postacią somatyczną. Obecnie bada w tym kontekście interwencje skoncentrowane na schematach. Wcześniej prowadził badania nad psychobiologicznymi mechanizmami skutecznej psychoterapii fobii społecznej i procesami poznawczymi prowadzącymi do odczuwania interpersonalnego stresu w depresji. Poza tym jest zaangażowany w szkolenie studentów i terapeutów w zakresie zaburzeń osobowości, wywiadu klinicznego i zasad terapii poznawczobehawioralnej.
KATRINA BOTERHOVEN DE HAAN – psycholożka kliniczna w trakcie studiów doktoranckich. Jej zainteresowania badawcze obejmują tematykę traumy i złożonego PTSD. Pracowała w instytucjach państwowych, jak również w organizacjach non profit, prowadząc przede wszystkim terapię traumy (zwłaszcza złożonej) dzieci, młodzieży i dorosłych. Odbyła szkolenie w zakresie terapii schematów. Badała różne procesy terapeutyczne w terapii schematów, terapii poznawczobehawio-ralnej i terapii psychodynamicznej, jak również wykorzystanie tej pierwszej w leczeniu zaburzenia stresowego pourazowego.
JANIS BRIEDIS – psycholog, prowadzi prywatną praktykę w Londynie. Przez wiele lat pracował terapeutycznie z osobami ze złożoną psychopatologią w ramach National Health Service. Jest certyfikowanym (stopień zaawansowany) terapeutą, superwizorem i trenerem terapii schematów. Pracuje w tym nurcie od ponad dekady. Jest współdyrektorem Schema Therapy School, prowadzi szkolenia w Wielkiej Brytanii i poza jej granicami. Jako wizytujący wykładowca współpracuje z wieloma brytyjskimi uniwersytetami, prowadząc zajęcia dla studentów psychologii z terapii schematów, terapii poznawczobehawioralnej i modeli skoncentrowanych na traumie. Ukończył szkolenie z psychoterapii sensomotorycznej. Interesuje się łączeniem różnych metod pracy terapeutycznej w celu pomagania klientom ze złożonymi zespołami objawów.
SUZANNE BYRNE – współdyrektorka studiów podyplomowych z terapii poznawczo-behawioralnej w Kings College London. Ma bogate doświadczenie w zakresie szkolenia z tego modelu terapeutycznego oraz pracy z osobami o złożonych objawach zaburzeń lękowych i depresji. Przeszła szkolenie z terapii schematów. Interesuje się zastosowaniem technik tego podejścia w ramach ograniczonych czasowo terapii oferowanych przez publiczną służbę zdrowia w Wielkiej Brytanii.
TARA CUTLAND GREEN – psycholożka kliniczna; mieszka i pracuje w Londynie. Szkoliła się u Jeffreya Younga w New York Institute of Schema Therapy. Uzyskała certyfikat (stopień zaawansowany) terapeutki, superwizorki i trenerki terapii schematów. Obecnie prowadzi szkolenia z terapii schematów w Wielkiej Brytanii, Polsce i Bułgarii. Wraz z Gillian Heath jest współdyrektorką Schema Therapy Associates Training, jak również opracowała zestaw filmów szkoleniowych (bardzo dobrze przyjęty przez terapeutów na całym świecie) _Schema therapy toolkit_ i rozdział poświęcony terapii schematów w podręczniku _Handbook of adult clinical psychology_. Ma na swoim koncie pracę zarówno w placówkach publicznej służby zdrowia, jak i w praktyce prywatnej. Przez jakiś czas mieszkała w Nowej Zelandii, gdzie należała do zespołu zajmującego się zaburzeniami osobowości i była członkinią krajowej komisji ds. tychże zaburzeń. Zajmuje się wieloma różnymi problemami psychicznymi, ale szczególnie interesuje ją praca z wiarą w procesie terapeutycznym.
JOAN FARRELL – doktorka psychologii, wykłada psychologię kliniczną na Indiana University–Purdue University Indianapolis. Przez ćwierć wieku była profesorką psychiatrii w Indiana University School of Medicine. Dyrektorka ds. badań w tamtejszym Eskenazi Health Center for Borderline Personality Disorder Treatment and Research. Jest współautorką trzech książek poświęconych terapii schematów, które przetłumaczono na wiele języków, jak również licznych rozdziałów w książkach i artykułów badawczych. W toku swej czterdziestoletniej kariery skupiała się na szkoleniu i prowadzeniu badań z zakresu psychoterapii. Jest międzynarodową trenerką i superwizorką terapii schematów. Równolegle z Jeffreyem Youngiem zajmowała się wraz z Idą Shaw integracją interwencji poznawczych i doświadczeniowych, by wypracować korektywne doświadczenia emocjonalne w grupowej terapii zaburzenia osobowości typu borderline. Rezultatem tych działań było opracowanie w latach dziewięćdziesiątych XX wieku grupowej terapii schematów. Model ten przetestowano z powodzeniem po raz pierwszy w badaniu wspieranym przez amerykański National Institute of Mental Health, następnie zaś w badaniu z udziałem pięciuset pacjentów, które odbywało się równolegle w pięciu krajach, a które współprowadził Arnoud Arntz. Farrell jest certyfikowaną (stopień zaawansowany) trenerką i superwizorką terapii schematów, jak również współdyrektorką Schema Therapy Institute Midwest w Indianapolis. W latach 2012–2018 była koordynatorką ds. szkoleń i certyfikacji International Society of Schema Therapy, a obecnie jest przewodniczącą rady ds. szkoleń i certyfikacji.
CATHY FLANAGAN – obroniła doktorat na University College Dublin, a następnie odbyła staż podoktorski u Richarda Lazarusa na University of California w Berkeley i u Aarona Becka w Center for Cognitive Therapy na University of Pennsylvania. Zanim przeniosła się do Stanów Zjednoczonych, była dyrektorką ds. świadczeń psychologicznych w szpitalu St. Patrick’s w Dublinie, a także wykładała na University College Dublin i w dublińskim Trinity College. Jako koordynatorka kliniczna i starsza superwizorka w Schema Therapy Institute of New York, gdzie pracowała z Jeffreyem Youngiem, wniosła swój wkład w początkach rozwoju modelu terapii schematów. Prowadzi szkolenia i superwizje w Stanach Zjednoczonych oraz w Irlandii. Wydała książkę _People and change_, jest też autorką wielu rozdziałów w książkach i artykułów; jej najnowsze publikacje są poświęcone potrzebom psychicznym, trybom radzenia sobie i wewnętrznym modelom roboczym. Jest członkinią zespołu redakcyjnego „Journal of Psychotherapy Integration”, członkinią założycielką Academy of Cognitive Therapy, członkinią komisji ds. rozwoju programów terapii schematów International Society of Schema Therapy, a także honorową przewodniczącą Schema Therapy Association of Ireland. Obecnie prowadzi prywatną praktykę w Nowym Jorku.
CHRIS HAYES – psycholog kliniczny, certyfikowany terapeuta (stopień zaawansowany), trener i superwizor terapii schematów; mieszka i pracuje w Perth. Certyfikat uzyskał w Schema Therapy Institute w Nowym Jorku po ukończeniu szkolenia u Jeffreya Younga. Ma bogate doświadczenie w pracy z osobami, które zmagają ze złożonymi problemami psychicznymi, zarówno w sektorze państwowym, jak i w sektorze prywatnym. Prowadził warsztaty w Europie, Azji i Australazji. Stoi na czele Schema Therapy Training Australia. Oprócz prowadzenia szkoleń i superwizji w zakresie terapii schematów pracuje także jako starszy psycholog kliniczny w Health Department of Western Australia (z osobami, które w dzieciństwie lub w dorosłości doświadczyły traumy seksualnej). Jest współproducentem dwóch szeroko polecanych filmów szkoleniowych wydanych na DVD: _Fine tuning imagery rescripting_ oraz _Fine tuning chair work in schema therapy_ (pierwszych materiałów tego rodzaju na skalę światową). Był sekretarzem zarządu International Society of Schema Therapy.
GILLIAN HEATH – psycholożka kliniczna; mieszka i pracuje w Londynie. Przeszła szkolenie z zakresu terapii schematów u Jeffreya Younga w New York Institute of Schema Therapy. Uzyskała certyfikat terapeutki (stopień zaawansowany), trenerki i superwizorki terapii schematów. Wraz z Tarą Cutland Green jest dyrektorką Schema Therapy Associates Training, programu zatwierdzonego w 2012 roku przez International Society of Schema Therapy, jak również opracowała _Schema therapy toolkit_, zestaw filmów szkoleniowych dotyczących podstawowych i zaawansowanych metod terapii schematów, oraz rozdział poświęcony temu podejściu terapeutycznemu w podręczniku _Handbook of adult clinical psychology_. Ma na swoim koncie pracę zarówno w placówkach publicznej służby zdrowia, jak i w praktyce prywatnej. Jej zainteresowania kliniczne obejmują traumę złożoną, trudności na poziomie osobowości, zaburzenia odżywiania, a także lęk i depresję.
CHRIS IRONS – psycholog kliniczny; mieszka i pracuje w Londynie. Wraz z Paulem Gilbertem i innymi osobami pracował nad doskonaleniem teoretycznych i klinicznych aspektów oraz zastosowań terapii skoncentrowanej na współczuciu, jako podejścia psychoterapeutycznego opartego na dowodach naukowych. W swojej praktyce klinicznej wykorzystuje to podejście w pracy z osobami zmagającymi się z różnymi problemami psychicznymi, w tym z przewlekłą depresją, zaburzeniem stresowym pourazowym, zaburzeniem obsesyjnokompulsyjnym, zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, zaburzeniami odżywiania, schizofrenią i zaburzeniami osobowości. Jest członkiem zarządu Compassionate Mind Foundation, organizacji dobroczynnej, której celem jest wspieranie dobrostanu człowieka poprzez naukowe zrozumienie i stosowanie współczucia. Regularnie wygłasza wykłady na temat terapii skoncentrowanej na współczuciu i – szerzej – nauki o współczuciu dla studentów i wykładowców, specjalistów i laików. Jego zainteresowania dotyczą współczucia jako środka służącego poprawie dobrostanu jednostki i zadowolenia z relacji oraz wspierającego pozytywne zmiany na poziomie grup i organizacji. Obecnie skupia się w badaniach między innymi na roli współczucia i ruminacji w depresji, na roli współczucia i wstydu w psychozie oraz na znaczeniu współczucia dla siebie i współczucia dla innych w kontekście jakości relacji. Jakiś czas temu wydał książkę na temat depresji, a teraz pracuje nad trzema książkami poświęconymi terapii skoncentrowanej na współczuciu.
ANNA LAVENDER – główna psycholożka kliniczna w South London and Maudsley NHS Foundation Trust. Ma ponad dwudziestoletnie doświadczenie w zakresie terapii i superwizji poznawczobehawioralnej. Jest również wykwalifikowaną terapeutką i superwizorką terapii schematów. Prowadzi szkolenia dla psychologów poświęcone procesom interpersonalnym w terapii. Ma duże doświadczenie w pracy z osobami dotkniętymi zaburzeniami osobowości. Z ramienia Wielkiej Brytanii współprowadziła międzynarodowe badanie dotyczące wykorzystania grupowej terapii schematów w leczeniu zaburzenia osobowości typu borderline. Jest współautorką książek _The Oxford guide to metaphors in CBT_ oraz _The therapeutic relationship in CBT._
CHRISTOPHER WILLIAM LEE – prowadzi prywatną praktykę i jest adiunktem na University of Western Australia. Jest trenerem certyfikowanym przez International Society of Schema Therapy i EMDR International Association. Prowadzi warsztaty dla terapeutów z terapii schematów i terapii traumy na całym świecie. Jest autorem artykułów poświęconych badaniom nad zaburzeniami osobowości, oceną schematów i zaburzeniem stresowym pourazowym. Został uhonorowany dwiema nagrodami przez International Society for Traumatic Stress Studies i trzema przez International EMDR Association za wysokie standardy badawcze – pierwszą w 1999 roku, a ostatnią w 2019 roku. W 2011 roku otrzymał nagrodę Ian Campbell Memorial Award przyznawaną przez Australian Psychological Society za naukowo-praktyczny wkład w rozwój psychologii klinicznej w Australii. Obecnie jest głównym badaczem w dwóch międzynarodowych, wieloośrodkowych randomizowanych badaniach z grupą kontrolną, jednym poświęconym terapii złożonego PTSD, a drugim – wykorzystaniu terapii schematów w leczeniu zaburzenia borderline. Był koordynatorem ds. badań naukowych w zarządzie International Society of Schema Therapy.
GEORGE LOCKWOOD – dyrektor Schema Therapy Institute Midwest w Kalamazoo, członek założyciel Academy of Cognitive Therapy. W 1982 roku ukończył staż podoktorski z zakresu terapii poznawczej pod kierunkiem Aarona Becka. Przeszedł szkolenie z psychoterapii psychoanalitycznej i podejścia opartego na teorii relacji z obiektem. Jest certyfikowanym (stopień zaawansowany) terapeutą, trenerem i superwizorem terapii schematów. Przez osiem lat był członkiem zarządu International Society of Schema Therapy. Jest autorem wielu artykułów i rozdziałów w książkach na temat terapii poznawczej i terapii schematów. Odegrał istotną rolę w opracowaniu i walidacji dwóch nowych konstruktów terapii schematów (schematów pozytywnych oraz podstawowych negatywnych i pozytywnych wzorców rodzicielskich), a także trzech dotyczących ich kwestionariuszy. Przeszedł szkolenie u Jeffreya Younga, z którym współpracuje od 1981 roku (był zaangażowany w prace nad terapią schematów od wczesnego etapu). Od ponad trzydziestu pięciu lat prowadzi prywatną praktykę terapeutyczną.
OFFER MAURER – doktor psychologii, dyrektor The New Wave in Psychotherapy Program w Hertzeliya Interdisciplinary Center, współzałożyciel i współdyrektor Israeli Institute for Schema Therapy. Był przewodniczącym Israeli Forum for Relational Psychoanalysis and Psychotherapy. Wygłasza gościnnie wykłady w ramach różnych międzynarodowych programów dotyczących tematyki LGBT i seksualności, terapii schematów oraz integracji psychoterapii. Jest założycielem i dyrektorem Gay-Friendly Therapists Team, pierwszego przyjaznego osobom homoseksualnym instytutu psychoterapii w Izraelu. Mieszka i pracuje w Nowym Jorku, gdzie prowadzi indywidualny i grupowy coaching oparty na zasadach terapii schematów.
TIJANA MIROVIĆ – doktorka psychologii klinicznej, certyfikowana (stopień zaawansowany) przez International Society of Schema Therapy terapeutka i superwizorka terapii schematów, terapeutka systemowej terapii rodzin i racjonalnoemotywnej terapii behawioralnej (Associate Fellow of Albert Ellis Institute). Była profesorką nadzwyczajną na uniwersytecie, obecnie prowadzi ośrodek terapeutyczny w Belgradzie. Zarówno pracę magisterską, jak i pracę doktorską poświęciła terapii schematów. Opublikowała szereg artykułów na temat wczesnych nieadaptacyjnych schematów oraz ich związku z traumą społeczną, funkcjonowaniem rodziny, przywiązaniem i różnymi objawami. Wielokrotnie prezentowała terapię schematów na wykładach i konferencjach na terenie byłej Jugosławii, napisała też pierwszą książkę na ten temat w języku serbskim. Wzbudziło to zainteresowanie tym podejściem terapeutycznym i doprowadziło do otwarcia Schema Therapy Centre w Belgradzie, pierwszego akredytowanego ośrodka szkoleniowego terapii schematów w regionie. W ramach działalności tego ośrodka Mirović prowadzi szkolenia i superwizję z terapii schematów w Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowinie, Czarnogórze i Słowenii.
STIRLING MOOREY – psychiatra w South London and Maudsley NHS Trust, gdzie wcześniej kierował wydziałem psychoterapii; wizytujący starszy wykładowca w Institute of Psychiatry, Psychology and Neuroscience. Kierował wydziałami psychoterapii w szpitalach Barts i Maudsley. Ma bogate doświadczenie w terapii osób o złożonych objawach depresji i lęku. Jest współtwórcą programu studiów podyplomowych z terapii poznawczobehawioralnej w Institute of Psychiatry, Psychology and Neuroscience. Ma również ponad trzydziestoletnie doświadczenie w szkoleniu i superwizji specjalistów terapii poznawczobehawioralnej. Prowadzi szkolenia z terapii poznawczoanalitycznej, terapii schematów i terapii poznawczej opartej na uważności. Regularnie wygłasza wykłady na temat zakłóceń przymierza terapeutycznego i na temat relacji superwizyjnej. Jego zainteresowania badawcze obejmują psychoonkologię. Jest współautorem książki _The Oxford guide to CBT for people with cancer_. Do ważnych publikacji jego autorstwa należy też rozdział _Is it them or is it me? Transference and countertransference in CBT_ w książce _How to become a more effective CBT therapist_.
LIMOR NAVOT – ukończyła studia magisterskie z psychologii klinicznej i wychowawczej na Hebrew University w Jerozolimie. Przez kilka lat pracowała jako psycholożka w więziennictwie, gdzie zdobyła duże doświadczenie w diagnozie i terapii sprawców poważnych, brutalnych przestępstw, a także w terapii zaburzeń osobowości. Aktywnie działa w środowisku terapeutów schematów, prowadząc wykłady i warsztaty na międzynarodowych konferencjach. Kieruje programem SafePath Israel, w ramach którego prowadzi szkolenia i superwizję z SafePath, metody pracy z zespołami opartej na zasadach terapii schematów. Ma prywatną praktykę w Maastricht.
ANNA OLDERSHAW – psycholożka kliniczna specjalizująca się w terapii skoncentrowanej na emocjach. W tym nurcie prowadzi terapię i superwizję. Jest członkinią International Society for Emotion Focused Therapy. Wraz z Lesliem Greenbergiem i Robertem Elliottem organizuje szkolenia z zakresu terapii skoncentrowanej na emocjach w Emotion Focused Therapy Institute w brytyjskim Salomons Institute for Applied Psychology. Jeszcze przed ukończeniem szkolenia klinicznego obroniła doktorat poświęcony tematyce jadłowstrętu psychicznego i emocji; ma na koncie wiele publikacji na ten temat. Obecnie pracuje w NHS Eating Disorder Service. W 2016 roku otrzymała stypendium National Institute of Health Research na opracowanie i zweryfikowanie skuteczności skoncentrowanej na emocjach terapii dla osób dorosłych z jadłowstrętem psychicznym (SPEAKS), nad czym pracuje wspólnie z Helen Startup i Tonym Lavenderem.
POUL PERRIS – lekarz, certyfikowany psychoterapeuta i superwizor, dyrektor Swedish Institute for CBT and Schema Therapy w Sztokholmie. Jest założycielem International Society of Schema Therapy, którego był przewodniczącym w latach 2008–2010. Z kolei w latach 2010–2016 był przewodniczącym Swedish Association for Cognitive Behavioural Therapies. Szkolił się z terapii schematów u Jeffreya Younga, który był też jego superwizorem. Jest certyfikowanym terapeutą, superwizorem i trenerem terapii schematów. Prowadzi terapię indywidualną i terapię par. Specjalizuje się w leczeniu zaburzeń osobowości oraz złożonych problemów w związku. Jest autorem podręcznika terapii schematów w języku szwedzkim, a także współautorem kilku rozdziałów w anglojęzycznych podręcznikach z tej dziedziny. Od przeszło dziesięciu lat szkoli oraz superwizuje terapeutów poznawczobehawioralnych i terapeutów schematów z całego świata.
ESHKOL RAFAELI – psycholog kliniczny (w Stanach Zjednoczonych i Izraelu), profesor na wydziale psychologii i w programie neurobiologii na Bar-Ilan University w Ramat Ganie, a także badacz w Barnard College na Columbia University. Jest dyrektorem laboratorium Affect and Relationships, które bada procesy zachodzące w bliskich związkach oraz procesy afektywne i interpersonalne w psychopatologii i psychoterapii. Jest terapeutą schematów, odkąd w 2002 roku dołączył do Cognitive Therapy Center of New York Jeffreya Younga; później został superwizorem w nowojorskim programie, a po przeprowadzce do Izraela w 2009 roku współzałożył Israeli Institute of Schema Therapy. Prowadzi superwizję, a także wygłasza wykłady i publikuje prace poświęcone terapii schematów. Wraz z Davidem Bernsteinem i Jeffreyem Youngiem jest autorem książki _Psychoterapia skoncentrowana na schematach_. Napisał też rozdziały do książek _Working with emotion in cognitive behavioral therapy_ oraz _The Self in understanding and treating psychological disorders_. Jest członkiem zespołów redakcyjnych kilku czasopism, między innymi „Psychotherapy Research”, „Behavior Therapy” i „Journal of Research in Personality”.
DAN ROBERTS – terapeuta poznawczy i certyfikowany (stopień zaawansowany) terapeuta schematów. Prowadzi prywatną praktykę w Londynie, gdzie pracuje z osobami dorosłymi z traumą rozwojową i ostrą oraz innymi złożonymi problemami psychicznymi. Obok terapii schematów przeszedł szkolenie z poradnictwa humanistycznego, psychoterapii integracyjnej i terapii poznawczej. Jest założycielem Schema Therapy Skills, gdzie organizuje szkolenia i warsztaty dla terapeutów z Wielkiej Brytanii. Zanim został terapeutą, przez ponad dekadę był dziennikarzem zajmującym się tematyką zdrowia i pisał dla wielu czołowych brytyjskich gazet i czasopism. Nadal pisuje artykuły na temat psychologii i psychoterapii. Na swojej stronie internetowej oraz w innych mediach stara się destygmatyzować problemy psychiczne.
FLORIAN RUTHS – psychiatra w londyńskim szpitalu Maudsley oraz trener i superwizor terapii poznawczobehawioralnej. Od 2014 roku współprowadzi Maudsley Schema Therapy Service. Z ramienia Wielkiej Brytanii jest zaangażowany w międzynarodowe, wieloośrodkowe randomizowane badanie z grupą kontrolną, które dotyczy skuteczności grupowej terapii schematów w leczeniu zaburzenia osobowości typu borderline (badaczem głównym jest Arnoud Arntz). Interesuje go wpływ cech osobowości z wiązki B na relację dziecko – rodzic; opracował oparty na schematach model osłabienia przywiązania. W Maudsley Mindfulness Service przez piętnaście lat prowadził wraz ze Stirlingiem Mooreyem grupy terapii poznawczej opartej na uważności dla osób z przewlekłą depresją i zaburzeniami lękowymi. Opracował oparty na zasadach tejże terapii program poprawy dobrostanu i odporności dla przedstawicieli służby zdrowia. Prowadzi zajęcia z terapii poznawczobehawioralnej i terapii poznawczej opartej na uważności dla studentów studiów magisterskich w Londynie i Kencie. Jest autorem publikacji poświęconych terapii poznawczej opartej na uważności, lękowi i depresji.
RACHEL SAMSON – psycholożka kliniczna, współdyrektorka Centre for Schema Therapy Australia. Ma duże doświadczenie w pracy z klientami indywidualnymi, parami i rodzinami ze złożonymi problemami psychicznymi. Interesuje się klinicznym zastosowaniem teorii przywiązania w ciągu życia człowieka. Szkoliła się w różnych krajach w zakresie oceny przywiązania rodzic – dziecko oraz wrażliwości matczynej w duchu podejścia Johna Bowlby’ego i Mary Ainsworth. Uzyskała międzynarodowy certyfikat terapeutki schematów (stopień zaawansowany) International Society of Schema Therapy. Prowadzi seminaria i warsztaty, publikuje prace naukowe oraz występuje na krajowych i międzynarodowych konferencjach z zakresu terapii schematów, przywiązania i wysokiej wrażliwości. Na międzynarodowej konferencji International Society of Schema Therapy, która odbyła się w 2018 roku w Amsterdamie, zaprezentowała wraz z Jeffreyem Youngiem i George’em Lockwoodem rozszerzony model terapii schematów dla pacjentów wysoko wrażliwych i reaktywnych emocjonalnie (w ramach warsztatów _Sweeping life transformations: The further reaches of schema therapy_).
IDA SHAW – certyfikowana przez International Society of Schema Therapy (stopień zaawansowany) terapeutka, trenerka i superwizorka indywidualnej oraz grupowej terapii schematów, a także terapii schematów dzieci i młodzieży. Założycielka i współdyrektorka Indianapolis Center of the Schema Therapy Institute Midwest, oferującego zatwierdzone przez International Society of Schema Therapy programy certyfikacyjne w zakresie indywidualnej i grupowej terapii schematów dorosłych oraz terapii schematów dzieci i młodzieży. Międzynarodowa trenerka i superwizorka terapii schematów. Jest współautorką trzech książek poświęconych temu podejściu terapeutycznemu, które przetłumaczono na wiele języków, a także licznych rozdziałów w książkach. Jest dyrektorką ds. szkoleń w Center for Borderline Personality Disorder Treatment and Research na Indiana University School of Medicine and Eskenazi Health. Pełni tę samą funkcję w międzynarodowym programie badawczym (prowadzonym w pięciu krajach), który ma na celu przetestowanie skuteczności grupowej terapii schematów w leczeniu zaburzenia osobowości typu borderline, w holenderskich badaniach nad adaptacją grupowej terapii schematów do leczenia unikowego zaburzenia osobowości i fobii społecznej oraz w badaniach nad indywidualną terapią schematów w leczeniu dysocjacyjnego zaburzenia tożsamości. Przewodniczy grupie roboczej International Society of Schema Therapy ds. terapii schematów dzieci i młodzieży, która określiła standardy certyfikacji w tej dziedzinie. Wniosła ogromny wkład w rozwój doświadczeniowych interwencji terapii schematów. Wraz z Joan Farrell opracowała i przetestowała model grupowej terapii schematów, który jest obecnie stosowany na całym świecie.
SUSAN SIMPSON – psycholożka kliniczna, dyrektorka Schema Therapy Scotland, certyfikowana (stopień zaawansowany) terapeutka, trenerka i superwizorka terapii schematów. Prowadzi specjalistyczne szkolenia z terapii schematów w leczeniu zaburzeń osobowości, zaburzeń odżywiania i zaburzenia stresowego pourazowego w Wielkiej Brytanii oraz innych krajach. W latach 2018–2020 piastowała stanowisko sekretarz zarządu International Society of Schema Therapy. Jest autorką wielu prac na temat zastosowania terapii schematów w przypadku złożonych zaburzeń odżywiania. Jej nowsze publikacje są poświęcone roli wczesnych nieadaptacyjnych schematów i trybów w wypaleniu zawodowym psychoterapeutów. Jest też współredaktorką książki _Schema therapy for eating disorders_. Obecnie pracuje na część etatu w szkockiej służbie zdrowia, a także jest adiunktką na University of South Australia.
HELEN STARTUP – psycholożka kliniczna, współdyrektorka wydziału psychologii Sussex Partnership NHS Eating Disorders Service. Pracuje naukowo i pełni honorową funkcję starszej wykładowczyni na Sussex University. Zanim przeszła szkolenie kliniczne, obroniła doktorat z psychologicznych mechanizmów lęku i zamartwiania się. Regularnie pisuje artykuły do czasopism akademickich. Wspólnie z innymi badaczami zgłosiła cztery wieloośrodkowe randomizowane badania z grupą kontrolną mające przetestować interwencje dotyczące różnych aspektów psychopatologii (psychoza, zaburzenia odżywiania, zaburzenia osobowości). Jest współautorką książki _Cognitive interpersonal therapy workbook for treating anorexia nervosa_, poświęconej interwencji psychologicznej uznanej przez National Institute for Health and Care Excellence. Jest certyfikowaną terapeutką i superwizorką poznawczobehawioralną oraz certyfikowaną terapeutką schematów (stopień zaawansowany). Wraz z Janisem Briedisem kieruje ośrodkiem Schema Therapy School UK Ltd., który oferuje specjalistyczne warsztaty i szkolenia certyfikujące z zakresu terapii schematów na terenie Wielkiej Brytanii.
OLIVIA THRIFT – certyfikowana (stopień zaawansowany) terapeutka, trenerka i superwizorka terapii schematów, doświadczona terapeutka terapii skoncentrowanej na współczuciu oraz certyfikowana nauczycielka uważności i jogi. Pochodzi z Wielkiej Brytanii, gdzie przez ponad piętnaście lat pracowała jako psycholożka w publicznej służbie zdrowia i zakładach zamkniętych. Specjalizuje się w pracy z osobami zmagającymi się z zaburzeniami osobowości i traumą złożoną. Obecnie mieszka w Kalifornii, gdzie pracuje jako superwizorka i instruktorka w California Schema Therapy Training Program. Współpracuje również z San Francisco DBT Center oraz prowadzi zdalnie psychoterapię i superwizję w ramach założonej przez siebie w Wielkiej Brytanii praktyki The Psychology Company. Jest autorką artykułów naukowych poświęconych zagadnieniom tożsamości i traumy.
CHRISTINA VALLIANATOU – ukończyła studia magisterskie z psychologii na University of Wales w Cardiff, a doktorat z poradnictwa psychologicznego obroniła na University of Surrey. Jest certyfikowaną (stopień zaawansowany) terapeutką, superwizorką i trenerką terapii schematów oraz terapeutką terapii odwrażliwiania za pomocą ruchu gałek ocznych z ponownym przetwarzaniem. Pracowała w państwowej służbie zdrowia w Wielkiej Brytanii, obecnie prowadzi prywatną praktykę w Atenach. Przez wiele lat prowadziła zajęcia ze studentami w różnych ośrodkach akademickich, w tym zajęcia z terapii schematów w Serbii i Grecji. Ma doświadczenie w leczeniu traumy złożonej, dysocjacji, zaburzeń osobowości i zaburzeń odżywiania. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół terapii schematów, zaburzeń odżywiania i kwestii wielokulturowości w psychoterapii, podobnie jak jej publikacje i wystąpienia na konferencjach.
MICHIEL VAN VREESWIJK – psycholog kliniczny, certyfikowany przez International Society of Schema Therapy terapeuta, superwizor i trener terapii schematów, a także certyfikowany terapeuta i superwizor terapii poznawczobehawioralnej. Dyrektor holenderskiego instytutu zdrowia psychicznego G-kracht psychomedisch centrum BV. Prowadzi warsztaty i superwizje z terapii schematów w Holandii i poza jej granicami. Szczególnie interesują go grupowa terapia schematów oraz predyktory skuteczności grupowej i indywidualnej pracy w tym podejściu. Jest współautorem kilku ograniczonych w czasie protokołów grupowej terapii schematów, jak również redaktorem i autorem książek, rozdziałów w książkach i artykułów poświęconych temu modelowi terapii, między innymi _The Wiley Blackwell handbook of schema therapy: Theory, research, and practice_ oraz _Mindfulness and schema therapy: A practical guide_.
TÜNDE VANKO – obroniła doktorat z dziedziny psychologii klinicznej i rozwojowej; jest akredytowaną terapeutką poznawczobehawioralną i certyfikowaną (stopień zaawansowany) terapeutką, superwizorką oraz trenerką terapii schematów. W zakresie terapii poznawczobehawioralnej kształciła się na University of Pennsylvania, gdzie w 2007 roku otrzymała stypendium Fulbrighta. W tym samym czasie rozpoczęła szkolenie z terapii schematów u Jeffreya Younga. Jest współzałożycielką i dyrektorką kliniczną Hungarian Schema Therapy Association, które oferowało pierwszy program certyfikacyjny z terapii schematów na Węgrzech. Przez kilka lat pracowała w szpitalu Priory w Londynie. Obecnie dzieli czas między prywatną praktykę w Londynie i kierowanie programami szkoleniowymi Hungarian Schema Therapy Association w Budapeszcie.
REMCO VAN DER WIJNGAART – psychoterapeuta, terapeuta schematów i superwizor kliniczny akredytowany przez International Society of Schema Therapy, którego był wiceprzewodniczącym w latach 2016–2018. Prowadzi prywatną praktykę psychoterapeutyczną w Maastricht. Jako terapeuta poznawczobehawioralny w latach 1996–2000 szkolił się u Jeffreya Younga i korzystał z jego superwizji. Specjalizuje się w pracy z osobami dotkniętymi zaburzeniem osobowości typu borderline, zaburzeniami osobowości z wiązki C, a także zaburzeniami lękowymi i depresją. Od 2000 roku prowadzi szkolenia z terapii schematów na całym świecie. Jest współproducentem i reżyserem _Schema therapy, working with modes_, materiałów DVD uważanych za jedną z podstawowych pomocy w nauce terapii schematów. W 2016 roku wydał kolejne zestawy: _Fine tuning imagery rescripting_ oraz _Schema therapy for the avoidant, dependent and obsessivecompulsive personality disorder_, a w 2018 roku _Schema therapy, step by step_.
JEFFREY YOUNG – twórca terapii schematów i dyrektor Schema Therapy and Cognitive Therapy Institutes of New York. Jest pracownikiem wydziału psychiatrii Columbia University, członkiem założycielem Academy of Cognitive Therapy, a także współzałożycielem International Society of Schema Therapy. Przez ponad dwadzieścia lat prowadził warsztaty dla specjalistów z różnych zakątków świata: Stanów Zjednoczonych, Kanady, Wielkiej Brytanii, Europy, Australii, Chin, Korei Południowej, Japonii, Nowej Zelandii, Singapuru i Ameryki Południowej. Jego talent pedagogiczny jest niezmiennie bardzo wysoko oceniany na całym świecie, o czym świadczy choćby prestiżowa nagroda NEEI Mental Health Educator of the Year. Prowadził warsztaty i wykłady dla tysięcy specjalistów z dziedziny zdrowia psychicznego, co zaowocowało dużym zapotrzebowaniem na dalsze dogłębne szkolenia i superwizje w zakresie terapii schematów. Jest współautorem dwóch międzynarodowych bestsellerów: przeznaczonej dla terapeutów książki _Terapia schematów. Przewodnik praktyka_ oraz poradnika dla pacjentów i laików _Program zmiany sposobu życia_. Obie publikacje zostały przetłumaczone na wiele języków.PODZIĘKOWANIA
Współpraca nad niniejszą książką była przyjemną przygodą. Zainspirowały nas i poruszyły innowacje, umiejętności oraz kliniczne współczucie kryjące się w pracy poszczególnych autorów i ich pacjentów. Nawiązałyśmy nowe przyjaźnie i kontakty zawodowe, a także wiele się nauczyłyśmy od specjalistów w naszej dziedzinie. Co więcej, dowiedziałyśmy się niemało również o własnych strategiach radzenia sobie i własnej rezyliencji! Jako współredaktorki nawiązałyśmy współpracę, która okazała się produktywna i przepełniona humorem. W rezultacie zaprzyjaźniłyśmy się, co jest chyba najprzyjemniejszą częścią tego przedsięwzięcia. Łączymy się w poczuciu podziwu dla ogromu wiedzy i prawdziwych więzi, jakie dostałyśmy od pacjentów, z którymi pracujemy od lat. Jesteśmy zaszczycone, że możemy pracować w tym zawodzie i nawiązywać tak wiele wyjątkowych relacji.
_Helen Startup i Gillian Heath_
więcej..
