Odzyskaj siebie po doświadczeniu narcyzmu i gaslightingu. Techniki terapii DBT, które pomagają odbudować poczucie bezpieczeństwa i stabilność emocjonalną - ebook

„Ten podręcznik w kompleksowy sposób pomaga ofiarom przemocy narcystycznej zakwestionować szkodliwe przekazy otrzymane od narcyzów. Połączenie sprawdzonych technik terapii dialektyczno-behawioralnej (DBT) z podejściem uwzględniającym traumę pozwala czytelnikom rozpocząć praktykowanie tych umiejętności w domu. To doskonałe narzędzie dla osób, które chcą głębiej zaangażować się w proces zdrowienia po doświadczeniu narcystycznych form przemocy i gaslightingu”.

Dr Lori Kucharski, licencjonowana terapeutka małżeńska i rodzinna, licencjonowana psychoterapeutka, certyfikowana konsultantka ds. zaburzeń odżywiania, terapeutka terapii odwrażliwiania i przetwarzania za pomocą ruchu gałek ocznych certyfikowana przez międzynarodowe stowarzyszenie EMDR, konsultantka i trenerka

„Katelyn napisała najlepszy podręcznik, jaki kiedykolwiek czytałam. Oprócz dostarczenia świetnie opracowanej i uporządkowanej zawartości pisze w sposób, który umożliwia osobom bez przygotowania terapeutycznego łatwe zrozumienie oraz zastosowanie ważnych koncepcji, jednocześnie oferując głębię potrzebną profesjonalistom. Struktura tematyczna i pełen współczucia styl zachęcają czytelników do aktywnego zaangażowania się w proces nauki w trakcie lektury. Ta książka ma potencjał, by zmienić życie”.

Cindy J. LeMieux, licencjonowana terapeutka socjalna, terapeutka z prywatną praktyką, certyfikowana w zakresie DBT, szkolona w zakresie terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), terapii odwrażliwiania i przetwarzania za pomocą ruchu gałek ocznych (EMDR) oraz teorii poliwagalnej, mistrzyni Reiki

„To niezwykle potrzebne źródło wsparcia dla każdego, kto doświadczył przemocy narcystycznej i gaslightingu, zawierające praktyczne wskazówki i porady kliniczne, które można stosować samodzielnie lub we współpracy z terapeutą. Odpowiadający na bieżące potrzeby podręcznik pomoże wam wykorzystać skuteczność DBT, uleczyć się i zyskać siłę, by iść naprzód. Katelyn oferuje swoje empatyczne przewodnictwo oraz niezbędne umiejętności, które możecie od razu wdrożyć, aby odzyskać siebie”.

Melanie Sosinski Brown, licencjonowana terapeutka socjalna, instruktorka terapii uzależnień, certyfikowana superwizor psychoterapii, specjalistka w dziedzinie pracy z traumą rozwojową i uzależnieniami

„Katelyn daje nadzieję, że można się podnieść po doświadczeniu przemocy narcystycznej i gaslightingu, wytyczając wyraźną drogę do odzyskania siebie. Ten podręcznik opisuje wiele sprawdzonych i skutecznych narzędzi, które pomogą wam zarządzać emocjami i odbudować poczucie własnej wartości. Wiedza i ćwiczenia zawarte w tej książce to prawdziwy dar dla ofiar przemocy. Nasza dziedzina od dawna potrzebowała takiej publikacji”.

Jaime Castillo, licencjonowana terapeutka socjalna, założycielka placówki terapeutycznej Find Your Shine, autorka książki What Happened to Make You Anxious?

„Baxter-Musser wyraźnie identyfikuje oznaki relacji, w której występuje narcystyczny gaslighting, i proponuje konkretne strategie, które pomogą się po nim podnieść. Dołączone arkusze pracy DBT oraz ćwiczenia z zakresu samowspółczucia to wartościowe narzędzia, które pozwalają przejść od ciemności ku zdrowiu i wyleczeniu. To przystępny przewodnik, który możecie wykorzystać podczas sesji terapeutycznych lub samodzielnie”.

Stephanie Glitsos, licencjonowana terapeutka socjalna, specjalizująca się w leczeniu depresji, lęków, PTSD oraz zaburzeń osobowości typu borderline wśród weteranów

„Katelyn Baxter-Musser to doświadczona terapeutka zaangażowana w pracę z kobietami i ofiarami przemocy, a ten przewodnik to książka, na którą wszyscy czekali. Kompleksowy, przejrzysty i łatwy w użyciu przewodnik, pełen wiedzy, pomysłów i ćwiczeń wspierających proces leczenia. To właśnie od niego powinna zacząć swoją drogę ku wyzdrowieniu osoba, która doświadczyła przemocy narcystycznej. Będę polecać tę książkę wielu swoim klientom”.

Nancy J. Abel, licencjonowana terapeutka socjalna, licencjonowana instruktorka terapii uzależnień, psychoterapeutka pracująca w niepublicznym gabinecie w South Portland, współautorka książki Treating Addictions with EMDR Therapy and the Stages of Change

„Zdecydowanie polecam ten podręcznik każdemu, kto potrzebuje umiejętności i wsparcia po doświadczeniu przemocy narcystycznej i/lub gaslightingu ze strony bliskiej osoby. Ta książka została napisana jako poradnik samopomocy, ale jeszcze lepiej sprawdzi się w pracy z wykwalifikowanym terapeutą. Wspaniale wprowadza koncepcję samowspółczucia, które jest kluczowe w radzeniu sobie z emocjonalnymi skutkami przemocy narcystycznej. Daje nadzieję, że po jej doznaniu można odzyskać wewnętrzną siłę i iść naprzód”.

Molly Dean, licencjonowana terapeutka socjalna, certyfikowana specjalistka w zakresie zdrowia psychicznego w okresie okołoporodowym, właścicielka A New Path Psycho­­therapy ServicesPRZEDMOWA

Skoro sięgnęliście po tę książkę, prawdopodobnie wiecie, że przemoc narcystyczna i gaslighting to druzgocące doświadczenia w relacjach. Może spotykaliście się z kimś, kto zawrócił wam w głowie tak, że czuliście się niczym w bajce, by ostatecznie wasze życie zamieniło się w koszmarną opowieść o manipulacji, kłamstwach, zdradach, a nawet kradzieżach. Może dorastaliście w rodzinie, w której rodzic nieustannie was krytykował za zamkniętymi drzwiami, podkopując waszą samoocenę, a potem twierdził, że problemem jest wasza nadmierna wrażliwość. A może wasz szef często wpada w furię i podważa całą waszą pracę. Kiedy składacie skargę do działu HR, słyszycie, że jest cenny dla firmy i „po prostu tak ma”. Może przyjaciółka pomija was przy zaproszeniach na spotkania towarzyskie, a potem pilnuje, byście się o nich dowiedzieli. Gdy o tym wspominacie, upiera się, że nie ma pojęcia, o czym mówicie. Może czujecie się wówczas zawstydzeni, odizolowani, macie wrażenie, że jesteście beznadziejni i wątpicie w siebie, aby wymienić jedynie niektóre z powszechnych skutków takich relacji.

Niestety, nikt nie jest odporny na następstwa przemocy narcystycznej i gaslightingu, niezależnie od tego, czy występuje ona w związku, w pracy, w przyjaźni czy w relacjach rodzinnych. Określenia „przemoc narcystyczna” i „gaslighting” stały się przedmiotem zwykłych rozmów i często mówi się o nich w mediach. Czasem informacje na ich temat pomagają ludziom uświadomić sobie, że coś bardzo złego wydarzyło się lub dzieje w ich życiu. Mimo to wiele osób nadal ma trudność z uzyskaniem pomocy i rozpoczęciem procesu zdrowienia. W mojej praktyce psychologa klinicznego, pracującego z osobami po doświadczeniach przemocy narcystycznej i gaslightingu, wielokrotnie obserwowałam, że ludzie nie wiedzą, gdzie szukać psychologicznie rzetelnej, sprawdzonej formy pomocy, by zrozumieć swój ból i nauczyć się odbudowywać poczucie włas­nej wartości. Dlatego czuję się zaszczycona, mogąc napisać przedmowę do Podręcznika dla osób dotkniętych przemocą narcystyczną i gaslightingiem: umiejętności oparte na terapii dialektyczno-behawioralnej pozwalające odzyskać równowagę emocjonalną, przezwyciężyć brak wiary w siebie i odzyskać poczucie własnej wartości autorstwa Katelyn Baxter-Musser, książki, która w sposób mistrzowski wskazuje właściwą drogę osobom po takich doświadczeniach.

Katelyn Baxter-Musser to znana w Stanach Zjednoczonych ekspertka w dziedzinie traumy, przemocy domowej, żałoby, problemów w relacjach oraz terapii dialektyczno-behawioralnej (DBT). W niniejszej publikacji łączy swoje liczne umiejętności i bogate doświadczenie. Na ich podstawie stworzyła pierwszy podręcznik, który pomaga ofiarom przemocy narcystycznej oraz gaslightingu zrozumieć ich ból i przedstawia sprawdzone strategie wywodzące się z psychologii.

W sposób jasny i pełen współczucia Baxter-Musser opisuje, czym są przemoc narcystyczna i gaslighting oraz uczucia towarzyszące nam, gdy ich doświadczamy, niezależnie od tego, czy chodzi o partnera, współpracownika, szefa, przyjaciela czy członka rodziny. Autorka wyjaśnia te złożone zachowania w sposób, który sprawia, że wy, czytelnicy, poczujecie się zrozumiani i będziecie wiedzieć, że nie jesteście sami. Nie tylko wy doświadczyliście manipulacji, nieustannej krytyki i obwiniania ze strony narcyza, wskutek czego zwątpiliście w to, co rzeczywiste, a ostatecznie także w to, kim jesteście. Gdy przeczytacie przytaczane przez nią historie osób dzielących podobne przeżycia, poczujecie ulgę. Zrozumiecie, że jesteście w dobrych rękach, na drodze do wyzdrowienia.

Baxter-Musser roztropnie wybrała DBT jako ścieżkę rozwoju dla swoich czytelników. To jedna z najskuteczniejszych i najbardziej sprawdzonych terapii zdrowia psychicznego, stosowana na całym świecie, by uczyć ludzi licznych umiejętności budowania tego, co Marsha Linehan, twórczyni DBT, nazywa „życiem wartym przeżycia”. Umiejętności te obejmują pozostawanie obecnym tu i teraz, rozpoznawanie i regulowanie emocji, również tych przytłaczających, wyznaczanie zdrowych granic i skuteczną komunikację w celu budowania dobrych relacji. Są to metody, które wszyscy powinniśmy poznać, aby je wykorzystywać nie tylko w radzeniu sobie z traumą wynikającą z przemocy narcystycznej i gaslightingu, ale również w innych obszarach życia.

Baxter-Musser wprowadza także strategie dotyczące zdrowia psychicznego spoza obszaru DBT, chcąc jeszcze bardziej poszerzyć zestaw narzędzi do radzenia sobie. Nauczycie się wartości samowspółczucia oraz tego, jak je wdrażać. Samowspółczucie to kolejne powszechnie uznane narzędzie psychologiczne, które uczy, jak uciszyć wewnętrzny głos krytyki i mówić do siebie w stresujących chwilach słowami pełnymi życzliwości oraz wspierającymi, takimi, jakie ofiarowalibyście przyjacielowi. Ta praktyka jest kluczowa dla osób, które doświadczyły przemocy narcystycznej i gaslightingu. Często bowiem się zdarza, że zinternalizowały one sobie głos narcyza i nieustannie słyszą go w głowie, mimo usilnych starań, by go uciszyć. W mojej własnej praktyce niezwykle satysfakcjonujące jest obserwowanie skuteczności samowspółczucia w chwili, gdy pacjenci zaczynają odczuwać wobec siebie taką samą empatię, jaką z łatwością okazują innym.

Niezmiernie się cieszę, że czytacie tę mądrą, pełną współczucia książkę; mam nadzieję, że wy również poczujecie radość. Znajdziecie w niej głębokie zrozumienie ze strony autorki wobec tego, czym są przemoc narcystyczna i gaslighting oraz jaki mają wpływ na wasze zdrowie psychiczne i dobrostan. Baxter-Musser prowadziła w Stanach Zjednoczonych wykłady na ten temat, ale wy macie do dyspozycji całą jej wiedzę zgromadzoną w jednym tomie. Mając za sobą te trudne doświadczenia, możecie wątpić w siebie i kwestionować swoją wartość – to naturalny skutek takich relacji. Jednak, jak mówią, wiedza to siła, a ta książka da wam moc, by przestać wątpić w siebie oraz własne doświadczenia i odzyskać pewność siebie, na jaką zasługujecie. Życzę wam powodzenia w waszej podróży.

dr psychologii Stephanie M. KriesbergWSTĘP POWITANIE ORAZ INSTRUKCJA KORZYSTANIA Z NINIEJSZEJ KSIĄŻKI

Witajcie na kartach Podręcznika dla osób dotkniętych przemocą narcystyczną i gaslightingiem: umiejętności oparte na terapii dialektyczno-behawioralnej pozwalające odzyskać równowagę emocjonalną, przezwyciężyć brak wiary w siebie i odzyskać poczucie własnej wartości. Na stronach tego podręcznika znajdziecie informacje oraz ćwiczenia, które pomogą wam odzyskać równowagę i wyleczyć się ze skutków przemocy narcystycznej oraz gaslightingu.

Doświadczenie przemocy narcystycznej i taktyk takich jak gaslighting, niezależnie od kontekstu relacji, stanowi źródło traumy. Uznanie tej prawdy może przynieść ulgę, ale jednocześnie może być niełatwe do zaakceptowania. Przyznanie, że doświadczyliście lub doświadczacie czegoś traumatycznego i że potrzebujecie umiejętności oferowanych przez terapię dialektyczno-behawioralną (DBT), może być trudne. Równie ważne jak uświadomienie sobie potrzeby wyleczenia jest uznanie, że zasługujecie, by towarzyszyła wam w życiu odporność psychiczna i samowspółczucie.

Niekiedy wydaje się nam, że przemoc w relacjach ogranicza się jedynie do wymiaru fizycznego, na przykład bicia czy uderzania, lub słownego, na przykład wyzwisk i gróźb. Możemy też wierzyć, że przemoc występuje jedynie w blis­kich relacjach. Tymczasem może się ona pojawić w każdej relacji i obejmować różne taktyki, od manipulacji, przez ignorowanie i naruszanie granic, gaslighting, po krytykowanie, wzbudzanie poczucia winy, a nawet psucie komuś reputacji. Te formy przemocy nie pozostawiają fizycznych śladów, więc możecie się nawet zastanawiać, czy w ogóle jej doświadczacie. Kiedy jednak uznacie, że są to rzeczywiste formy przemocy, będzie wam niezwykle trudno udowodnić, że ich doznajecie, a przekonanie innych, by w to uwierzyli i dostrzegli jej przejawy, może być walką z wiatrakami. Dla świata zewnętrznego sprawca często bywa czarujący, towarzyski czy charyzmatyczny, ale za zamkniętymi drzwiami jest zupełnie inny: zimny, okrutny i złośliwy.

Przemoc narcystyczna oraz jej przejawy, takie jak gaslighting, prowadzą do emocjonalnego rozregulowania i pojawienia się różnych oznak traumy. Ten podręcznik pomoże wam radzić sobie z nimi na kilka sposobów. Razem przyjrzymy się prawdziwym doświadczeniom przemocy narcystycznej, wskazując, jak ta forma krzywdy emocjonalnej może przejawiać się w relacjach z partnerami, członkami rodziny, przyjaciółmi, a nawet współpracownikami. Czytanie o prawdziwych przeżyciach innych osób może być jednocześnie wspierające i normalizujące, ale też trudne. Mam nadzieję, że te historie pomogą wam uświadomić sobie i zapamiętać, że nie jesteście sami w swoim doświadczeniu przemocy narcystycznej.

Przemoc narcystyczna i gaslighting odbierają siłę psychiczną, emocjonalną oraz fizyczną, pozostawiając w poczuciu bezsilności, beznadziei i braku wartości. Ten podręcznik nauczy was praktycznych i przystępnych umiejętności opartych na technikach DBT, które pomogą wam radzić sobie z przejawami oraz następstwami przemocy narcystycznej. Pozwolą wam one:

- uporać się z wyzwalaczami i objawami traumy wywołanymi przez przemoc narcystyczną, powtórnie osadzając was w chwili obecnej,
- ograniczać osądzanie siebie, które mogliście wykształcić pod wpływem doświadczenia zniewag i krytyki,
- zwiększać samoakceptację i współczucie, aby rozpoznać, że zasługujecie na wyleczenie po przemocowej relacji oraz na dobre rzeczy w życiu,
- budować znaczące relacje poprzez powtórne odkrycie włas­­nych potrzeb i wyznaczanie granic na podstawie wartości, które porzuciliście lub lekceważyliście w trakcie relacji,
- określać, rozumieć i uczyć się regulować trudne emocje wywołane przemocą narcystyczną oraz budować pozytywne doświadczenia emocjonalne,
- rozwijać zdrowe i adaptacyjne mechanizmy radzenia sobie.

Na tym etapie możecie pomyśleć: „To brzmi zbyt dobrze, żeby było prawdziwe”. Doświadczenie przemocy narcystycznej powoduje dezorientację i rozregulowuje; często prowadzi do utraty zaufania do siebie, innych i świata. Ofiary mogą mieć wrażenie, że już nigdy nie będą prawdziwie sobą. Jednak skutki przemocy narcystycznej i taktyk takich jak gaslighting nie są nieodwracalne. Nawet jeśli obecnie w to nie wierzycie, możecie odzyskać poczucie bezpieczeństwa, nauczyć się ponownie ufać intuicji i zwiększyć świadomość własnej wartości. Określenie „neuroplastyczność” oznacza zdolność mózgu do zmiany. Dzięki nowym, pozytywnym doświadczeniom możecie stworzyć nowe połączenia w mózgu i uleczyć się z traumy (Lovering, 2022). Umiejętności oparte na DBT, prezentowane w niniejszym podręczniku, pomogą wam rozpocząć ten proces.

Jak korzystać z tego podręcznika

Sposób korzystania z tej książki zależy od was. Możecie przeczytać ją od początku do końca albo przejść od razu do rozdziału zawierającego opisy umiejętności, których akurat potrzebujecie. (Jeśli czujecie się zestresowani, podenerwowani i nie radzicie sobie z obecną sytuacją, zalecam zacząć od rozdziału 8: „Odzyskiwanie kontroli nad trudnymi sytuacjami”). Podręcznik został napisany w taki sposób, aby można było pracować z nim samodzielnie lub wspólnie ze specjalistą z zakresu zdrowia psychicznego.

W wielu miejscach zachęcam do pisania o własnych doświadczeniach związanych z przemocą. Podczas korzystania z publikacji musicie czuć się bezpiecznie, aby odpowiadać szczerze na pytania, to bowiem przyniesie najlepszy efekt. Ważne jest zatem, gdzie będziecie przechowywali tę książkę i kto będzie miał do niej dostęp. Dla własnego bezpieczeństwa zapisujcie odpowiedzi skrótami zrozumiałymi jedynie dla was lub w zabezpieczonej hasłem notatce w telefonie, a książkę przechowujcie u swojego terapeuty.

Podręcznik zawiera wiele przydatnych arkuszy oraz ćwiczeń dostępnych do pobrania na stronie: https://mtbiznes.pl/psychologia/odzyskaj-siebie-po-doswiadczeniu-narcyzmu-i-gaslightingu. Znajdziecie tam również inne darmowe narzędzia, które nie zostały uwzględnione w książce.

Da się ruszyć dalej

Przemoc narcystyczna i gaslighting odbierają wam, ofiarom, tak wiele. Jestem pewna, że chcecie szybko się wyleczyć, ruszyć naprzód i odzyskać swoje życie. Jednocześnie możecie czuć lęk przed tym, co będzie dalej, jak będzie wyglądało wasze życie. Nie możemy przyspieszyć procesu zdrowienia i odzyskiwania równowagi. Pracując z tą książką, pamiętajcie, że uczenie się, wykorzystywanie i wdrażanie umiejętności DBT wymaga czasu oraz zaangażowania. Bądźcie wobec siebie cierpliwi, a jeśli potrzebujecie dodatkowego wsparcia, poszukajcie wykwalifikowanego specjalisty z zakresu zdrowia psychicznego, który wam pomoże.

ĆWICZENIE: Podtrzymywanie nadziei

Wierzę, że kiedy dotrzecie do końca tego podręcznika, odzyskacie siebie, swoją pewność oraz poczucie własnej wartości. Nawet gdy trudno iść dalej i stosować umiejętności oparte na DBT, nadal możecie mieć nadzieję.

Dokończcie poniższe zdanie, zapisując jedną rzecz, którą macie nadzieję odzyskać, ukończywszy pracę z tym podręcznikiem; a gdy dalsza droga stanie się trudna, wróćcie do tej strony, aby przypomnieć sobie, do czego dążycie.

Do końca pracy z tym podręcznikiem odzyskam (na przykład: poczucie tożsamości lub zdolność do zaufania sobie)

Książka ma dostarczyć wam potwierdzenia, wsparcia, nadziei oraz praktycznych umiejętności na dalszą drogę. Zasługujecie na to, by odzyskać wszystko, co zostało wam odebrane przez przemoc narcystyczną, i odnaleźć nowe poczucie tożsamości – jako osoba, która ma za sobą te doświadczenia, ale nie jest przez nie definiowana. Wiem, że trudno zacząć, ale już kupiliście ten podręcznik, teraz więc wystarczy, że weźmiecie głęboki oddech i przewrócicie kartkę.ROZDZIAŁ 1 ROZPOZNAWANIE WPŁYWU PRZEMOCY NARCYSTYCZNEJ I GASLIGHTINGU

Przemoc narcystyczna i gaslighting niezwykle głęboko wpływają na osoby, które ich doznały, ale zapewne nie muszę wam tego mówić. Wasze doświadczenia doprowadziły do tego, że sięgnęliście po niniejszą książkę i zrozumieliście, że przemoc narcystyczna może oddziaływać na wszystkie poziomy istnienia – emocjonalny, fizyczny, psychiczny oraz duchowy – a jej skutki często utrzymują się długo po zakończeniu relacji.

Określenia „przemoc narcystyczna” i „gaslighting” są nierzadko używane w mediach społecznościowych i tradycyjnych, ale czym dokładnie są? Jak rozpoznać oznaki przemocy narcystycznej? Skąd macie wiedzieć, że doświadczacie gaslightingu? Co definiuje relację opartą na przemocy narcystycznej? A co najważniejsze, co zmotywowało was do sięgnięcia po niniejszy podręcznik: jak poradzić sobie ze skutkami przemocy narcystycznej i gaslightingu?

Ten podręcznik odpowie na te pytania. Wskaże również konkretne kroki, jakie możecie podjąć, aby odzyskać równowagę po doświadczeniach przemocy narcystycznej i gaslightingu, wykorzystując umiejętności zaczerpnięte z terapii dialektyczno-behawioralnej (DBT). Gdy kończycie przemocową relację, trudno zazwyczaj zdecydować, od czego zacząć odbudowę siebie. Ten podręcznik pomoże wam znaleźć punkt wyjścia i będzie towarzyszyć w procesie zdrowienia oraz powrotu do równowagi.

Czym jest przemoc narcystyczna

Przemoc narcystyczna to podstępna forma nadużycia emocjonalnego, kiedy sprawca stosuje zachowania przemocowe oraz manipulacyjne, by odczłowieczyć, izolować, kontrolować lub wpływać na stan psychiczny, emocjonalny i postępowanie drugiej osoby, niszcząc jej poczucie tożsamości dla własnej korzyści. Jeśli kiedykolwiek zastanawialiście się, czy dotyka was przemoc narcystyczna, nie jesteście sami. Ten rodzaj przemocy bywa trudny do rozpoznania.

Przemoc narcystyczna może pojawić się w każdym rodzaju relacji: ze współpracownikiem, przyjacielem, członkiem rodziny czy partnerem. Choć formy przemocy narcystycznej we wspomnianych relacjach mogą być podobne, to istnieją również konkretne zachowania, typowe dla każdej z nich, które pomogą wam rozpoznać, czy doświadczacie tego rodzaju przemocy. Poniżej znajduje się krótkie podsumowanie takich zachowań, które nie wyczerpuje jednak tej kwestii:

- Współpracownicy – współpracownicy lub przełożeni, którzy umniejszają was i waszą pracę; znęcają się nad wami; są nadmiernie krytyczni; podważają uzyskiwane przez was wyniki i wasze kompetencje zawodowe; przypisują sobie wasze osiągnięcia; manipulują pojawiającymi się okazjami do rozwoju zawodowego dla własnych korzyści; wykorzystują politykę biurową, by was izolować i kontrolować; publicznie was upokarzają lub deprecjonują; ignorują poświęcony przez was czas, wysiłek oraz stawiane granice; podważają waszą tożsamość zawodową, sprawiając, że zaczynacie wątpić w swoje umiejętności, kwalifikacje i tracicie przy tym zawodową pewność siebie.
- Przyjaciele – tacy, którzy stawiają swoje potrzeby i prag­­­nienia na pierwszym miejscu, tworząc jednostronną relację, pomijając lub minimalizując wasze potrzeby; umniejszają lub próbują przyćmić wasze osiąg­­nięcia czy doświadczenia; sprawiają, że czujecie się, jakby przyjaźń z nimi miała stanowić dla was zaszczyt; obrażają was; oczekują waszych pochwał; sabotują wasze inne relacje; obmawiają was za plecami; rozsiewają plotki i kłamstwa, by manipulować opinią innych o was; brakuje im empatii; pomagają wam i wspierają was tylko wtedy, gdy przynosi im to korzyść; wywołują konflikty i zamęt w przyjaźni, by skupić uwagę na sobie i swoich potrzebach; nieustannie potrzebują uznania i podziwu.
- Członkowie rodziny – członkowie rodziny, którzy stawiają swoje potrzeby na pierwszym miejscu; wykorzystują was i manipulują wami dla własnych celów; mają wygórowane oczekiwania; obwiniają was za własne problemy; przypisują sobie wasze osiągnięcia lub je sabotują; wymagają nadmiernej uwagi; oferują warunkową miłość; bagatelizują wasze potrzeby emocjonalne; podważają waszą niezależność; nastawiają członków rodziny przeciwko sobie, by odwrócić uwagę od własnych zachowań; stosują wybiórczą hojność, chcąc manipulować i kontrolować; naruszają wasze granice; lekceważą waszą potrzebę prywatności i autonomii; stosują szantaż emocjonalny, wzbudzają poczucie winy lub grożą porzuceniem jako taktyką służącą manipulacji i kontroli.
- Partner – partnerzy, którzy wciągają was w relację poprzez „bombardowanie” miłością – najpierw idealizują was przez nadmierne pochwały, komplementy, uwagę oraz pozytywne gesty, by później zastąpić te zachowania nadmiernym deprecjonowaniem i krytyką; systematycznie izolują was od sieci wsparcia, zwiększając waszą zależność od nich samych; wykorzystują intymność jako środek kontroli, nagradzania lub karania; okazują skrajną i irracjonalną zazdrość; wykorzystują wasze słabości; podważają waszą pewność siebie; skąpią czułości; są niezwykle krytyczni i wymagający; uciekają się do zniewag, obrażania, milczenia i przerzucania winy; ignorują wasze granice.

Jak widzicie, istnieją podobieństwa dotyczące tego, w jaki sposób przemoc narcystyczna rozwija się w różnego rodzaju relacjach, ale niezależnie od kontekstu relacji możemy wyróżnić trzy stwierdzenia, które odnoszą się do przemocy narcystycznej jako takiej:

1. Sprawcy manipulują, wykorzystują i kontrolują innych dla własnych korzyści.
2. Choć istnieją wspólne wzorce oraz konsekwencje emocjonalne doświadczane przez wszystkie ofiary przemocy narcystycznej, to należy pamiętać, że droga do wyleczenia jest indywidualna.
3. Nie jesteście odpowiedzialni za to, czego doświadczyliście, i nie ma w tym waszej winy. Bez względu na formę przemoc jest wyborem.

Uznanie siebie za ofiarę przemocy narcystycznej i dzielenie się własnymi przeżyciami bywa trudne. Nie ma nic złego w tym, że na myśl o otwarciu się przed innymi i podzieleniu się swoim doświadczeniem będziecie czuli niepewność, od czego zacząć. To wy decydujecie, kiedy i komu opowiecie o tym, przez co przeszliście. Podzielenie się z innymi własnymi przeżyciami może być pomocne i dodać wam siły, nawet jeśli na początku zrobicie to jedynie pisemnie. Przelanie myśli na papier potwierdza wasze doświadczenia i może pomóc uporządkować myśli.

ĆWICZENIE: Siła w opowieściach – przetrwanie i rozkwit po doświadczeniu przemocy narcystycznej

Aby rozpocząć dzielenie się swoimi doświadczeniami związanymi z przemocą narcystyczną, odpowiedzcie na poniższe pytania:

W jakich relacjach doświadczyliście tej formy przemocy?

Jak wasze życie zmieniło się lub poprawiło od czasu zakończenia relacji przemocowej?

Jeśli relacja się nie zakończyła, jak mogłoby się zmienić wasze życie, gdybyście ją zerwali?

Randkowanie i przemoc narcystyczna: historia Trishy

Trisha miała trzydzieści lat, lubiła spędzać czas z rodziną i przyjaciółmi, kochała piesze wędrówki i odnosiła sukcesy zawodowe. Czuła, że jedyne, czego jej brakowało, to partner, z którym mogłaby dzielić życie. I wtedy poznała Johna, trzydziestoczteroletniego właściciela dobrze prosperującej firmy. Uosabiał wszystko, o czym marzyła, szukając partnera. Wysoki, przystojny, inteligentny, z łatwoś­­cią nawiązał kontakt z jej znajomymi, a jej rodzina go uwielbiała. Często do niej pisał, odwiedzał ją w pracy, wysyłał kwiaty i obsypywał komplementami. Trisha miała wrażenie, że stała się bohaterką płomiennego romansu niczym w filmie.

Uważała za urocze to, że John nieustannie sprawdzał, co się u niej dzieje, i chciał, żeby udostępniała mu swoją lokalizację na telefonie, aby mógł być pewny, że nic jej nie grozi. Mężczyzna chciał być z nią cały czas. Powtarzał też często, że są bratnimi duszami. Twierdził, że nikt nie rozumiał go tak jak ona i że są sobie przeznaczeni. Ale z czasem nieustanny podziw zniknął, a w jego miejsce pojawiło się umniejszanie i ciągła krytyka. Gdy się kłócili, Trisha zawsze brała winę na siebie. Zaczęła odnosić wrażenie, że stąpa po cienkim lodzie i robi wszystko, by nie denerwować Johna. Z tygodnia na tydzień coraz bardziej czuła się przytłoczona i nieustannie zmartwiona. Uświadomiła sobie, że od miesięcy nie rozmawiała ani nie widziała się ze znajomymi, ponieważ John stawał się zazdrosny, gdy poświęcała im uwagę lub spędzała z nimi czas.

Techniki manipulacyjne Johna, subtelne formy gaslightingu, które wykorzystywał, by przekonać ją, że znajomi zagrażają ich relacji, sprawiły, że poczuła się odizolowana. Nie była jednak w stanie podjąć stanowczej decyzji. Nieustanna krytyka i umniejszanie ze strony mężczyzny zniszczyły jej pewność siebie, przez co przestała wierzyć w podejmowane decyzje, kwestionowała swoje osądy i instynkty, stając się całkowicie zależną od partnera w kwestii potwierdzania jej wyborów. Czuła się zagubiona, zawstydzona, smutna i samotna. Przemoc narcystyczna sprawiła, że zagubiła siebie i nie potrafiła pogodzić dawnej siebie z tym, jak postrzegał ją John.