MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
Ojczyzny magiczne i ich twórcy w literaturze i filmie na przełomie XX i XXI wieku - ebook
Ojczyzny magiczne i ich twórcy w literaturze i filmie na przełomie XX i XXI wieku - ebook
Autor książki zwraca uwagę na obecność oraz istotność ojczyzn magicznych (nowy termin w humanistyce zaproponowany przez niego) we współczesnym zachodnim kinie i literaturze. Dzieła wpisujące się w tę tendencję są przykładem dowartościowania autorskiego własnego miejsca, postrzeganego subiektywnie, przy jednoczesnym nacisku na tworzenie osobistego mitu, korzystającego z genius loci, w oparciu o pozaracjonalny (w rozumieniu zachodnim) pierwiastek magiczny. Ojczyzny magiczne są w książce omawiane przez pryzmat trzech wyróżników: magii, etniczności i mitu. W publikacji analizowane są dzieła z dorobku ośmiu autorów: Susanny Clarke, Jana Jakuba Kolskiego, Orhana Pamuka, Ceydy Torun, Ailo Gaupa, Emira Kusturicy, Pavola Barabáša i Tomma Moore’a. Wybór szerokiej palety nazwisk i dzieł pozwala na obszerną i różnorodną prezentację tego, czym jest we współczesnej kulturze ojczyzna magiczna.
Książka Mateusza Żebrowskiego przypomina czytelnikom zapomniane lub ujawnia zgoła nieznane im obszary znaczeń, które stanowią podstawy istnienia różnych kultur. Pozwala, dzięki erudycyjnej i wnikliwej eksplikacji Autora, lepiej zrozumieć zawarty w nich kod antropologiczny, mitologiczny i magiczny. Jestem przekonana, że rozprawa Mateusza Żebrowskiego stanie się dla kulturoznawców cennym przewodnikiem po wyobrażonych ojczyznach magicznych oraz pasjonującą lekturą dla czytelników i widzów zainteresowanych literackimi i filmowymi miejscami, w których pojawienie się magii sugeruje istnienie porządku innego niż tylko realistyczny i zdroworozsądkowy.
z recenzji prof. dr hab. Grażyny Stachówny
Mateusz Żebrowski ‒ kulturoznawca, filmoznawca, krytyk filmowy. Wraz z Martą Chylińską prowadzi popularnego wideobloga o tematyce filmowej – Drugi Seans. W ramach Drugiego Seansu współprowadzi „Nadzieje polskiego kina” – cykl spotkań z młodymi polskimi reżyserami, często przed pełnometrażowym debiutem. Dwukrotny stypendysta ministra kultury w dziedzinie film z projektami: „Młoda szkoła” (o polskich reżyserach debiutujących po 2015 roku) oraz „Takie piękne kino się urodziło” (o dokumencie autobiograficznym w polskim kinie XXI wieku). Regularnie publikuje w „Czasie Kultury”, miesięczniku „Kino” i na portalu Filmweb.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
Spis treści
Podziękowania
Wprowadzenie
CZĘŚĆ I
ROZDZIAŁ I. Czynniki wzrostu popularności dzieł „przeczucia innego porządku”
Prywatność i heterogenizacja rzeczywistości
1.1 „Ja” versus „Ja”
1.2 „Ja” versus „Inny”
1.3 „Ja” versus kultura
Pomiędzy osobistym a kulturowym życiem przedmiotów
Etno-religia
Religia prywatna
Sztuka „przeczucia innego porządku”
ROZDZIAŁ II. Ontologia ojczyzn magicznych – magia
Twórczość artystyczna jako „działalność magiczna”
Synkretyzm – wprowadzenie do zagadnienia magii u twórców ojczyzn magicznych
2.1. Punkty styczne w magicznym synkretyzmie
Magia miejsca
Panteizm
Autor i jego biografia wewnętrzna
3.1. Unia doświadczeń autor – odbiorca
3.2. Dzieciństwo jako biograficzna skarbnica magiczna
Magia immanentna w dziele
4.1. Magia prywatna
4.2. Magia tradycji i etniczności
Pokrewieństwo realizmu magicznego i dzieł ojczyzn magicznych
5.1. Czym jest realizm magiczny?
5.2. Realizm magiczny a dzieła ojczyzn magicznych
Cechy fundamentalne
Realizm magiczny w kontekście postmodernizmu i postkolonializmu
ROZDZIAŁ III. Epistemologia i aksjologia ojczyzn magicznych – miejsce
Wprowadzenie do teorii miejsca w dziełach twórców ojczyzn magicznych
1.1. Geopoetyka
1.2. Dwie koncepcje miejsca
1.3. Indywidualne i zbiorowe postrzeganie miejsca
Konstrukcja axis mundi w ojczyznach magicznych
2.1. Ustanawianie miejsca jako wynik negocjacji z naturą
2.2. Granice miejsca
2.3. Komunikacja z genius loci
Autor i jego ojczyzna magiczna
3.1. Heterogeniczność autobiograficznego „Ja”
Autofikcja
Sytuacja autobiograficzna
3.2. Miejsce autobiograficzne
3.3. Ahistoryczne ojczyzny (anty)peryferyjne
CZĘŚĆ II
ROZDZIAŁ IV. Nasycenie magią w dziełach twórców ojczyzn magicznych
1. Magia w Jonathanie Strange’u i panu Norrellu Susanny Clarke
Północna Anglia jako ojczyzna magiczna w twórczości Susanny Clarke
Kultura w służbie angielskiej magii
Magia antyczna
Gnoza niekompletna
Faerie
Legendy arturiańskie w Faerie
Król Kruków – Artur i genius loci północy
2. Twórczy wariant magii ludowej w Jańciu Wodniku i Cudownym miejscu Jana Jakuba Kolskiego
Wieś mazowiecka jako ojczyzna magiczna w twórczości Jana Jakuba Kolskiego
Popielawska topografia emotywna
Pogański katolicyzm w Jańciolandzie
Magia codzienności
Magia zjawisk cudownych
Rola wody w magii zjawisk cudownych
Magia natury – holizm popielawskiego świata
3. Teatr dramatu magicznego w Stambule. Wspomnieniach i mieście Orhana Pamuka
Stambuł jako ojczyzna magiczna w twórczości Orhana Pamuka
Przynależność do miasta
Stambuł… jako powieść inicjacyjna
Teatr magiczny: rozpłynięcie się w świecie
Teatr magiczny: sobowtór/bliźniak
Teatr magiczny: błądzenie po mieście
4. Stambulska unia zwierząt i ludzi w Kedi. Sekretnym życiu kotów Ceydy Torun
Stambuł jako ojczyzna magiczna w Kedi. Sekretnym życiu kotów
(Anty)filozofia Lévinasa, czyli twarzą w twarz (pysk) ze zwierzęciem
Miasto – miejsce międzygatunkowej wspólnoty
ROZDZIAŁ V. Nasycenie etnicznością w dziełach twórców ojczyzn magicznych
1. Tożsamość saamska w Podróży na dźwiękach szamańskiego bębna Ailo Gaupa
Sápmi jako ojczyzna magiczna w Podróży na dźwiękach szamańskiego bębna
Ailo Gaup – szaman saamskiego odrodzenia
Gaup i Jon – autor i jego alter ego
Narodziny szamana – śmierć Ego jako poszukiwanie apolitycznej tożsamości etnicznej
Narodziny szamana – droga ku odnalezieniu tożsamości indywidualnej
Narodziny szamana – zanurzenie się w krajobrazie
Szaman uformowany
2. Küstendorf, czyli mała magiczna Jugosławia w najnowszej twórczości Emira Kusturicy
Wieś bałkańska jako ojczyzna magiczna w filmach Emira Kusturicy
Sarajewo utracone, Küstendorf obiecany
Jugonostalgia
Etniczność kusturicka
ROZDZIAŁ VI. Nasycenie mitem w dziełach twórców ojczyzn magicznych
1. Tatry jako kraina in statu nascendi w filmach Pavola Barabáša
Tatry apolityczne
Tatry jako ojczyzna magiczna w filmach Pavola Barabáša
Świat bogów i kuzynów
Człowiek w górach – dwie opowieści mityczne
Heros pokonany
2. Trwanie mitu celtyckiego w animacjach Tomma Moore’a
Irlandia jako ojczyzna magiczna w twórczości Tomma Moore’a
Droga mitu
Podwójność mitu
Kod mitologiczny
Epilog. Powrót historii i zmierzch ojczyzny magicznej?
Powrót historii
Od sztuki społecznej i politycznej po ucieczkę
1. Amorficzny Stambuł
2. Nie chcę tu być – ucieczka z Popielaw
Filmografia
Bibliografia
Netografia
Indeks nazwisk
| Kategoria: | Polonistyka |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-242-6948-8 |
| Rozmiar pliku: | 1,0 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
Ze względu na charakter mojej książki, której centrum stanowi miejsce – rzeczywiste, osobiste i magiczne – podziękowania chcę rozpocząć od uhonorowania wyjątkowych przestrzeni. Prawdziwym matecznikiem było dla mnie łódzkie osiedle Chojny. Myliłby się ten, kto uważałby, że blokowiska nie kryją w sobie magii czy pierwiastków mitycznych. Kryją, choć są one nieco inne niż mit miejsc osadzonych w długim kulturowym trwaniu. Nie mniejszą rolę na mojej emotywnej mapie magicznej odgrywają: rozumiana po PRL-owsku działka położona na łódzkich peryferiach, gdzie bawiłem się pośród łąk, zagajników i ugorów, oraz malownicza gorczańska wieś Ochotnica Górna – i tu, i tu regularnie spędzałem wakacje.
Równie duże podziękowania – wciąż rezygnując z antropocentrycznej perspektywy – należą się zwierzętom towarzyszącym mi podczas pisania. Kiedy rozpoczynałem pracę nad książką, wokół mnie nie kręciły się żadne czworonożne stworzenia. Dziś, w momencie jej wydania, na fotelu obok posypia wzięta ze schroniska czarna (z białymi skarpetkami) suczka Szałwia, a fotele okupują rudy kot Imbir, również schroniskowy, oraz wiejska kocia znajda (o umaszczeniu pingwinka) Dziamdziorek. Ich mięciutka sierść, rozmowy z nimi, choć naznaczone międzygatunkową przepaścią, dają poczucie ukojenia i bezpieczeństwa w międzygatunkowym kolektywie.
Są też, w żadnym razie nie mniej ważni, ludzie. Wciąż wszak najlepiej porozumiewamy się z homo sapiens, a bliscy z naszego gatunku są nieocenionym wsparciem. Nie inaczej było i jest ze mną. Dziękuję mojej mamie i żonie za wyrozumiałość i nienachalność we wspieraniu, kiedy już nie chciałem słyszeć: „A kiedy skończysz?”. Ojczyzny magiczne są poniekąd dowodem na to, że to, co najważniejsze w życiu, jest tuż obok – nie trzeba szukać wielkich odległych idei i potężnych niedosiężnych autorytetów. Mama zaszczepiła we mnie wrażliwość, dzięki której mogę dostrzegać okruchy magii w otaczającym świecie, i nauczyła mnie rozmawiać z otwartym umysłem. Mam szczęście tworzyć z żoną zgrany team nie tylko w życiu osobistym, ale również zawodowym, dzięki czemu codzienność zamienia się w pełną pasji podróż. Dziękuję też Leonardowi, mojemu synowi, za piękne otwarcie nowego rozdziału w moim życiu.
Choć nieco przewrotnie odwróciłem zwyczajową kolejność podziękowań, przyszedł czas na kilka słów skierowanych do osób ze sfery akademickiej. Szczególne podziękowania należą się świętej pamięci profesor Joannie Ślósarskiej, która przez wiele lat była dla mnie czułą i wyrozumiałą mentorką – nauczyła mnie, jak mądrze stąpać po meandrach nauk humanistycznych.
Za radę, merytoryczne uwagi, ale i napędzające do dalszej pracy pochwały, spokój i niezwykłą wręcz wyrozumiałość, dziękuję profesor Nataszy Korczarowskiej-Różyckiej, promotorce mojego doktoratu.
Na koniec chcę wymienić osoby, które w sposób szczególny kształtowały mnie i wspierały w drodze naukowej i badawczej: profesor Bogumiła Fiołek-Lubczyńska, profesor Natalia Lemann, profesor Bogdan Banasiak, profesor Mariusz Bartosiak.
Jestem również wdzięczny nieprzebranej ilości osób, które na mnie wpływały, które mnie motywowały i które mi pomagały.
Wszystkim serdecznie dziękuję!
