MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
Nieskończona rozmowa. Nowosielski i Różewicz - ebook
Nieskończona rozmowa. Nowosielski i Różewicz - ebook
Eseistyczna książka Radosława Romaniuka, oparta na świadectwach i biografiach dwóch wielkich twórców: Jerzego Nowosielskiego i Tadeusza Różewicza. Opisuje fenomen ich przyjaźni oraz dialogu toczonego przez dzieła tych artystów. Na fundamentalne pytania, zadawane w drugiej połowie XX wieku, obaj udzielali najczęściej odmiennych odpowiedzi. Podobnie jednak odczuwali ich powagę i zadanie artysty, które rozumieli jako próbę usprawiedliwienia swojego istnienia w epoce „po Oświęcimiu”. Jeden dawał świadectwo wiary w metafizyczne korzenie świata i usiłował te połączenia odsłaniać w malarstwie religijnym i świeckim, projektach architektonicznych, eseistyce i rozmowach. Drugi widział ludzką egzystencję jako „życie w dole”, próbował się tam urządzać i opowiedzieć o trudzie tego zadania. Żaden z nich jednak nie miał ambicji wpływu na drugiego – w ich relacji szło raczej o wzajemne pomaganie w życiu poprzez świadomość istnienia i znaki obecności tego drugiego. Tadeusz Różewicz i Jerzy Nowosielski – ich przyjaźń, światopogląd, równoległa twórczość, biografie – spotykają się ponownie na kartach tej książki.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
Spis treści
SPIS RZECZY
Kret w ogrodzie ziemi ................................................................... 7
„Ziemia Nigdzie” .......................................................................... 54
„Może to tylko sen” ..................................................................... 98
„Ty widzisz, ale ja nie widzę…” ................................................ 135
Człowiek z dołu .......................................................................... 179
Ecce homo, czyli o zwierzętach ................................................ 207
Unde malum .............................................................................. 242
Chrystus Różewicza i Nowosielskiego ..................................... 259
„Bez ciała nie ma ofiary” ........................................................... 289
„Piekło karmione mlekiem” ...................................................... 333
„Reszta jest milczeniem” .......................................................... 367
Bibliografia ................................................................................. 415
Spis materiału ilustracyjnego ................................................... 429
| Kategoria: | Esej |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-8442-059-1 |
| Rozmiar pliku: | 5,7 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
² Cz. Miłosz, Do Tadeusza Różewicza, poety, w: tegoż, Poezje, Warszawa 1981, s. 153.
³ T. Różewicz, Sława, w: tegoż, Poezja, t. I, Wrocław 2005, s. 232.
⁴ Cz. Miłosz, Do Tadeusza Różewicza, poety, w: tegoż, Poezje, dz. cyt., s. 154.
⁵ Tegoż, Różewicz w roku 1996, w: tegoż, Życie na wyspach, Kraków 1997, s. 290.
⁶ T. Różewicz, Niepokój, Kraków 1947, s. 71. Dalej wydanie to będzie oznaczane jako Niepokój .
⁷ Tegoż, Róża, w: tegoż, Poezja, t. I, dz. cyt., s. 7.
⁸ Tegoż, Fragmenty wypowiedzi…, w: tegoż, Margines, ale…, wybór i oprac. J. Stolarczyk, Wrocław 2010, s. 283–284.
⁹ Tegoż, Rachunek, w: tegoż, Poezja, t. I, dz. cyt., s. 57.
¹⁰ M. Porębski, Nowosielski, posł. K. Czerni, Kraków 2003, s. 229–230 .
¹¹ T. Różewicz, To lubię, w: tegoż, Wiersze ostatnie, posł. J. Lisiewicz i J. Ward, Kołobrzeg 2024, s. 119.
¹² T. Kantor, Mały manifest (1978), cyt. za: Cricoteka Tadeusza Kantora, „Tygodnik Powszechny. Dodatek specjalny” 2014, nr 37, s. 26.
¹³ Tamże.
¹⁴ Zob. M. Solecki, Akowska biografia Tadeusza Różewicza „Satyra” (1921–2014), „Biuletyn IPN” 2021, nr 9, s. 83.
¹⁵ Zob. T. Żukowski, Autobiografia z piętnem. Drewniany karabin Tadeusza Różewicza, w: tegoż, Pod presją. Co mówią o Zagładzie ci, którym odbieramy głos, Warszawa 2021.
¹⁶ Zob. M. Grochowska, Różewicz. Rekonstrukcja, t. I, Warszawa 2021, s. 64–65.
¹⁷ H. Krall, Różewicz, w: tejże, Szczegóły znaczące, wstęp M. Szczygieł, Kraków 2022, s. 145.
¹⁸ Tamże, s. 145–146.
¹⁹ Tamże, s. 146.
²⁰ T. Różewicz, Rozmowa ponad wodami Oceanu. Korespondencja Tadeusza Różewicza i Pawła Mayewskiego (1958–1970), w: tegoż, Margines, ale…, dz. cyt., s. 202.
²¹ A i M. Porębscy, W. i T. Różewiczowie, Pisanie jest tylko dodatkiem. Korespondencja 1946–2011, oprac. K. Czerni, Wrocław 2023, s. 337 .
²² T. Różewicz, Z. i J. Nowosielscy, Korespondencja, wstęp i oprac. K. Czerni, Kraków 2009, s. 308.
²³ Zob. K. i P. Pietrychowie, Zagłada Żydów we wczesnej poezji Różewicza, w: Niepokoje. Twórczość Tadeusza Różewicza wobec Zagłady, red. nauk. P. Krupiński, Warszawa 2014, s. 93.
²⁴ Zob. B. Keff, Polski świadek (własnej) żydowskiej Zagłady, w: tejże, Strażnicy fatum. Literatura dekad powojennych o Zagładzie, Polakach i Żydach. Dyskurs publiczny wobec antysemityzmu, Warszawa 2020, s. 133–175.
²⁵ M. Janion, To, co trwa, w: tejże, Do Europy tak, ale razem z naszymi umarłymi, Warszawa 2000, s. 240.
²⁶ T. Różewicz, Termopile polskie, w: tegoż, Niepokój , dz. cyt., s. 69.
²⁷ K. i P. Pietrychowie, Zagłada Żydów we wczesnej poezji Różewicza, dz. cyt., s. 93.
²⁸ A. Ubertowska, Świadectwo – trauma – głos. Literackie reprezentacje Holokaustu, Kraków 2007, s. 143.
²⁹ Tamże.
³⁰ B. Keff, Polski świadek (własnej) żydowskiej Zagłady, dz. cyt., s. 154.
³¹ Tamże, s. 155.
³² Tamże, s. 157; 167.
³³ A. Ubertowska, Świadectwo – trauma – głos…, dz. cyt., s. 143.
³⁴ B. Keff, Polski świadek (własnej) żydowskiej Zagłady, dz. cyt., s. 172.
³⁵ Tamże, s. 174.
³⁶ T. Różewicz, patyczek, w: tegoż, Poezja, t. IV, dz. cyt., s. 114.
³⁷ M. Grochowska, Różewicz. Rekonstrukcja, t. I, dz. cyt., s. 61.
³⁸ Tamże.
³⁹ Tamże.
⁴⁰ Tamże, s. 198.
⁴¹ Tamże, s. 61.
⁴² Tamże, s. 72.
⁴³ Tamże, s. 76.
⁴⁴ Tamże, s. 208.
⁴⁵ T. Żukowski, Baczyński i Różewicz. Poeci pod presją. Z Tomaszem Żukowskim rozmawia Michał Bojanowski, „Chidusz. Magazyn Żydowski” 2021, nr 6, s. 17.
⁴⁶ T. Różewicz, O pewnych właściwościach tak zwanej poezji, w: tegoż, Poezja, t. II, Kraków 1988, s. 98. Dalej wydanie to będzie oznaczane jako Poezja .
⁴⁷ Tegoż, To jednak co trwa ustanowione jest przez poetów, w: tegoż, Poezja, t. III, dz. cyt., s. 171–172.
⁴⁸ Tamże, s. 171.
⁴⁹ Tamże.
⁵⁰ Tamże.
⁵¹ Tamże, s. 172.
⁵² Tamże, s. 171.
⁵³ Tamże, s. 172.
⁵⁴ Tamże, s. 171.
⁵⁵ Cyt. za: T. Żukowski, Autobiografia z piętnem…, dz. cyt., s. 272.
⁵⁶ T. Żukowski, Baczyński i Różewicz…, dz. cyt., s. 18.
⁵⁷ Tegoż, Autobiografia z piętnem…, dz. cyt., s. 284.
⁵⁸ Tegoż, Baczyński i Różewicz…, dz. cyt., s. 18.
⁵⁹ T. Różewicz, Strach, w: tegoż, Poezja, t. II, dz. cyt., s. 141.
⁶⁰ Zob. K. i P. Pietrychowie, Zagłada Żydów we wczesnej poezji Różewicza, dz. cyt. s. 87.
⁶¹ Tamże, s. 95–96.
⁶² Formuły „konfrontacja z niespełnionym wariantem własnego losu” używa w tym kontekście Aleksandra Ubertowska .
⁶³ R. Przybylski, T. Różewicz, Listy i rozmowy 1965–2014, dz. cyt., s. 385.
⁶⁴ Zob. M. Solecki, Akowska biografia Tadeusza Różewicza „Satyra”…, dz. cyt., s. 83; 89.
⁶⁵ T. Różewicz, Kartki wydarte z „dziennika gliwickiego”, w: tegoż, Proza, t. III, Wrocław 2004, s. 321.
⁶⁶ Zob. przypis w: R. Przybylski, T. Różewicz, Listy i rozmowy 1965–2014, dz. cyt., s. 275.
⁶⁷ Gliwickie lata Tadeusza Różewicza, reż. K. Korwin Piotrowski, scen. M. Dębicz, K. Korwin Piotrowski, TVP Katowice 2009.
⁶⁸ Cz. Miłosz, Do Tadeusza Różewicza, poety, w: tegoż, Poezje, dz. cyt., s. 154.
⁶⁹ Tamże.
⁷⁰ T. Różewicz, Zamknięcie, w: tegoż, Przygotowanie do wieczoru autorskiego, w: tegoż, Proza, t. III, dz. cyt., s. 97.
⁷¹ Tegoż, Dola, w: tegoż, Poezja, t. I, dz. cyt., s. 15.
⁷² Cyt. za: M. Solecki, Tadeusz Różewicz wzywa „Smukłego” do apelu, „Twórczość” 2021, nr 2, s. 154.
⁷³ T. Różewicz, Do źródeł, w: tegoż, Proza, t. III, dz. cyt., s. 144.
⁷⁴ Tamże.
⁷⁵ T. Żukowski, Obrazy Chrystusa w twórczości Aleksandra Wata i Tadeusza Różewicza, Warszawa 2013, s. 132.
⁷⁶ Tamże, s. 136.
⁷⁷ T. Różewicz, Gwiazda żywa, w: tegoż, Poezja, t. I, dz. cyt., s. 62.
⁷⁸ Tamże.
⁷⁹ J. Iwaszkiewicz, Panny z Wilka, w: tegoż, Opowiadania, t. I, Warszawa 1979, s. 211.
⁸⁰ T. Różewicz, Maska, w: tegoż, Poezja, t. I, dz. cyt., s. 8.
⁸¹ Tamże.
⁸² Tegoż, Domek z kart, w: tamże, s. 86.
⁸³ J. Słowacki, Lilla Weneda, w: tegoż, Utwory zebrane, t. VIII, pod red. M. Troszyńskiego, Warszawa 2025, s. 371.
⁸⁴ T. Różewicz, Róża, w: tegoż, Poezja, t. I, dz. cyt., s. 7.
⁸⁵ Tegoż, nożyk profesora, w: tamże, t. IV, dz. cyt., s. 96.
⁸⁶ C. Norwid, A Dorio ad Phyrygium, w: tegoż, Dzieła wybrane, t. II, Poematy, wybór i posłowie K. Samsel, Warszawa 2021, s. 375.
⁸⁷ K. Sawicka, Słowo wobec rzeczywistości – o poezji Tadeusza Różewicza, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria: Filologia Polska” 2009, z. 7, s. 140.
⁸⁸ C. Norwid, Jak…, w: tegoż, Pisma wybrane, t. I, Wiersze, wybór i posłowie. W. Rzońca, Warszawa 2021, s. 301.
⁸⁹ B. Keff, Polski świadek (własnej) żydowskiej Zagłady, dz. cyt., s. 136.
⁹⁰ T. Różewicz, Róża, w: tegoż, Poezja, t. I, dz. cyt., s. 7.
⁹¹ K. Kłosiński, Imię Róży, „Pamiętnik Literacki” 1999, nr 1, s. 14.
⁹² T. Różewicz, Róża, w: tegoż, Poezja, t. I, dz. cyt., s. 7.
⁹³ Zob. K. Kłosiński, Imię Róży, dz. cyt., s. 14.
⁹⁴ T. Różewicz, Róża, w: tegoż, Poezja, t. I, dz. cyt., s. 7.
⁹⁵ K. i P. Pietrychowie, Zagłada Żydów we wczesnej poezji Różewicza, dz. cyt., s. 87.
⁹⁶ Tamże.
⁹⁷ T. Różewicz, Tablica, w: tegoż, Opadły liście z drzew, Warszawa 1955, s. 25.
⁹⁸ M. Grochowska, Różewicz. Rekonstrukcja, t. I, dz. cyt., s. 196.
⁹⁹ Zob. tamże, s. 264.
¹⁰⁰ T. Różewicz, Tablica, w: tegoż, Opadły liście z drzew, dz. cyt., s. 30–31.
¹⁰¹ Tamże, s. 31.
¹⁰² Tamże.
¹⁰³ Tegoż, Równina, w: tegoż, Poezja, t. I, dz. cyt., s. 368–369.
¹⁰⁴ Tegoż, nożyk profesora, w: tamże, t. IV, dz. cyt., s. 98.
¹⁰⁵ Tamże.
¹⁰⁶ Tamże.
¹⁰⁷ Tegoż, Do umarłego, w: tamże, t. I, dz. cyt., s. 20.
¹⁰⁸ Tegoż, Pomniki, w: tamże, t. II, dz. cyt., s. 147.
¹⁰⁹ Tegoż, Życzliwość, w: tamże, s. 146.
¹¹⁰ Tamże.
¹¹¹ Zob. N. Romik, Kryjówki. Architektura przetrwania, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 31.03–17.07.2022. M. Cobel-Tokarska, Bezludna wyspa, nora, grób. Wojenne kryjówki Żydów w okupowanej Polsce, Warszawa 2012, s. 166–169; 172–181; passim.
¹¹² T. Różewicz, R. Przybylski, Listy i rozmowy 1965–2014, dz. cyt., s. 206.
¹¹³ J. Iwaszkiewicz, Voci di Roma, w: tegoż, Opowiadania, t. II, Warszawa 1979, s. 235.
¹¹⁴ Cz. Miłosz, Biedny chrześcijanin patrzy na getto, w: tegoż, Poezje, dz. cyt., s. 94.
¹¹⁵ Tamże.
¹¹⁶ Tamże.
¹¹⁷ Zob. Oto widać i oto słychać. Świadkowie Zagłady w okupowanej Polsce, red. B. Engelking, J. Leociak, D. Libionka, A. Skibińska, Warszawa 2024.
¹¹⁸ T. Różewicz, Przystosowanie, w: tegoż, Poezja, t. I, dz. cyt., s. 103.
¹¹⁹ Tegoż, Pomniki, w: tamże, t. II, dz. cyt., s. 147.
¹²⁰ Zdjęcie to, wykonane w październiku 2005 roku przez Zbigniewa Kulika, reprodukowano w: Cz. Miłosz, T. Różewicz, Braterstwo poezji. Korespondencja, wiersze i inne dialogi 1947–2013, wstęp A. Franaszek, oprac. E. Pasierski, Wrocław–Kraków 2021, s. 282.
¹²¹ T. Różewicz, Elegia, w: tegoż, Poezja, t. IV, dz. cyt., s. 381.
¹²² Cz. Miłosz, Podróżny świata. Rozmowy z Renatą Gorczyńską, Kraków 2002, s. 64.
¹²³ Tegoż, Biedny chrześcijanin patrzy na getto, w: tegoż, Poezje, dz. cyt., s. 94.
¹²⁴ Zob. tegoż, Zaklęcie, w: tamże, s. 336.
¹²⁵ Tamże.
¹²⁶ J. Przyboś, Zapiski bez daty, Warszawa 1970, s. 26.
¹²⁷ Rabbi Levi, przeł. Cz. Miłosz, cyt. za: M. Soniecka, Granice sprawiedliwości, sprawiedliwość ponad granicami, Warszawa 2010, s. 17.
¹²⁸ Cz. Miłosz, Różewicz, w: tegoż, To, Kraków 2002, s. 78.
¹²⁹ Tegoż, Do Tadeusza Różewicza, poety, w: tegoż, Poezje, dz. cyt., s. 154.
¹³⁰ Tamże.
¹³¹ Tamże.
¹³² Tegoż, Który skrzywdziłeś, w: tamże, s. 194.
¹³³ T. Różewicz, Ocalony, w: tegoż, Poezja, t. I, dz. cyt., s. 21.
¹³⁴ Tegoż, Ścigany, w: tamże, s. 26.
¹³⁵ Tegoż, Ranny, w: tamże, s. 12.
¹³⁶ Cz. Miłosz, Do Tadeusza Różewicza, poety, w: tegoż, Poezje, dz. cyt., s. 155.
¹³⁷ Tegoż, Różewicz w roku 1996, w: tegoż, Życie na wyspach, dz. cyt., s. 291.
¹³⁸ Tegoż, Do Tadeusza Różewicza, poety, w: tegoż, Poezje, dz. cyt., s. 154.
