Nauki o bezpieczeństwie. Teoria i praktyka. Monografia dedykowana profesorowi Waldemarowi Kitlerowi - ebook

WPROWADZENIE

Dorobek prof. dr. hab. inż. płk. w st. spocz. Waldemara Kitlera w naukach o bezpieczeństwie jest bezdyskusyjny. Profesor w sposób szczególny zgłębił praktykę i wypracował teorię Systemu Bezpieczeństwa Narodowego RP, obrony narodowej i zarządzania kryzysowego wnosząc ogromny intelektualny wkład w rozwój tych zagadnień naukowych. Po wielu latach służby w Siłach Zbrojnych oraz pracy w administracji publicznej poświęcił się dalszym badaniom naukowym oraz dydaktyce akademickiej.

Oprócz tych wszystkich cennych aktywności, Profesor Waldemar Kitler rozwijał również pasje społeczne, między innymi w ramach Towarzystwa Wiedzy Obronnej, organizacji z ponad stuletnimi tradycjami działalności na rzecz podnoszenia poziomu bezpieczeństwa Polski. Profesor w latach 2009-2025 pełnił funkcję Prezesa Zarządu TWO, organizując pracę Towarzystwa i rozszerzając zakres podejmowanych przedsięwzięć, jak również inicjując wiele projektów o charakterze naukowym.

W uznaniu zasług Profesora w rozwoju Towarzystwa Wiedzy Obronnej oraz jego zaangażowania na rzecz obronności państwa, Zarząd TWO podjął w 2025 roku uchwałę o nadaniu Mu tytułu Honorowego Prezesa. Decyzja ta to nie tylko podkreślenie szczególnej roli Profesora Waldemara Kitlera w życiu Towarzystwa, ale również wyróżnienie go jako wybitnego naukowca i niekwestionowanego autorytetu w naukach o bezpieczeństwie.

Powyższe wydarzenie zbiegło się z zakończeniem przez Profesora Waldemara Kitlera pracy zawodowej w jego Alma Mater – Akademii Sztuki Wojennej (wcześniej Akademii Obrony Narodowej) – z którą był związany przez prawie trzydzieści pięć lat. To w murach tej Akademii Profesor rozwijał swoje przełomowe koncepcje naukowe, tworzył kolejne monografie wnoszące duży wkład w rozwój nauk o bezpieczeństwie, budował nowe kierunki studiów, wykładał i kształcił studentów cywilnych oraz wojskowych, a także wychowywał nowe pokolenie naukowców.

W tych okolicznościach wśród przyjaciół Profesora Waldemara Kitlera, jego kolegów i koleżanek, współpracowników, doktorantów, studentów, a przede wszystkim osób, dla których był „naukowym ojcem” i mentorem zrodził się pomysł opracowania publikacji naukowej Jemu dedykowanej. Odzew środowiska naukowego był bardzo entuzjastyczny, a swoje artykuły nadesłało aż trzydzieści siedem osób (wśród nich profesorowie, doktorzy habilitowani, doktorzy oraz doktoranci i studenci). W efekcie powstała wieloautorska monografia pt. „Nauki o bezpieczeństwie: teoria i praktyka. Monografia dedykowana profesorowi Waldemarowi Kitlerowi” wydana nakładem wydawnictwa Towarzystwa Wiedzy Obronnej. W pierwszej części książki znajdują się teksty dotyczące rozważań nad bogatym dorobkiem naukowym i koncepcjami Profesora w naukach o bezpieczeństwie. Natomiast druga część zawiera publikacje dotyczące różnych teoretycznych i praktycznych aspektów bezpieczeństwa narodowego i międzynarodowego – jakże aktualnych w obecnym, pełnym wyzwań środowisku bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej. Każdy z autorów chciał w ten sposób wyrazić szacunek dla roli Profesora Waldemara Kitlera w rozwoju polskiej nauki.

ZARZĄD TOWARZYSTWA WIEDZY OBRONNEJ

Skan uchwały Towarzystwa Wiedzy ObronnejSYLWETKA NAUKOWA PROFESORA WALDEMARA KITLERA

Początek pracy naukowej profesora Waldemara Kitlera zbiegł się w czasie ze zmianami ustrojowymi w Polsce oraz przeobrażeniem międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa. Młode europejskie demokracje zmieniały swoje dotychczasowe systemy bezpieczeństwa i rozpoczynały drogę w kierunku integracji ze strukturami Sojuszu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej. To właśnie w tym okresie Waldemar Kitler jako oficer Wojska Polskiego odbywał studia dyplomowe w Akademii Obrony Narodowej (przemianowanej z Akademii Sztabu Generalnego), które ukończył z wyróżnieniem w 1991 roku. Kluczowe dla jego dalszej kariery naukowej było przede wszystkim to, że podczas studiów wykazał się dużymi zdolnościami badawczymi i dydaktycznymi, co zaowocowało propozycją pracy na Wydziale Wojsk Lądowych Akademii Obrony Narodowej na stanowisku starszego asystenta. W ten sposób przyszły profesor wkroczył do akademickiego świata i związał się ze środowiskiem rembertowskiej uczelni.

W 1995 roku Waldemar Kitler obronił rozprawę doktorską pt. „Militarne aspekty osłony strategicznej państwa” i uzyskał stopień doktora nauk wojskowych nadany przez Radę Wydziału Wojsk Lądowych AON. Rok później odbył staż zagraniczny w prestiżowej l’École Nationale d’Administration we Francji, co zapoczątkowało jego zainteresowania porównawczymi aspektami systemów obrony narodowej państw europejskich. W efekcie w 1997 roku opublikował monografię pt. „Obrona narodowa Francji”, która prezentowała nowatorskie podejście do zagadnień obrony narodowej i miała istotne znaczenie dla dyskusji na temat przyszłego kształtu polskiego modelu. Zagadnienia te zostały dodatkowo rozszerzone w artykule w czasopiśmie naukowym „Myśl Wojskowa” pt. „Obrona narodowa. Konieczność nowego podejścia”. Funkcjonalne ujęcie systemu obrony narodowej uwzględniające systemowy charakter działań oraz zmienione uwarunkowania ustrojowe w państwie stało się punktem odniesienia dla wielu praktyków i teoretyków bezpieczeństwa w następnych latach.

Należy podkreślić, że Waldemar Kitler aktywnie łączył swoje zainteresowania naukowe z praktycznym doświadczeniem w kształtowaniu bezpieczeństwa narodowego. W latach 1994-1997 pracował w Ministerstwie Obrony Narodowej w Departamencie Systemu Obronnego i brał udział w opracowaniu pierwszego w historii III Rzeczypospolitej „Polityczno-Strategicznego Planu Obrony Rzeczypospolitej Polskiej”. Z kolei w latach 1999-2000 pełnił funkcję dyrektora Biura Studiów i Szkolenia w Urzędzie Zarządzania Kryzysowego i Ochrony Ludności, gdzie mierzył się z wyzwaniami związanymi z zarządzaniem kryzysowym i edukacją dla bezpieczeństwa. Ponadto w latach 2000-2002 był doradcą Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej (szefa Obrony Cywilnej Kraju).

Praktyczne doświadczenie zdobyte podczas pracy w administracji państwowej skłoniło Waldemara Kitlera do rozwijania badań naukowych w zakresie bezpieczeństwa niemilitarnego państwa oraz kontynuacji prac na temat koncepcji obrony narodowej. Wyniki tych badań zostały opublikowane w kilku monografiach i artykułach naukowych wydanych w latach 1999-2002. Na szczególne podkreślenie zasługują trzy pozycje monograficzne, które wzbudziły duże zainteresowanie zarówno w środowisku naukowym, jak też wśród pracowników administracji państwowej. Pierwsze dzieło „pt. Obrona cywilna (niemilitarna) w obronie narodowej III RP” (2001) było pracą zbiorową pod kierunkiem naukowym Waldemara Kitlera. Natomiast druga monografia pt. „Obrona narodowa w wybranych państwach demokratycznych” (2001) była już jego autorską publikacją, podobnie jak wydana rok później książka pt. „Obrona cywilna (niemilitarna) w Polsce” (2002). Każda z wymienionych pozycji doczekała się kilkukrotnych wznowień wydawniczych.

Zwieńczeniem badań naukowych Waldemara Kitlera z tego okresu było opracowanie rozprawy habilitacyjnej pt. „Obrona narodowa III RP. Pojęcie. Organizacja. System”. Na jej podstawie odbyło się kolokwium habilitacyjne na Wydziale Strategiczno-Obronnym Akademii Obrony Narodowej, w wyniku którego Waldemar Kitler uzyskał w 2002 roku stopnień doktora habilitowanego nauk wojskowych w specjalności obronność państwa.

Należy podkreślić, że rozprawa habilitacyjna była istotnym i nowatorskim dziełem w dorobku Waldemara Kitlera i ugruntowała jego pozycję naukową. Głównym celem rozprawy było usystematyzowanie wiedzy o pojęciu, organizacji i systemie obrony narodowej, określenie kierunków jej rozwoju oraz przedstawienie modelu obrony narodowej, który odpowiadałby współczesnym uwarunkowaniom bezpieczeństwa narodowego. Koncepcje opracowane przez Waldemara Kitlera w tej publikacji stały się dla kolejnych naukowców ważnym punktem odniesienia do rozwijania problematyki obrony narodowej.

Waldemar Kitler po awansie naukowym otrzymał w październiku 2003 roku etat profesora nadzwyczajnego Akademii Obrony Narodowej w Katedrze Obrony Terytorialnej i Obrony Cywilnej. Kontynuował tam swoją pracę naukową rozwijając systemowe zagadnienia dotyczące obronności państwa, zarządzania kryzysowego i ochrony ludności. Znalazło to odzwierciedlenie m.in. w kolejnych licznych publikacjach naukowych, referatach wygłaszanych na międzynarodowych i krajowych konferencjach naukowych oraz udziale w projektach naukowo-badawczych i zespołach eksperckich. W latach 2010-2012 był członkiem zespołu opracowującego „Strategiczny Przegląd Bezpieczeństwa Narodowego RP” (pierwsze tego typu przedsięwzięcie w Polsce) oraz brał udział w opracowaniu „Białej Księgi Bezpieczeństwa Narodowego RP” z 2013 roku. Kierował również sztandarowym projektem badawczym finansowanym przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju nt. „System Bezpieczeństwa Narodowego RP” (2012-2014), realizowanym przez cztery wyższe uczelnie i jednego przedsiębiorcę z branży IT.

Z czasem coraz więcej miejsca w pracy badawczej Waldemara Kitlera zaczęła zajmować problematyka szeroko pojętego bezpieczeństwa narodowego, ze szczególnym uwzględnieniem wewnętrznych aspektów organizacji państwa w tym zakresie. Efektem tych badań była opublikowana w 2011 roku monografia pt. „Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunkowania. System”. Była to tzw. książka profesorska, a więc główne dzieło naukowe przedstawione we wniosku o nadanie tytułu naukowego profesora nauk społecznych. Monografia okazała się przełomową publikacją i wniosła ogromny wkład do rozwoju teorii nauk o bezpieczeństwie. Książka doczekała się miana „kultowej” i stała się bez wątpienia najpopularniejszym i najczęściej cytowanym dziełem Waldemara Kitlera.

W monografii „Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunkowania. System” Waldemar Kitler m.in. usystematyzował kluczowe pojęcia i określił wzajemne zależności między istotą i celami państwa i narodu a polityką i strategią bezpieczeństwa narodowego. Ponadto przedstawił problematykę uwarunkowań bezpieczeństwa narodowego, wskazując na funkcje państwa w tym zakresie, a także ulegające przeobrażeniom wyznaczniki treści bezpieczeństwa (jak m.in. wartości, potrzeby i dobra narodowe, cele i interesy bezpieczeństwa oraz racja stanu.) Dodatkowo przeanalizował prawne aspekty bezpieczeństwa narodowego (w tym politycznego, militarnego, ekonomicznego, społecznego, ekologicznego, kulturowego, powszechnego i publicznego) oraz kompetencje i powinności podmiotów wykonawczych w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego. W monografii istotne miejsca zajęły również kwestie organizacji Systemu Bezpieczeństwa Narodowego RP (i jego licznych podsystemów), w tym problematyka dotycząca przeznaczenia (misji) i struktury Systemu Bezpieczeństwa Narodowego, organizacji kierowania (zarządzania) bezpieczeństwem narodowym oraz zarządzania kryzysowego jako specyficznego rodzaju kierowania bezpieczeństwem narodowym.

W 2013 roku po przeprowadzeniu postępowania Centralna Komisja ds. Stopni i Tytułów przyjęła uchwałę w sprawie wniosku dotyczącego tytułu profesorskiego Waldemara Kitlera. Na tej podstawie Prezydent RP Bronisław Komorowski podjął decyzję o nadaniu Mu tytułu profesora nauk społecznych.

Awans naukowy i uzyskanie tytułu profesorskiego było ukoronowaniem kariery naukowej Waldemara Kitlera. Profesor nie spoczął jednak na laurach i jeszcze mocniej zaangażował się w pracę naukową. Jednocześnie prowadził bardzo aktywną działalność dydaktyczną, ekspercką, organizacyjną, popularyzatorską i społeczną. Warto wspomnieć, że do 2025 roku zdołał wypromować łącznie ponad 250 licencjatów i magistrów oraz aż 23 doktorów.

W latach 2011-2016 profesor Kitler pełnił funkcję Prodziekana ds. Naukowych Wydziału Bezpieczeństwa Narodowego (przemianowanego z Wydziału Strategiczno-Obronnego). Następnie po zmianie nazwy uczelni z Akademii Obrony Narodowej na Akademię Sztuki Wojennej kierował Katedrą Prawa Bezpieczeństwa (2016-2017) oraz był Dyrektorem Instytutu Prawa i Administracji Obronnej (2017-2018). Należy podkreślić, że w tym okresie Waldemar Kitler mocno angażował się w badania związane z prawnymi aspektami bezpieczeństwa. Efektem było wydanie kilku wieloautorskich monografii, w których profesor był jednym z redaktorów naukowych i autorem rozdziałów, m.in. „Aspekty prawne bezpieczeństwa narodowego RP. Część ogólna” (2013), „Aspekty prawne bezpieczeństwa narodowego RP. Część szczegółowa” (2013), „Prawo obronne Rzeczypospolitej Polskiej w zarysie” (2014), „Prawo wojskowe” (2017). Dodatkowo Waldemar Kitler był inicjatorem studiów licencjackich i magisterskich na kierunku administracja oraz współinicjatorem studiów z zakresu prawa.

Kolejne lata stały pod znakiem powrotu Waldemara Kitlera do korzeni i jego koncentracji na rozwoju nauk o bezpieczeństwie. Wiązało się to m.in. z faktem, że w okresie od 2018 do 2023 roku profesor kierował Instytutem Bezpieczeństwa Państwa Wydziału Bezpieczeństwa Narodowego ASzWoj. W tym czasie ukończył również dwie ważne monografie dotyczące bezpieczeństwa narodowego. W 2018 roku ukazała się książka „Organizacja bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej”, w której Waldemar Kitler przedstawił istotę i prawidłowości funkcjonowania systemu bezpieczeństwa narodowego, określił formalno-prawne podstawy organizacji bezpieczeństwa narodowego RP oraz zaprezentował model Systemu Bezpieczeństwa Narodowego RP, który powinien zapewnić sprawne funkcjonowanie państwa, jego organów władzy i administracji, podmiotów rynkowych, a także społeczeństwa w czasie normalnego funkcjonowania państwa, w tym każdego kryzysu i w czasie obowiązywania stanów nadzwyczajnych. Z kolei w 2020 roku profesor opublikował monografię „Bezpieczeństwo narodowe: teoria i praktyka”, która zawierała syntezę jego poglądów na bezpieczeństwo narodowe. W dorobku naukowym Waldemara Kitlera z tego okresu ważne miejsce zajmuje również kilka artykułów i rozdziałów w monografiach dotyczących tożsamości nauk o bezpieczeństwie wraz z głośnym postulatem przemianowania dyscypliny nauki o bezpieczeństwie na samodzielną dziedzinę naukową.

Poza pracą akademicką i zawodową Waldemar Kitler aktywnie uczestniczył w działalności społecznej. Szczególnie mocno poświęcił się rozwojowi Towarzystwa Wiedzy Obronnej (stowarzyszenia z ponad 100-letnią tradycją). W 2009 roku został wybrany Prezesem TWO i sprawował tę funkcję przez kilka kadencji aż do 2025 roku. Na czele z profesorem Kitlerem Towarzystwo Wiedzy Obronnej stało się uznaną marką wśród organizacji pozarządowych zajmujących się obronnością państwa. Na szczególne podkreślenie zasługuje zwłaszcza rozwinięcie działalności naukowej – TWO wydaje kwartalnik „Wiedza Obronna” (70 pkt), a jego wydawnictwo naukowe publikuje monografie z zakresu nauk o bezpieczeństwie, nauk prawnych, nauk o polityce i administracji i innych.

Dorobek naukowy profesora Waldemara Kitlera jest imponujący – do roku 2025 składał się łącznie z ponad 230 publikacji naukowych (monografii, artykułów, rozdziałów i raportów z prac badawczych) oraz kilkuset opinii, ekspertyz, recenzji i innych opracowań. Należy też wskazać na aktywny udział profesora w ponad 100 konferencjach naukowych, gdzie prezentował wyniki swoich badań w formie referatów lub moderował panele naukowe. To jednak nie ilość, a jakość publikacji naukowych Waldemara Kitlera robi największe wrażenie. Nie ulega wątpliwości, że wniósł on ogromny wkład do teorii nauk o bezpieczeństwie oraz rozwinął wiele oryginalnych koncepcji naukowych dotyczących m.in. systemu bezpieczeństwa narodowego, obrony narodowej i zarządzania kryzysowego. Dzięki temu kolejni badacze mogli kontynuować swoje prace, inspirując się jego publikacjami. Profesor stał się też mentorem i „ojcem naukowym” dla wielu młodych badaczy, nie tylko swoich doktorantów, ale również osób, z którymi współpracował na drodze naukowej i dydaktycznej.

Odebranie postanowienia z dnia 17 stycznia 2013 roku o nadaniu tytułu profesora nauk społecznych Waldemarowi Kitlerowi z rąk Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego (fot. archiwum profesora W. Kitlera)

Posiedzenie Zespołu nr 4 Komisji Strategicznego Przeglądu Bezpieczeństwa Narodowego RP (fot. archiwum profesora W. Kitlera)

Raport dla Prezydenta RP Zespołu nr 4 Strategicznego Przeglądu Bezpieczeństwa Narodowego RP (fot. archiwum profesora W. Kitlera)1 Zob. W. Kitler, POJĘCIE I STRUKTURA SYSTEMU BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP W UJĘCIU PROCESUALNYM I TEORETYCZNYM, „Minister Obrony Narodowej i Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych w systemie kierowania bezpieczeństwem narodowym RP. Wybrane problemy”, red. W. Kitler, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa 2013, s. 18-40.

2 Zob. J. Gryz, W. Kitler, IDENTYFIKACJA, KLASYFIKACJA, PODZIAŁ BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA (NARODOWEGO), AON, Warszawa 2014. (W. Kitler, cz. 1 i 2, s. 5-44)

3 Zob. W. Kitler, ROLA I ZADANIA SEKTORA CYWILNEGO W ZABEZPIECZENIU PRZEMIESZCZANIA JEDNOSTEK WOJSK LĄDOWYCH NA OBSZARZE RP, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa 2003.

4 Zob. W. Kitler, ZŁOŻONOŚĆ PROBLEMATYKI BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO A SPRAWNOŚĆ I LEGALNOŚĆ DZIAŁANIA ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ, „Sprawność a legalność działania administracji publicznej w sferze ochrony porządku publicznego i bezpieczeństwa publicznego”, red. P. Stanisz, M. Czuryk, K. Ostaszewski, J. Święcki, Wydawnictwo KUL, Lublin 2014.

5 Zob. W. Kitler, SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP – ASPEKTY PRAWNO-ORGANIZACYJNE, „Wiedza Obronna” 2019, t. 268, nr 3, s. 5–33. W. Kitler, PRAWO WOJSKOWE, red. W. Kitler, D. Nowak, M. Stepnowska, Warszawa, Wolters Kluwer Polska, 2017. W. Kitler, PRAWNO-ORGANIZACYJNE ASPEKTY FUNKCJONOWANIA PAŃSTWA W WARUNKACH ZEWNĘTRZNEGO ZAGROŻENIA BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA I W CZASIE WOJNY, „Wiedza Obronna”, 2021, t. 277, nr 4, s. 13-33.

6 Zob. W. Kitler, MODEL OF THE NATIONAL SECURITY SYSTEM: SELECTED PROBLEMS, “European Research Studies Journal” 2021, vol. XXIV, Issue 3B, s. 1027–1040. W. Kitler, KONCEPCJA SYSTEMU BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO W UJĘCIU CAŁOŚCIOWYM I OGÓLNYM, „Funkcjonowanie państwa w warunkach zewnętrznego zagrożenia państwa i w czasie wojny. System bezpieczeństwa narodowego RP w kontekście zagrożeń oraz prawnych aspektów funkcjonowania państwa”, red. W. Kitler, M. Wojciszko, G. Lewandowski, Warszawa: Wydawnictwo Akademii Sztuki Wojennej, 2023, s. 199–298. W. Kitler, METODYKA ĆWICZEŃ PODSYSTEMU NIEMILITARNEGO W SYSTEMIE OBRONNYM RP. TEORIA I PRAKTYKA, Warszawa, Wydawnictwo Towarzystwa Wiedzy Obronnej, 2024.

7 W. Kitler, SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP – ASPEKTY PRAWNO-ORGANIZACYJNE, op. cit., s. 6-7.

8 W. Kitler, KONCEPCJA SYSTEMU BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, op. cit., s., 8-9.

9 W. Kitler, SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP – ASPEKTY PRAWNO-ORGANIZACYJNE, op. cit., s. 18-20.

10 W. Kitler, BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE W ŚWIETLE WSPÓŁCZESNYCH WYZWAŃ TEORII I PRAKTYKI PROBLEMU, „Wiedza obronna” 2023, t. 282, nr 1, s. 144. W. Kitler, TRANSDYSCYPLINARNOŚĆ BADAŃ W NAUKACH O BEZPIECZEŃSTWIE I W NAUKACH O OBRONNOŚCI, „Bezpieczeństwo narodowe. Aspekty metodologiczne i dydaktyczne”, red. W. Kitler, T. Kośmider, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa 2015, s. 174.

11 Zob. K. N. Waltz, THEORY OF INTERNATIONAL POLITICS, Boston, McGraw-Hill, 1979.

12 Zob. A. J. Tellis (et al.) , MEASURING NATIONAL POWER IN THE POSTINDUSTRIAL AGE, Santa Monica: RAND Corporation, 2000.

13 J. Gierszewski, P. Tomaszewski, P. Siemiątkowski. EASTERN EUROPEAN PERSPECTIVE ON SECURITY STUDIES. LESSONS FROM POLAND, “Journal of Modern Science”, 2023; 53 (4), s. 191.

14 W. Kitler, PRAWNO-ORGANIZACYJNE ASPEKTY FUNKCJONOWANIA PAŃSTWA W WARUNKACH ZEWNĘTRZNEGO ZAGROŻENIA BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA I W CZASIE WOJNY, op. cit., s. 14-17.

15 W. Kitler, BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE. TEORIA I PRAKTYKA, Towarzystwo Wiedzy Obronnej, Warszawa 2020, s. 174.

16 W. Kitler, SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP – ASPEKTY PRAWNO-ORGANIZACYJNE, op. cit., s. 20-30.

17 W. Kitler, SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP – ASPEKTY PRAWNO-ORGANIZACYJNE, op. cit., s. 25.

18 W. Kitler, BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE. TEORIA I PRAKTYKA, op. cit., s. 176-185.

19 W. Kitler, MODEL OF THE NATIONAL SECURITY SYSTEM: SELECTED PROBLEMS, op. cit., s. 1035.

20 Ibidem.

21 W. Kitler, BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE. TEORIA I PRAKTYKA, op. cit., s. 258-270.

22 W. Kitler, BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE RP. PODSTAWOWE KATEGORIE. UWARUNKOWANIA. SYSTEM, AON, Warszawa 2011, s. 357-359.

23 Ibidem, s. 185-198.

24 W Kitler, METODYKA ĆWICZEŃ PODSYSTEMU NIEMILITARNEGO W SYSTEMIE OBRONNYM RP. TEORIA I PRAKTYKA, op. cit.

25 W. Kitler, PRAWNO-ORGANIZACYJNE ASPEKTY FUNKCJONOWANIA PAŃSTWA W WARUNKACH ZEWNĘTRZNEGO ZAGROŻENIA BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA I W CZASIE WOJNY, op. cit., s. 179 i n.

26 W. Kitler, SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP – ASPEKTY PRAWNO-ORGANIZACYJNE, op. cit., s. 27-30.

27 W. Kitler, ORGANIZATIONAL PREPARATION OF CENTRAL PUBLIC ADMINISTRATION BODIES TO MANAGE THE IMPLEMENTATION OF DEFENSE TASKS, “Scientific Journal of the Military University of Land Forces” 2020, vol. 52, nr 3(197), s. 526-545.

28 W. Kitler, BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE. TEORIA I PRAKTYKA, op. cit., s. 133-139.

29 C. Czosseck (et al), ESTONIA AFTER THE 2007 CYBER ATTACKS: LEGAL, STRATEGIC AND ORGANISATIONAL CHANGES IN CYBER SECURITY, “International Journal of Cyber Warfare and Terrorism” 2011, 1(1), s. 24–34.