-
nowość
-
promocja
Księga magii eterycznej - ebook
Księga magii eterycznej - ebook
Odkryj, czym naprawdę jest eter i jak zmienić energię w zdrowie, siłę i spełnienie. W tym przejrzystym, instruktażowym ebooku Ike Baker prowadzi cię przez nowoczesny system, którego rdzeniem jest magia eteryczna i świadoma praca z energią subtelną. Poznasz zintegrowane podejście łączące hermetyzm, kabałę, taoizm i wedyzm, nauczysz się bezpiecznych rytuałów, technik oddechowych i wizualizacji. Ponad 50 praktycznych ćwiczeń pomoże ci zbudować własną praktykę, wzmocnić ochronę, podnieść wibracje i rozpocząć realną alchemię duchową w codziennym życiu. To nie tylko duchowy przewodnik, ale i narzędzie transformacji – niezależnie od poziomu doświadczenia. Dzięki przystępnej strukturze i unikalnym technikom, książka idealnie nadaje się zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych praktyków.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
Spis treści
Lista ćwiczeń
Przedmowa Ivo Domingueza Jr.
Wstęp
Rozdział 1. Wykorzystanie Ka
Rozdział 2. Sztuka alchemii
Rozdział 3. Spiritus Animatus
Rozdział 4. Mapowanie mikrokosomosu
Rozdział 5. Elementarna jaźń
Rozdział 6. Przebudzenie eteru
Rozdział 7. Dźwięk, kolor i temperatura
Rozdział 8. Wstępne techniki magii eterycznej
Rozdział 9. Techniki rozszerzone
Rozdział 10. Techniki stosowane
Rozdział 11. Rozwój praktyki
Zakończenie
Dodatek A: Wykaz pozycji ciała
Dodatek B: Tabele symboli
Słownik terminów
Bibliografia
Podziękowania
O Autorze
| Kategoria: | Ezoteryka |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-8446-009-2 |
| Rozmiar pliku: | 5,7 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
Skrupulatnie przebadany system praktyk magicznych prezentowany przez Bakera opiera się na starożytnej mądrości, łącząc zasady tradycji hermetycznej, kabalistycznej, wedyjskiej oraz taoistycznej. Ten podręcznik może stać się nieodzowny w twojej praktyce… Wspaniała, kompleksowa monografia, której nie sposób nie docenić.
– BENBELL WEN, autorka książek The Tao of Craft oraz I Ching, The Oracle
Skupiony na pracy z energią, osobistej transformacji oraz wymaganej higienie duchowej, podręcznik ten dostarcza zarówno istotnej perspektywy jak też bogactwa praktycznych ćwiczeń służących doskonaleniu i rozwijaniu własnej praktyki. To odświeżająca, ożywcza i długo wyczekiwana pozycja na rynku!
– DAVID RANKINE, badacz ezoteryczny, mag i autor wielu książek, w tym A Cunning Man’s Grimoire
Księga magii eterycznej w szerokim zakresie przygląda się różnym tradycjom ezoterycznym, aby sformułować jasną i praktyczną definicję energii magicznej. Znaczenie tego opracowania jest kluczowe, ponieważ wiele metod alchemicznych zostało obudowane bardzo skomplikowanym żargonem, przez co wydają się być niedostępne i tajemnicze. Baker umieszcza te koncepcje energii w kontekście zachodniej alchemii, które są jednoznaczne i zrozumiałe.
– NICK FARRELL, autor książki Helios Unbound
Księga magii eterycznej stanowi dogłębną analizę zachodnich tradycji ezoterycznych, oferując czytelnikowi kompleksowe ramy do pracy z subtelnymi energiami. Publikacja dokładnie opisuje szerokie spektrum technik i praktyk wywodzących się zarówno z historycznych jak i współczesnych źródeł w ramach zachodnich tradycji ezoterycznych.
– MAT AURYN, autor książek Psychic Witch, Mastering Magick oraz The Psychic Art of Tarot
Czerpiąc z najstarszych, zachowanych źródeł tekstowych oraz popularnych współczesnych systemów ceremonialnych, Księga magii eterycznej stanowi znacznie bardziej spójny i praktyczny system tego, co starożytni i renesansowi magowie uważali za kwintesencję teurgii, nazywaną photagogią – „przywołaniem światła”.
– JAIME PAUL LAMB, autor książki The Astrological Goetia
Baker pisze w sposób jasny i przystępny. Przedstawia zwięzłe podsumowanie struktur leżących u podstaw systemów magicznych tak Wschodu, jak i Zachodu oraz porównuje je ze sobą. Pomaga czytelnikowi odkryć sposób rozwijania, wzmacniania i kontrolowania magicznych zmysłów, niezbędnych do wykorzystania eterycznej magii w dynamicznej praktyce.
– ISIDORA FORREST, starszy adept hermetyzmu i autorka książki Isis Magic
Baker wyjaśnia formę i funkcję subtelnej energii oraz przedstawia przystępne ćwiczenia, które ułatwiają pracę z energią eteryczną. Będąca kompleksowym połączeniem teorii z praktyką, Księga magii eterycznej to wartościowa pozycja w bibliotece każdego praktyka magii.
– SOROR VELHANES, autorka książki The Planetary Magic Workbook
Mistrzowska synteza wschodnich i zachodnich tradycji ezoterycznych. Baker osiągnął tutaj coś naprawdę niezwykłego… Wyjątkowa struktura tej książki i przejrzyste podejście instruktażowe sprawiają, że nawet złożone zagadnienia związane z energią stają się przystępne dla początkujących, a jednocześnie oferują wiele szczegółowych informacji dla zaawansowanych praktyków. Ta publikacja stanowi ogromny wkład w nowoczesną praktykę magiczną.
– FRATER O. D., twórca kanału YouTube On The Mysteries oraz Magick CirclesPRZEDMOWA
Ike’a Bakera po raz pierwszy spotkałem, kiedy zostałem zaproszony do jego podcastu ARCANVM. Występowałem w takich audycjach już wcześniej i przekonałem się, że niewielu prowadzących potrafi właściwie wyeksponować centralny temat rozmowy i zgłębić powiązania z pokrewnymi zagadnieniami. Ike wiedział jak podejść do tematu i jak poprowadzić rozmowę w sposób, który będzie produktywny i interesujący zarazem. Później spotkaliśmy się jeszcze na jednej z konferencji i jego entuzjazm oraz skupienie na gromadzeniu wiedzy i dzielenia się nią były prawdziwie odświeżające. Obserwując go na przestrzeni lat zauważyłem, jak coraz odważniej eksploruje społeczności i systemy duchowe spoza swego pierwotnego obszaru zainteresowań. Wiedziałem, że to tylko kwestia czasu, aż zacznie pisać.
Na rynku niewiele jest książek, które w jasny i przystępny sposób opisują metody i rytuały pracy z energią, a zwłaszcza takich, które spójnie łączą różne techniki tej pracy. Materiał zawarty w Księdze magii eterycznej Ike’a Bakera ma swoje korzenie w zachodniej magii ceremonialnej, ale też alchemii i innych duchowych ścieżkach, co sprawia, że autor mógł czerpać z szerokiego spektrum źródeł kulturowych i okresów historycznych. Czasami połączenie tak wielu systemów przynosi w efekcie kompilację niezgrabną i o ograniczonej przydatności, jednak w tym przypadku tak nie jest. Cały zawarty w tej książce materiał przenika jedna koncepcja, która porządkuje i nadaje użyteczność różnym praktykom mającym cechy wspólne. Być może niektórzy potencjalni czytelnicy tej publikacji zadadzą sobie pytanie, czy ta lektura wymaga dogłębnej znajomości zachodniej ezoteryki – otóż nie. Jako ktoś, kto od dawna zajmuje się wiedźmiarstwem i posiada duże doświadczenie w tej materii mogę potwierdzić, że temat ten jest tu podany w bardzo przystępny sposób. Jeśli jesteś osadzony w tradycji pogańskiej, wicca czy politeistycznej lub angażujesz się w inną tego typu praktykę myślę, że ta książka może stanowić wyjątkowe i wartościowe źródło, które możesz zaadaptować do własnych potrzeb.
Ike jest adeptem kilku zachodnich tradycji ezoterycznych oraz masonem. Od niemal 20 lat zgłębia dziedzinę ezoteryki i czerpie wiedzę od wielu różnych nauczycieli. Jego zainteresowania wykraczają poza sferę czysto intelektualną: wykorzystuje on zdobytą wiedzę również do osobistego rozwoju i wzmocnienia swego dobrostanu. Duża część jego pracy skupia się na budowaniu mostów pomiędzy praktykami, uczonymi i członkami uduchowionych społeczności w celu dostosowania najlepszych metod z przeszłości do obecnych czasów wielkiej zmiany. Mam nadzieję, że ta publikacja otworzy drogę zarówno nowicjuszom jak i tym, którzy stracili wiarę w możliwość odkrycia nowych powiązań pomiędzy różnymi systemami magii.
Polecam czytać tę książkę bez pośpiechu, tak, by jak najlepiej wykorzystać zawartą w niej wiedzę. Podczas lektury zatrzymuj się nad fragmentami, które przykują twoją uwagę i pomyśl o tym, w jaki sposób ich treść odnosi się do twojej praktyki, paradygmatów i przekonań. Po przeczytaniu każdego rozdziału podsumuj swoje spostrzeżenia i jeśli masz na to ochotę, wynotuj najbardziej istotne wnioski. Przyjrzyj się uważnie każdemu ćwiczeniu, metodzie czy rytuałowi opisanymi w tej książce i postaraj się zrozumieć ich działanie, zanim je zastosujesz. Pod koniec lektury możesz spróbować opracować własny rytuał wykorzystujący niektóre opisane tu techniki, dopasowując go do wybranego przez siebie systemu. Tego typu książki przeznaczone są do pracy z ich treścią i uważam że niniejsza publikacja ma bardzo wiele do zaoferowania tym, którzy zechcą podjąć tę pracę.
– Ivo Dominguez Jr., autor książki Practical Astrology for Witches and PagansWSTĘP
We wschodnich szkołach ezoterycznych istnieje dobrze rozwinięta, zarówno w formie tekstowej jak i praktycznej, tradycja teorii energii i jej kultywowania. Tego samego nie można jednak powiedzieć o tradycjach zachodniego ezoteryzmu. Niektórzy twierdzą, że taki system istnieje w ramach zachodniego paradygmatu magicznego. Jednak jest on bardzo niejasny i praktycznie nieistniejący w kanonach tekstowych, które nie ujawniają zbyt wiele na temat jego działania czy tego, jak można go rozwijać w kontekście zachodnich tradycji magicznych. Mówi się, że zachodni system magicznej energetyki jest tak bardzo niedostępny, aby potężne sekrety, które w sobie kryje, nie stały się narzędziem potencjalnych nadużyć. Obecnie jesteśmy świadkami bezprecedensowego wzrostu zainteresowania ceremonialną magią, metodami uzdrawiania energetycznego oraz okultyzmem. Jeżeli rzeczywiście ta magia przeniknęła już do mainstreamu, dlaczego by nie podjąć działań, które będą sprzyjały dogłębnemu i praktycznemu zrozumieniu najbardziej podstawowych i kluczowych technik oraz mechanizmów magii? Stworzenie systemu umożliwiającego powszechny dostęp do tej siły oraz jej wykorzystanie jest moim osobistym projektem, nad którym pracuję od ponad dekady.
W tej publikacji szeroko opisuję i wyjaśniam to, czym dokładnie jest eteryczna energia i w jaki sposób możemy z niej korzystać. Przeanalizujemy jej historię w kontekście ezoterycznych szkół filozoficznych zarówno Wschodu jak i Zachodu oraz opracujemy dobrze rozwinięty model teoretyczny, który pomoże nam w bezpiecznym obcowaniu z tą energią. Wreszcie zaczniemy z nią pracować, na wielu poziomach. Dlatego pierwszym pytaniem, na które powinniśmy sobie odpowiedzieć jest…
CZYM JEST ENERGIA?
Energia została zdefiniowana jako zdolność do wykonania danej pracy. Taka definicja mówi nam nieco o samej naturze energii, ale nie precyzuje czym dokładnie jest. Einstein w swoim słynnym równaniu związanym z teorią względności (E=mc²) zrównał energię z masą, przedstawiając jednocześnie istotną koncepcję, która mówi o tym, że energia jest wibracją – ruchem – a każdy ruch wymaga czegoś, co może zostać poruszone. Przykładem może być tutaj energia kaloryczna lub cieplna, która zwiększa prędkość poruszania się cząsteczek i generuje to, czego doświadczamy jako uczucie gorąca. W rzeczywistości nie możemy dokładnie zdefiniować energii jako substancji, chociaż rozumiemy, że nie może być ona zniszczona, a jedynie przekształcona, o czym mówi nam pierwsze prawo termodynamiki i zasada zachowania energii. Na potrzeby niniejszej publikacji energię określimy jako podstawową jednostkę połączenia siły i formy. W takim rozumieniu energia jest bardziej zjawiskiem niż substancją, ale jednocześnie wykorzystuje materię, wprawiając ją w ruch. W przypadku energii potencjalnej, zjawisko to wymaga nagromadzenia i zmagazynowania potencjału. Przez długie lata istniała teoria wysuwana przez różnych naukowców, w tym jej twórcę Heinricha Hertza (1857–1894) czy Nikolę Tesla (1856–1943), która tłumaczyła działanie różnych form energii (np. elektryczności, światła, dźwięku, itp.). Teoria ta mówiła o sile przenikającej wszelką substancję i materię, która umożliwia istnienie tych wszystkich energetycznych zjawisk. Siła ta nosiła nazwę eter.
ETER
I tak dochodzimy do kolejnego pytania: „Czym jest eter?”. Platon niejako przewidując powstanie tej naukowej koncepcji, w swoim dialogu filozoficznym Kratylos napisał: „ to dlatego «Aêr» nazywa się, że «aírei» (unosi) to co spoczywa w ziemi. A może dlatego, że «aeì rheî» (zawsze płynie), albo że powiew wiatru powstaje z jego ruchu?… Eter (aithér) rozumiem tak, że «aeì theî perì tòn aéra rhéōn» (stale przemieszcza się wokół powietrza płynąc) – zasługiwałby więc na nazwę «aeitheér» (stale przemieszczający się)”¹.
Substancja eteru była również rozpoznawana w jogistycznych tradycjach starożytnych Indii, gdzie nazywano ją akasza. Akasza była rozumiana jako substancja ułatwiająca wyrażanie różnych tattva, czyli żywiołów. Rama Prasad w swoim klasycznym dziele Subtelne siły natury będącym wprowadzeniem do tematyki żywiołów w wedyjskiej kosmologii, napisał „To z Akaszy każda forma pochodzi i to w Akaszy każda forma żyje. Akasza jest pełna form w ich potencjalnym stanie”².
W tym sensie eter może być postrzegany jako pole lub podstawowy substrat energetyczny, poprzez który przejawiają się wszystkie formy energii. Jego charakter jest zmienny i ze stanu nieokreślonego lub utajonego można go przekształcić w stan określony. Można z niego wydobyć pewne konkretne, ukryte cechy i nadać im określony wyraz. Marsilio Ficino, florencki tłumacz i erudyta epoki Renesansu, autor przekładu Corpus Hermeticum oraz dzieł Platona i filozofów neoplatońskich, nazywał eter „kwintesencją” lub piątym żywiołem. Określał go również mianem „ducha” i wskazywał na jego „ognistą i gwiezdną natur攳. Ficino postrzegał tę energię jako rodzaj ciała niebieskiego, które pełni funkcję pośrednika pomiędzy fizycznym aspektem danej rzeczy a wyższym planem istnienia, wykraczającym poza fizyczną manifestację.
Istnieje bardzo wiele nazw tej energii, ale na potrzeby lepszego zrozumienia tematu i ułatwienia komunikacji myślę, że warto jest ujednolicić pewne terminy. W tej publikacji termin „eter” odnosi się do subtelnej, życiodajnej energii, która przenika, ożywia i istnieje wewnątrz, ale też na zewnątrz fizycznego ciała. Energia ta może być kultywowana i kierowana, ale w większości przypadków musi najpierw wydarzyć się coś, co umożliwi interakcję z tą energią. Opowiadam o tym w tej książce i pokazuję jak intencjonalnie do tego doprowadzić.
Trzecim pytaniem jest, „Skąd wiemy, czym jest eter?”. Odpowiedź znajdziemy na przestrzeni tysięcy lat istnienia ludzkości. W najstarszych zachowanych tekstach historycznych i dziełach sztuki znajdujemy ślady tradycji magii naturalnej, która ucieleśnia metafizykę oraz praktyczne zastosowania zapisane w obrazach i symbolach. Do nas należy rozszyfrowanie tych symboli, ponieważ przez większą część historii ludzkości nie istniał żaden uniwersalny naukowy język, za pomocą którego przekazywano by wiedzę o tych sprytnie ukrytych naturalnych prawach. W tej publikacji przywołam niektóre historyczne źródła, aby przybliżyć kontekst i pogłębić nasze zrozumienie eteru oraz sposobów jego wykorzystania.
Dlaczego i jak?
Czwarte pytanie brzmi: „Dlaczego to takie ważne?”. Posłużmy się analogią motoryzacyjną. Czy kierowca musi mieć wiedzę o samochodach, by je prowadzić? Z pewnością powinien orientować się w kilku ogólnych kwestiach, takich jak na przykład różnica pomiędzy automatyczną a manualną skrzynią biegów, czy jak zmienić koło w razie uszkodzenia opony, jednak wiedza ta niekoniecznie przekładać się będzie na to, że dana osoba jest świetnym kierowcą. A co jeśli osoba taka wie nieco więcej o działaniu maszyny – technologii – której używa. Taka pogłębiona wiedza może być przydatna podczas wyboru takiego auta, które będzie najlepiej dopasowane do indywidualnych potrzeb tej osoby i tym samym pozwoli jej dotrzeć do celu najkrótszą drogą, oszczędzając czas i energię. Mówimy tu o mocy i wydajności. Dalej, co, jeśli kierowca będzie chciał zmodyfikować swój pojazd tak, aby jak najlepiej dostosować wrażenia z jazdy do specyfiki swoich codziennych tras i potrzeb? Co, jeśli taki kierowca będzie musiał dokonać pewnych technicznych modyfikacji „w biegu” lub zapragnąłby stworzyć jakąś istotną innowację? Z pewnością potrzebowałby do tego wiedzy praktycznej i głębszego zrozumienia tematu. Podobnie jest z magią. Możemy tylko zyskać kiedy lepiej poznamy siły, które wykorzystujemy w naszej magicznej praktyce ponieważ to właśnie one stanowią naszą duchową technologię.
I tak dochodzimy do ostatniego pytania, które musi być zadane: „W porządku, zatem jak możemy tego użyć?”. W literaturze poświęconej magii jak i w magicznej praktyce wyróżniamy kilka etapów inicjacji, które muszą nastąpić zanim będziemy mogli w pełni wykorzystać eteryczną energię i wejść z nią w interakcję w naszym osobistym mikrokosmosie, ale też w świecie zewnętrznym. Temu tematowi poświęcone są dwa ostatnie rozdziały tej książki. W naszych badaniach i praktyce związanej z eteryczną energią teoria będzie miała ogromne znaczenie, ponieważ obcowanie z tą energią ma odnawiający wpływ na nasze życie. Zaczniemy rzeczywiście pracować nad naszymi energetycznymi sygnaturami i przekształcać je, a wówczas często pojawiają się (w większym lub mniejszym stopniu) życiowe doświadczenia o destruktywnym charakterze. Jednak jest to nieunikniona część naszej pracy, a pominięcie tego aspektu oznaczałoby wprowadzenie praktyków w trudny obszar bez niezbędnych środków ostrożności, co byłoby nieetyczne i karmicznie głupie. W związku z tym omówimy również sposoby ograniczania tych zagrożeń oraz doskonalenia dalszego rozwoju i kontroli naszej osobistej eterycznej energii.
WSCHÓD I ZACHÓD
W pierwszych latach XXI wieku zainteresowałem się religioznawstwem porównawczym co nieuchronnie doprowadziło mnie do badań zarówno zachodniego jak i wschodniego ezoteryzmu i ostatecznie zostałem wtajemniczony w tradycję zachodniej magii ceremonialnej oraz wschodnich metod leczenia energią. Owe inicjacje odbyły się w odstępie zaledwie tygodnia od siebie. W miarę upływu czasu i coraz lepszego poznawania tych tradycji, dostrzegałem coraz wyraźniej pewne nieuniknione podobieństwa. Z czasem zacząłem rozumieć każdy z tych systemów jako szczególny wyraz tej samej holistycznej rzeczywistości – były to dwie strony tej samej monety. Podobieństwa te stanowią niezbity dowód istnienia jednej podstawowej filozofii bytu i magii, którą najzwięźlej można podsumować w następujący sposób:
• Każda istniejąca rzecz stanowi miniaturowy wszechświat – w każdej możliwej permutacji istnienia zawarte są cechy żywiołów i gwiazd.
• Aspekt żywiołów każdej rzeczy jest obecny w jej fizycznej (a w przypadku człowieka również psychologicznej) budowie. Aspekt kwintesencyjny czy eteryczny jest mniej widoczny, ale stanowi istotny element ożywiający lub animujący dany byt.
• Praktyk może wprowadzać fizyczne i duchowe zmiany poprzez świadome wykorzystanie i przekierowanie tych sił, a zwłaszcza siły eterycznej.
• Siła eteryczna jest czymś rzeczywistym i namacalnym, co można wyczuć jednym lub wieloma fizycznymi zmysłami.
• Centrami dowodzenia będącymi źródłem tych zmian są umysł i serce praktyka.
• Siła eteryczna jest źródłem większości tego, co nazywamy magią.
Zarówno we wschodnich jak i zachodnich tradycjach, w które zostałem wtajemniczony, siłę tę określano różnymi nazwami: qi, ki, prana, ruach, azoth, światło i wieloma innymi, ale wszystkie one odnoszą się do podobnej koncepcji: pola energii wewnątrz i na zewnątrz wszystkiego, co istnieje, które wspiera i podtrzymuje witalność każdego takiego istnienia – siłę życiową. Pole to może być źródłem zarówno zdrowia, jak i choroby, oraz może wpływać na nasze stany psychoemocjonalne, a także reagować na takie stany. Potrafi odbierać wrażenia oraz przekazywać je fizycznemu organizmowi. Można sprawić, że pole to wykroczy poza swoje normalne granice oddziaływania i zacznie działać na odległość, można również przenieść je pomiędzy różnymi materialnymi obiektami lub przestrzeniami.
JAK KORZYSTAĆ Z TEJ KSIĄŻKI
Uważam, że poznanie i świadome, celowe wykorzystanie tej energii, jest jednym z najważniejszych czynników skutecznej i potężnej praktyki magicznej, a także ogólnego zdrowia i dobrostanu osoby praktykującej. Na kolejnych stronach tej publikacji przedstawię historyczne dowody, które nie tylko poszerzają naszą wiedzę, ale też dają nam ogromny wgląd w to, jak można kontrolować i kierować tą energią. Prześledzimy historyczne korzenie tego zjawiska, docierając do punktu, w którym pojawiło się ono w zachodnich tradycjach ezoterycznych stanowiących podstawę wszystkich współczesnych form magii. Najciekawsze jest to, że nie będzie to jedynie zwykła lekcja historii! Przeanalizuję również sprawdzone modele teoretyczne oraz praktyczne zastosowania zdolności do wykrywania tej energii, przejmowania nad nią świadomej kontroli oraz kultywowania i kierowania nią w magicznych celach poprzez rytuały, pracę z oddechem, ruchy ciała oraz techniki i ćwiczenia wizualizacyjne. Układ tej książki można podzielić na trzy części: historia, teoria i praktyka. Publikację tę można by w zasadzie nazwać wstępnym podręcznikiem do tego, co nazywam magią eteryczną. Osoba chcąca rozpocząć praktykę niekoniecznie musi się dokładnie wgłębiać w historyczny kontekst tego zjawiska. Nie musisz czytać tej książki w żadnym szczególnie określonym porządku. Wręcz zachęcam do selektywnego wyboru tych fragmentów, które wydadzą się najbardziej interesujące czytelnikowi. Zalecam jednak, by przed rozpoczęciem ćwiczeń praktycznych zapoznać się choć w minimalnym stopniu z informacjami teoretycznymi.
Jako podręcznik, niniejsza publikacja opisuje kompletną praktykę magii eterycznej, która może być wykorzystywana jako odrębny, samodzielny system. Jednak równie dobrze książka ta może posłużyć obecnym praktykom jako narzędzie wspierające i pogłębiające ich wiedzę na temat różnych rodzajów magii, pozwalając im włączyć do swojej praktyki te techniki, które uznają za wartościowe. Być może nawet znajdzie się ktoś, kto na podstawie opisanych tu technik i ćwiczeń zacznie opracowywać własne rytuały. Niektóre techniki przedstawione w tej książce mogą wydawać się znajome doświadczonym praktykom, ale sam rozwój eterycznych zmysłów, doskonale wykształcona zdolność do przemieszczania energii oraz koncepcyjna mapa pola eterycznego osoby praktykującej stanowią innowacje w stosunku do znanych systemów i w ogromnym stopniu wspierają uzdrowienie, intuicję oraz osobistą moc i magię. Ta synteza rytualnej praktyki, wizualizacji i pracy z energią przekształca naszą magię z czegoś, co robimy, w coś, czego stajemy się ucieleśnieniem.
Mając to wszystko na uwadze, przejdźmy do naszego badania energii eterycznej, zaczynając od jednego z najważniejszych źródeł zachodnich tradycji magicznych: starożytnego Egiptu.ROZDZIAŁ 1
WYKORZYSTANIE KA
Magia jest siłą tak potężną, że starożytni Egipcjanie wynieśli ją do rangi boskości i czcili w postaci Heka, boga magii. Heka miał dla ówczesnych ogromne znaczenie i często umieszczano go na hieroglifach w towarzystwie innych bóstw na pokładzie słonecznej łodzi Boga Słońca Ra, która przemierza niebiosa za dnia, a nocą żegluje w zaświatach. Dla Egipcjan włączenie Heka – magii – do tego dostojnego orszaku oznaczało, że był on niezbędny do stworzenia i podtrzymania istnienia całego świata.
KA
W starożytnym Egipcie fizyka i metafizyka stanowiły nierozerwalną całość. Duchowe zasady były wszechobecne w przejawach rzeczy materialnych, ożywiając je pewnymi ukrytymi lub „okultystycznymi” mocami. Jednym z obowiązków Egipskich kapłanów było odkrywanie tych wewnętrznych, ukrytych mechanizmów, w tym także tych, będących manifestacją Heka. Na podstawie swoich badań kapłani doszli do wniosku, że każdą jednostkę można opisać za pomocą dziewięciu aspektów, od tych najbardziej fizycznych, po najbardziej duchowe⁴. Były to:
1. Khet: ciało. Fizyczne ciało.
2. Ren: imię. Osobista tożsamość jednostki i klucz do jej esencji, czy mówiąc w skrócie, jej schemat.
3. Ba: dusza. Duchowy nośnik osobowości jednostki, który po jej fizycznej śmierci oddziela się od niej i przenosi się do wyższego królestwa. Ba była częścią duchowej architektury jednostki, która jest w stanie przemieszczać się między różnymi światami i przedstawiano ją na hieroglifach w postaci ptaka z ludzką głową. Ba była ściśle powiązana z Ka.
4. Ka: siła życiowa. Nazywana również „esencją witalną” danej osoby, stanowi ożywiającą siłę, która utrzymywała ją przy życiu. Ka mogła również istnieć po śmierci i na hieroglifach była przedstawiana jako para rąk uniesionych ku górze lub jako identyczna (czasem miniaturowa) kopia danego człowieka – jakby jego bliźniak. Ka była postrzegana jako „sobowtór” ciała fizycznego, dlatego przybierało identyczną postać.
5. Khaibit: cień. Ten aspekt osoby był w pewnym sensie powiązany z jej rzeczywistym cieniem fizycznym, ale również był postrzegany jako istotna jej część, ponieważ towarzyszył jej wszędzie tam, gdzie doprowadziły ją życiowe szlaki. Czasami posągi ludzi i bóstw nazywano Khaibit lub Shuyet.
6. Jeb: serce. W starożytnym Egipcie serce uznawano za bardzo ważny, święty narząd. To w nim mieściła się świadomość i sumienie, a po śmierci danej osoby jej serce miało być zważone, a jego wagę porównywano z Ma’at – czyli Prawdą – aby ustalić przeznaczenie jej duszy.
7. Akh: nieśmiertelność. To coś, co często określa się mianem „iskry bożej”. Po fizycznej śmierci danej osoby aspekt ten miał przenosić się na wieczność do królestwa bogów. W starożytnym Egipcie przez pewien czas uważano, że Akh jest przynależne jedynie faraonom.
8. Sahu: sędzia. Był to rodzaj niezniszczalnej duchowej formy, która wraz z Akh przenosi się do wiecznego królestwa.
9. Sekhem: moc. Współcześnie niewiele wiemy o tym aspekcie duszy, ale możemy go sobie wyobrazić jako siłę woli i zdolność do gromadzenia mocy w człowieku, co pozwala mu wpływać na swój los, ale też los tych, którzy go otaczają.
Chociaż wszystkie te elementy fizycznej i duchowej budowy człowieka są równie ważne, to my skupimy się przede wszystkim na Ka, czyli sile życiowej, ponieważ to właśnie ten aspekt odnosi się bezpośrednio do nośnika energii eterycznej.
W modelu egipskim, Ka był duchowym „sobowtórem” danej osoby, który uaktywniał się wraz z jej przyjściem na świat i stanowił energetyczny szkielet, wokół którego tworzył się fizyczny organizm. Ka uważano również za źródło pewnych głęboko zakorzenionych skłonności związanych z instynktami. Ta życiowa energia przybierała ogólną postać człowieka i stawała się jej osobistą częścią uniwersalnej siły życiowej przenikającej cały wszechświat i ożywiającej wszystko, co w nim istnieje. Ka odżywiane było z tych samych źródeł, co fizyczny organizm człowieka – z pokarmów i napojów. Po śmierci fizycznego ciała, Ka oddzielała się od niego, wciąż zachowując własne życie. Często zdarzało się, że wnikało w posąg upamiętniający zmarłą osobę. Tak naprawdę niektóre posągi w czasach starożytnych imperiów były stawiane właśnie dla tego celu. Po takim oddzieleniu Ka, by nadal istnieć potrzebowało zaopatrzenia w pokarmy oraz napoje i jeśli posiadało stały dostęp do tych rzeczy w postaci ofiarnych wotów, mogło żyć wiecznie. Wiele starożytnych praktyk mumifikacyjnych miało na celu podtrzymanie życia Ka po fizycznej śmierci faraona.
GŁODNE DUCHY
Innym fascynującym przykładem tego eterycznego zjawiska jest osadzona w taoistycznej tradycji ludowej opowieść o „głodnych duchach”. Wywodząca się z taoistycznej kosmologii ezoterycznej i rozpowszechniona w różnych regionach Dalekiego Wschodu koncepcja głodnych duchów opisywała duchy osób zmarłych w tragicznych okolicznościach lub których życie naznaczone było cierpieniem. Zazwyczaj takie głodne duchy w swoich działaniach kierowały się bardzo silnymi pragnieniami, za których zaspokojenie odpowiadali najbliżsi krewni zmarłej osoby poprzez składanie odpowiednich ofiar. Uważano, że duchy te pozostawały na ziemi opierając się procesowi, który nazywano „drugą śmiercią” polegającym na rozpadzie ich duchowej materii⁵. W historycznych zapisach byty te sklasyfikowano aż w 36 różnych kategoriach i ich występowanie szeroko potwierdzano na obszarze całej Azji Wschodniej.
W Japonii tradycja głodnych duchów została częściowo opisana w serii ilustrowanych zwojów noszących nazwę Gaki Soshi, które przedstawiały cierpienia tych duchowych bytów w ich ponurym pozagrobowym życiu. Zwoje te można obejrzeć na stronie internetowej Narodowego Muzeum w Kyoto⁶. Wskazywano również na to, że głodne duchy mogą wywierać szczególny wpływ na osoby o słabej woli – miały przejmować kontrolę nad ich ciałami, lub „opętywać” je, i miało to dotyczyć również ludzi o słabej kondycji fizycznej, których zgodnie z chińską teorią medyczną diagnozowano jako osoby z „osłabioną qi” (wymawiane jako czi). W sanskrycie głodne duchy nazywano preta.
W taoistycznym kalendarzu siódmy miesiąc księżycowy (przypadający na przełom sierpnia i września w zachodnim kalendarzu) jest miesiącem święta Głodnych Duchów. Uważa się, że w tym czasie w świecie żywych otwiera się „duchowa brama”, przez którą głodne duchy przenikają do naszego uniwersum. W świątyniach i na różnego rodzaju ołtarzach składane są ofiary w postaci specjalnie przygotowywanych pokarmów.
Nie da się prowadzić żadnej istotnej dyskusji o głodnych duchach bez omówienia koncepcji qi. Teoria qi nie jest niejasnym, naukowym modelem, ale stanowi ważny aspekt kultury chińskiej, zwłaszcza taoizmu. Ezoteryczny taoizm oraz medycyna chińska w dużym stopniu opierają się na koncepcji istnienia qi jako subtelnej energii przenikającej przez wszystko, co istnieje. Energia ta cechuje się naturalnym przepływem i może być intencjonalnie oraz świadomie poruszana przez ludzi. W akupunkturze dokonuje się tego za pomocą igieł. W qigong do tego celu wykorzystywana jest określona praca oddechowa, wizualizacja oraz ruch ciała. Samo słowo Qi oznacza „życiodajną energię”, ale też „oddech” lub „opar”.
POZA KA I QI
Qi ma wiele porównywalnych odpowiedników w innych systemach pracy z energią, jak na przykład pranayama występująca w wedyjskich dyscyplinach jogicznych. Słowo prana tłumaczy się zarówno jako „życiodajna energia” jak i „oddech”. Inne koncepcje tej energii znajdziemy w tradycjach greckiej (pneuma), łacińskiej (spiritus), hebrajskiej (ruach) i japońskiej (ki). Jednak to właśnie wedyjski system pranayamy czy pracy z oddechem/energią stanowi najlepiej rozwinięty i zachowany system kultywacji energii. Gałąź jogi znana jako kriya yoga wykorzystuje zaawansowane techniki pranayamy, w tym złożone techniki rytmicznego oddychania i obustronnego przepływu oddechu przez określone otwory ciała – na przykład wyłącznie wykorzystując prawe lub lewe nozdrze – odnoszące się do astronomicznych luminarzy księżyca i słońca, w połączeniu z wizualizacjami w celu pielęgnacji i oczyszczenia energii osobistej oraz świadomości, co miało spowodować wzrost kundalini. Kundalini to koncentracja prany, która mieści się u podstawy kręgosłupa, i która musi być umiejętnie podnoszona, aby obudzić moce duchowe, czego kulminacją jest oświecona świadomość. Ten rodzaj pracy pozwala rozwinąć specjalne (magiczne) moce, w tradycji wedyjskiej nazywane siddhi.
POZIOMY ISTNIENIA
Żeby opracować roboczą teorię eterycznej energii możemy przyjrzeć się funkcjonującemu w tradycji zachodniego okultyzmu modelowi poziomów istnienia. Opracowany na przełomie XIX i XX wieku przez Towarzystwo Teozoficzne schemat ten został zapożyczony z ezoterycznych tradycji jogicznych Indii i Dalekiego Wschodu, gdzie pierwotnie odnosił się do „planów” lub „ciał”⁷. Model ten jest bardzo efektywnym konstruktem, który po dziś dzień znajduje częste zastosowanie i jest powszechnie akceptowany w wielu magicznych i ezoterycznych społecznościach.
Model poziomów istnienia jest ułożony w warstwowej hierarchii ontologicznej, która opisuje projekcję ducha na formę materialną. Może być postrzegany jako łańcuch świadomości w jak najszerszym tego słowa znaczeniu, który jest uwarunkowany w różnym stopniu, im bardziej oddala się od źródła istnienia i im bardziej zbliża się do materii. Terminy określające kierunki, takie jak „zejście” są nieco arbitralne, ale pomagają nam lepiej wyobrazić sobie ten model jako rodzaj hierarchicznego łańcucha istnienia począwszy od jego źródła po przybraną materialną formę. Wszystko co istnieje posiada taki łańcuch, łączący daną rzecz z wyższymi rzeczywistościami, o czym wielokrotnie wspominano w literaturze magicznej i okultystycznej na przestrzeni dziejów (Jamblich, Agrippa, Ficino i inni). Gdy dusza schodzi w dół łańcucha w kierunku materialności, przyjmuje formę istnienia (którą nazywamy ciałem) w każdym z planów, przez które przechodzi, co staje się częścią całości jej egzystencji.
Poziomy istnienia zostały podzielone na siedem planów duchowej architektury i fizycznego organizmu człowieka i są ułożone w hierarchicznym porządku od najwyższego do najniższego⁸. Ja sam w systemie magii eterycznej stosuję model czterostopniowy, choć wielu czytelników może być bardziej zaznajomionych z modelem siedmiostopniowym, opracowanym przez Towarzystwo Teozoficzne, który przedstawia się w następujący sposób:
1. Plan boski: poziom najwyższy i jako taki, najbliższy monadycznego lub zjednoczonego świadomego istnienia.
2. Plan duchowy: poziom indywidualnej duszy, który stanowi najczystszą, nierozróżnialną samoświadomość jaką może osiągnąć istota z jednoczesnym zachowaniem poczucia indywidualności.
3. Plan buddyjski: poziom czystej świadomości i oświecenia. Plan ten symbolizuje osiągnięcie świadomości duchowej, którą możemy odnaleźć u wielkich przywódców religijnych lub jednostek „przebudzonych” na przestrzeni dziejów.
4. Plan przyczynowy: poziom abstrakcyjnej kontemplacji oraz wyższej jaźni. Jest to również poziom manifestacji wielkich bogów i bogiń stworzenia. Plan ten jest powiązany z koncepcją wyższego planu mentalnego (patrz niżej).
5. Plan mentalny: poziom umysłu – czyli poziom myśli. Chociaż teoretycznie każdy plan można podzielić na plan wyższy i niższy, to właśnie plan mentalny jest najczęściej rozpatrywany pod kątem tego rozróżnienia. Niższy plan mentalny zazwyczaj odnosi się do racjonalnych lub dianoetycznych zdolności intelektualnych, podczas gdy plan wyższy – określany tutaj jako przyczynowy – jest sferą abstrakcyjnego myślenia.
6. Plan astralny: poziom zdolności wyobraźni; oko umysłu. Poziom ten jest ściśle powiązany z emocjonalnym życiem człowieka, a także z kreatywnymi zdolnościami umysłu i jako taki, umiejscowiony jest tuż obok planu mentalnego. To na tym poziomie osoba praktykująca magię może przemieszczać się (w wizjach) przez sfery planetarne i gwiezdne niebiosa.
7. Plan materialny: poziom fizycznej egzystencji, na którym zachodzą wszelkie ludzkie sprawy. Wszystkie poprzednie poziomy skoncentrowane są w fizycznej osobie, która służy za pojemnik lub kotwicę. Wyższy poziom planu materialnego odnosi się do eterycznego ciała lub nośnika, zaś poziom niższy opisuje gęstą materię, która sama w sobie jest obojętna lub nieożywiona.
Z wszystkich tych planów skupimy się na trzech najniższych – mentalnym, astralnym i materialnym – z uwzględnieniem eterycznego podplanu planów tak astralnego jak i materialnego, służącego jako łącznik między tymi dwoma. Taka schematyczna forma ma służyć jedynie celom ilustracyjnym. W rzeczywistości te aspekty jednostki współistnieją i przeplatają się wzajemnie, niczym nici niezwykle misternie utkanej sieci. Zaczynamy od najbardziej subtelnego lub duchowego poziomu, a następne przechodzimy w kierunku tego najbardziej gęstego lub fizycznego. Na każdym z tych poziomów możemy wyróżnić wyższą i niższą polaryzację, które łączą się z sąsiadującymi poziomami. Należy pamiętać, że jakkolwiek każdy z tych poziomów jest stosunkowo odrębny, to wszystkie one są modyfikacjami tej samej inteligentnej energii. Każdy kolejny plan jest odbiorczy w stosunku do planu „wyższego” lub poprzedzającego oraz wpływowy wobec planu „niższego” lub następującego po nim. Możemy to sobie wyobrazić jako różne zbiorniki wodne. Strumień często przekształca się w rzekę, która z kolei zasila większy zbiornik wodny, taki jak jezioro. Woda nieustannie przepływa od źródła, przez strumień, rzekę, aż do jeziora i na niektórych etapach swego nurtu przemieszcza się po obszarach, które trudno jest jednoznacznie zdefiniować. Kolejne zbiorniki wodne w tym łańcuchu niezauważalnie łączą się ze sobą w miejscach, których nie sposób określić czy są jeszcze rzeką, czy już jeziorem, co jednak nie ma wpływu na nurt wody, ponieważ ta przepływa zawsze w tym samym kierunku.
-------------------------------
Wyższy
Duchowy plan/ciało
Niższy
Wyższy
Mentalny plan/ciało
Niższy
Wyższy
Astralny plan/ciało
Niższy
Wyższy
Fizyczno-eteryczny plan/ciało
Niższy
-------------------------------
Plany i ciała
Podkreślę raz jeszcze, w rzeczywistości podstawowa energia duchowa stanowiąca podłoże wszystkich pozostałych nie znajduje się ponad nimi w sensie lokalizacyjnym, ale raczej pojawia się jako pierwsza i emanuje na wszystkie następujące po niej. Najbliższą analogią tego zjawiska tak niezwykle rozcieńczonej energii jest światło.
Poziom duchowy
Ten poziom istnienia egzystuje w najbardziej rozrzedzonym, „duchowym” planie. Ten aspekt osobistej duchowej architektury jest najbliższy boskiej jedności i to z niego wychodzą wszystkie inne poziomy istnienia. Najbliższą analogią tego poziomu jest egipska koncepcja Akh.
Poziom mentalny
Ten poziom istnienia egzystuje w królestwie lub planie myśli albo abstrakcyjnych uniwersalnych zasadach wykraczających poza czas i przestrzeń. Poziom ten odpowiada wyższym, transcendentnym zdolnościom umysłowym człowieka, takim jak kontemplacja czy abstrakcyjna matematyka. Jego odpowiednik w egipskim modelu to Sahu.
Poziom astralny
Ten poziom istnienia egzystuje w królestwie lub planie oka umysłu – zdolności wyobrażania. To królestwo snów, intuicji i kreatywnych inspiracji. To łącze, przez które jednostka wchodzi w interakcję z podstawowym schematem świata materialnego. Jego odpowiednik w egipskim modelu to Ba.
Poziom eteryczny
Chociaż w modelu siedmiostopniowym nie uznawano go za odrębny plan, to miał on ogromne znaczenie w szkołach magii XVIII, XIX i początku XX wieku. Poziom eteryczny jest aspektem złożonej struktury jednostki, który istnieje jako podpoziom poziomu materialnego. Co to oznacza? Ponownie, w odniesieniu do relacji „wyższy”/„niższy” nieodłącznie związanej ze zmiennymi obszarami tych planów istnienia, poziom eteryczny istnieje zarówno na niższym poziomie astralnym, jak i na wyższym poziomie fizycznym. Znajdując się pomiędzy tymi dwoma poziomami, poziom eteryczny podlega silnym wpływom ich obu.
Poziom materialny
Na koniec mamy poziom fizyczny jednostki, istniejący w sferze materialnej, ale też przenikający na poziom eteryczny i poprzez niego podlegający wpływom poziomu astralnego. Ponieważ poziomy te emanują kolejno poprzez siebie (od góry, do dołu) nie da się funkcjonować na jednym poziomie w oderwaniu od poziomów go poprzedzających. To jak duchowy łańcuch dowodzenia. Dlatego ciało eteryczne, składające się z eterycznej energii, jest ożywczą siłą fizycznego ciała. Gdyby tego pierwszego zabrakło, ciało fizyczne wydawać się będzie bez życia.
ETERYCZNOŚĆ A MAGIA
Ważne jest, aby zrozumieć, że plany astralny, materialny i eteryczny przenikają się nawzajem i posiadają obszary przejściowe, w których jeden plan przekształca się w drugi, podobnie jak znaki Zodiaku przechodzą jeden w drugi, od kardynalnych, poprzez stałe, po zmienne. Plan eteryczny na przykład możemy opisać następującą analogią. Załóżmy, że karmimy rybki w naszym akwarium. Obszar pod powierzchnią wody możemy porównać do planu astralnego, a obszar nad wodą do planu fizycznego. Obszar, w którym rybi pokarm unosi się na powierzchni wody i zanurzony jest w niej tylko częściowo możemy porównać do planu eterycznego. Stanowi on pewną część obu poprzednich obszarów i łączy je, ale jednocześnie jest na tyle istotnym ogniwem w hierarchicznej strukturze istnienia, że można go uznać za odrębną całość.
Ciało eteryczne może na przykład odbierać wrażenia ciała astralnego i przenosić je na ciało fizyczne. Ponieważ plan astralny jest siedzibą emocji, to w wielu formach tradycyjnej i holistycznej medycyny uważa się, że to właśnie ten wpływ odpowiada za powstawanie chorób psychosomatycznych. Eteryczne ciało i energia, będąc z natury fizyczne – to znaczy istniejące w przestrzeni i czasie – chociaż jednocześnie niezwykle subtelne, mogą być postrzegane przez fizyczne zmysły – w przypadku większości ludzi będzie to wzrok i dotyk.
Osoba znajdująca się w stanie nieświadomości będzie zazwyczaj niezwykle wrażliwa na wszystkie doznania zachodzące na eterycznym poziomie jej istnienia. Jednak dzięki świadomości tej relacji, którą zyskujemy poprzez pracę nad wysoce skupionymi stanami umysłowymi i emocjonalnymi, osoba praktykująca może intencjonalnie wywierać swoją wolę na poziomie eterycznym, wykorzystując wrażliwość na przepływ energii w tym łańcuchu.
Równie dobrze jednak może się to odbywać nieświadomie, na przykład gdy fizyczny organizm doświadcza intensywnego bólu, przyjemności lub jest pod wpływem bardzo silnych bodźców emocjonalnych. W takich przypadkach ciało eteryczne lub jego część może być nieświadomie kształtowane i projektowane poza fizyczne ciało w różnych formach i w różnym stopniu. To właśnie odpowiada za większość przypadków aktywności nadnaturalnej w nawiedzonych domach, w których wcześniej doszło do traumatycznych wydarzeń. Zadaniem skutecznego maga jest świadome kierowanie i kontrolowanie jakości, ilości i przepływu swojej eterycznej energii.
Wracając do punktu wyjścia, wszystko to znajduje swoje potwierdzenie w egipskim słowie oznaczającym magię – heka – które w dosłownym tłumaczeniu oznacza „używanie Ka”⁹. Co ciekawe, dziewiętnastowieczny francuski okultysta i pisarz Alphonse Louis Constant, znany powszechnie pod pseudonimem Éliphas Lévi Zahed, często w swoich tekstach wspominał o magicznym czynniku lub substancji, którą określał mianem azoth. Chociaż często Lévi pisał w sposób niejasny i nieprecyzyjny, to w niewielkim dziele zatytułowanym Nauka Hermesa stwierdza dość jednoznacznie: „Tajemniczy czynnik opus magnum, azoth mędrców, żywe i mające życiodajną moc złoto filozofów, uniwersalny metaliczny czynnik jest w istocie namagnetyzowaną elektrycznością, podstawową materią opus magnum”¹⁰. Ciało eteryczne odnosi się do Ka i to właśnie na tym poziomie istnienia najbardziej dotykamy eterycznej magii.
Chociaż rozumiemy energię eteryczną jako odrębną formę subtelnej energii to wrażenia dotykowe podczas obcowania z nią przypominają zarówno elektryczność statyczną, ale też pewien rodzaj magnetyzmu, który sprawia, że czujemy jak nasze członki wydają się być przyciągane w określonych kierunkach przez niewidzialną siłę. W aspekcie wizualnym energia ta może jawić się jako promieniujące, podobne do wyładowań elektrycznych niewielkie iskierki tworzące w przestrzeni coś na kształt strumienia.
Krótko mówiąc, poziom eteryczny jest naczyniem odbiorczym i ogniwem, łączącym wyższe i niższe plany z ciałem fizycznym. Razem z poziomami fizycznym i astralnym stanowią one jedną trzecią część magicznej triady. Istnienie tej nieco tajemniczej siły zostało potwierdzone w historycznych zapisach dotyczących niemal każdej większej tradycji starożytności.¹ Platon, Kratylos, tłum. W. Stefański, wyd. PAN, 1990
² Rama Prasad, Nature’s Finer Forces (Adyar: Theosophical Publishing House, 1947), 23.
³ Ficino Marsilio, Three Books on Life, ks. 3, wyd. i tłum. Carol V. Kaske i John R. Clark (Bimghamton: Medieval & Renaissance Texts & Studies and The Renaissance Society of America, 1989), 535.
⁴ Rosalie David, Religion and Magic in Ancient Egypt (Londyn, Penguin Books, 2002), 116.
⁵ Steven E. Teiser, The Ghost Festival in Medieval China (Princeton: Princeton University Press, 1988), 199.
⁶ Tales of Hungry Ghosts (Gaki zōshi), Narodowe Muzeum w Kyoto, dostęp 29 sierpnia 2024, https://www.kyohaku.go.jp/eng/collection/meihin/emaki/item03/
⁷ Charles W. Leadbeater, Man Visible and Invisible (Londyn: Theosophical Publishing House, 1964), 10-12.
⁸ Leadbeater, Man Visible and Invisible, 20.
⁹ Samantha Moenning, Heka, the Ancient Egyptian God | Origin & Deification, Study.com, ostatnia modyfikacja 27 grudnia 2022, study.com/academy/lesson/heka-egyptian-god-magic-medicine-origin-mythology-facts.html
¹⁰ Eliphas Levi Zahed, The Science of Hermes, tłum. Joseph Boulour (Sequim: Holmes Publishing Group, 2007), 10.