Morderstwa w Marble Hall - ebook

NOWE ROZDANIE

Czy naprawdę ist­nieje coś takiego jak szczę­śliwe zakoń­cze­nie?

Gdy myślę o książ­kach, które kocha­łam przez całe życie, jestem świa­doma, że speł­nie­nie zawsze dawał mi ostatni roz­dział; to on przy­no­sił poczu­cie, że warto było poznać tę opo­wieść. Wciąż pamię­tam, jaką ulgę czu­łam jako bar­dzo młoda dziew­czyna, gdy Czarny Książę odnaj­do­wał spo­kój i bez­pie­czeń­stwo w Bir­twick Park albo gdy Mary i Colin bawili się razem w swym ide­al­nym, tajem­ni­czym ogro­dzie. Nieco póź­niej gorącz­kowo prze­wra­ca­łam kartki, gdy Emma w końcu sobie uświa­da­miała, że kocha pana Kni­gh­tleya, albo gdy Jane Eyre rodziła pierw­szego syna panu Roche­ste­rowi.

Czy żyli potem długo i szczę­śli­wie? Ależ tak! Jak w ogóle można podej­rze­wać, że było ina­czej? Wła­śnie ta pew­ność kar­miła moją miłość do lite­ra­tury i dla­tego nawet nie przy­szło mi do głowy, że Mary i Colin mogliby doro­snąć i roz­stać się w gnie­wie albo że Czarny Książę mógł tra­fić do rzeźni i podzie­lić los Bok­sera z _Fol­warku zwie­rzę­cego_, kolej­nej powie­ści, którą pochło­nę­łam jako nasto­latka. Ile czasu potrze­bo­wa­łaby Emma, by wró­cić do daw­nego życia? I kiedy pan Roche­ster znie­na­wi­dziłby los inwa­lidy pod opieką Jane?

Naj­więk­szą zaletą prozy jest to, że bez względu na trudy prze­prawy jej finał zawsze jest nie­unik­niony. Nawet gdy umiera główny boha­ter – pomyślmy choćby o ofie­rze Syd­neya Car­tona w _Opo­wie­ści o dwóch mia­stach_ albo o smut­nym końcu Micha­ela Hen­charda z _Bur­mi­strza Caster­bridge_ – to nie­trudno zauwa­żyć, że inne roz­wią­za­nie nie ist­niało, i w tym trzeba zna­leźć pocie­sze­nie. „Nie ma wyboru – tak musi być”, pisze Hardy.

Praw­dziwe życie, ze swymi niu­an­sami i mean­drami, nie jest, rzecz jasna, tym samym co lite­ra­tura piękna, a już zwłasz­cza życie w dwu­dzie­stym pierw­szym wieku. Źli pro­spe­rują, dobrzy idą z tor­bami. Wystar­czy poczy­tać gazety albo media spo­łecz­no­ściowe, by z łatwo­ścią uwie­rzyć, że nie ma na tym świe­cie spra­wie­dli­wo­ści i tak naprawdę nikt nie jest szczę­śliwy.

Wie­rzy­łam, że zostanę z Andre­asem na zawsze. Kocha­łam go i choć zda­rzały się chwile, w któ­rych mie­li­śmy ochotę nawza­jem się udu­sić, to naprawdę zda­wało mi się, że w końcu odna­la­złam się na Kre­cie, pośród gajów oliw­nych, brzęku kozich dzwon­ków, roz­ko­szu­jąc się ide­al­nymi zacho­dami słońca i kola­cjami w gro­nie przy­ja­ciół przy dłu­gich sto­łach w cie­niu bugen­willi. To było moje pry­watne szczę­śliwe zakoń­cze­nie – a może raczej byłoby, gdyby moje życie było powie­ścią.

Kreta jed­nak ni­gdy nie stała się moim zakąt­kiem na ziemi. Mogłam tam spę­dzić tydzień, mie­siąc, nawet rok… ale całe życie? Patrzy­łam na bar­dzo sędziwe panie sie­dzące przed domami, odziane od stóp do głów w czerń, i zasta­na­wia­łam się: czy wła­śnie taka się stanę? Śro­dowy targ, zbiory oli­wek pod koniec paź­dzier­nika, imie­niny wśród ciast i cia­ste­czek, śluby i chrzciny z nie­zmien­nym zesta­wem sztucz­nych ogni? Nie, to nie byłam ja. Chwi­lami wręcz nie zno­si­łam piękna kra­jo­brazu, który mnie uwię­ził, i zacho­dzi­łam w głowę, ile to życia omija mnie z daleka tu, za górami. Każ­dego ranka pły­wa­łam w olśnie­wa­jąco błę­kit­nej wodzie i wra­ca­łam na brzeg w mgli­stym prze­ko­na­niu, że nie odpły­nę­łam dosta­tecz­nie daleko.

Wbrew prze­ciw­no­ściom losu hotel Poly­do­rus, który Andreas kupił, a ja poma­ga­łam pro­wa­dzić, radził sobie zna­ko­mi­cie. Mie­li­śmy rezer­wa­cje na cały sezon, taras od strony morza dniem i nocą był pełen gości, Andreas roz­wa­żał nawet, czy nie kupić kolej­nej nie­ru­cho­mo­ści po dru­giej stro­nie Agios Niko­laos, w pobliżu plaży Ammo­udi. To spra­wiło, że na hory­zon­cie poja­wił się znowu jego kuzyn i wspól­nik Yan­nis; od tej pory stali się nie­mal nie­roz­łączni… a ja czu­łam, że pomału odjeż­dżam na boczny tor. Jako wolny strze­lec zaczę­łam znowu reda­go­wać – dla nowego wydaw­nic­twa, Cau­ston Books – i wła­śnie koń­czy­łam pracę nad trze­cim z serii bar­dzo dobrych skan­dy­naw­skich kry­mi­na­łów w stylu noir. Czy to, że sie­dzia­łam z kom­pu­te­rem na bal­ko­nie mojej sypialni, wysy­ła­łam notatki e-mailem i spo­ty­ka­łam się z ludźmi przez Zoom, w ogóle miało sens? Co ja wła­ści­wie wypra­wia­łam? Moja głowa była w Lon­dy­nie, a serce już nie nale­żało do Krety.

Rany. Brzmi to wszystko jak sym­fo­nia jęków, a prze­cież wcale nie o to mi cho­dziło. Po pro­stu pró­buję wyja­śnić, dla­czego w końcu uzna­łam, że już dość i pora wró­cić do domu. Andreas zawiózł mnie na lot­ni­sko Hera­klion, lecz mimo że w hali odlo­tów przy­tu­li­li­śmy się czule, oboje wie­dzie­li­śmy, że to ostatni raz, że pod­ję­łam słuszną decy­zję i że – choć na zawsze pozo­sta­niemy przy­ja­ciółmi – nie jeste­śmy już zako­chani. Przy­naj­mniej nie w sobie nawza­jem. Gdy samo­lot wspi­nał się na wyso­kość dzie­wię­ciu tysięcy metrów, myśla­łam o wszyst­kich tych cudow­nych chwi­lach, które spę­dzi­li­śmy razem. Bolało, gdy zosta­wia­łam te wspo­mnie­nia za sobą, porwane pędem powie­trza, ale wie­dzia­łam, że tak trzeba. Mia­łam pięć­dzie­siąt pięć lat i zaczy­na­łam nowe życie.

Wró­ci­łam na Cro­uch End w pół­noc­nej czę­ści Lon­dynu. Wła­śnie tam miesz­ka­łam, gdy pozna­łam Andre­asa, i czu­łam się tam kom­for­towo. Zna­łam w oko­licy mnó­stwo ludzi, a i dojazd do Suf­folk był dogodny, gdy mia­łam ochotę zoba­czyć się z moją sio­strą, Katie. Dawne miesz­ka­nie sprze­da­łam, żeby kupić hotel, ale wcale nie wyszłam na tym źle. Andreas spła­cił moje udziały z nawiązką, gdy więc dorzu­ci­łam oszczęd­no­ści i prze­ko­na­łam bank, że może mi udzie­lić kre­dytu hipo­tecz­nego, który pra­wie będę w sta­nie spła­cać, mia­łam dość pie­nię­dzy, żeby kupić nowe miesz­ka­nie, led­wie o kilka ulic od moich sta­rych śmieci. Była to jed­no­po­zio­mowa sute­rena z dwiema sypial­niami (z któ­rych jedna miała mi posłu­żyć jako gabi­net), przy­zwo­itej wiel­ko­ści kuch­nią połą­czoną z salo­nem oraz nie­dużą łazienką, wci­śniętą pod schody wio­dące do dwóch miesz­kań powy­żej. Praw­dziwą perełką był ogró­dek za podwój­nymi drzwiami bal­ko­no­wymi, z odro­biną bruku, murem poro­śnię­tym blusz­czem oraz dosta­teczną ilo­ścią zie­leni, by stwo­rzyć ilu­zję, że to uro­czy zaką­tek na wsi. Od ulicy dzie­liły go dość koślawe drzwi – oto mia­łam swój tajem­ni­czy ogród. Była w nim nawet mętna sadzawka z dwiema zło­tymi ryb­kami, któ­rym nada­łam imiona: Hero i Lean­der.

Kolejne trzy mie­siące minęły w eks­pre­so­wym tem­pie. Przy­je­cha­łam aku­rat w sezo­nie wio­sen­nych wyprze­daży i wpa­dłam w szał zaku­pów: wybra­łam meble, akce­so­ria i wszystko, czego potrze­bo­wa­łam w kuchni: garnki, patel­nie, kie­liszki, a nawet nowy zlew. Zna­la­złam też miej­sco­wych budow­lań­ców, któ­rym zle­ci­łam reno­wa­cję łazienki i malo­wa­nie nie­któ­rych poko­jów. Dla sie­bie zaś kupi­łam cał­kiem nowe ubra­nia, gdyż te, które nosi­łam na Kre­cie, w Lon­dy­nie były kom­plet­nie bez­u­ży­teczne. Zaraz potem wyda­łam pie­nią­dze na nie­po­trzeb­nie zabyt­kową szafę, żeby to wszystko gdzieś pomie­ścić. Wojo­wa­łam z hydrau­li­kami i elek­try­kami, a potem spę­dzi­łam godziny z tele­fo­nem w ręku, cze­ka­jąc na roz­mowy z dostaw­cami Inter­netu i agen­tami ubez­pie­cze­nio­wymi. Naj­lep­sze z tego wszyst­kiego było zaś to, że oca­li­łam mojego sta­rego MGB Road­stera, któ­rego nie zdą­ży­łam sprze­dać, wyjeż­dża­jąc z kraju – być może w głębi duszy wie­dzia­łam, że pew­nego dnia będzie mi jesz­cze potrzebny. Dopiero gdy wypro­wa­dzi­łam go z absur­dal­nie dro­giego garażu w King’s Cross i bez­tro­sko wyprze­dza­łam wóz poli­cyjny na High­gate Hill, dotarło do mnie, jak roz­sąd­nie postą­pi­łam, zatrzy­mu­jąc sobie ten samo­chód, i jak bar­dzo stał się czę­ścią mojego życia.

Odwie­dzi­łam sta­rych zna­jo­mych i poszłam na kilka książ­ko­wych pre­mier, by obwie­ścić światu, że wró­ci­łam na dobre. Poje­cha­łam też do Suf­folk i zatrzy­ma­łam się u Katie, która – od nie­dawna roz­wie­dziona – podob­nie jak ja miesz­kała teraz w nowym domu. Spo­ty­kała się z kimś z cen­trum ogrod­ni­czego, w któ­rym pra­co­wała, a ja jesz­cze ni­gdy nie widzia­łam jej szczę­śliw­szej i bar­dziej pew­nej sie­bie. To ona prze­ko­nała mnie, żebym adop­to­wała kota, któ­rego wcale nie chcia­łam; zgo­dzi­łam się na to dopiero wtedy, gdy w schro­ni­sku obie­cali, że nie zeżre mi zło­tych rybek. Zabra­łam się wresz­cie do czy­ta­nia Jamesa Joyce’a, a było to wyzwa­nie, z któ­rym pró­bo­wa­łam się zmie­rzyć od zakoń­cze­nia stu­diów. Dokoń­czy­łam też reda­go­wa­nie tek­stu, nad któ­rym pra­co­wałam, kil­koma drob­nymi zmia­nami dopiesz­cza­jąc kolejny per­fek­cyjny triumf Politisjefinspectør Heidi Gun­der­sen z nor­we­skiej poli­cji.

Obu­dzi­łam się w czerw­cowy pora­nek w miesz­ka­niu zala­nym słoń­cem. Hugo – mój kot – obser­wo­wał mnie z nie­du­żego fotela, który zaanek­to­wał na swoje stałe lokum. Prze­czy­ta­łam dwa­dzie­ścia stron _Dubliń­czy­ków_, przej­rza­łam gazetę na iPa­dzie, a potem wzię­łam prysz­nic i zja­dłam śnia­da­nie. Wła­śnie w takich chwi­lach naj­bar­dziej bra­ko­wało mi Andre­asa. Może to dziwne, ale samotne wsta­wa­nie z łóżka zawsze przy­gnę­biało mnie bar­dziej, niż to, że kła­dłam się sama. Nasta­wi­łam czaj­nik i wła­śnie się­ga­łam po kawę, gdy ode­zwała się moja komórka.

Dzwo­nił Michael Flynn, naczelny z Cau­ston Books, a więc w prak­tyce mój szef. Zna­łam go jedy­nie z Zooma, ale to wystar­czyło, bym od razu wyobra­ziła sobie jego krą­głą twarz, prze­rze­dzone już włosy oraz oku­lary wiszące na sznurku, bo, jak mi powie­dział, wiecz­nie gdzieś je gubił. Zwy­kle nosił mary­narkę i kra­wat, ale rów­nie dobrze mógł być nagi od pasa w dół, bo tylko górną połowę jego ciała widy­wa­łam, gdy spo­ty­ka­li­śmy się online. Nie wie­dzia­łam nawet, czy w ogóle ma nogi.

– Jak leci? – zapy­tał.

Już wcze­śniej mówi­łam mu, że wró­ci­łam do Lon­dynu, ale od tam­tej pory roz­ma­wia­li­śmy tylko parę razy.

– Świet­nie, dzię­kuję – odpo­wie­dzia­łam.

– A jak tam nowy dom?

– To tylko miesz­ka­nie. Ale jestem bar­dzo szczę­śliwa. Pasuje mi pod każ­dym wzglę­dem.

– Miło mi to sły­szeć. Posłu­chaj, wiem, że dzia­łam z zasko­cze­nia, ale czy nie mogła­byś dzi­siaj do mnie wpaść?

– Dosta­łeś tę nową książkę o Gun­der­sen, którą ci wysła­łam?

– Dosta­łem, wszystko gra, ale mamy coś nowego i muszę przy­znać, że była­byś ide­alna do tej roboty.

– Wyślesz mi tekst?

Przez chwilę w słu­chawce pano­wała cisza.

– To nie takie pro­ste. Myślę, że powin­ni­śmy poroz­ma­wiać. Wpad­nij koło połu­dnia, to zjemy razem lunch.

– Zain­try­go­wa­łeś mnie, Michael. W takim razie będę o dwu­na­stej. Naprawdę nie powiesz mi, o co cho­dzi?

Kolejna pauza.

– O Atti­cusa Pünda – odpo­wie­dział i roz­łą­czył się.CIĄG DALSZY NASTĄPI

Redak­cja Cau­ston Books mie­ściła się na skraju Vic­to­rii, oko­licy nie­szcze­gól­nie koja­rzo­nej z lite­ra­turą piękną. Zaj­mo­wała przy­zie­mie i cztery pię­tra nowo­cze­snego biu­rowca z wej­ściem jak do ter­mi­nalu lot­ni­ska, bufe­tem na par­te­rze oraz win­dami, do któ­rych trzeba było mieć elek­tro­niczny iden­ty­fi­ka­tor. Masze­ru­jąc przez hol pełen ekra­nów tele­wi­zyj­nych, na któ­rych migały raz po raz okładki ksią­żek – choć żad­nej praw­dzi­wej książki nie było w zasięgu wzroku – pomy­śla­łam o tym, jak długą karierę mam już za sobą. Dawno minęły dni nie­za­leż­nego domu wydaw­ni­czego upchnię­tego gdzieś w sta­rej wozowni, za solid­nymi drew­nia­nymi drzwiami i oknami wyku­szo­wymi. Spę­dzi­łam w Clo­ver­leaf jede­na­ście lat i przy­zwy­cza­iłam się do wąskich kory­ta­rzy, mar­nego oświe­tle­nia i poko­jów, które chyba spe­cjal­nie urzą­dzono tak, by jak naj­trud­niej było zna­leźć tych, któ­rzy naprawdę coś zna­czyli w wydaw­nic­twie. Z dru­giej jed­nak strony, gdy leża­łam pół­przy­tomna, a pło­mie­nie ocho­czo poże­rały wszystko wokół mnie, przy­szło mi na myśl, że te boaze­rie na ścia­nach, zaku­rzone dywany i zasłony, które w sumie nada­wały temu miej­scu cha­rak­ter, cał­kiem dosłow­nie nie dadzą mi żyć, więc jeśli jakimś cudem prze­trwam, trzeba będzie pomy­śleć o zmia­nach. Otwarte prze­strze­nie z rów­nymi rzę­dami biu­rek oddzie­lo­nych szkla­nymi prze­pie­rze­niami, jed­nakowe meble i oświe­tle­nie przy­ja­zne pra­cow­ni­kom być może nie miały w sobie wiele z ducha T.S. Eliota czy W. Somer­seta Mau­ghama, ale przy­naj­mniej nikogo nie pró­bo­wały zabić.

Tak czy ina­czej, to nie archi­tek­tura i nie wypo­sa­że­nie biur odróż­nia jed­nego wydawcę od dru­giego. To ludzie. Gdy krótko przed połu­dniem wcho­dzi­łam do sie­dziby Cau­ston Books, wła­śnie Jeanette – recep­cjo­nistka, któ­rej ni­gdy wcze­śniej nie spo­tka­łam, ale która wie­działa, że przyjdę, i powi­tała mnie jak starą przy­ja­ciółkę – spra­wiła, że poczu­łam się jak w domu. Wrę­czyła mi obo­wiąz­kową smycz, otwo­rzyła pra­wie lot­ni­skową bramkę bez­pie­czeń­stwa, a nawet pomo­gła zapro­gra­mo­wać windę tak, by zabrała mnie pro­sto do celu.

Michael Flynn cze­kał na mnie na czwar­tym pię­trze. Był bez kra­wata, ale na szczę­ście miał i nogi, i spodnie. Spo­ty­ka­li­śmy się po raz pierw­szy, lecz prze­cież nie byli­śmy sobie obcy, dla­tego nie waha­li­śmy się długo i zamiast podać sobie ręce, zde­cy­do­wa­li­śmy się na bar­dziej nowo­cze­sny przy­ja­zny uścisk. Dopeł­niw­szy powi­tal­nego rytu­ału, Michael popro­wa­dził mnie kory­ta­rzem mię­dzy rega­łami peł­nymi ksią­żek z jed­nej strony a tłum­kiem ludzi w dżin­sach i T-shir­tach z dru­giej. Wszy­scy gar­bili się przed moni­to­rami, z małymi bia­łymi słu­chaw­kami wetknię­tymi w uszy; wszy­scy też byli co naj­mniej o dwa­dzie­ścia lat młodsi ode mnie.

W sali kon­fe­ren­cyj­nej, którą dla nas wybrał, zasie­dli­śmy po prze­ciw­nych stro­nach stołu, o wiele za dużego dla dwojga ludzi i oto­czo­nego wol­nymi krze­słami. Od razu zauwa­ży­łam, że oprócz ter­mosu z kawą, mleka i her­bat­ni­ków czeka na mnie maszy­no­pis. Spo­czy­wał na nim, zapewne nie­przy­pad­kowo, notat­nik. To wła­śnie był powód naszego spo­tka­nia.

– Bar­dzo się cie­szę, że przy­szłaś, Susan – zagaił Michael. – Napi­jesz się kawy?

– Tak, dzię­kuję.

Moż­liwe, że kawa cze­kała tu na mnie od godziny, ale wciąż była gorąca. Praw­dziwy Michael Flynn podo­bał mi się bar­dziej niż jego ekra­nowy wize­ru­nek. Na żywo wydał mi się sil­niej­szy; pew­nie nie bez powodu zaj­mo­wał pro­mi­nentne sta­no­wi­sko w fir­mie zatrud­nia­ją­cej ponad setkę ludzi. O dziwo, był jed­no­cze­śnie jakby cich­szy i bar­dziej ludzki niż pod­czas naszych poprzed­nich roz­mów. To wła­śnie jest naj­gor­sze w Zoo­mie: dostar­cza obraz i dźwięk, ale wysysa prak­tycz­nie wszystko inne.

– I jak ci się żyje znowu w Lon­dy­nie? – zapy­tał. W jego wymo­wie była ele­gan­cja spi­ke­rów BBC z cza­sów dru­giej wojny świa­to­wej.

– Dziw­nie.

– Ale wró­ci­łaś na stałe?

– Tak sądzę.

– To dobra wia­do­mość, bo sie­dząc na Kre­cie, wyko­ny­wa­łaś dla nas świetną robotę, ale wydaje mi się, że mając cię pod ręką, będziemy mogli zaofe­ro­wać jesz­cze cie­kaw­szy mate­riał.

– Czy to ozna­cza, że zostanę przy­jęta na etat? – spy­ta­łam. Jako wol­nemu strzel­cowi pła­cili mi od godziny, a może raczej od słowa, i nie mogłam korzy­stać z żad­nych bene­fi­tów czy pra­cow­ni­czego ubez­pie­cze­nia.

Michael lekko zmru­żył oczy, a ja pomy­śla­łam, że nie­chcący zde­ner­wo­wa­łam go pyta­niem pro­sto z mostu.

– Oba­wiam się, że w tej chwili nie ma takiej moż­li­wo­ści – odpo­wie­dział. – Ale, jak już mówi­łem przez tele­fon, mamy dla cie­bie nowy pro­jekt. Jeśli sobie pora­dzisz, będziemy otwarci na nego­cja­cje.

– Atti­cus Pünd – mruk­nę­łam.

– Wła­śnie. – Dał mi jasno do zro­zu­mie­nia, kto tu rzą­dzi i w jaki spo­sób wyobraża sobie nasze rela­cje. – Jak wiesz, wydaw­nic­two Orion Books wzno­wiło dzie­więć powie­ści Alana Con­waya. Sprze­dały się zaska­ku­jąco dobrze, jeśli wziąć pod uwagę to, o czym już wszy­scy wie­dzą: że Alan nie sza­no­wał ani boha­tera, któ­rego stwo­rzył, ani wła­snych czy­tel­ni­ków.

– Łagod­nie to ują­łeś.

– No… fakt. – Michael spoj­rzał na mnie współ­czu­jąco i dodał: – Wiem, że współ­praca z tym czło­wie­kiem nie była dla cie­bie szcze­gól­nie przy­jemna…

– Współ­praca z nim w ogóle nie była przy­jemna, ale i tak cie­szę się, że książki odnio­sły suk­ces.

Zadzi­wia­jące, że przy­pad­kowe spo­tka­nie przed trzy­dzie­stu laty zaowo­co­wało czymś, co wedle dowol­nych norm można nazwać wyłącz­nie w jeden spo­sób: wydaw­ni­czym feno­me­nem. Alan zaczął doro­słe życie jako nauczy­ciel angiel­skiego w pry­wat­nej szkole, w któ­rej uczyli się mój sio­strze­niec i moja sio­strze­nica. Już wtedy był wybit­nie nie­po­pu­larny i powin­nam była uznać to za sygnał ostrze­gaw­czy. Dzie­się­cio­latki z reguły szybko wyczu­wają, skąd wieje wiatr. Cza­sem myślę, że Katie przed­sta­wiła mi Con­waya w nadziei, iż prze­ko­nam go do odej­ścia ze szkoły.

I tak wła­śnie się stało. Prze­czy­ta­łam ręko­pis i choć wyma­gał popra­wek, powieść _Tro­pi­ciel Atti­cus Pünd_ z miej­sca stała się best­sel­le­rem oraz zaląż­kiem serii, którą udało się sprze­dać na całym świe­cie w trzy­dzie­stu prze­kła­dach i osiem­na­stu milio­nach egzem­pla­rzy, dzięki czemu Alan zaro­bił for­tunę. Zgar­nął też mnó­stwo nagród lite­rac­kich oraz srebrny medal i hono­rowe oby­wa­tel­stwo Heidel­bergu. Gdy opu­ścił Wood­bridge School, kupił sobie rezy­den­cję opo­dal Fram­lin­gham i na cześć jed­nego z opo­wia­dań o Sher­locku Hol­me­sie nazwał ją Abbey Grange, co, jak myślę, wiele mówi o jego natu­rze. BBC była bli­ska reali­za­cji ośmio­od­cin­ko­wego serialu zaty­tu­ło­wa­nego „Przy­gody Atti­cusa”, ponoć z Mad­sem Mik­kel­se­nem w roli głów­nej. Wszyst­kie plany jed­nak wzięły w łeb, gdy pisarz odszedł z tego świata, zepchnięty z wieży swej luk­su­so­wej rezy­den­cji.

Alan ni­gdy mnie nie zapro­sił do Abbey Grange i w ogóle jakoś nie mogli­śmy się doga­dać. Spo­ty­ka­łam już auto­rów, któ­rzy nie ufali swym redak­to­rom, ale tylko on był tak upo­rczy­wie wrogi. Każda moja suge­stia, każde cię­cie w tek­ście, nawet każde pyta­nie – wszystko nie­odmien­nie pro­wa­dziło do kłótni i potrze­bo­wa­łam sporo czasu, by zro­zu­mieć, że to nie mnie darzy taką anty­pa­tią. Nie zno­sił ksią­żek, które – jak uwa­żał – był zmu­szony pisać. Mówiąc wprost, chciał być Sal­ma­nem Rush­diem, a nie Aga­thą Chri­stie, lecz to było po pro­stu nie­moż­liwe. Utknął na dobre z tym, kim naprawdę był.

– Tak czy ina­czej, wyprze­dzi­li­śmy Oriona o krok – rzekł Michael. – Ktoś od nas wpadł na genialny pomysł, żeby zamó­wić nową powieść o Atti­cu­sie Pündzie.

– Już bez Alana – dopo­wie­dzia­łam.

– Otóż to. Po pro­stu kon­ty­nu­ację. W przy­padku Jamesa Bonda i Seba­stiana Faulksa plan spraw­dził się wybor­nie – dodał prędko, nim zdą­ży­łam mu prze­rwać. – Z pew­no­ścią wiesz, że _Pie­kło poczeka_ było naj­szyb­ciej sprze­da­jącą się powie­ścią od cza­sów Harry’ego Pot­tera… Przy­naj­mniej do poja­wie­nia się Richarda Osmana. Ale mamy też nowe przy­gody Her­ku­lesa Poirota, Sher­locka Hol­mesa, Jeevesa i Woostera, są kon­ty­nu­acje _Auto­sto­pem przez Galak­tykę_… – Uśmiech­nął się. – Pro­sta prawda jest taka, że nikogo nie obcho­dzi Alan Con­way, Atti­cus Pünd i bez niego świet­nie sobie pora­dzi.

Moż­liwe, że zabrzmiało to dość cynicz­nie, ale miał rację. To dziwne, ale nie­które posta­cie rze­czy­wi­ście prze­ra­stają auto­rów, któ­rzy je stwo­rzyli. W lite­ra­tu­rze popu­lar­nej jest ich dzi­kie mnó­stwo. Mię­dzy innymi dla­tego Conan Doyle cisnął Sher­locka Hol­mesa w odmęty wodo­spadu Reichen­bach: czuł, że popu­larny boha­ter maskuje przed świa­tem jego praw­dziwy talent. Zarówno A.A. Milne, jak i jego syn, Chri­sto­pher Robin, z cza­sem znie­na­wi­dzili Kubu­sia Puchatka, Pio­truś Pan zaś zosta­wił po sobie wręcz kolek­cję tru­pów. Co łączy Mary Pop­pins, Tar­zana, Czar­no­księż­nika z Kra­iny Oz oraz Dra­culę? Otóż to, że zna te posta­cie pół świata, ale pew­nie mało kto potrafi podać nazwi­ska auto­rów, któ­rzy je stwo­rzyli.

– Pół roku temu nawią­za­li­śmy kon­takt z Jame­sem Tay­lo­rem – powie­dział Michael. – Zdaje się, że go znasz. Miesz­kał z Ala­nem i odzie­dzi­czył po nim dom, pie­nią­dze oraz spu­ści­znę lite­racką. Zło­ży­li­śmy mu ofertę za prawo do wyda­nia trzech nowych powie­ści. Zdu­mie­wa­jące, że w Orio­nie na to nie wpa­dli. Tak czy ina­czej, prze­ko­na­li­śmy Jamesa, że i tak zro­bimy to lepiej niż oni. Widzia­łaś może nowe okładki, które przy­go­to­wali dla wzno­wień? Ponure i nudne, moim zda­niem. Choć oczy­wi­ście James ma w nosie takie dro­bia­zgi, jak styl czy wize­ru­nek. Inte­re­sują go tylko kon­krety. Nasza oferta była bar­dzo szczo­dra, a w dodatku zapro­po­no­wa­li­śmy mu rolę kon­sul­tanta. Cie­szył się jak dziecko.

W ogóle mnie to nie zdzi­wiło. Zna­łam Jamesa cał­kiem dobrze – spo­tka­łam go, gdy wybra­łam się do Suf­folk w poszu­ki­wa­niu ostat­niego roz­działu _Mor­derstw w Somer­set_, a potem raz jesz­cze, gdy powró­ci­łam do Anglii tro­pem mor­der­stwa sprzed ośmiu lat – wska­zówka do roz­wią­za­nia zagadki ukryta była w trze­ciej czę­ści cyklu zaty­tu­ło­wa­nej _Atti­cus Pünd przej­muje sprawę_. Jako dwu­dzie­sto­pa­ro­la­tek James ofe­ro­wał w Lon­dy­nie usługi „męż­czy­zny do towa­rzy­stwa” i w takim cha­rak­te­rze przed­sta­wiono go Ala­nowi, który w owym cza­sie był żonaty i sta­ran­nie ukry­wał swoje skłon­no­ści. Prawdę mówiąc, James bar­dzo mu pomógł dojść do ładu z wła­sną sek­su­al­no­ścią; nie­wy­klu­czone, że wydo­był z jego osoby to, co naj­lep­sze. Nagroda za to była nader sowita. Zamiesz­kał z Ala­nem w Abbey Grange i – jak wła­śnie wspo­mniał Michael – odzie­dzi­czył po nim cały mają­tek. James był bez­czelny, nachalny, nie­wierny, samo­lubny i lubieżny, ale jakimś cudem i tak go lubi­łam. Gdy widzie­li­śmy się po raz ostatni, zje­dli­śmy razem lunch w Le Caprice. Nie tylko zapła­cił wtedy rachu­nek, ale i dostar­czył mi cen­nych wska­zó­wek potrzeb­nych do roz­wią­za­nia zagadki mor­der­stwa Franka Par­risa i znik­nię­cia Cecily Tre­herne. Ucie­szy­łam się na myśl o ponow­nym spo­tka­niu.

– W każ­dym razie Alan Con­way nie jest nam do niczego potrzebny – pod­su­mo­wał Michael.

– Bar­dzo moż­liwe – zgo­dzi­łam się. – Zresztą ja i tak nie mogła­bym już z nim pra­co­wać. Inna sprawa, że nie­ła­two wsko­czyć w jego buty. Wymy­ślał świetne fabuły. Miał dobre ucho do dia­lo­gów i lubi­łam jego boha­te­rów. Z tru­dem prze­cho­dzą mi przez gar­dło te słowa, ale on był naprawdę świet­nym pisa­rzem… Przy­naj­mniej wtedy, gdy nie pró­bo­wał stwo­rzyć kolej­nej pozy­cji w serii nowo­cze­snych kla­sy­ków Pen­gu­ina. – Zer­k­nę­łam na maszy­no­pis. Tytuł i nazwi­sko autora wciąż były nie­wi­doczne. – Rozu­miem, że to ta nowa powieść? – dorzu­ci­łam.

– Pierw­sze trzy­dzie­ści tysięcy słów. W bar­dzo robo­czej wer­sji.

– Wydru­ko­wa­łeś spe­cjal­nie dla mnie.

Był to nasz stały gag. Pew­nie jestem sta­ro­świecka, ale Michael wie­dział, że wolę pra­co­wać na papie­rze. W dzi­siej­szych cza­sach bodaj wszystko dzieje się na ekra­nie kom­pu­tera, lecz ja zawsze czu­łam, że ręko­pis czy maszy­no­pis ma wię­cej wspól­nego z praw­dziwą, gotową książką, a zmiany w tek­ście lubię wpro­wa­dzać wła­sno­ręcz­nie. Gdy jesz­cze miesz­ka­łam na Kre­cie, kupi­łam sobie tan­detną dru­karkę i cza­sem przez pół poranka cze­ka­łam na papie­rową kopię, zanim mogłam zabrać się do pracy.

– Tak – odparł z uśmie­chem Michael. – I już czeka na twój czer­wony dłu­go­pis.

– Powiesz mi wresz­cie, kto to napi­sał?

– Natu­ral­nie, cho­ciaż muszę cię pro­sić, żebyś na razie zacho­wała tę infor­ma­cję dla sie­bie. Tak się składa, że znasz autora. – Zawie­sił głos dla więk­szego efektu. – To Eliot Crace.

Na krótką chwilę zabra­kło mi słów… całych trzy­dzie­stu tysięcy. Było to ostat­nie nazwi­sko, które spo­dzie­wa­łam się usły­szeć.

– Pra­co­wa­łaś z nim w Clo­ver­leaf – przy­po­mniał mi Michael.

– To nie do końca prawda. Widzia­łam go ze dwa razy, ale nie mia­łam z nim nic wspól­nego. To Char­les go pole­cił i Char­les z nim współ­pra­co­wał, nie ja.

– Nie lubi­łaś go?

– Gdy spo­tka­łam go po raz pierw­szy, był pijany. Za dru­gim razem… zakrwa­wiony. Twier­dził, że wypadł z auto­busu.

– Tak. I ja zada­wa­łem sobie pyta­nie, czy aby słusz­nie robimy, korzy­sta­jąc z jego usług, ale osta­tecz­nie pod­ję­li­śmy ryzyko. Jed­nym z two­ich zadań będzie utrzy­ma­nie go w ryzach. To dla nas ważna książka, i to z wielu powo­dów, więc nie chcemy żad­nych wybry­ków z jego strony. Miejmy nadzieję, że naj­gor­sze chwile ma już za sobą. Ile miał lat, gdy go pozna­łaś? Dwa­dzie­ścia parę? Teraz jest żonaty. Sama zoba­czysz, że się ustat­ko­wał.

– A co z jego pió­rem?

– Ty mi to powiesz, gdy poczy­tasz – odrzekł Michael, dole­wa­jąc sobie kawy. – Znasz się na kry­mi­na­łach znacz­nie lepiej niż ja. Z tego, co prze­czy­ta­łem, wno­szę jed­nak, że Eliot świet­nie się spi­sał. Czuć podo­bień­stwo do ory­gi­nału.

– Kiedy toczy się akcja? – Spy­ta­łam o to z waż­nego powodu. W ostat­niej powie­ści u Atti­cusa Pünda wykryto guza mózgu. To był jego wodo­spad Reichen­bach. Alan zosta­wił swemu boha­te­rowi led­wie kilka mie­sięcy życia.

– Zaraz po _Mor­der­stwach w Somer­set_.

– Zatem musi się toczyć bar­dzo wartko.

– I tak jest. Atti­cus Pünd jest chory. Spo­tyka zna­jomą star­szą panią, lady Chal­font, która zapra­sza go do swego domu na połu­dniu Fran­cji…

Zna­łam to nazwi­sko. Lady Chal­font poja­wiła się już w _Ginie i cyjanku_, szó­stej powie­ści z serii.

– …i wyznaje, że coś pod­słu­chała i oba­wia się o swoje życie. Wkrótce potem natu­ral­nie ginie. Jej rodzina jest dość upiorna, ale to mąż… drugi mąż… wydaje się głów­nym podej­rza­nym. Mia­łem nadzieję, że prze­czy­tasz tyle tek­stu, ile już mamy, a następ­nie pomo­żesz Elio­towi dokoń­czyć robotę. Chcie­li­by­śmy publi­ko­wać na początku przy­szłego roku.

Wiele jest dzi­wacz­nych reguł w wydaw­ni­czym światku, a jedna z nich mówi o tym, że ter­miny zawsze są zbyt krót­kie i ni­gdy nie ma dość czasu, żeby zdą­żyć ze wszyst­kim. Doko­na­łam w pamięci szyb­kich obli­czeń.

– Mało czasu – zauwa­ży­łam.

– Eliot długo zabie­rał się do pisa­nia. – Michael musiał dostrzec moją minę, bo natych­miast dodał: – To nie była jego wina. Zale­żało mu na świet­nej fabule, więc spę­dził sporo czasu, dopra­co­wu­jąc jej struk­turę. – Uśmiech­nął się po raz drugi, a ja odnio­słam wra­że­nie, że robi to tak, jak włą­cza się i wyłą­cza świa­tło. – Gdy tylko usły­sza­łem, że wra­casz do kraju, Susan, pomy­śla­łem, że będzie z was ide­alny duet. W końcu to ty odkry­łaś Alana Con­waya. Świet­nie znasz styl jego prozy i roz­ma­ite sztuczki pisar­skie, które sto­so­wał. Nie twier­dzę, że to będzie powieść dosko­nała, ale pod twoim nad­zo­rem może stać się best­sel­le­rem. Wszy­scy kochają Atti­cusa Pünda, a Eliot jest rów­nie znany… przy­naj­mniej z nazwi­ska. Naprawdę sądzę, że możemy mieć w rękach ryn­kowy prze­bój.

– Dwie książki, które Eliot napi­sał, współ­pra­cu­jąc z Clo­ver­leaf, nie sprze­dały się zbyt dobrze – zauwa­ży­łam.

Zazwy­czaj nie pozwa­lam sobie na tak nega­tywne nasta­wie­nie, ale naprawdę mia­łam sporo powo­dów, by trzy­mać się z daleka od tego pro­jektu. Poza tym mówi­łam prawdę – marna sprze­daż była głów­nym powo­dem, dla któ­rego trze­cia powieść już się nie uka­zała.

– Czy­ta­łem je – odparł Michael – i podo­bały mi się. Nie­wy­klu­czone, że zawiódł mar­ke­ting.

– Zro­bi­li­śmy, co w naszej mocy. – Iry­to­wała mnie jego kry­tyka, ale sta­ra­łam się tego nie oka­zy­wać. – No dobrze – doda­łam po chwili. – Prze­czy­tam i ode­zwę się. Gdzie teraz mieszka Eliot?

– W zachod­nim Lon­dy­nie. Not­ting Hill Gate. Nawia­sem mówiąc, bar­dzo się ucie­szył, gdy mu wspo­mnia­łem, że spo­tkam się z tobą. Pamięta cię z Clo­ver­leaf i jest w pełni świa­domy tego, ile zro­bi­łaś dla Alana Con­waya.

– To miłe z jego strony. – Zer­k­nę­łam na wydruk. – Poznam wresz­cie tytuł? – spy­ta­łam.

– Natu­ral­nie.

Michael obró­cił plik kar­tek i zdjął zeń swój notat­nik.

Tytuł wid­niał na pierw­szej stro­nie, czarno na bia­łym.

PÜND: OSTAT­NIA SPRAWA

Eliot Crace

Dzie­siąty tom dzie­wię­cio­czę­ścio­wej serii.

– To ana­gramp – powie­dzia­łam.

– Słu­cham?

To był pry­watny żar­cik. Nie musia­łam wyja­śniać.MYŚLI

Alan Con­way nie lubił pisać powie­ści kry­mi­nal­nych, więc dla roz­rywki pro­wa­dził drobne gierki z czy­tel­ni­kami. Ukry­wał je, rzecz jasna – były to jego zagadki w zagad­kach. Wzmianka o lady Chal­font przy­po­mniała mi na przy­kład, bez waż­nego powodu, że wszyst­kie posta­cie _Ginu i cyjanku_ nosiły nazwi­ska zapo­ży­czone od sta­cji lon­dyń­skiego metra. Czci­godna dama nazwana została na cześć przy­stanku Chal­font and Lati­mer na linii Metro­po­li­tan; byli też Adam i Arte­mis Peri­vale z towa­rzy­skiej śmie­tanki, lokaj nazwi­skiem Hil­ling­don oraz detek­tyw inspek­tor Stoc­kwell. Pamię­tam, że byłam nawet zasko­czona, iż gdzieś w tle nie poja­wił się lord Edgware.

Gier słow­nych było znacz­nie wię­cej: akro­sty­chy, ana­gramy, kryp­to­gramy, szy­fry. Spra­wiały, że czy­tel­nik wikłał się w dekon­struk­cję książki – zamiast sku­piać uwagę na fabule i posta­ciach, zaczy­nał ana­li­zo­wać naj­drob­niej­sze klocki, z któ­rych była zbu­do­wana: same litery. Mię­dzy innymi dla­tego jako redak­torka mia­łam z Ala­nem tyle pro­ble­mów. Pro­si­łam go na przy­kład, żeby wyciął zbędny szcze­gół albo zmie­nił szyk zda­nia, które nie brzmiało zbyt natu­ral­nie, a on nie­spo­dzie­wa­nie wybu­chał gnie­wem. Z cza­sem zrozumia­łam, że jego książki są pełne zaga­dek, któ­rych pew­nie nie zauważy żaden czy­tel­nik, ale gdy pró­bo­wa­łam przy nich mani­pu­lo­wać, psu­łam auto­rowi całą zabawę.

Char­les Clo­ver, dyrek­tor Clo­verleaf Books oraz redak­tor czte­rech ostat­nich powie­ści Alana, doświad­czył tego na wła­snej skó­rze, gdy wyda­wał _Mor­der­stwa w Somer­set_. Jedli razem kola­cję w restau­ra­cji Ivy i Char­les użył tytułu _Zagadka mor­derstw w Somer­set_, wspo­mi­na­jąc o naj­now­szej książce. Alan dostał szału. Tytuł brzmi: _Mor­der­stwa w Somer­set_!, wykrzy­czał. Nie życzył sobie żad­nych „zaga­dek”. Minęło sporo czasu, zanim się zorien­to­wa­li­śmy, że tytuły dzie­wię­ciu powie­ści o Atti­cu­sie Pündzie nie są przy­pad­kowe – ich pierw­sze litery two­rzyły akro­stych. _Tro­pi­ciel Atti­cus Pünd_, _Oprawcy nie zaznają spo­koju_, _Atti­cus Pünd przej­muje sprawę_, _Noc przy­zywa_ i tak dalej. Dzie­więć liter two­rzyło hasło: TO ANA­GRAM.

Nie ana­gramp.

Doda­jąc dzie­siąty tytuł – _Pünd: ostat­nia sprawa_ – Eliot Crace zepsuł Ala­nowi żart.

Wró­ci­łam do Cro­uch Endu zaraz po spo­tka­niu z Micha­elem Flyn­nem. Zapro­sił mnie na lunch, ale odmó­wi­łam – nie mia­łam mu nic wię­cej do powie­dze­nia i wola­łam być sama. Choć zabra­łam z sobą maszy­no­pis, nie byłam gotowa zasiąść do czy­ta­nia. Prawdę mówiąc, choć potrze­bo­wa­łam pie­nię­dzy, w ogóle nie chcia­łam brać tego zle­ce­nia.

Przede wszyst­kim – nie lubię kon­ty­nu­acji. Odrzuca mnie już sama nazwa. Można pisać powie­ści histo­ryczne, fan­ta­stycz­no­nau­kowe, romanse – sama tema­tyka wiele mówi o zain­te­re­so­wa­niach autora i o tym, co go inspi­ro­wało. Ale kto chce two­rzyć tylko po to, żeby kon­ty­nu­ować dzieło innego? Gdzie tu sens?

Pamię­tam dobrze, jak naro­dził się ten trend – to od Seba­stiana Faulksa zaczęła się ta mania kal­ko­wa­nia. Jego powieść o Bon­dzie odnio­sła wielki suk­ces, lecz zaraz potem nie­mal każdy wydawca zapra­gnął połą­czyć zna­nego autora z popu­larną posta­cią w nadziei na szybki zysk. Pamię­tam, że ktoś pod­rzu­cił mi pomysł, by Val McDer­mid napi­sała ciąg dal­szy _Dok­tora Jekylle’a i pana Hyde’a_. Nikt jej tego ofi­cjal­nie nie zapro­po­no­wał, ale podej­rze­wam, że gdyby była zain­te­re­so­wana, i ja weszła­bym w ten pro­jekt, bo bar­dzo chcia­ła­bym z nią popra­co­wać. Mimo to w zasa­dzie moje poglądy pozo­stały nie­zmienne. Co zosta­nie z prozy, jeśli odbie­rzemy jej ory­gi­nal­ność?

Moje wąt­pli­wo­ści wobec kon­ty­nu­acji przy­gód Pünda się­gały jed­nak znacz­nie głę­biej.

Nie­mal od dnia, w któ­rym się pozna­li­śmy, Alan Con­way przy­spa­rzał mi samych pro­ble­mów. Daw­niej byłam zda­nia, że po pro­stu pisze wcią­ga­jące histo­rie, lecz szybko się oka­zało, że miały w sobie wiele z nie­bez­piecz­nej broni; prze­peł­niał je swoją złą wolą i wystrze­li­wał w świat, sie­jąc znisz­cze­nie.

Weźmy choćby to, jak bar­dzo lubił wpla­tać w fabułę swych powie­ści posta­cie swych zna­jo­mych. Wielu pisa­rzy postę­puje podob­nie. Char­les Dic­kens czer­pał z życia inspi­ra­cję dla wielu słyn­nych postaci, które stwo­rzył, choćby takich jak Bill Sikes, pan Micaw­ber, Fagin czy Scro­oge. Alan postę­po­wał per­fid­niej: celowo wypa­czał ich cha­rak­tery, two­rząc kary­ka­tury swych naj­bliż­szych. Jego sio­stra stała się zazdro­sną starą panną, jego chło­pak – idiotą, a jeden z jego uczniów prze­isto­czył się w ogrod­nika-pedo­fila. Nie dość, że był to paskudny pro­ce­der, to jesz­cze dopro­wa­dził do praw­dzi­wej tra­ge­dii: znik­nię­cia i śmierci Cecily Tre­herne, która odga­dła toż­sa­mość mor­dercy ukrytą na stro­ni­cach powie­ści _Atti­cus Pünd przej­muje sprawę_. Dwa razy przy­szło mi zma­gać się ze skut­kami jego pomy­słów i w obu wypad­kach omal nie skoń­czyło się to moją śmier­cią. Nie mia­łam spe­cjal­nej ochoty kusić losu po raz trzeci.

Nie było prze­cież tak, że wyszłam z opre­sji bez szwanku. Stra­ci­łam źró­dło dochodu, gdy poszło z dymem wydaw­nic­two, w któ­rym pra­co­wa­łam – i sama omal wtedy nie zgi­nę­łam. Mój wzrok doznał trwa­łych uszko­dzeń; od tam­tej pory muszę racjo­no­wać sobie moje uko­chane czy­ta­nie w led­wie godzin­nych daw­kach. Co gor­sza, całe lon­dyń­skie śro­do­wi­sko wydaw­ni­cze odwró­ciło się ode mnie, gdy oka­zało się, że Char­les Clo­ver jest zabójcą. Pano­wało powszechne prze­ko­na­nie, że Alan dostał to, na co zasłu­żył, ale za to, że z rynku znik­nęło odno­szące suk­cesy, nie­za­leżne wydaw­nic­two, a jego szef skoń­czył w wię­zie­niu, z jakie­goś powodu obwi­niano mnie. Nie mia­łam więc pracy, nikt nie chciał mnie zatrud­nić i wła­ści­wie nie mia­łam wyboru – musia­łam sprze­dać miesz­ka­nie i prze­nieść się na Kretę. A prze­cież i ta przy­goda nie skoń­czyła się szczę­śli­wie.

Z per­spek­tywy czasu widzia­łam wyraź­nie, że moje życie poto­czy­łoby się mniej wybo­istą drogą, gdy­bym ni­gdy nie poznała Alana Con­waya. Roz­są­dek naka­zy­wał mi więc teraz nie mieć z nim już nic wspól­nego. Trudno mi było uwie­rzyć, że Michael Flynn mógł wpaść na pomysł z nową powie­ścią, a co dopiero wcią­gnąć mnie do tego pro­jektu. Czu­łam się jak postać z szó­stej czy siód­mej czę­ści hor­roru, któ­rego boha­terka, choć zmie­niła nazwi­sko, prze­szła tera­pię i prze­pro­wa­dziła się na drugi koniec świata, wciąż musi ucie­kać kory­ta­rzami przed tym samym oszpe­co­nym mania­kiem w czar­nym płasz­czu i z nie­mal czter­dzie­sto­cen­ty­me­tro­wym nożem kuchen­nym w gar­ści.

Dla­czego więc ten wydruk wła­śnie leżał na moim kuchen­nym stole? Dla­czego zabra­łam go z sobą, opusz­cza­jąc sie­dzibę Cau­ston Books? Odpo­wiedź mia­łam na wycią­gnię­cie ręki. Mia­łam na karku spłatę hipo­teki w comie­sięcz­nych ratach i nawet fotel, na któ­rym wła­śnie sie­dzia­łam, obcią­żał linię kre­dy­tową mojej karty. Po pro­stu potrze­bo­wa­łam pie­nię­dzy, a co wię­cej, wydaw­nic­two Cau­ston Books było w tej chwili bodaj jedy­nym przy­byt­kiem w mie­ście, gdzie mia­łam szansę na stałe zatrud­nie­nie na nie­po­śled­nim sta­no­wi­sku. Michael Flynn sam powie­dział, że jest otwarty na nego­cja­cje. Tyle że nie mie­li­by­śmy czego nego­cjo­wać, gdy­bym mu teraz odmó­wiła.

Jadąc metrem, nawet nie zaj­rza­łam do książki, ale teraz w końcu zatrzy­ma­łam wzrok na tytule i od razu przy­szło mi na myśl, że trzeba będzie go zmie­nić. W tytu­łach poprzed­nich tomów przed­sta­wia­li­śmy boha­tera jako Atti­cusa Pünda albo po pro­stu Atti­cusa; samo Pünd brzmiało jakby zbyt ostro, po pro­stu nie paso­wało. Nie byłam też do końca prze­ko­nana, czy czy­tel­nicy zechcą śle­dzić losy detek­tywa, który snuje się po połu­dnio­wej Fran­cji, wal­cząc z ostat­nią fazą cho­roby nowo­two­ro­wej. Tak czy ina­czej, Michael zapo­wie­dział, że zama­wia trzy nowe powie­ści, a to ozna­czało, że Eliot Crace musi popro­wa­dzić boha­tera przez kolejne dwie. Podej­rze­wa­łam, że pod koniec trze­ciej nie­szczę­sny Atti­cus będzie już tylko leżał na wznak, pod­łą­czony do kro­plówki z solą fizjo­lo­giczną.

Była czter­na­sta – zde­cy­do­wa­nie zbyt wcze­sna pora na alko­hol – lecz mimo to pode­szłam do lodówki, by nalać sobie kie­li­szek wina. Na talerz wrzu­ci­łam tro­chę sałatki i twa­rożku, żeby prze­ko­nać samą sie­bie, że to po pro­stu późny lunch. Kot zja­wił się przy mnie, gdy tylko uchy­li­łam drzwi lodówki, i zaczął ocie­rać się o moją nogę. Ziry­to­wał mnie. Kobieta po pięć­dzie­siątce, żyjąca samot­nie w miesz­ka­niu na niskim par­te­rze? Dla­czego nie. Ale jeśli dodamy kota, zaczyna to trą­cić… myszką. Gry­ząc seler, spoj­rza­łam na zwie­rzaka z wyrzu­tem.

A potem pomy­śla­łam o Elio­cie Cra­sie. Musia­łam przy­znać, że wybie­ra­jąc aku­rat tego autora, Michael postą­pił cał­kiem spryt­nie.

Eliot był wnu­kiem jed­nej z naj­bar­dziej poczyt­nych bry­tyj­skich pisa­rek, któ­rej feno­men przy­ćmił nawet suk­ces Alana Con­waya. Miriam Crace wpraw­dzie ni­gdy nie two­rzyła powie­ści detek­ty­wi­stycz­nych, ale prze­cież wła­śnie o to cho­dziło Micha­elowi: pozy­skał słynne nazwi­sko, a jed­no­cze­śnie nie musiał się mar­twić porów­na­niami. Nie chciał prze­cież prze­czy­tać w recen­zji, że Eliot nie dorów­nuje babuni.

Miriam napi­sała sześć­dzie­siąt trzy książki dla dzieci w toku kariery, która trwała mniej wię­cej tyle samo lat. Była mię­dzy innymi autorką powie­ści fan­ta­stycz­nej _Pań­stwo Lit­tle_, opo­wia­da­ją­cej o rodzi­nie poczciw­ców mie­rzą­cych zale­d­wie dwa cale (w póź­niej­szych wyda­niach, ku jej roz­cza­ro­wa­niu, zmie­niono ich wzrost na pięć cen­ty­me­trów). Swego czasu sza­co­wano, że w 95 pro­cent bry­tyj­skich domów jest co naj­mniej jedna z jej ksią­żek, a w 40 pro­cent jest ich dzie­sięć lub wię­cej. Na całym świe­cie jej dzieła sprze­dały się w osza­ła­mia­ją­cej licz­bie miliarda egzem­pla­rzy – co może nie dało jej miej­sca w Księ­dze rekor­dów Guin­nessa, ale na pewno wystar­czyło, by prze­bić sprze­daż samej księgi – a słowo „lit­tle” stało się zro­zu­miałe w czter­dzie­stu sied­miu języ­kach, Miriam bowiem uparła się, by nazwi­sko boha­te­rów nie było tłu­ma­czone. Na zagra­nicz­nych ryn­kach nie poja­wiły się więc powie­ści zaty­tu­ło­wane _Les Petits Gens_ czy _De Små Man­ne­skene_. Bodaj połowa dzieci na całym świe­cie dora­stała, śle­dząc losy dziadka Lit­tle, babci Lit­tle, pana i pani Lit­tle, Harry’ego, Jacka, Jasmine oraz Rose Lit­tle… a także, od końca lat dzie­więć­dzie­sią­tych, adop­to­wa­nych Karima i Njingi Lit­tle.

Wszy­scy uwiel­biali publiczny wize­ru­nek pisarki i wszyst­kim się zda­wało, że coś o niej wie­dzą, lecz tak naprawdę Miriam Crace nie afi­szo­wała się ze swym pry­wat­nym życiem. Poświę­cono jej dwie bio­gra­fie, ale w obu wypad­kach bli­sko współ­pra­co­wała z auto­rami i z tej, którą pobież­nie przej­rza­łam, natu­ral­nie wyła­niał się obraz świę­tej. Trze­cią, nie­au­to­ry­zo­waną bio­gra­fię, zamó­wiło wydaw­nic­two Har­per­Col­lins. Ponoć miały się w niej zna­leźć dość ponure fakty, lecz Fun­da­cja Crace i jej agre­sywna ekipa praw­ni­ków zagro­zili auto­rowi i wydawcy pozwem, książkę więc wyco­fano, zanim tra­fiła na półki księ­garń.

Miriam nie­chęt­nie udzie­lała wywia­dów, a czy­niła to tylko wtedy, gdy pro­mo­wała nową książkę albo chciała pobu­dzić zain­te­re­so­wa­nie dwiema orga­ni­za­cjami dobro­czyn­nymi, które wspie­rała: Fun­du­szem Biblio­tecz­nym Miriam Crace oraz sie­ro­ciń­cem St Ambrose. Wycho­wała się w duchu wiary – jej ojciec był swego czasu dia­ko­nem w Kościele kato­lic­kim – i pozo­stała jej wierna do końca życia. Być może wła­śnie dla­tego nie roz­wio­dła się ze swym mężem, Ken­ne­them River­sem. (Podob­nie jak Mar­ga­ret Chal­font, nie przy­jęła nazwi­ska męża, a co znacz­nie bar­dziej oso­bliwe, uparła się też, by nie przy­jęły go jej dzieci). Od zawsze krą­żyły pogło­ski, jakoby jej mał­żeń­stwo nie było cał­kiem szczę­śliwe; potwier­dziła je wresz­cie roczna sepa­ra­cja. W 1955 roku Miriam prze­żyła zała­ma­nie ner­wowe, zda­niem jej bio­gra­fów wywo­łane prze­pra­co­wa­niem. Spę­dziła wów­czas sześć mie­sięcy w Lozan­nie, ładu­jąc aku­mu­la­tory w pry­wat­nej kli­nice. Gdy w tym samym roku powró­ciła do Anglii, kupiła dwór Mar­ble Hall opo­dal Devi­zes w hrab­stwie Wilt­shire, a wraz z nim pięć­dzie­siąt akrów ziemi. Gdy czter­dzie­ści osiem lat póź­niej odcho­dziła z tego świata, wciąż jesz­cze miesz­kała tam z Ken­ne­them, dwoma synami, ich mał­żon­kami oraz czwor­giem wnu­ków. Obec­nie Mar­ble Hall jest dostępny dla zwie­dza­ją­cych.

Miriam Crace po dziś dzień jest liczącą się posta­cią w świe­cie wydaw­ni­czym. Co roku sprze­dają się miliony jej ksią­żek, co zresztą budzi nie­chęć wśród aktyw­nych pisa­rzy, zgod­nie żywią­cych prze­ko­na­nie, że dość już zaro­biła na swej twór­czo­ści. Fun­da­cja Miriam Crace dzia­łała pełną parą od śmierci autorki, pod świa­tłym kie­row­nic­twem jej naj­star­szego syna, Jona­thana Crace’a, stryja Eliota. Pań­stwo Lit­tle żyją zaś dalej w nie­zli­czo­nych komik­sach, seria­lach rysun­ko­wych sta­cji ITV, w ogrom­nie popu­lar­nym musi­calu wysta­wia­nym przez Bridge The­atre, w trzech fil­mach fabu­lar­nych, osob­nej atrak­cji w parku roz­rywki Uni­ver­sal Stu­dios oraz prze­bo­ga­tej kolek­cji licen­cjo­no­wa­nych arty­ku­łów, takich jak pape­te­rie, plu­szowe zabawki, puszki her­bat­ni­ków, gry plan­szowe i kom­pu­te­rowe, zegary, kalen­da­rze oraz ubranka dzie­cięce. Nie­dawno ogło­szono, że Net­flix zawarł umowę na dwie­ście milio­nów dola­rów, by zdo­być prawa do ekra­ni­za­cji, i pla­nuje wypro­du­ko­wać od razu pięć sezo­nów zupeł­nie nowych przy­gód pań­stwa Lit­tle. Ze strony fun­da­cji nego­cjo­wał ją, rzecz jasna, Jona­than Crace.

A co z Elio­tem Crace’em?

Widzia­łam go dwa, może trzy razy, gdy odwie­dzał Clo­ver­leaf Books. Zapa­mię­ta­łam go jako bar­dzo przy­stoj­nego mło­dzieńca – dłu­go­wło­sego anioła o elfiej twa­rzy. Ema­no­wał cza­rem i pew­no­ścią sie­bie, które nie­mal zawsze są owo­cem edu­ka­cji w pry­wat­nych szko­łach i dora­sta­nia w dobro­by­cie. Nie­stety zwy­kle towa­rzy­szy im także pewna doza aro­gan­cji. Mia­łam wra­że­nie, że Crace zawsze się spie­szy – mówił za szybko, prze­ska­ki­wał z tematu na temat i raz po raz zry­wał się z fotela, by przy naj­bliż­szym oknie zapa­lić papie­rosa.

Jak powie­dzia­łam Micha­elowi, to Char­les Clo­ver go odkrył i oso­bi­ście zajął się dwiema powie­ściami detek­ty­wi­stycz­nymi, które Crace dla nas napi­sał. Nie byłam jed­nak do końca szczera, gdy mówi­łam, że nie sprze­dały się zbyt dobrze. Nie sprze­dały się pra­wie wcale. Eliot nie był złym pisa­rzem, ale dość nie­roz­sąd­nie wybrał swego detek­tywa: uczy­nił go podró­żu­ją­cym w cza­sie alche­mi­kiem z dworu kró­lo­wej Elż­biety I i kazał mu zabłą­kać się w dwu­dzie­sty pierw­szy wiek. Jego książki nie mie­ściły się wła­ści­wie w żad­nej kate­go­rii. Nie byłam pewna, czy były dla doro­słych czy dla mło­dzieży; czy były reali­styczne czy fan­ta­styczne; czy nale­żało brać je poważ­nie, czy się z nich śmiać. Wyniki sprze­daży dowio­dły, że czy­tel­nicy także nie umieli roz­strzy­gnąć tego dyle­matu. Char­les współ­pra­co­wał wcze­śniej ze stry­jem Eliota, a jego samego znał od dziecka, nie był więc zado­wo­lony, gdy w końcu tup­nę­łam nogą i oznaj­mi­łam, że nie powin­ni­śmy wyda­wać trze­ciej powie­ści o dok­to­rze Gee. Prawda była jed­nak taka, że publi­ko­wa­nie ksią­żek, któ­rych nikt nie chciał czy­tać, zwy­czaj­nie nie miało sensu, a sam Eliot był dla nas bala­stem: nie żało­wał sobie nar­ko­ty­ków, trun­ków, imprez i anty­de­pre­san­tów, które wpra­wiały go w aż nadto eufo­ryczny nastrój. Char­les był pewny, że młody Crace odnie­sie suk­ces lite­racki, gdy wresz­cie doro­śnie. Upie­rał się, że drzwi wydaw­nic­twa Clo­verleaf zawsze będą przed nim otwarte. Ale Eliot już nie powró­cił.

Aż do tej chwili. Zasta­na­wia­łam się, skąd wła­ści­wie Michael Flynn go wytrza­snął i w jaki spo­sób prze­ko­nał do współ­pracy. Nagle poża­ło­wa­łam, że nie poszłam z nim na lunch.

Zanio­słam talerz i kie­li­szek wina do kuchni, usia­dłam przy stole i poło­ży­łam przed sobą maszy­no­pis. Posta­no­wi­łam jed­nak go prze­czy­tać. Nie mia­łam nic lep­szego do roboty w to popo­łu­dnie, a poza tym byłam cie­kawa, z jakiej strony pokaże się Atti­cus Pünd wie­dziony pió­rem innego pisa­rza.

Bo w końcu jak mogłoby mi to zaszko­dzić?OSOBY

Atti­cus Pünd – detek­tyw

James Fra­ser – jego asy­stent

RODZINA

lady Mar­ga­ret Chal­font – zamożna wdowa po Hen­rym Chal­fon­cie, 6. hra­bim Chal­font

Jef­frey Chal­font – syn Henry’ego i Mar­ga­ret Chal­font, obec­nie 7. hra­bia

Lola Chal­font – aktorka i pio­sen­karka, żona Jef­freya Chal­fonta

Cedric Chal­font – ośmio­letni syn Jef­freya i Loli

Judith Lyt­tle­ton – córka Henry’ego i Mar­ga­ret Chal­font, etno­log

Harry Lyt­tle­ton – mał­żo­nek Judith, dewe­lo­per

Elmer Way­smith – obecny mał­żo­nek lady Mar­ga­ret Chal­font, Ame­ry­ka­nin, han­dlarz dzie­łami sztuki

Robert Way­smith – jedyny syn Elmera Way­smitha z pierw­szego mał­żeń­stwa

POZO­STALI

Frédéric Vol­ta­ire – poli­cjant, ofi­cer Sûreté

Béatrice Lau­rent – gospo­dyni Château Bel­mar w Cap-Fer­rat

Estelle Dubois – dyrek­torka gale­rii sztuki Wer­ner-Way­smith

Jean Lam­bert – radca prawny z kan­ce­la­rii w Saint-Paul-de-Vence

Alice Car­ling – jego sekre­tarka

Har­lan Scott – pry­watny detek­tyw

Hec­tor Bru­nelle – apte­karz z Nicei

dr Ben­son – lekarz z kli­niki przy Har­ley Street