MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
Model zasobowo-procesowego rachunku kosztów w instytucie badawczym - ebook
Model zasobowo-procesowego rachunku kosztów w instytucie badawczym - ebook
Książka prezentuje możliwości praktycznego zastosowania najnowocześniejszej w ostatnich latach koncepcji zarządczego rachunku kosztów, a mianowicie zasobowo-procesowego rachunku kosztów w przestrzeni instytutów badawczych. Chociaż sam zasobowo-procesowy rachunek kosztów został już dość szczegółowo opisany w literaturze, to jednak specyfika funkcjonowania instytutów badawczych, obowiązująca u nich organizacja systemu rachunkowości, stosowane systemy zarządzania nie cieszyły zbytnią popularnością w publikacjach z dziedziny rachunkowości i finansów. Książka koncentruje się zatem na aspektach praktycznych i możliwościach wdrożeniowych zasobowo-procesowego rachunku kosztów w instytutach badawczych. Został przedstawiony model wdrożeniowy dla instytutu Łukasiewicz-KIT i model referencyjny zasobowo-procesowego rachunku kosztów, który może być wykorzystany przez inne instytuty badawcze.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
Spis treści
Wstęp
Rozdział 1. Zarys koncepcyjno-metodologiczny zasobowo-procesowego rachunku kosztów
1.1. Charakterystyka zasobowo-procesowego rachunku kosztów
1.2. Problematyka kosztów niewykorzystanych zasobów oraz ich ujęcie w koncepcji
procesowego rachunku kosztów
Rozdział 2. Organizacja systemu rachunkowości w instytutach badawczych oraz stosowane metody zarządzania
2.1. Instytuty badawcze w Polsce i ich rola w obrocie gospodarczym w kontekście realizowanych prac B+R oraz innowacyjności i konkurencyjności polskiej gospodarki
2.2. Organizacja systemu rachunkowości w instytutach badawczych
2.3. Metody zarządzania stosowane w instytutach badawczych i możliwość ich integracji z koncepcją zasobowo-procesowego rachunku kosztów
Rozdział 3. Założenia koncepcyjne zasobowo-procesowego rachunku kosztów w instytucie badawczym
3.1. Struktura i ramy koncepcyjne zasobowo-procesowego rachunku kosztów w instytutach badawczych
3.2. Przedmiot kalkulacji kosztów w zasobowo-procesowym rachunku kosztów
3.3. Założenia zasobowo-procesowego rachunku kosztów w kontekście specyfiki instytutu badawczego
3.4. Zastosowanie koncepcji zasobowo-procesowego rachunku kosztów dla celów kosztowej wyceny wartości intelektualnej
3.5. Zasobowo-procesowy rachunek kosztów jako system wspierający realizację projektów badawczych i rozwojowych w instytucie badawczym
Rozdział 4. Model rozliczania centrów kosztów zasobów na przykładzie Łukasiewicz – Krakowskiego Instytutu Technologicznego
4.1. Charakterystyka jednostki wdrażającej – Sieć Badawcza Łukasiewicz – Krakowskiego Instytutu Technologicznego
Rozdział 5. Model rozliczania kosztów działań na przykładzie Łukasiewicz – Krakowskiego Instytutu Technologicznego
5.1. Systematyka działań i kryteria ich wyodrębniania oraz klasyfikacji
5.2. Charakterystyka procesów i działań wykonywanych w wytypowanej jednostce wdrażającej
Rozdział 6. Model referencyjny zasobowo-procesowego rachunku kosztów w instytucie badawczym
6.1. Zasady i kryteria klasyfikacyjne wyodrębniania centrów kosztów zasobów
6.2. Zasady i kryteria klasyfikacyjne wyodrębniania działań
6.3. Przykład zastosowania ZPRK do kalkulacji kosztów dotowanego projektu B+R
Zakończenie
Bibliografia
Indeks
| Kategoria: | Biznesowe |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-68441-31-4 |
| Rozmiar pliku: | 12 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
1. Wstęp
2. Rozdział 1. Zarys koncepcyjno-metodologiczny zasobowo-procesowego rachunku kosztów
1. 1.1. Charakterystyka zasobowo-procesowego rachunku kosztów
2. 1.2. Problematyka kosztów niewykorzystanych zasobów oraz ich ujęcie w koncepcji zasobowo-procesowego rachunku kosztów
3. Rozdział 2. Organizacja systemu rachunkowości w instytutach badawczych oraz stosowane metody zarządzania
1. 2.1. Instytuty badawcze w Polsce i ich rola w obrocie gospodarczym w kontekście realizowanych prac B+R oraz innowacyjności i konkurencyjności polskiej gospodarki
2. 2.2. Organizacja systemu rachunkowości w instytutach badawczych
3. 2.3. Metody zarządzania stosowane w instytutach badawczych i możliwość ich integracji z koncepcją zasobowo-procesowego rachunku kosztów
4. Rozdział 3. Założenia koncepcyjne zasobowo-procesowego rachunku kosztów w instytucie badawczym
1. 3.1. Struktura i ramy koncepcyjne zasobowo-procesowego rachunku kosztów w instytutach badawczych
2. 3.2. Przedmiot kalkulacji kosztów w zasobowo-procesowym rachunku kosztów
3. 3.3. Założenia zasobowo-procesowego rachunku kosztów w kontekście specyfiki instytutu badawczego
4. 3.4. Zastosowanie koncepcji zasobowo-procesowego rachunku kosztów dla celów kosztowej wyceny wartości intelektualnej
5. 3.5. Zasobowo-procesowy rachunek kosztów jako system wspierający realizację projektów badawczych i rozwojowych w instytucie badawczym
5. Rozdział 4. Model rozliczania centrów kosztów zasobów na przykładzie Łukasiewicz – Krakowskiego Instytutu Technologicznego
1. 4.1. Charakterystyka jednostki wdrażającej – Sieć Badawcza Łukasiewicz – Krakowskiego Instytutu Technologicznego
6. Rozdział 5. Model rozliczania kosztów działań na przykładzie Łukasiewicz – Krakowskiego Instytutu Technologicznego
1. 5.1. Systematyka działań i kryteria ich wyodrębniania oraz klasyfikacji
2. 5.2. Charakterystyka procesów i działań wykonywanych w wytypowanej jednostce wdrażającej
7. Rozdział 6. Model referencyjny zasobowo-procesowego rachunku kosztów w instytucie badawczym
1. 6.1. Zasady i kryteria klasyfikacyjne wyodrębniania centrów kosztów zasobów
2. 6.2. Zasady i kryteria klasyfikacyjne wyodrębniania działań
3. 6.3. Przykład zastosowania ZPRK do kalkulacji kosztów dotowanego projektu B+R
8. Zakończenie
9. Przypisy
10. BibliografiaWSTĘP
Dynamiczny rozwój technologii związany z kolejną rewolucją przemysłową, globalizacja, wzrastająca konkurencyjność oraz inne zjawiska społeczne i gospodarcze stanowią ogromne wyzwania dla podmiotów gospodarczych. Praktycznym wymiarem realizacji tych wyzwań są innowacje w obszarze technologii, m.in. technik wytwarzania, efektywności energetycznej, komputerowych technik wspomagania procesów technologicznych i produkcyjnych oraz wszelkie inne innowacje o charakterze produktowym i procesowym. Takiemu podejściu towarzyszy też potrzeba uzyskiwania i przetwarzania informacji o charakterze ekonomicznym, których celem jest wspomaganie procesu decyzyjnego. Źródłem takiej informacji jest zarządczy rachunek kosztów, kreowany na przestrzeni ponad 100 lat w obszarze rachunkowości zarządczej. W literaturze z zakresu dyscypliny nauk ekonomicznych oraz w praktyce gospodarczej wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje rachunku kosztów – sprawozdawczy, zewnętrzny oraz zarządczy, wewnętrzny rachunek kosztów. Pierwszy z wymienionych, a więc sprawozdawczy rachunek kosztów, jest ukierunkowany na odbiorców zewnętrznych, sporządza się go według ustalonych reguł określonych w przepisach prawa (m.in. ustawa o rachunkowości, ustawy podatkowe). Drugi z wymienionych, a więc zarządczy rachunek kosztów, ma za zadanie dostarczyć odpowiednich informacji wewnętrznej grupie użytkowników, niezbędnych do podejmowania decyzji menedżerskich. Konstrukcja i zasady prowadzenia zarządczego rachunku kosztów są dowolne w kontekście wymogów prawnych, natomiast korzyść wynikająca z uzyskanej informacji powinna przekraczać koszt jej uzyskania .
Chociaż pierwsze założenia sprawozdawczego, tradycyjnego rachunku kosztów powstały ponad 150 lat temu , to zarządczy rachunek kosztów zaczął się rozwijać w latach 50. XX w. , natomiast w formule narzędzia wspierającego proces podejmowania decyzji – dopiero w latach 60. i 70. . Kierunek rozwoju zarządczego rachunku kosztów to przede wszystkim ujawnianie coraz ściślejszych związków przyczynowo-skutkowych między kosztami a obiektami zarządzania. Taki też cel przyświecał rozwojowi metod kalkulacji kosztów. Od tradycyjnego rachunku kosztów obejmującego metody kalkulacji prostej, podziałowej, kosztów pełnych, zmiennych, standardowych, projektowo-zleceniowej – przez rachunek kosztów działań (_Activity Based Costing_ – ABC) oraz niemiecką koncepcję rachunku kosztów zasobów (_Grenzplankostenrechnung_ – GPK), aż do zasobowo-procesowego rachunku kosztów. We współczesnej rachunkowości zarządczej to właśnie zasobowo-procesowy rachunek kosztów jest najbardziej zaawansowanym podejściem do kalkulacji kosztów oraz ich przyczynowo-skutkowego przyporządkowywania do obiektów zarządzania .
Literatura przedmiotu oraz praktyka gospodarcza w zakresie wdrożeń nowoczesnych koncepcji rachunku kosztów wskazują, że przedsiębiorstwa produkcyjne, usługowe i handlowe są głównymi odbiorcami tych koncepcji. Niemniej jednak zakres jednostek ekonomicznych, w których informacje pochodzą z rachunkowości zarządczej jest znacznie szerszy . Przykładowymi obszarami, gdzie zaawansowany rachunek kosztów może być zastosowany, są szkolnictwo i służba zdrowia1.
Ważnym beneficjentem, dla którego nowoczesny zarządczy rachunek kosztów ma szczególne zastosowanie, są instytuty badawcze. W polskiej przestrzeni naukowo-badawczej instytuty badawcze zajmują istotną pozycję. Funkcjonujące na przestrzeni wielu lat rozwarstwienie prawne tych podmiotów, wynikające z różnorodnego ich definiowania (np. traktowanie jako MŚP, jednostki sektora finansów publicznych2, duże przedsiębiorstwo, organ administracji rządowej) skutkowało wieloma dylematami w zakresie skutecznej i efektywnej gospodarki finansowej tych podmiotów. Wdrożone w 2019 r. przez rząd zmiany legislacyjne, polegające na konsolidacji i usieciowieniu instytutów podległych ministrowi właściwemu dla spraw gospodarki, spowodowały powstanie Sieci Badawczej Łukasiewicz, zrzeszającej pierwotnie 38 kluczowych dla polskiej gospodarki instytutów badawczych, miały w swoim założeniu usprawnić ich otoczenie prawne. Racjonalizacja działalności instytutów ma opierać się na najlepszych praktykach i dotyczyć trzech obszarów: (1) wynagradzania pracowników, (2) komercjalizacji wyników badań naukowych, (3) zarządzania infrastrukturą badawczą oraz rozwiązań stosowanych w modelu niemieckim (Grupa Instytutów Fraunhofera), holenderskim (TNO), fińskim (VTT), francuskim (CARNOT)3. Instytuty badawcze, jak każdy podmiot gospodarczy, prowadzą sprawozdawczość finansową na podstawie ustawy o rachunkowości4. Jednak niemal każdy z instytutów wypracował własne mechanizmy z zakresu rachunkowości zarządczej i controllingu, które wspomagają bezpośrednio kompleksowy proces zarządzania oraz stanowią pomost między obligatoryjną rachunkowością finansową a addytywną rachunkowością projektową.
Niniejsza publikacja jest ukierunkowana na rozpoznanie możliwości praktycznego zastosowania zasobowo-procesowego rachunku kosztów w instytucie badawczym, a tym samym uzupełnienia zidentyfikowanego, intersubiektywnego stanu niewiedzy w kontekście praktycznych zastosowań nowoczesnych modeli rachunku kosztów w organizacjach badawczych.
Bogata literatura przedmiotu5 z zakresu zarządczego rachunku kosztów ilustruje liczne przykłady wykorzystywania różnych modeli zarządczego rachunku kosztów (głównie są to modele oparte na metodologii rachunku kosztów działań; _Activity Based Costing_), ale przede wszystkim w przedsiębiorstwach przemysłowych. Natomiast brak jest przykładów przedstawiających zastosowanie zarządczego rachunku kosztów w organizacjach badawczych, zwłaszcza w literaturze anglojęzycznej. W tym zakresie stwierdzono lukę badawczą. Z rozeznania, jakie autor przeprowadził, wykorzystując kontakty zawodowe z przedstawicielami instytutów: niemieckiej Sieci Franhofer, szwedzkiej RISE oraz fińskiej VTT, wynika, że instytucje te nie stosują zaawansowanego zarządczego rachunku kosztów, który opierałby się na przynajmniej jednej ze wskazanych metodologii (m.in. _Activity Based Costing, Time Driven Activity Based Costing, Target Costing_). W literaturze polskiej należy odnotować publikacje Pani dr Agnieszki Nóżki z UMCS w Lublinie, które były poświęcone zagadnieniom rachunku kosztów w jednostkach badawczo-rozwojowych w latach 2008–2010, a więc w okresie poprzedzającym reformę tego sektora nauki6. Po tym okresie nie odnotowano szczególnie istotnych publikacji poświęconych zarządczemu rachunkowi kosztów w instytutach badawczych, tym bardziej że w 2019 r. weszła w życie kolejna reforma instytutów konsolidująca te podmioty w sieć badawczą. Celem, jaki przyświecał autorowi, jest zatem nie tylko aplikacja modelu zarządczego rachunku kosztów opartego na metodologii zasobowo-procesowego rachunku kosztów, będącego obecnie najnowocześniejszą koncepcją zarządczego rachunku kosztów, lecz także uzupełnienie zaobserwowanej luki w badaniach poświęconych funkcjonowaniu zarządczego rachunku kosztów.
Publikacja zawiera 6 rozdziałów, które realizują przyjęty sposób prezentacji omawianych zagadnień. W rozdziale 1 został przedstawiony zarys metodologiczno-koncepcyjny zasobowo-procesowego rachunku kosztów w teorii rachunkowości i finansów. Rozdział 2 poświęcony jest zagadnieniom funkcjonowania sektora instytutów badawczych w Polsce oraz organizacja systemu rachunkowości i zarządzania w tych podmiotach gospodarczych. Rozdział 3 obejmuje założenia i ramy koncepcyjne dotyczące funkcjonowania zasobowo-procesowego rachunku kosztów w instytucie badawczym. Rozważania zawarte w treści tego rozdziału obejmują adaptację cech charakterystycznych oraz aparatu pojęciowego dotyczącego metodologii zasobowo-procesowego rachunku kosztów na grunt instytutów badawczych. Dodatkowo autor podejmuje tutaj problematykę wyceny własności intelektualnej opartej na metodzie kosztowej, która może być realizowana z wykorzystaniem metodologii zasobowo-procesowego rachunku kosztów. Rozdziały 4 i 5 poświęcono adaptacji założeń zasobowo-procesowego rachunku kosztów w formie modelu teoretyczno-egzemplifikacyjnego, który będzie możliwy do zastosowania w instytucie badawczym. Rozdział 4 obejmuje zagadnienia związane z klasyfikacją, wyodrębnianiem i systematyką centrów kosztów zasobów oraz zasady rozliczania centrów kosztów zasobów wspierających i zasobów realizujących usługi wewnętrzne. Z uwagi na charakter omawianych zagadnień jest to najbardziej obszerna część publikacji. W rozdziale 5 zaprezentowano zagadnienia związane z działaniami i procesami – kryteria klasyfikacyjne, systematyka, zasady wyodrębniania procesów i działań. Stosowny do zaprezentowanych założeń model został opracowany z wykorzystaniem danych finansowych Krakowskiego Instytutu Technologicznego za rok obrotowy 2021. Treść tego rozdziału została opracowana z wykorzystaniem badań jakościowych opartych na technikach FGI oraz IDI. Rozdział 6 zawiera prezentację modelu referencyjnego zasobowo-procesowego rachunku kosztów do zastosowania w instytucie badawczym, ale również w instytutach Polskiej Akademii Nauk czy w centrach badawczo-rozwojowych znajdujących się w strukturze organizacyjnej międzynarodowych korporacji i koncernów przemysłowych.
Oryginalnym podsumowaniem rozważań w niniejszej publikacji jest analiza SWOT zamieszczona na końcu książki, która prezentuje słabe i mocne strony oraz szanse i zagrożenia, wynikające z praktycznego zastosowania koncepcji nowoczesnego zarządczego rachunku kosztów, jakim niewątpliwie jest zasobowo-procesowy rachunek kosztów na gruncie specyficznych podmiotów gospodarczych – instytutów badawczych.PRZYPISY
1 Zob. szerzej na ten temat: .
2 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 r. nr 157, poz. 1240 ze zm.).
3 Uzasadnienie do ustawy o Sieci Badawczej Łukasiewicz, opracowane przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przekazane do Rady Głównej Instytutów Badawczych.
4 Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 1994 r. nr 121, poz. 591 ze zm.).
5 Wymienić tu można prace m.in. G. Świderskiej, E. Nowaka, S. Sojaka, T. Wnuk-Pela, T.M. Zielińskiego, C. Kochalskiego, R.S. Kaplana, R. Coopera, D.E. Keysa, D. Hicksa i innych.
6 W 2010 r. weszła w życie ustawa z 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz.U. z 2010 r. nr 96, poz. 618), według której istniejące od 1985 r. jednostki badawczo-rozwojowe zostały przekształcone w instytuty badawcze. Zagadnienia prawne zostaną szerzej omówione w dalszej części publikacji.
