MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
Pan Tadeusz. Lektura z opracowaniem. Masz zdane! - ebook
Pan Tadeusz. Lektura z opracowaniem. Masz zdane! - ebook
Kiedy młody Tadeusz po ukończeniu nauki wraca do domu wuja, zastaje w nim bardzo ciekawe towarzystwo. W Soplicowie – w otoczeniu pięknej przyrody i wśród szlacheckich rozrywek, takich jak grzybobranie czy polowanie − odżywają stare zatargi i rodzą się nowe namiętności. Spór o zamek pomiędzy rodziną Sopliców i Horeszków, zauroczenie Tadeusza… dojrzałą Telimeną albo piękną Zosią (tak, początkowo nie wiadomo!), burzliwa historia życia tajemniczego księdza Robaka, odrodzenie nadziei na odzyskanie przez Polskę niepodległości. Pełna uroku szlachecka opowieść w mistrzowskiej formie trzynastozgłoskowca.
Seria Masz to zdane! to praktyczna pomoc dla uczniów szkół podstawowych i średnich. Obejmuje ona lektury, których znajomość jest wymagana na egzaminie ósmoklasisty i na maturze. Opracowania – przygotowane przez doświadczonych nauczycieli – uwzględniają podstawę programową i wymagania egzaminacyjne.
W opracowaniu znalazły się następujące elementy:
notka o autorze
streszczenia: krótkie (całego utworu) i szczegółowe (kolejnych rozdziałów lub części)
plan wydarzeń
charakterystyka bohaterów
problematyka utworu
gatunek i rodzaj literacki
znane cytaty
motywy literackie
geneza utworu i/lub wyjaśnienie tytułu
przykładowe tematy wypracowań
przykładowe zadania egzaminacyjne
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Opracowania i Wypracowania |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-8449-269-7 |
| Rozmiar pliku: | 5,6 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
------------------------------------------------------------------------
¹ _P__anno święta…_ – wszyscy w Polszcze wiedzą o obrazie cudownym NP na Jasnej Górze w Częstochowie. W Litwie, słyną cudami obrazy NP Ostrobramskiej w Wilnie, Zamkowej w Nowogródku, tudzież Żyrowickiej i Boruńskiej (przypis autorski).
² G_dy od płaczącej matki (...) ofiarowany_ – ofiarowany przez matkę. .
³ _Świerzop_ – pospolity chwast polny o złocistożółtych kwiatach.
⁴ _Dzięcielina_ – gatunek koniczyny.
⁵ _Ruczaj_ – potok, strumień.
⁶ _Chędogi_ – schludny.
⁷ _Użątek_ – zebrane plony, zżęte zboże.
⁸ _Kopica_ – kopa siana lub zboża.
⁹ _Smugi_ – tu zapewne: odrębne pasma poszczególnych pól.
¹⁰ _Ugór_ – pole nieuprawiane przez dłuższy czas.
¹¹ _Na wciąż_ – na oścież.
¹² _Od powicia_ – od urodzenia; powić: urodzić dziecko.
¹³ _Tadeusz Kościuszko_ (1746–1817) – Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej podczas insurekcji 1794 roku, zwanej kościuszkowską, wszczętej przeciw Rosji i Prusom.
¹⁴ _Czamarka_ – dawne męskie ubranie wierzchnie; długa sukmana zakładana na żupan, zapinana pod szyję, z długimi rękawami (niekiedy sięgającymi do ziemi), używana przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskiej za czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego, zwłaszcza podczas Sejmu Wielkiego, jako ubiór podobny do stroju narodowego.
¹⁵ _Tadeusz Rejtan_ (1742–1780) – uczestnik konfederacji barskiej, poseł ziemi nowogródzkiej na Sejm Rozbiorowy (1773–1775), zgodnie z instrukcjami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”; wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na sejmie konfederację pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Rejtan miał własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana jest z obrazu Jana Matejki _Rejtan_); po sejmie Rejtan wrócił na Litwę i według tradycji popadł w obłęd, a następnie popełnił samobójstwo z rozpaczy.
¹⁶ _Fedon_ – jeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci, a także kwestii samobójstwa, które, jakkolwiek z zasady jest czynem nagannym, niekiedy może być usprawiedliwione przez nadzwyczajne okoliczności.
¹⁷ _Żywot Katona_ – biografia Katona Młodszego (95–46 p.n.e.), rzym. polityka, filozofa stoika, nieprzejednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości. W walce o władzę między Cezarem a Pompejuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a jego klęskę uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobójstwo w Utyce (stąd zwany jest też Katonem Utyceńskim).
¹⁸ _Jakub_ Jasiński (1761–1794) – generał podczas insurekcji kościuszkowskiej, dowodził powstaniem w Wilnie; zginął podczas Rzezi Pragi 4 listopada 1794 r., broniąc Warszawy przed wojskami Suworowa.
¹⁹ _Tadeusz Korsak_ (1741–1794) – dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi 4 listopada 1794 r., broniąc Warszawy przed wojskami Suworowa.
²⁰ _Szaniec_ – ziemne umocnienie składające się z wału i rowu, stosowane do końca XIX w. w celu obrony stanowisk artylerii.
²¹ _Kurantowy_ – posiadający kurant, czyli mechanizm umieszczony w zegarze, wygrywający jakąś melodię.
²² _Wniście_ – wejście.
²³ _Alkowa_ – wnęka lub pokoik sypialny.
²⁴ _Ochmistrzyni_ – kobieta mająca nadzór nad żeńską służbą na dworze królewskim lub magnackim; kobieta zarządzająca gospodarstwem w dużym majątku.
²⁵ _Lewkonija_ – lewkonia: ozdobna roślina o silnie pachnących kwiatach.
²⁶ _Porznięty_ – dziś: porżnięty.
²⁷ w _cyfrę powiązany płotek_ – płotek zbudowany z patyków albo sztachetek powiązanych na krzyż w taki sposób, że tworzą znak X, przypominając cyfry rzymskie.
²⁸ _Chybki_ – szybki i zwinny.
²⁹ _Od kogoś_ – tu: przez kogoś.
³⁰ _Błonie_ – duża przestrzeń, równina pokryta trawą.
³¹ _Rany_ – wczesny.
³² _Aby w domu Sędziego służono niedbale_ – rząd rosyjski nigdy w krajach podbitych nie obala od razu praw i instytucji cywilnych, ale je powoli ukazami podkopuje i roztacza. W Małorosji na przykład utrzymano aż do ostatnich czasów Statut Litewski, ukazami odmieniony. Litwie zostawiono całe dawne urządzenie sądów cywilnych i kryminalnych. Obierani są więc po dawnemu sędziowie ziemscy i grodzcy w powiatach i sędziowie główni w guberniach. Ale że apelacja idzie do Petersburga, do mnogich różnego stopnia instancji, przy sądach więc miejscowych ledwie pozostał cień dawnej powagi tradycyjnej (przypis autorski).
³³ _Pan Wojski_ – Wojski (_tribunus_) bywał niegdyś z urzędu opiekunem żon i dzieci szlachty w czasie pospolitego ruszenia. Od dawnego czasu urząd ten bez obowiązków stał się tytularnym. W Litwie jest zwyczajem, iż osobom poważnym nadaje się przez grzeczność jakikolwiek tytuł dawny. Mianują na przykład sąsiedzi przyjaciela swego Oboźnym, Stolnikiem lub Podczaszym, zrazu w rozmowie tylko i w korespondencji, a następnie nawet w aktach urzędowych. Rząd rosyjski zabraniał podobnych tytułów i pragnąłby je śmiesznością okryć, a wprowadzić na ich miejsce tytułowanie podług rang swojej hierarchii, do której Litwini dotąd wielki wstręt mają (przypis autorski).
³⁴ _Puderman_ – krótka peleryna zakładana na ubranie podczas czesania i pudrowania.
³⁵ _Podkomorzy_ – Podkomorzy, niegdyś urzędnik znakomity i poważny, _Princeps Nobilitatis_, za rządu rosyjskiego stał się tylko tytularnym. Sądził jeszcze niekiedy sprawy graniczne, ale na koniec i tę część jurysdykcji utracił. Teraz zastępuje czasem marszałka i mianuje komorników, czyli mierniczych powiatowych (przypis autorski).
³⁶ _Znijść_ – zejść.
³⁷ _Kontusz_ – wierzchni strój męski, długa suknia zapinana z przodu, z rozciętymi rękawami.
³⁸ _Bieżyć_ – iść, zmierzać.
³⁹ _Poruczyć_ – powierzyć komuś z zaufaniem zrobienie czegoś.
⁴⁰ _Woźny_ – woźny albo jenerał, wybrany uchwałą trybunalską lub sądową ze szlachty osiadłej, roznosił pozwy, ogłaszał intromisje, robił wizje, przywoływał aktoraty etc. Pospolicie drobna szlachta urząd ten sprawowała (przypis autorski).
⁴¹ _Czeladź_ – służba u magnatów i szlachty.
⁴² _Sekwestr_ – zajęcie majątku w celu zapewnienia realizacji dochodzonego roszczenia.
⁴³ _Kądziel_ – linia żeńska rodziny.
⁴⁴ _Wojaż_ (z fr.) – podróż.
⁴⁵ _Ukaz_ – w dawnej Rosji zarządzenie wydane przez cara.
⁴⁶ _Palestra_ – ogół adwokatów; adwokatura.
⁴⁷ _Refektarz_ – sala jadalna.
⁴⁸ _Podkomorzy_ – od XIV w. urzędnik ziemski rozstrzygający spory graniczne.
⁴⁹ _Kwestarz_ – członek zakonu żebrzącego, zbierający datki (kwestujący) na utrzymanie klasztoru.
⁵⁰ _Chołodziec_ – rodzaj zupy współcześnie nazywany chłodnikiem; zabielany barszcz z buraków podawany na zimno.
⁵¹ _Dziewica_ – tu: młoda, niezamężna kobieta.
⁵² _Węgrzyn_ – słodkie wino węgierskie.
⁵³ _Jachał_ – dziś: jechał.
⁵⁴ _Powinny_ – tu: należny, stosowny.
⁵⁵ W_espazyjanus nie wąchał pieniędzy_ – Wespazjan (9 n.e.–79 n.e.), właśc. Titus Flavius Vespasianus, cesarz rzymski, założyciel dynastii Flawiuszów, reformator i reorganizator państwa rzymskiego; do tradycji weszło kilka jego sentencji, m.in. _pecunia non olet_ (łac.): pieniądze nie śmierdzą; zdanie to miało być komentarzem do jego decyzji o wprowadzeniu podatku od toalet publicznych.
⁵⁶ _Myślili_ – dziś: myśleli.
⁵⁷ _Tabakiera_ – płaskie pudełeczko na tabakę.
⁵⁸ _Nogajowie_ – turecki lud zamieszkujący Kaukaz.
⁵⁹ _Toaleta_ – tu: elegancka suknia przeznaczona na specjalne uroczystości.
⁶⁰ _Zapustny_ – karnawałowy.
⁶¹ _Biegali wszyscy za nim, jakby za rarogiem_ – raróg, ptak z gatunku jastrzębia. Wiadomo, że za jastrzębiami drobne ptastwo, szczególnie jaskółki, tłumnie upędzają się. Stąd przysłowie: latać jak za rarogiem (przypis autorski).
⁶² _Harbajtel_ – siatka zakładana na włosy z tyłu peruki.
⁶³ _Ekwipaż_ – lekki, luksusowy pojazd konny.
⁶⁴ _Pański_ – tu: boski, pochodzący od Boga.
⁶⁵ _Zakon_ – Testament jako część Biblii.
⁶⁶ _Alternata_ (z łac.) – przemiana.
⁶⁷ _Wawrzyn_ – laur; drzewko o wiecznie zielonych, aromatycznych liściach; symbol chwały zwycięstwa.
⁶⁸ _Zyz_ – zez.
⁶⁹ _Armistycjum_ – rozejm, zawieszenie broni.
⁷⁰ _Awanpost_ – wysunięta ku nieprzyjacielowi placówka ubezpieczająca.
⁷¹ _Drużka_ – przyjaciel.
⁷² _Szuba_ – długie wierzchnie okrycie podbite futrem.
⁷³ _Suwarow_ – Aleksandr Wasiljewicz Suworow (1729–1800) głównodowodzący (generalissimus) armii carskiej, marszałek polny Austrii, wybitny wódz i teoretyk wojskowości; walczył przeciw konfederacji barskiej w l. 1769–1772 (bitwy pod Orzechowem, Lanckoroną i Stołowiczami; oblężenie Wawelu), wykazał się umiejętnościami taktycznymi podczas wojen rosyjsko-tureckich (1773–1774 i 1787–1791; m.in. zdobycie twierdzy Izmaił), walnie przyczynił się do zwycięstwa Rosji nad wojskami insurekcji kościuszkowskiej (odpowiedzialny za rzeź ludności Pragi podczas szturmu na Warszawę 4 XI 1774) i do 31 I 1796 pozostał w Polsce jako dowódca wojsk okupacyjnych; brał również udział w walkach drugiej koalicji antyfrancuskiej z rewolucyjną Francją, dowodząc armią rosyjską i austriacką we Włoszech (m.in. bitwy nad Trebbią i pod Novi).
⁷⁴ _Wytuzać_ – pobić, wytargać, wytarmosić.
⁷⁵ _Że Bonapart czarował_ (…) – mnóstwo krąży powieści między prostym ludem rosyjskim o czarach Bonapartego i Suwarowa (przypis autorski).
⁷⁶ _Kibić_ – talia.
⁷⁷ _Gors_ – dekolt sukni.
⁷⁸ _Brabanckie koronki_ – koronki o wzorze wijących się gałązek na tiulowym tle, wyrabiane w Brugii w XVII– XVIII w.
⁷⁹ _Stoła_ – stołu.
⁸⁰ _Asesora z Rejentem_ – tworzą policję. Wedle ukazów czasem bywają obierani przez obywateli, czasem naznaczeni od rządu; ci ostatni zowią się koronni. Sędziowie apelacyjni zowią się także asesorami, ale tu nie o nich mowa. Rejenci aktowi zarządzają kancelarią; dekretowi piszą wyroki, wszyscy zaś mianowani z ręki pisarzów sądowych (przypis autorski).
⁸¹ _Kusy_ – z obciętym ogonem.
⁸² _Chartu_ – chartowi.
⁸³ _Jak naoczne świadki_ – jak naoczni świadkowie.
⁸⁴ _Było przeznaczono_ – było przeznaczone.
⁸⁵ _Chłopcowi_ – chłopcu.
⁸⁶ _Rówiennica_ – rówieśnica.
⁸⁷ _Flinta_ – strzelba myśliwska.
⁸⁸ _Niesiołowski stary_ – Józef hrabia Niesiołowski, ostatni Wojewoda Nowogródzki, był prezesem rządu rewolucyjnego w czasie powstania Jasińskiego (przypis autorski).
⁸⁹ _Białopiotrowiczowi_ – Jerzy Białopiotrowicz, ostatni Pisarz W. Ks. Litewskiego, czynnie należał do powstania Litwy pod Jasińskim. Sądził więźniów stanu w Wilnie. Mąż dla cnót i patriotyzmu bardzo szanowany w Litwie (przypis autorski).
⁹⁰ _Młodzież_ – tu: wyłącznie młodzi mężczyźni.
⁹¹ _Pas słucki, pas lity_ – w Słucku sławna była fabryka złotogłowu i pasów litych na całą Polskę; udoskonalona staraniem Tyzenhauza (przypis autorski).
⁹² _Wokanda_ – wąska podługowata książeczka, na której spisywano nazwiska stron procesujących wedle porządku aktoratów. Każdy adwokat i woźny musiał mieć takową wokandę (przypis autorski).
⁹³ _Alpów_ – Alp.
⁹⁴ _Jenerał_ – generał.
⁹⁵ _Rzucił w oczy Francuzów sto krwawych sztandarów_ – jenerał Kniaziewicz wysłany przez armię włoską złożył Dyrektoriatowi zdobyte chorągwie (przypis autorski).
⁹⁶ _Jabłonowski_ – książę Jabłonowski, dowodzący Legią Naddunajską, umarł w Saint Domingo i cała prawie legia tam zginęła. W emigracji jest kilku weteranów pozostałych z owej nieszczęsnej wyprawy, między innymi jenerał Małachowski (przypis autorski).
⁹⁷ _Ziemianów_ – ziemian.
¹ _P__anno święta…_ – wszyscy w Polszcze wiedzą o obrazie cudownym NP na Jasnej Górze w Częstochowie. W Litwie, słyną cudami obrazy NP Ostrobramskiej w Wilnie, Zamkowej w Nowogródku, tudzież Żyrowickiej i Boruńskiej (przypis autorski).
² G_dy od płaczącej matki (...) ofiarowany_ – ofiarowany przez matkę. .
³ _Świerzop_ – pospolity chwast polny o złocistożółtych kwiatach.
⁴ _Dzięcielina_ – gatunek koniczyny.
⁵ _Ruczaj_ – potok, strumień.
⁶ _Chędogi_ – schludny.
⁷ _Użątek_ – zebrane plony, zżęte zboże.
⁸ _Kopica_ – kopa siana lub zboża.
⁹ _Smugi_ – tu zapewne: odrębne pasma poszczególnych pól.
¹⁰ _Ugór_ – pole nieuprawiane przez dłuższy czas.
¹¹ _Na wciąż_ – na oścież.
¹² _Od powicia_ – od urodzenia; powić: urodzić dziecko.
¹³ _Tadeusz Kościuszko_ (1746–1817) – Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej podczas insurekcji 1794 roku, zwanej kościuszkowską, wszczętej przeciw Rosji i Prusom.
¹⁴ _Czamarka_ – dawne męskie ubranie wierzchnie; długa sukmana zakładana na żupan, zapinana pod szyję, z długimi rękawami (niekiedy sięgającymi do ziemi), używana przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskiej za czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego, zwłaszcza podczas Sejmu Wielkiego, jako ubiór podobny do stroju narodowego.
¹⁵ _Tadeusz Rejtan_ (1742–1780) – uczestnik konfederacji barskiej, poseł ziemi nowogródzkiej na Sejm Rozbiorowy (1773–1775), zgodnie z instrukcjami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”; wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na sejmie konfederację pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Rejtan miał własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana jest z obrazu Jana Matejki _Rejtan_); po sejmie Rejtan wrócił na Litwę i według tradycji popadł w obłęd, a następnie popełnił samobójstwo z rozpaczy.
¹⁶ _Fedon_ – jeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci, a także kwestii samobójstwa, które, jakkolwiek z zasady jest czynem nagannym, niekiedy może być usprawiedliwione przez nadzwyczajne okoliczności.
¹⁷ _Żywot Katona_ – biografia Katona Młodszego (95–46 p.n.e.), rzym. polityka, filozofa stoika, nieprzejednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości. W walce o władzę między Cezarem a Pompejuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a jego klęskę uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobójstwo w Utyce (stąd zwany jest też Katonem Utyceńskim).
¹⁸ _Jakub_ Jasiński (1761–1794) – generał podczas insurekcji kościuszkowskiej, dowodził powstaniem w Wilnie; zginął podczas Rzezi Pragi 4 listopada 1794 r., broniąc Warszawy przed wojskami Suworowa.
¹⁹ _Tadeusz Korsak_ (1741–1794) – dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi 4 listopada 1794 r., broniąc Warszawy przed wojskami Suworowa.
²⁰ _Szaniec_ – ziemne umocnienie składające się z wału i rowu, stosowane do końca XIX w. w celu obrony stanowisk artylerii.
²¹ _Kurantowy_ – posiadający kurant, czyli mechanizm umieszczony w zegarze, wygrywający jakąś melodię.
²² _Wniście_ – wejście.
²³ _Alkowa_ – wnęka lub pokoik sypialny.
²⁴ _Ochmistrzyni_ – kobieta mająca nadzór nad żeńską służbą na dworze królewskim lub magnackim; kobieta zarządzająca gospodarstwem w dużym majątku.
²⁵ _Lewkonija_ – lewkonia: ozdobna roślina o silnie pachnących kwiatach.
²⁶ _Porznięty_ – dziś: porżnięty.
²⁷ w _cyfrę powiązany płotek_ – płotek zbudowany z patyków albo sztachetek powiązanych na krzyż w taki sposób, że tworzą znak X, przypominając cyfry rzymskie.
²⁸ _Chybki_ – szybki i zwinny.
²⁹ _Od kogoś_ – tu: przez kogoś.
³⁰ _Błonie_ – duża przestrzeń, równina pokryta trawą.
³¹ _Rany_ – wczesny.
³² _Aby w domu Sędziego służono niedbale_ – rząd rosyjski nigdy w krajach podbitych nie obala od razu praw i instytucji cywilnych, ale je powoli ukazami podkopuje i roztacza. W Małorosji na przykład utrzymano aż do ostatnich czasów Statut Litewski, ukazami odmieniony. Litwie zostawiono całe dawne urządzenie sądów cywilnych i kryminalnych. Obierani są więc po dawnemu sędziowie ziemscy i grodzcy w powiatach i sędziowie główni w guberniach. Ale że apelacja idzie do Petersburga, do mnogich różnego stopnia instancji, przy sądach więc miejscowych ledwie pozostał cień dawnej powagi tradycyjnej (przypis autorski).
³³ _Pan Wojski_ – Wojski (_tribunus_) bywał niegdyś z urzędu opiekunem żon i dzieci szlachty w czasie pospolitego ruszenia. Od dawnego czasu urząd ten bez obowiązków stał się tytularnym. W Litwie jest zwyczajem, iż osobom poważnym nadaje się przez grzeczność jakikolwiek tytuł dawny. Mianują na przykład sąsiedzi przyjaciela swego Oboźnym, Stolnikiem lub Podczaszym, zrazu w rozmowie tylko i w korespondencji, a następnie nawet w aktach urzędowych. Rząd rosyjski zabraniał podobnych tytułów i pragnąłby je śmiesznością okryć, a wprowadzić na ich miejsce tytułowanie podług rang swojej hierarchii, do której Litwini dotąd wielki wstręt mają (przypis autorski).
³⁴ _Puderman_ – krótka peleryna zakładana na ubranie podczas czesania i pudrowania.
³⁵ _Podkomorzy_ – Podkomorzy, niegdyś urzędnik znakomity i poważny, _Princeps Nobilitatis_, za rządu rosyjskiego stał się tylko tytularnym. Sądził jeszcze niekiedy sprawy graniczne, ale na koniec i tę część jurysdykcji utracił. Teraz zastępuje czasem marszałka i mianuje komorników, czyli mierniczych powiatowych (przypis autorski).
³⁶ _Znijść_ – zejść.
³⁷ _Kontusz_ – wierzchni strój męski, długa suknia zapinana z przodu, z rozciętymi rękawami.
³⁸ _Bieżyć_ – iść, zmierzać.
³⁹ _Poruczyć_ – powierzyć komuś z zaufaniem zrobienie czegoś.
⁴⁰ _Woźny_ – woźny albo jenerał, wybrany uchwałą trybunalską lub sądową ze szlachty osiadłej, roznosił pozwy, ogłaszał intromisje, robił wizje, przywoływał aktoraty etc. Pospolicie drobna szlachta urząd ten sprawowała (przypis autorski).
⁴¹ _Czeladź_ – służba u magnatów i szlachty.
⁴² _Sekwestr_ – zajęcie majątku w celu zapewnienia realizacji dochodzonego roszczenia.
⁴³ _Kądziel_ – linia żeńska rodziny.
⁴⁴ _Wojaż_ (z fr.) – podróż.
⁴⁵ _Ukaz_ – w dawnej Rosji zarządzenie wydane przez cara.
⁴⁶ _Palestra_ – ogół adwokatów; adwokatura.
⁴⁷ _Refektarz_ – sala jadalna.
⁴⁸ _Podkomorzy_ – od XIV w. urzędnik ziemski rozstrzygający spory graniczne.
⁴⁹ _Kwestarz_ – członek zakonu żebrzącego, zbierający datki (kwestujący) na utrzymanie klasztoru.
⁵⁰ _Chołodziec_ – rodzaj zupy współcześnie nazywany chłodnikiem; zabielany barszcz z buraków podawany na zimno.
⁵¹ _Dziewica_ – tu: młoda, niezamężna kobieta.
⁵² _Węgrzyn_ – słodkie wino węgierskie.
⁵³ _Jachał_ – dziś: jechał.
⁵⁴ _Powinny_ – tu: należny, stosowny.
⁵⁵ W_espazyjanus nie wąchał pieniędzy_ – Wespazjan (9 n.e.–79 n.e.), właśc. Titus Flavius Vespasianus, cesarz rzymski, założyciel dynastii Flawiuszów, reformator i reorganizator państwa rzymskiego; do tradycji weszło kilka jego sentencji, m.in. _pecunia non olet_ (łac.): pieniądze nie śmierdzą; zdanie to miało być komentarzem do jego decyzji o wprowadzeniu podatku od toalet publicznych.
⁵⁶ _Myślili_ – dziś: myśleli.
⁵⁷ _Tabakiera_ – płaskie pudełeczko na tabakę.
⁵⁸ _Nogajowie_ – turecki lud zamieszkujący Kaukaz.
⁵⁹ _Toaleta_ – tu: elegancka suknia przeznaczona na specjalne uroczystości.
⁶⁰ _Zapustny_ – karnawałowy.
⁶¹ _Biegali wszyscy za nim, jakby za rarogiem_ – raróg, ptak z gatunku jastrzębia. Wiadomo, że za jastrzębiami drobne ptastwo, szczególnie jaskółki, tłumnie upędzają się. Stąd przysłowie: latać jak za rarogiem (przypis autorski).
⁶² _Harbajtel_ – siatka zakładana na włosy z tyłu peruki.
⁶³ _Ekwipaż_ – lekki, luksusowy pojazd konny.
⁶⁴ _Pański_ – tu: boski, pochodzący od Boga.
⁶⁵ _Zakon_ – Testament jako część Biblii.
⁶⁶ _Alternata_ (z łac.) – przemiana.
⁶⁷ _Wawrzyn_ – laur; drzewko o wiecznie zielonych, aromatycznych liściach; symbol chwały zwycięstwa.
⁶⁸ _Zyz_ – zez.
⁶⁹ _Armistycjum_ – rozejm, zawieszenie broni.
⁷⁰ _Awanpost_ – wysunięta ku nieprzyjacielowi placówka ubezpieczająca.
⁷¹ _Drużka_ – przyjaciel.
⁷² _Szuba_ – długie wierzchnie okrycie podbite futrem.
⁷³ _Suwarow_ – Aleksandr Wasiljewicz Suworow (1729–1800) głównodowodzący (generalissimus) armii carskiej, marszałek polny Austrii, wybitny wódz i teoretyk wojskowości; walczył przeciw konfederacji barskiej w l. 1769–1772 (bitwy pod Orzechowem, Lanckoroną i Stołowiczami; oblężenie Wawelu), wykazał się umiejętnościami taktycznymi podczas wojen rosyjsko-tureckich (1773–1774 i 1787–1791; m.in. zdobycie twierdzy Izmaił), walnie przyczynił się do zwycięstwa Rosji nad wojskami insurekcji kościuszkowskiej (odpowiedzialny za rzeź ludności Pragi podczas szturmu na Warszawę 4 XI 1774) i do 31 I 1796 pozostał w Polsce jako dowódca wojsk okupacyjnych; brał również udział w walkach drugiej koalicji antyfrancuskiej z rewolucyjną Francją, dowodząc armią rosyjską i austriacką we Włoszech (m.in. bitwy nad Trebbią i pod Novi).
⁷⁴ _Wytuzać_ – pobić, wytargać, wytarmosić.
⁷⁵ _Że Bonapart czarował_ (…) – mnóstwo krąży powieści między prostym ludem rosyjskim o czarach Bonapartego i Suwarowa (przypis autorski).
⁷⁶ _Kibić_ – talia.
⁷⁷ _Gors_ – dekolt sukni.
⁷⁸ _Brabanckie koronki_ – koronki o wzorze wijących się gałązek na tiulowym tle, wyrabiane w Brugii w XVII– XVIII w.
⁷⁹ _Stoła_ – stołu.
⁸⁰ _Asesora z Rejentem_ – tworzą policję. Wedle ukazów czasem bywają obierani przez obywateli, czasem naznaczeni od rządu; ci ostatni zowią się koronni. Sędziowie apelacyjni zowią się także asesorami, ale tu nie o nich mowa. Rejenci aktowi zarządzają kancelarią; dekretowi piszą wyroki, wszyscy zaś mianowani z ręki pisarzów sądowych (przypis autorski).
⁸¹ _Kusy_ – z obciętym ogonem.
⁸² _Chartu_ – chartowi.
⁸³ _Jak naoczne świadki_ – jak naoczni świadkowie.
⁸⁴ _Było przeznaczono_ – było przeznaczone.
⁸⁵ _Chłopcowi_ – chłopcu.
⁸⁶ _Rówiennica_ – rówieśnica.
⁸⁷ _Flinta_ – strzelba myśliwska.
⁸⁸ _Niesiołowski stary_ – Józef hrabia Niesiołowski, ostatni Wojewoda Nowogródzki, był prezesem rządu rewolucyjnego w czasie powstania Jasińskiego (przypis autorski).
⁸⁹ _Białopiotrowiczowi_ – Jerzy Białopiotrowicz, ostatni Pisarz W. Ks. Litewskiego, czynnie należał do powstania Litwy pod Jasińskim. Sądził więźniów stanu w Wilnie. Mąż dla cnót i patriotyzmu bardzo szanowany w Litwie (przypis autorski).
⁹⁰ _Młodzież_ – tu: wyłącznie młodzi mężczyźni.
⁹¹ _Pas słucki, pas lity_ – w Słucku sławna była fabryka złotogłowu i pasów litych na całą Polskę; udoskonalona staraniem Tyzenhauza (przypis autorski).
⁹² _Wokanda_ – wąska podługowata książeczka, na której spisywano nazwiska stron procesujących wedle porządku aktoratów. Każdy adwokat i woźny musiał mieć takową wokandę (przypis autorski).
⁹³ _Alpów_ – Alp.
⁹⁴ _Jenerał_ – generał.
⁹⁵ _Rzucił w oczy Francuzów sto krwawych sztandarów_ – jenerał Kniaziewicz wysłany przez armię włoską złożył Dyrektoriatowi zdobyte chorągwie (przypis autorski).
⁹⁶ _Jabłonowski_ – książę Jabłonowski, dowodzący Legią Naddunajską, umarł w Saint Domingo i cała prawie legia tam zginęła. W emigracji jest kilku weteranów pozostałych z owej nieszczęsnej wyprawy, między innymi jenerał Małachowski (przypis autorski).
⁹⁷ _Ziemianów_ – ziemian.
więcej..
