MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
Obrona Społeczeństwa w XXI wieku. Pakiet 2 książki - ebook
Obrona Społeczeństwa w XXI wieku. Pakiet 2 książki - ebook
Obrona Społeczeństwa w XXI wieku - Pakiet 2 książki
1) OBRONA NARODOWA W XXI WIEKU Model estoński
Monografia autorstwa dr Urszuli Staśkiewicz jest konsekwentną kontynuacją zainteresowań badawczych Autorki, obejmujących dziedzinę obronną państwa wraz z jej tradycyjnymi i nowymi elementami. (…) w recenzowanym dziele na czoło analizowanej problematyki wysuwają się zagadnienia z zakresu organizacji obronnej państwa, jego przygotowań obronnych, a także społeczeństwa obywatelskiego i roli organizacji społecznych w systemie obronnym państwa. Na uwagę (…) zasługuje tu szerokie i holistyczne ujęcie zagadnień bezpieczeństwa. Obejmuje ono wiedzę ogólnoteoretyczną i systemową dotyczącą bezpieczeństwa i obrony państwa, jego polityki w wymiarze międzynarodowym i wewnętrznym, strategii bezpieczeństwa i obronnej, a w końcu i praktyki złożonych zjawisk społecznych i polityczno–militarnych. (…)
Jakość prezentowanego dzieła wynika również z przebogatej bibliografii, licznej literatury przedmiotu, aktów prawnych i dokumentów doktrynalnych, słowników, encyklopedii i leksykonów oraz stron internetowych. Praca zawiera również wiele elementów graficznych, tabel, zdjęć, obrazów i rysunków, które znakomicie ilustrują i wzmacniają treść merytoryczną przekazywaną w poszczególnych rozdziałach. Pozwoliło to na solidną charakterystykę estońskiego modelu obrony narodowej, szczególnie w kontekście jej wyjątkowości opartej na zintegrowaniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego z systemem obronnym państwa.
Fragment recenzji
Płk (r.) prof. dr hab. inż. Waldemar Kitler
Publikacja ta jest celowa i potrzebna; promuje tematykę przybliżającą Estonię. Jest to państwo, które reprezentuje takie same wartości i w wielu aspektach stoi w obliczu zagrożeń podobnych do Polski, co czyni je partnerem w wymiarze regionalnym. Wymiar ten związany jest z bardzo istotną zmianą środowiska bezpieczeństwa w ostatniej dekadzie, która postawiła oba państwa w obliczu realnych zagrożeń, zarówno wymiarze hybrydowym, jak też konwencjonalnym. W tym kontekście przybliżenie Estonii jest bardzo wartościowe; pozwala zrozumieć zagrożenia zdefiniowane przez Tallinn oraz działania podjęte w zakresie przygotowania państwa i społeczeństwa na czas kryzysu i wojny.
Wiele z zawartych tu danych jest nowych dla odbiorcy polskiego, co jest istotne, gdyż informacje te oparto na dokumentach normatywnych oraz na własnych badaniach na terenie Estonii. Warte uwagi jest przedstawienie norm prawnych oraz prezentacja społeczeństwa obywatelskiego aktywnie uczestniczącego w systemie bezpieczeństwa kraju poprzez wsparcie jego obronności w wielu wymiarach. Pozwoliło to na przedstawienie wniosków i rekomendacji, przy czym w niektórych aspektach dokonano porównania do rozwiązań polskich.
Fragment recenzji
Płk (r.) dr hab. Zdzisław Śliwa
2) PRZYGOTOWANIA OBRONNE SPOŁECZEŃSTWA POLSKIEGO Wybrane aspekty
Jednym z kluczowych przedsięwzięć w dziedzinie obronnej są przygotowania obronne społeczeństwa. […] Działania te powinny zmierzać do złagodzenia ewentualnych cierpień fizycznych i psychicznych ludności cywilnej, wyposażenia ludzi w umiejętności, wiedzę i nawyki przetrwania w trudnych warunkach, a także do zabezpieczenia funkcjonowania ludności w warunkach działań wojennych. Część z tych zagadnień Autorka uwzględniła w swojej monografii, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień edukacji obronnej oraz działań organizacji pozarządowych w tym zakresie. Praca prezentuje wiedzę o teoretycznych i normatywnych podstawach obronności oraz efekty analiz historyczno-porównawczych w Polsce.
prof. dr hab. inż. Waldemar Kitler
Monografia stanowi ważną część dotychczasowego dorobku Autorki oraz finalizuje jej badania dotyczące określenia miejsca i roli społeczeństwa polskiego w procesie przygotowań obronnych w niemilitarnej części systemu obronnego państwa. Opracowanie zawiera informacje o teoretycznych i normatywnych podstawach obronności oraz rezultaty analiz historycznych, podczas których porównywano proces przygotowań obronnych społeczeństwa polskiego w trzech okresach: II RP, PRL oraz po 1989 roku. Zawarte w publikacji wnioski wskazują na duże znaczenie przygotowań obronnych społeczeństwa polskiego w systemie obronnym państwa. Wskazują również na potrzebę stworzenia spójnego systemu prawnego obejmującego współpracę pomiędzy organizacjami pozarządowymi a wojskiem oraz administracją publiczną w obszarze przygotowań obronnych w Polsce. W pełni należy zgodzić się z oceną Autorki, że w ostatnim okresie „wsparcie państwa dla organizacji pozarządowych jest niewystarczające”.
dr hab. inż. Marian Kuliczkowski
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
Spis treści
1) OBRONA NARODOWA W XXI WIEKU Model estoński
Wstęp..........................................................................................................................7
Rozdział 1
Rama metodologiczna pracy
1.1. Założenia koncepcyjne....................................................................................9
1.1.1. Problemy badawcze.................................................................................9
1.1.2. Cel pracy................................................................................................11
1.1.3. Hipotezy badawcze................................................................................12
1.1.4. Obszar i zakres czasowy badań.............................................................14
1.1.5. Wykorzystane metody badawcze..........................................................17
1.2. Kontekst badań i tło naukowe.......................................................................21
1.2.1. Uzasadnienie podjęcia problemu badawczego......................................21
1.2.2. Uzasadnienie nowatorskiego charakteru badań....................................24
1.2.3. Znaczenie podjętych badań dla rozwoju dziedziny naukowej.............26
1.2.4. Dotychczasowy stan wiedzy i badania pilotażowe..............................28
Rozdział 2
Problematyka bezpieczeństwa i obrony państwa
2.1. Obrona narodowa- ujęcie teoretyczne..........................................................37
2.1.1. Bezpieczeństwo i obronność.................................................................37
2.1.2. Przygotowania obronne.........................................................................43
2.2. Formułowanie celów i wybór strategii obrony narodowej...........................47
2.2.1. Wizja celu i kierunek działania państwa..............................................47
2.2.2. Strategie zorientowane obronnie...........................................................54
2.3. Bezpieczeństwo państwa w kontekście międzynarodowym.......................59
2.3.1. Kształtowanie międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa
państwa............................................................................................................59
2.3.2. Nowe wojny...........................................................................................65
2.4. Political warfare – szczególny rodzaj działalności państwa.......................74
2.4.1. Charakterystyka pojęcia........................................................................74
2.4.2. Działania USA w okresie zimnej wojny...............................................82
2.4.3. Radzieckie active measures..................................................................91
2.4.4. Political warfare a sprawa Ukrainy.......................................................93
2.5. Społeczeństwo obywatelskie........................................................................99
2.5.1. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego w dyskursie
naukowym.......................................................................................................99
2.5.2. Historia rozwoju organizacji społecznych..........................................104
2.5.3. Organizacje społeczne w systemie obronnym państwa – szanse i zagrożenia........109
Rozdział 3
Republika Estonii
3.1. Eesti Vabariik – zarys historyczny.............................................................119
3.2. Charakterystyka społeczeństwa estońskiego.............................................128
3.3. Estoński system prawno-karny...................................................................132
3.4 Niektóre organy państwowe i doradcze w zakresie bezpieczeństwa narodowego..........137
3.4.1. Vabariigi President..............................................................................137
3.4.2. Riigikogu.............................................................................................139
3.4.3. Riigikaitsekomisjon............................................................................142
3.5. Służby działające na rzecz bezpieczeństwa publicznego w Estonii..........149
3.5.1. Vanglateenistus....................................................................................149
3.5.2. Eesti Politsei- ja Piirivalveamet..........................................................158
3.5.3. Päästeamet i Päästeliit.........................................................................161
3.6. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego działające w obszarze
obronności państwa...........................................................................................167
3.6.1. Kaitseliit..............................................................................................167
3.6.2. Harcerstwo...........................................................................................178
3.6.3. Grupy społeczeństwa obywatelskiego funkcjonujące
w przeszłości.................................................................................................187
Rozdział 4
System obronny Estonii
4.1. Sytuacja geopolityczna Estonii...................................................................196
4.1.1. Współpraca państw bałtyckich............................................................196
4.1.2. Współpraca Estonii z państwami nordyckimi....................................197
4.1.3. Zagrożenie ze strony Rosji..................................................................200
4.1.4. Konflikt Republiki Estonii i Federacji Rosyjskiej o granice..............202
4.2. Działalność w systemie międzynarodowym..............................................204
4.2.1. Estonia jako członek ONZ...................................................................204
4.2.2. Członkostwo w NATO........................................................................209
4.2.3. Członkostwo w Unii Europejskiej......................................................216
4.3. Odporność i wytrzymałość oraz wola walki społeczeństwa
estońskiego.........................................................................................................233
4.4. Specyfika systemu obronnego Estonii........................................................240
4.4.1. System bezpieczeństwa państwa w dokumentach strategicznych......240
4.4.2. Wyjątkowość modelu obronnego Estonii na tle innych państw.........242
Zakończenie..........................................................................................................249
Bibliografia............................................................................................................253
2) PRZYGOTOWANIA OBRONNE SPOŁECZEŃSTWA POLSKIEGO Wybrane aspekty
Wstęp.................................:.......................................................7
1. Sytuacja problemowa............................................................ 11
2. Podstawy teoretyczne i normatywne obronności..................... 23
2.1. Wybrane aspekty teorii obronności państwa.................... 23
2.1.1. Podstawowe terminy z zakresu obronności ............ 23
2.1.2. Obronność jako dyscyplina naukowa..................... 29
2.2. Strategie bezpieczeństwa Polski w latach 1989–2017......... 34
2.2.1. Budowa samodzielności strategicznej Polski........... 34
2.2.2. Samodzielność strategiczna Polski
na przełomie XX i XXI wieku................................. 38
2.2.3. System obronny Polski w XXI wieku
w świetle dokumentów strategicznych................... 40
2.3. Przygotowania obronne w Polsce.................................... 48
2.3.1. Przygotowania obronne państwa – istota,
dziedziny, zakres i zasady...................................... 48
2.3.2. Przygotowania obronne w Polsce – regulacje
prawne................................................................ 60
2.3.3. Przygotowania obronne w administracji
publicznej............................................................ 74
3. Doświadczenia i stan obecny przygotowań obronnych
społeczeństwa polskiego........................................................ 85
3.1. Przygotowania obronne społeczeństwa polskiego
w latach 1918–1939......................................................... 85
3.1.1. Tło historyczne .................................................... 85
3.1.2. Przygotowania obronne społeczeństwa –
zarys teoretyczny.................................................. 90
3.1.2.1. Ustalenia terminologiczne....................... 90
3.1.2.2. Siła narodowa......................................... 96
3.1.2.3. Edukacja obronna..................................101
3.1.3. Praktyka przygotowań obronnych
społeczeństwa polskiego w okresie
dwudziestolecia międzywojennego.......................103
3.1.3.1. Zarys problematyki.................................103
3.1.3.2. Regulacje prawne...................................106
3.1.3.3. Inicjatywy społeczne – Fundusz
Obrony Narodowej..................................115
3.1.3.4. Kształcenie obronne...............................118
3.1.3.5. Przygotowanie psychologiczne
społeczeństwa........................................123
3.2. Edukacja obronna w Polsce w latach 1944–1989..............125
3.2.1. Wyjaśnienia terminologiczne...............................125
3.2.2. Rozwój szkolnictwa w Polsce Ludowej...................130
3.2.3. Formy edukacji obronnej w okresie PRL................132
3.2.3.1. Szkoła....................................................132
3.2.3.2. Organizacje ...........................................136
3.2.3.3. Harcerstwo............................................138
3.2.3.4. Hufce przysposobienia wojskowego.........141
3.2.3.5. Kształcenie obronne oficerów rezerwy.....143
3.2.3.6. Edukacja obronna poprzez media
i kulturę.................................................143
3.2.4. Reformy systemu edukacji obronnej
w okresie PRL.....................................................144
3.3. Przygotowanie obronne polskiej młodzieży
współcześnie................................................................150
3.3.1. Ustalenia terminologiczne...................................150
3.3.2. Edukacja obronna w latach 90..............................153
3.3.3. Edukacja obronna w Polsce na początku
XXI wieku...........................................................154
4. Organizacje pozarządowe w systemie obronnym państwa.......161
4.1. Organizacje pozarządowe – potencjał i możliwości..........161
4.2. Organizacje pozarządowe w SOP – przegląd
dotychczasowych badań naukowych..............................165
4.3. Wykorzystanie organizacji pozarządowych
w systemach obronnych państw europejskich.................169
5. Rozwiązania zwiększające poziom przygotowania
obronnego społeczeństwa polskiego......................................175
5.1. Geneza i cel przygotowań obronnych społeczeństwa.......175
5.2. Model przygotowań obronnych społeczeństwa................178
5.3. Zmienne wpływające na poziom przygotowań
obronnych społeczeństwa polskiego...............................184
5.3.1. Powszechny obowiązek służby wojskowej..............184
5.3.2. Edukacja młodzieży.............................................187
5.3.3. Tworzenie i usprawnianie OCK ............................188
5.3.4. Przygotowanie gospodarstw domowych................196
5.3.5. Przygotowanie organizacji pozarządowych............198
5.3.6. Przygotowanie ośrodków kultury i ośrodków
kultu religijnego..................................................201
5.4. Przygotowania obronne społeczeństwa polskiego
w opinii ekspertów.......................................................203
Zakończenie............................................................................207
Bibliografia.............................................................................214
Spis ilustracji i tabel.................................................................235
| Kategoria: | Nauki społeczne |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-68170-98-6 |
| Rozmiar pliku: | 5,6 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
1 W. Kitler, Podstawy teoretyczne…, s. 12.
2 W ich obszarze „ są realizowane przedsięwzięcia zmierzające do zwiększenia potencjału Sił Zbrojnych RP w ramach istniejących możliwości finansowych państwa, z akcentem na aspekty jakościowe”. Vide: Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej. Strategia sektorowa…, pkt 124.
3 Definiowane jako „ proces realizowany przez wszystkie niemilitarne podmioty systemu obronnego państwa, obejmujące całokształt przedsięwzięć planistycznych, organizacyjnych i rzeczowo-finansowych, mających na celu przygotowanie sił i środków oraz sposobów (procedur) działania tych podmiotów do zapewnienia przetrwania państwa i jego obywateli w razie wystąpienia zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa i w czasie wojny”. Vide: M. Kuliczkowski, Pozamilitarne…, s. 40.
4 Ibidem, s. 63.
5 Orędzie Rady Regencyjnej w przedmiocie przekazania naczelnego dowództwa wojsk polskich brygadjerowi Józefowi Piłsudskiemu, „Dziennik Praw Państwa Polskiego” (dalej – Dz.Pr.P.P.) 1918, nr 17, poz. 38.
6 Orędzie Rady Regencyjnej w przedmiocie rozwiązania Rady Regencyjnej i przekazania Najwyższej Władzy Państwowej naczelnemu dowódcy wojsk polskich Józefowi Piłsudskiemu, Dz.Pr.P.P. 1918, nr 17, poz. 39.
7 Należy stworzyć niezawisłe państwo polskie, które winno obejmować terytoria zamieszkałe przez ludność niezaprzeczalnie polską, któremu należy zapewnić swobodny i bezpieczny dostęp do morza i którego niezawisłość polityczną i gospodarczą oraz integralność terytorialną należy zagwarantować paktem międzynarodowym. Vide: L. Gelberg, Prawo międzynarodowe i historia dyplomatyczna. Wybór dokumentów, t. II, Warszawa 1958, s. 11–12.
8 C. Brzoza, A.L. Sowa, Historia Polski 1918–1945, Wydawnictwo Literackie, Warszawa 2006, s. 31–43.
9 M. Leczyk, Druga Rzeczpospolita 1918–1939. Społeczeństwo, gospodarka, kultura, polityka, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 2006, s. 103–104.
10 Oświadczenie rządowe z 20 kwietnia 1923 r. w przedmiocie uznania granic wschodnich Rzeczypospolitej, Dz.U. 1923, nr 49, poz. 333.
11 M. Leczyk, op.cit., s. 105.
12 J. Zaborowski, Od Wersalu do Westerplatte, „Novum” 1969, z. 11, s. 66–80; R. Bierzanek, Sprawa Gdańska w polityce wielkich mocarstw zachodnich w okresie konferencji pokojowej 1919 r., „Przegląd Zachodni” 1956, nr 3, s. 140—181.
13 M. Leczyk, op.cit., s. 104.
14 E. Kwiatkowski, Postęp gospodarczy Polski, Warszawa 1926, s. 6–7.
15 M. Leczyk, op.cit., s. 128.
16 Ibidem, s. 106.
17 Światowy kryzys gospodarczy, za którego początek uznaje się tzw. czarny czwartek – dzień, w którym ceny akcji notowanych na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych gwałtownie spadły (24 października 1929 r.). Vide: J. Kaliński, Historia gospodarcza XIX i XX w., wydanie II zmienione, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2008, s. 169–175.
18 Jest to dokument będący formalnie paktem o nieagresji pomiędzy III Rzeszą a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, zgodnie z którym (a właściwie zgodnie z jego tajnym protokołem dodatkowym, stanowiącym załącznik do oficjalnego dokumentu umowy) strony paktu planowały rozbiór terytoriów lub rozporządzenia niepodległością suwerennych państw: Polski, Litwy, Łotwy, Estonii, Finlandii i Rumunii. Vide: Zmowa. IV rozbiór Polski, wstęp i oprac. A.L. Szcześniak, Wydawnictwo Alfa, Warszawa 1990, passim.
19 S. Koziej, Podstawowe założenia Polskiej polityki obronnej, w: Wystarczalność obronna, red. P. Sienkiewicz, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1996, s. 52.
20 Ibidem.
21 M. Kuliczkowski, Przygotowania obronne…, s. 60.
22 Dz.U. 1967, nr 44, poz. 220 z późn. zm., art. 2.
23 J. Marczak, J. Pawłowski, O obronie militarnej…, s. 124.
24 W. Kitler, Podstawy teoretyczne…, s. 9.
25 Ibidem, s. 15.
26 Ibidem.
27 Ibidem.
28 Ibidem, s. 18.
29 Ibidem.
30 Ibidem.
31 Ibidem.
32 Ibidem, s. 19.
33 W. Kitler, Obrona narodowa III RP…, s. 189.
34 Ibidem.
35 W. Sikorski, Przyszła wojna, Wydawnictwo MON, Warszawa 1984, s. 108.
36 B. Balcerowicz, Obrona państwa średniego, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1996, s. 21–22.
37 A. Bodnar, Decyzje polityczne. Elementy teorii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1985, s. 220.
38 J. Marczak, J. Pawłowski, O obronie militarnej…, s. 119–127.
39 W. Kitler, Obrona narodowa III RP…, s. 171.
40 Ibidem, s. 235.
41 Ibidem.
42 Ibidem, s. 171.
43 Ibidem.
44 Ibidem, s. 174.
45 J. Marczak, J. Pawłowski, O obronie militarnej…, s. 96.
46 Słownik terminów…, s. 36.
47 T. Jemioło, Edukacja obronna w świetle strategii bezpieczeństwa, w: Patriotyzm, obronność, bezpieczeństwo…, s. 162.
48 Współczesne zagadnienia edukacji dla bezpieczeństwa, red. R. Stępień, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa 1999, s. 11.
49 A. Pieczywok, Wybrane problemy z zakresu edukacji dla bezpieczeństwa. Konteksty, zagrożenia, wyzwania, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa 2011, s. 70.
50 W. Kitler, Obrona cywilna (niemilitarna)…, s. 254.
51 Ibidem, s. 255.
52 D. Rodziewicz, Obowiązek świadczeń wojennych w systemie obronnym Polski w latach 1919–1939, Wydawnictwo Napoleon V, Oświęcim 2017, s. 7.
53 D. Rodziewicz, op.cit., s. 7.
54 W. Stachiewicz, Kilka uwag o przygotowaniu narodu do wojny, „Bellona” 1921, z. 2, s. 83–88.
55 W. Sokołowski, Organizacja narodu na czas wojny. Mobilizacja ekonomiczna, „Bellona” 1929, t. XXXIII, z. 3, s. 500–511.
56 T. Zakrzewski, Jeszcze o organizacji przysposobienia narodu do wojny, „Bellona” 1927, t. XXVIII, z. 11, s. 200–206.
57 D. Rodziewicz, op.cit., s. 10.
58 T. Zakrzewski, Doktryna wojenna we współczesnym ujęciu, „Bellona” 1937, t. XLVIII, z. 3, s. 459–468.
59 D. Rodziewicz, op.cit., s. 163.
60 M. Kuliczkowski, Pozamilitarne przygotowania obronne…, s. 15.
61 Ustawa o rzeczowych świadczeniach wojennych z dnia 11 kwietnia 1919 r., Dz.Pr.P.P. 1919, nr 32, poz. 264.
62 D. Rodziewicz, op.cit., s. 44.
63 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 26 sierpnia 1927 r. o rzeczowych świadczeniach wojennych, Dz.U. 1927, nr 79, poz. 687.
64 D. Rodziewicz, op.cit., s. 60.
65 Dz.U. 1929, nr 83, poz. 621.
66 D. Rodziewicz, op.cit., s. 64.
67 Dz.U. 1930, nr 90, poz. 707.
68 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 października 1934 r. o rzeczowych świadczeniach wojennych, Dz.U. 1934, nr 95, poz. 859.
69 Rzeczowe świadczenia wojenne, w: Budownictwo wojskowe 1918–1935, t. II, Warszawa 1936, s. 290–300.
70 D. Rodziewicz, op.cit., s. 67.
71 Ustawa z 30 marca 1939 r. o powszechnym obowiązku świadczeń rzeczowych, Dz.U. 1939, nr 30, poz. 200.
72 D. Rodziewicz, op.cit., s. 74–75.
73 Dz.U. 1939, nr 30, poz. 200, art. 28.
74 Ibidem, art. 40.
75 Instrukcja tymczasowa z 29 sierpnia 1939 r. w sprawie określenia warunków i sposobu wypłaty wynagrodzenia za przedmioty świadczeń rzeczowych, pobrane w czasie mobilizacji, wojny lub gdy wymaga tego interes obrony Państwa, stwierdzony uchwałą Rady Ministrów, M.P. 1939, nr 201, poz. 487. Załącznik nr 3 do instrukcji Ministerstwa Skarbu z 29 sierpnia 1939 r. nr N.G.M. 1843/4/Mob.
76 D. Rodziewicz, op.cit., s. 78.
77 Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 lutego 1938 r. o poruczeniu spraw aprowizacyjnych Ministrowi Rolnictwa i Reform Rolnych, Dz.U. 1938, nr 13, poz. 89.
78 D. Rodziewicz, op.cit., s. 72.
79 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 września 1938 r. o określeniu terminu wejścia w życie przepisów art. 56 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. o rzeczowych świadczeniach wojennych, Dz.U. 1938, nr 69, poz. 502.
80 Dz.U. 1934, nr 95, poz. 859, art. 56.
81 Ibidem.
82 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 7 kwietnia 1939 r. wydane w porozumieniu z ministrami: Spraw Wojskowych, Spraw Wewnętrznych oraz Skarbu o samopomocy rolnej, Dz.U. 1939, nr 32, poz. 209.
83 Sprzężajem nazywano zwierzęcą siłę pociągową używana w gospodarstwach rolnych do uciągu narzędzi, maszyn rolniczych i środków transportowych. Vide: Encyklopedia PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3978592 .
84 D. Rodziewicz, op.cit., s. 79.
85 Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z 3 grudnia 1935 r. o premjowaniu pojazdów mechanicznych, Dz.U. 1935, nr 88, poz. 546.
86 D. Rodziewicz, op.cit., s. 81.
87 Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z 7 maja 1936 r. o ulgach podatkowych dla nabywców pojazdów mechanicznych, Dz.U. 1936, nr 39, poz. 294.
88 Rozporządzenie Ministra Skarbu z 18 lipca 1936 r. w sprawie wykonania dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z 7 maja 1936 r. o ulgach podatkowych dla nabywców pojazdów mechanicznych, Dz.U. 1936, nr 58, poz. 430.
89 D. Rodziewicz, op.cit., s. 81.
90 Ibidem, s. 84.
91 Obwieszczenie Ministra Spraw Wojskowych z dnia 10 sierpnia 1937 r. w sprawie wysokości premii w okresie budżetowym 1937/38 dla posiadaczy pojazdów mechanicznych zarejestrowanych po dniu 3 grudnia 1935 r. oraz w sprawie szczegółowych warunków technicznych uzasadniających premiowanie, M.P. 1937, nr 189, poz. 314. Vide: Rozporządzenie Ministra Skarbu z 18 lipca 1936 r., Dz.U. 1936, nr 58, poz. 430.
92 O potrzebie utworzenia specjalnej formy finansowania armii wspomniano w rezolucji Komisji Skarbowo-Budżetowej Senatu w 1927 r. Vide: Sprawozdanie stenograficzne z 153 posiedzenia Senatu Rzeczypospolitej z dnia 11 marca 1927 r., Biblioteka Sejmowa, sygn. RPII/1/153.
93 Rozporządzenie Ministra Skarbu z dnia 28 marca 1939 r., wydane w porozumieniu z Ministrem Spraw Wojskowych, o wypuszczeniu wewnętrznej pożyczki państwowej na cele obrony Państwa, Dz.U. 1939, nr 26, poz. 176.
94 Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z 9 kwietnia 1936 r. o Funduszu Obrony Narodowej, Dz.U. 1936, poz. 225, nr 28.
95 D. Rodziewicz, op.cit., s. 146.
96 A. Bernaś-Kostynowicz, Społeczeństwo polskie w wojnie obronnej 1939. Współdziałanie ludności cywilnej z wojskiem w okresie zagrożenia i działań wojennych, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1988, s. 20.
97 D. Rodziewicz, op.cit., s. 140.
98 Odezwa do naczelnych organizacji terenowych Światowego Związku Polaków z Zagranicy, w: AAN, sygn. 2/322/0/-/11445, Akcja zbiórkowa na Fundusz Obrony Narodowej i subskrypcja na Pożyczkę Obrony Przeciwlotniczej za granicą – udział organizacji polskich i żydowskich.Korespondencja, raporty, notatki, rezolucje, t. II.
99 D. Rodziewicz, op.cit., s. 149.
100 A. Bernaś-Kostynowicz, op.cit., s. 20.
101 Ibidem, s. 17.
102 Leksykon wiedzy wojskowej, red. M. Laprus, Warszawa 1979, s. 289.
103 J. Gaul, Na tajnym froncie. Działalność informacyjno-wywiadowcza polskich organizacji niepodległościowych w latach 1914–1918, Agencja Wydawnicza CB Andrzej Zasieczny, Warszawa 2001, s. 60–62.
104 Vide: M. Wiśniewska, Związek Strzelecki 1910–1939, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2010, passim.
105 Vide: H. Bagiński, U podstaw organizacji Wojska Polskiego 1908–1914, Warszawa 1935, passim.
106 Vide: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Polsce Południowo-Wschodniej. Tradycja i współczesność, red. J. Motyka, G. Klebowicz, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu, Przemyśl 2015, passim.
107 Vide: Drużyny Bartoszowe 1908–1914, Warszawa 1939, passim.
108 Vide: T. Nałęcz, Polska Organizacja Wojskowa 1914–1918, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1984, passim.
109 D. Zalewski, Opieka i pomoc społeczna. Dynamika instytucji, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2005, s. 56.
110 P. Soloch, P. Żurawski vel Grajewski, Ł. Dryblak, op.cit., s. 20.
111 Dekret z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i o zatwierdzaniu darowizn i zapisów, Dz.Pr. P.P. 1919, nr 15, poz. 215 z późn. zm. Należy nadmienić, że zgodnie z art. 23 obowiązywał on tylko na terenie byłego Królestwa Kongresowego. Na pozostałych terenach II Rzeczpospolitej korzystano z rozwiązań prawnych z okresu zaborów. Vide: J. Lustig, P. Masłowski, M. Sobańska, Organizacje pozarządowe w Polsce, passim, ngo.us.edu.pl/skrypt/II.doc .
112 E. Modzelewska, Polityka państwa wobec sektora społecznego w ujęciu historycznym, s. 34, http://en.oapuw.pl/wp-content/uploads/2013/03/modzelewska-e.-polityka-panstwa-wobec-sektora-spolecznego-w-ujeciu-historycznym.pdf .
113 A. Ignatowicz, Przygotowanie obronne społeczeństwa w Polsce (1921–1939), Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2010, s. 296.
114 Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej powstała w 1928 r. Upowszechniała w społeczeństwie wiedzę o obronie i ochronie, prowadziła szkolenia obronne oraz zbiórki pieniężne na obronność kraju, w 1939 r. liczyła 2 mln członków.
115 Liga Morska i Kolonialna powstała w 1930 r. Zajmowała się edukacją dotyczącą problematyki morskiej i prowadziła szkolenia z zakresu obrony i ochrony.
116 A. Bernaś-Kostynowicz, op.cit., s. 28.
117 Ibidem.
118 Kim jesteśmy, https://www.pck.pl/kim-jestesmy/historia .
119 R. Starzyński, Zarys nauki o organizacji sił zbrojnych, Warszawa 1930, s. 5.
120 A. Bernaś-Kostynowicz, op.cit., s. 45–46.
121 Ibidem.
122 Ibidem.
123 Było nią zakażonych około miliona Polaków, a więc 5% społeczeństwa. Vide: M. Zaremba, Skończyła się wojna, zaczęło się życie na niby. Tragiczna rzeczywistość lat powojennych w Polsce, rozm. M. Suchodolska, https://wiadomosci.dziennik.pl/historia/aktualnosci/artykuly/527454,polska-po-wojnie-jak-zmienilo-sie-zycie-marcin-zaremba-rozmowa.html .
124 Podczas wojny została zdziesiątkowana elita polityczna, intelektualna i kulturalna społeczeństwa. Według danych szacunkowych zginęło 37,5% osób, które zdobyły wyższe wykształcenie w II Rzeczpospolitej. Vide: ibidem.
125 Ł. Wojtach, Polska w II wojnie światowej, http://muzhp.pl/pl/c/239/polska-w-ii-wojnie-swiatowej .
126 W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Wydawnictwo „Żak”, Warszawa 1996.
127 Ibidem, s. 45.
128 Leksykon PWN. Pedagogika, red. B. Milerski, B. Śliwerski, Warszawa 2000, s. 54.
129 L. Zarzecki, Teoretyczne podstawy wychowania. Teoria i praktyka w zarysie, Karkonoska Państwowa Szkoła Wyższa w Jeleniej Górze, Jelenia Góra 2012, s. 11.
130 Ibidem, s. 12.
131 A. Pieczywok, Problemy i wyzwania stojące przed edukacją dla bezpieczeństwa w dobie tworzenia systemu bezpieczeństwa narodowego, w: System bezpieczeństwa narodowego RP. Wybrane problemy, red. W. Kitler, K. Drabik, I. Szostek, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa 2014, s. 331.
132 A. Salamucha, Definicje wychowania w literaturze pedagogicznej, „Roczniki Nauk Społecznych KUL” 2004, z. 2, s. 23.
133 Encyklopedja wychowawcza, red. J.T. Lubomirski, Warszawa 1912, s. 42.
134 Encyklopedja wychowania, red. S. Łempicki, Warszawa 1933, t. I/1, s. 11–28.
135 Leksykon PWN. Pedagogika…, s. 34.
136 B. Polak, Podstawy teorii kształcenia, Szczecińska Szkoła Wyższa Collegium Balticum, Szczecin 2013, s. 15.
137 W. Okoń, op.cit., s. 382.
138 Współczesne zagadnienia edukacji dla bezpieczeństwa…, s. 1.
139 T. Wróblewska, Założone i rzeczywiste funkcje wychowania obronnego w szkołach podległych Komisji Edukacji Narodowej, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy. Studia z Nauk Społecznych” 1985, z. 8, s. 78.
140 Leksykon obronności…, s. 195–196.
141 J. Prońko, Edukacja obronna młodzieży szkolnej i akademickiej, w: Edukacja obronna społeczeństwa, red. B. Wiśniewski, W. Fehler, Wydawnictwo Niepaństwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Białystok 2006, s. 83.
142 K. Krakowski, Dydaktyczne aspekty przygotowania obronnego wybranych grup i podmiotów systemu bezpieczeństwa państwa, w: Współczesne dylematy dydaktyki obronnej, red. K. Krakowski, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2015, s. 106.
143 W. Bonusiak, Historia Polski (1944–1989), Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2007, s. 81.
144 Ibidem, s. 170, 247.
145 Dz.U. 1946, nr 31, poz. 195.
146 Dz.U. 1948, nr 12, poz. 90.
147 Vide: Zarządzenie Ministra Oświaty z dnia 9 sierpnia 1952 r. w sprawie organizacji przysposobienia wojskowego w szkołach podległych Ministerstwu Oświaty, Dz.Urz.Min.Ośw. 1952, nr 12, poz. 99.
148 Zarządzenie Ministra Oświaty z dnia 23 lutego 1966 r. w sprawie programu przysposobienia obronnego w szkołach średnich podległych Ministrowi Oświaty, Dz.Urz.Min.Ośw. 1966, nr 3, poz. 31. Vide: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Dz.U. 1967, nr 44, poz. 220.
149 Zarządzenie Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego z dnia 10 grudnia 1970 r. w sprawie przysposobienia obronnego młodzieży szkolnej, Dz.Urz. MOiSzW 1970, nr B-12, poz. 96; Zarządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 listopada 1970 r. w sprawie objęcia przysposobieniem obronnym młodzieży uczęszczającej do szkół niebędących szkołami średnimi, M.P. 1970, nr 40, poz. 305.
150 Co każdy obywatel o powszechnej obronności wiedzieć powinien i co dla niej czynić, MON, Warszawa 1968.
151 Vide: R. Stępień, Współczesne problemy edukacji obronnej, w: Przygotowanie obronne społeczeństwa, red. J. Kunikowski, Warszawa 2001, s. 142.
152 Jak zauważył J. Sosnowski, „ Aby dany podmiot uznać za organizację młodzieży, osoby w niej skupione powinny dążyć do świadomego odgrodzenia się od wpływów starszego pokolenia, które mogły w niej istnieć tylko w postaci niezamierzonej. Natomiast struktura skupiająca młodych ludzi, funkcjonująca według założeń przeciwnych, winna być nazywana związkiem dla młodzieży”. Cyt. za: Encyklopedia wychowania, t. 3, Organizacja wychowania politycznego młodzieży, red. S. Łempicki, W. Gottlieb, B. Suchodolski, J. Włodarski, Warszawa 1937–1939, s. 520. K. Lesiakowski stwierdził natomiast, że: „ Nie ulega jednak wątpliwości, że za najbliższe wypełnienia kryterium związku dla młodzieży należy uznać organizacje komunistyczne. Nie spełniały one warunków stawianych przed rzeczywistymi organizacjami młodzieży, nie działały samodzielnie i pozostawały pod pełnym wpływem świata dorosłych”. Cyt. za: K. Lesiakowski, Powszechna Organizacja „Służba Polsce” (1948–1955). Powstanie, działalność, likwidacja, t. 1, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2008, s. 13.
153 K. Lesiakowski, op.cit., s. 47.
154 Mała encyklopedia wojskowa, t. III, Wydawnictwo MON, Warszawa 1970, s. 624.
155 Ibidem, t. II, s. 183.
156 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1946 r. o uznaniu Towarzystwa Przyjaciół Żołnierza za stowarzyszenie wyższej użyteczności i rozwiązaniu stowarzyszenia Polski Biały Krzyż, Dz.U. 1947, nr 2, poz. 6.
157 Mała encyklopedia wojskowa, t. II, s. 183.
158 Historia harcerstwa, https://zhp.pl/odkryj/historia/ .
159 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 kwietnia 1936 r. o uznaniu stowarzyszenia Związek Harcerstwa Polskiego za stowarzyszenie wyższej użyteczności, Dz.U. 1936, nr 28, poz. 228.
160 Historia harcerstwa…
161 Ibidem.
162 A. Szczykutowicz, Między oporem a przystosowaniem – harcerstwo w PRL, https://histmag.org/miedzy-oporem-a-przystosowaniem-harcerstwo-w-prl-13446 .
163 Historia harcerstwa…
164 A. Szczykutowicz, op.cit.
165 Dekret Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 1946 r., zatwierdzony przez Prezydium Krajowej Rady Narodowej, o powszechnym obowiązku wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego, Dz.U. 1946, nr 31, poz. 195.
166 K. Lesiakowski, op.cit., s. 91–92.
167 Obrona narodowa w tworzeniu bezpieczeństwa III RP. Podręcznik dla studentek i studentów, red. R. Jakubczak, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2003, s. 39.
168 Ibidem. s. 42.
169 A. Żyto, Wychowawcza i kulturotwórcza rola ludowego Wojska Polskiego, w: Wojsko, literatura, sztuka, Wydawnictwo MON, Warszawa 1980, s. 136.
170 S. Ozimek, Wojsko Polskie w obrazach filmowych (wybrane zagadnienia), w: Wojsko, literatura, sztuka, Wydawnictwo MON, Warszawa 1980, s. 182.
171 E. Żółtowski, Kto, kiedy, dlaczego. O wojsku i obronności kraju, Warszawa 1973, s. 443.
172 Ibidem, s. 444.
173 Zarządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Ministra Obrony Narodowej z 14 marca 1947 r. w sprawie powołania organów przysposobienia rolniczego i wojskowego młodzieży wiejskiej, Dz.Urz. Min.R.iR.R. 1947, nr 3, poz. 26.
174 K. Lesiakowski, op.cit., s. 95–96.
175 Ustawa z dnia 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży oraz o organizacji spraw kultury fizycznej i sportu, Dz.U. 1948, nr 12, poz. 90.
176 Ibidem, art. 1 ust. 1.
177 Ibidem, art. 1 ust. 2.
178 Ibidem, art. 31.
179 Ibidem, art. 57.
180 Ibidem, art. 32 pkt 1 i 2.
181 Ibidem, art. 3 ust. 2.
182 Komenda Powiatowa Powszechnej Organizacji „Służba Polsce” w Elblągu, https://szukajwarchiwach.pl/9/5/0/str/2/15#tabZespol .
183 K. Lesiakowski, op.cit., s. 14–15.
184 Ibidem, s. 16.
185 Zarządzenie nr 234 Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 1956 r. w sprawie właściwości organów państwowych upoważnionych do dalszego prowadzenia i realizacji spraw majątkowych byłej Powszechnej Organizacji „Służba Polsce”, M.P. 1956, nr 72, poz. 866. Vide: Powszechnia Organizacja „Służba Polsce”. Komenda Zgrupowania Brygad w Katowicach, https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/en/zespol/-/zespol/140544 .
186 Uchylono przepisy art. 40 ust. 2, art. 47 ust. 2 lit. b, art. 61 ust. 1 lit. a i ust 2.
187 Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, Dz.U. 1938, nr 25, poz. 220.
188 Ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, Dz.U. 1950, nr 6, poz. 46.
189 Ibidem, art. 9 ust. 1.
190 Ibidem, art. 10.
191 Ibidem, art. 104 ust. 1.
192 Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r., Dz.U. 1952, nr 33, poz. 232.
193 Ustawa z dnia 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, Dz.U. 1959, nr 14, poz. 75.
194 Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Dz.U. 1967, nr 44, poz. 220.
195 Ibidem, art. 1.
196 „Umacnianie obronności Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej oraz przygotowanie ludności i mienia narodowego na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa państwa jest obowiązkiem wszystkich organów władzy i administracji państwowej, instytucji państwowych, jednostek gospodarki uspołecznionej, organizacji społecznych ludu pracującego oraz każdego obywatela”. Vide: ibidem, art. 2.
197 Ibidem, art. 5 ust. 1.
198 Ibidem, art. 5 ust. 2 pkt 1 i 3.
199 Ibidem, art. 155–159.
200 Dane na dzień 5 stycznia 2020 r.
201 Zmiana tytułu ustawy nastąpiła na mocy ustawy z dnia 25 października o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 1991, nr 113, poz. 491, art. 1 pkt 1 – z dniem 9 grudnia 1991 r.
202 M. Kuliczkowski, Przygotowania obronne państwa w systemie bezpieczeństwa narodowego RP – podział i charakterystyka zadań obronnych, „Zeszyty Naukowe AON” 2013, nr 4 (93), s. 193.
203 Dz.U. 1967, nr 44, poz. 220 z późn. zm., art. 2.
204 Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej. Strategia sektorowa…, s. 7–8.
205 Ibidem, s. 24.
206 Vide: J. Kunikowski, Współczesne przygotowanie obronne, w: Przygotowanie obronne społeczeństwa, red. J. Kunikowski, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2001, s. 83.
207 W. Kitler, Podstawy teoretyczne…, s. 18.
208 Ibidem.
209 S. Zalewski, op.cit., s. 72.
210 Słownik terminów…, s. 36.
211 T. Jemioło, op.cit., s. 162.
212 J. Kardas, Edukacja obronna w Polsce, Departament Społeczno-Wychowawczy MON, Warszawa 1999, s. 11.
213 A. Pieczywok, Wybrane problemy…, s. 70.
214 J. Kunikowski, Wiedza obronna. Wybrane problemy edukacji dla bezpieczeństwa, Departament Społeczno-Wychowawczy MON, Agencja Wydawnicza „Egros”, Warszawa 2000, s. 32.
215 Vide: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL, Dz.U. 1967, nr 44, poz. 220 z późn. zm.
216 Nabyte przez rodziców umiejętności, zachowania i postawy w sposób naturalny były przekazywane dzieciom.
217 Dane zebrane podczas kursu doskonalenia pedagogicznego kwalifikacji nauczycieli w czerwcu 1994 r. Vide: R. Stępień, Współczesne problemy…, s. 142.
218 Vide: P. Makowski, Komentarz do podstawy programowej przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa, w: Podstawa programowa z komentarzami, t. 8, Wychowanie fizyczne i edukacja dla bezpieczeństwa w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum, MEN, s. 71–72, https://men.gov.pl/wp-content/uploads/2011/02/men_tom_8.pdf .
219 Podstawy strzelectwa sportowego były w podstawie programowej przysposobienia obronnego. Nie ma ich w podstawie programowej edukacji dla bezpieczeństwa. Jest natomiast więcej godzin przeznaczonych na naukę udzielania pierwszej pomocy. Vide: P. Kłos, Edukacja dla bezpieczeństwa jako element przygotowania obronnego młodzieży, w: Współczesne wyzwania obronności, red. J. Walczak, C. Sochala, Wyszków 2013, s. 147.
220 Dz.U. 2009, nr 97, poz. 801.
221 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2009 r. w sprawie sposobu realizacji edukacji dla bezpieczeństwa, Dz.U. 2009, nr 139, poz. 1131.
222 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych, Dz.U. 2012, poz. 204.
223 K. Majak, Przysposobienie obronne powinno wrócić do szkół jak najszybciej. Gen. Pacek: Ich likwidacja była błędem, https://natemat.pl/136097,przysposobienie-obronne-powinno-wrocic-do-szkol-juz-na-jesieni-gen-pacek-ich-likwidacja-byla-bledem .
224 Zamach w Nicei. „Krzyczeli, żeby zejść im z linii ognia”. Ostatnie chwile napastnika na nagraniu z bliska, https://tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/zamach-w-nicei-jak-zatrzymano-zamachowca,661203.html?h=1b75 .
225 Skatowali terrorystę. Uratowali setki ludzi. Trzej bohaterowie! Chciałbyś być taki jak oni!, https://www.fakt.pl/wydarzenia/swiat/proba-zamachu-w-pociagu-amsterdam-paryz-amerykan-bohaterem/8l7b0b0 .
226 Zarządzenie nr 18/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 czerwca 2016 r. w sprawie przyjęcia programu współpracy Ministra Obrony Narodowej z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami w 2016 r. Załącznik: Program współpracy Ministra Obrony Narodowej z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w 2016 r., s. 3, Dz.Urz. MON 2016, poz. 113.
227 Szef MON Antoni Macierewicz: do szkół powinno wrócić przysposobienie wojskowe, https://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/1665098,Szef-MON-Antoni-Macierewicz-do-szkol-powinno-wrocic-przysposobienie-wojskowe .
228 Ogólnokształcące Liceum Lotnicze w Dęblinie funkcjonuje nadal.
229 Zarządzenie Ministrów Obrony Narodowej oraz Kultury i Sztuki z 17 lipca 1984 r. w sprawie przekształcenia Wojskowej Szkoły Muzycznej II stopnia w Gdańsku w Wojskowe Liceum Muzyczne, Dz.Rozk. MON 1984, poz. 54.
230 Zarządzenie Ministrów Oświaty i Wychowania oraz Obrony Narodowej z dnia 10 kwietnia 1985 r. w sprawie liceów wojskowych, Dz.Rozk. MON 1985, poz. 26.
231 T. Kryściak, Uczeń-patriota. Kształcenie postaw proobronnych uczniów liceów wojskowych, w: Szkoła Rycerska, korpusy kadetów, ogólnokształcące licea wojskowe, klasy mundurowe, red. R. Depczyński, Wydawnictwo SOWA, Warszawa 2013, s. 58.
232 Vide: D. Paździoch, Klasa wojskowa jako innowacja pedagogiczna w praktyce edukacyjnej szkoły ponadgimnazjalnej, w: Klasy mundurowe. Od teorii do dobrych praktyk, red. A. Skrabacz, I. Urych, L. Kanarski, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa, 2016, s. 200.
233 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 9 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków prowadzenia działalności innowacyjnej i eksperymentalnej przez publiczne szkoły i placówki, Dz.U. 2002, nr 56, poz. 506.
234 W. Wójcik, Podstawowe uregulowania formalnoprawne związane z powstawaniem klas mundurowych, w: Klasy mundurowe…, s. 91.
235 A. Radwan, Wojskowe klasy w szkołach średnich produkują bezrobotnych zamiast żołnierzy, https://serwisy.gazetaprawna.pl/edukacja/artykuly/737822,wojskowe-klasy-w-szkolach-srednich-produkuja-bezrobotnych-zamiast-zolnierzy.html .
236 Wykaz szkół realizujących innowacje pedagogiczne w zakresie edukacji obronnej. Stan na 18.12.2015 r. Departament Komunikacji Społecznej MON, https://docplayer.pl/19434536-Wykaz-szkol-realizujacych-innowacje-pedagogiczne-w-zakresie-edukacji-obronnej.html .
237 L. Kanarski, M. Koter, K. Loranty, I. Urych, Wstępna diagnoza funkcjonowania klas mundurowych. Wyniki badań pilotażowych, w: Klasy mundurowe…, s. 78.
238 Ustawą tą zmieniono następujące ustawy: ustawę z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy niezawodowych, ustawę z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawę z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa oraz ustawę z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
239 Ustawa z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2014, poz. 773, art. 1 pkt 17.
240 Vide: L. Kanarski, M. Koter, K. Loranty, M. Mazurek, A. Skrabacz, I. Urych, Koncepcja programowo-organizacyjna włączenia klas wojskowych szkół ponadgimnazjalnych do procesu szkolenia rezerw osobowych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, w: Klasy mundurowe…, s. 127.
241 G. Nowik, Edukacja obronna w stowarzyszeniach społecznych, w: Przygotowanie obronne społeczeństwa, red. J. Kunikowski, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2001, s. 174.
242 Ibidem, s. 177.
243 Ibidem.WSTĘP
Republika Estonii to państwo o powierzchni 45 336 km 2 , którego liczba ludności w roku 2023 wynosiła 1 365 884 osób. Całkowita powierzchnia Estonii jest siedem razy mniejsza od powierzchni Polski. Państwo to od czasu pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej na teren Ukrainy wzbudza coraz większe zainteresowanie badaczy problematyki bezpieczeństwa i obrony narodowej. Estonia stanowi bowiem część wschodniej flanki NATO, a także część zewnętrznej granicy Unii Europejskiej. Sąsiaduje z Rosją i Łotwą (granica lądowa), a poprzez morze najbliższym jej sąsiadem jest Finlandia (granica morska).
Estonia to państwo, które charakteryzuje się jednym z najwyższych wskaźników woli walki wśród swoich obywateli, osiąga jeden z najwyższych wskaźników zaufania obywateli do rządu spośród państw członkowskich UE i jest liderem w zakresie digitalizacji państwa. Jednocześnie jednak jest jednym z najbardziej narażonych na agresję ze strony Federacji Rosyjskiej krajów. Sytuacja ta spowodowana jest czynnikami historycznymi, geopolitycznymi oraz społecznymi.
Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że współcześnie atak może przybrać całkiem inną formę niż w wiekach poprzednich – w XXI wieku wojna jest już nie tylko wojną tradycyjną, ale może być wojną hybrydową czy wojną prowadzoną w cyberprzestrzeni.
Ze względu na zmiany w środowisku bezpieczeństwa, a tym samym pojawienie się nowych zagrożeń, zmiany musiały również zajść w polityce międzynarodowej prowadzonej przez państwa europejskie (i Unię Europejską) oraz w procesie przygotowań obronnych państw.
Autorka niniejszej książki postanowiła dokonać analizy systemu obronnego Estonii, tj. określić stojące przed tym krajem wyzwania geopolityczne, sprawdzić rozwiązania prawno-organizacyjne i scharakteryzować rolę społeczeństwa obywatelskiego w procesie przygotowań obronnych. Celem pracy było znalezienie wyjątkowych cech modelu obronnego Estonii na tle innych państw, a także opracowanie założeń teoretycznych modelu koncepcyjnego współpracy organizacji społeczeństwa obywatelskiego z systemem obronnym państwa w kontekście zagrożeń XXI wieku.
Aby zrealizować zamierzony cel, skorzystano z rozbudowanej metodologii, w tym przeprowadzono liczne konsultacje w ośrodkach akademickich w Estonii oraz wizyty studyjne. Część badań finansowana była ze środków _Estonian institutions of higher education_ (HEI).
