MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
Państwo pozornie własne. Studia z dziejów XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej ofiarowane Profesor Zofii Zielińskiej - ebook
Państwo pozornie własne. Studia z dziejów XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej ofiarowane Profesor Zofii Zielińskiej - ebook
Praca zbiorowa pod redakcją naukową dr. Jakuba Bajera i dr. Jacka Kordela.
„Państwo pozornie własne” to wyjątkowa perła w polskim piśmiennictwie historycznym. Dwudziestu jeden znakomitych historyków zmierzyło się na rozmaite sposoby z tematem losów osamotnionej na arenie międzynarodowej Polski, która w epoce saskiej, a zwłaszcza stanisławowskiej, podjęła próbę rozerwania krępujących ją kajdan zależności. Każdy z tych tekstów jest znakomitym przykładem krytycznego analizowania przeszłości, a zarazem hołdem złożonym prof. Zofii Zielińskiej i jej badaniom nad dziejami osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej. Zebrane artykuły dotykają m.in. takich zagadnień jak międzynarodowe położenie warszawskiego dworu za czasów Augusta II i Augusta III, mechanizmy powiększania rosyjskich wpływów w Rzeczypospolitej i pogłębiania zależności Polski od państwa carów, pierwsze lata panowania Stanisława Augusta i rosnąca potęga rosyjska w Polsce w przededniu jej pierwszego rozbioru, sprawy wewnętrzne Rzeczypospolitej po pierwszym rozbiorze, rola architektury i sztuki w programie politycznym Stanisława Augusta, w końcu upadek państwa szlacheckiego.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Historia |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-8196-952-9 |
| Rozmiar pliku: | 20 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
DIPLOMA GRATULATORIUM
W imieniu przyjaciół, współpracowników i uczniów pragnąłbym złożyć Pani Profesor wyrazy pamięci, wdzięczności i uznania.
Rozwijając naukową tradycję najwybitniejszych polskich historyków dziejów wieku XVIII, Władysława Konopczyńskiego, Emanuela Rostworowskiego i Jerzego Michalskiego, niestrudzenie kroczyła Pani Profesor ku historiograficznemu Olimpowi. Studia Pani Profesor, w których wyświetlała Pani mechanizmy rosnącej zależności Rzeczypospolitej od Rosji i stopniowej utraty suwerenności na rzecz wschodniego sąsiada, przyniosły zasadniczy przełom w rozumieniu dziejów Polski epoki stanisławowskiej. Zdjęły ostatecznie z króla i jego współpracowników nałożony przez zaborców ciężar odpowiedzialności za rozbiory i upadek państwa.
Przez wiele lat pracy w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego zgromadziła Pani Profesor wokół siebie i wykształciła grono badaczy dziejów wieku XVIII, tworząc „nową warszawską szkołę historii dyplomacji”. Służyła i służy Pani Profesor wiedzą i doświadczeniem, przyjmując na siebie obowiązek zasiadania w wielu radach naukowych, komitetach redakcyjnych, komisjach doradczych i innych gremiach eksperckich.
Była i jest Pani Profesor dla wszystkich autorytetem nie tylko naukowym, ale także moralnym. Wielokrotnie miała Pani odwagę w imię prawdy, obrony zasad warsztatu naukowego i uczciwości stawiać czoła wielu oponentom.
Dziękując Pani Profesor za Jej naukową pracę i służbę, proszę o przyjęcie powinszowań i życzeń najdłuższych szczęśliwych lat.
dr Tomasz Makowski
dyrektor Biblioteki Narodowej
JAKUB BAJER, JACEK KORDEL
WSTĘP
WSTĘP
Rzeczpospolita w pierwszej dekadzie XVIII w. utraciła suwerenność. Ościenni władcy, najpierw król szwedzki Karol XII, następnie zaś car rosyjski Piotr I Wielki i jego następcy, strącali polskich monarchów z tronu, szafowali królewską koroną Piastów i Jagiellonów, decydowali o obsadzie najważniejszych urzędów, stali na straży ustrojowej, militarnej i gospodarczej słabości państwa, ingerowali w porządek prawny, narzucali ustawodawstwo. Śledzenie dziejów państwa, które pozornie tylko było własne, stanowiło przedmiot naukowych dociekań naszej Mistrzyni, Profesor Zofii Zielińskiej.
Próby nadania Polsce nowej konsystencji, sanacji państwa i jego instytucji oraz modernizacji społeczeństwa, zgodnie ze wskazaniami najwybitniejszego znawcy polskich dziejów nowożytnych, Władysława Konopczyńskiego, na kartach swoich prac Pani Profesor kreśliła zawsze na szerokim tle problemów międzynarodowych. Nici spraw polskich, które krzyżowały się w gabinetach Petersburga, Berlina, Wiednia i innych stolic, wyszukiwała nasza Mistrzyni w czasie wielotygodniowych kwerend w zbiorach polskich i obcych, dając przykład wytężonej i pełnej poświęcenia pracy archiwalnej.
Temat wiodący prezentowanych w księdze rozważań stanowią losy osamotnionej na arenie międzynarodowej Polski, która w epoce saskiej, a zwłaszcza stanisławowskiej, podjęła próbę rozerwania krępujących ją kajdan zależności.
W tekście otwierającym tom Richard Butterwick prezentuje naukową sylwetkę Jubilatki. Charakteryzując dokonania Zofii Zielińskiej, Jej wkład w rozwój nauk historycznych, którego najpełniejsze świadectwo stanowi korpus przygotowanych przez Nią tekstów, stworzenie w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego środowiska badań nad dziejami osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej, pisze o „nowej warszawskiej szkole dyplomacji”.
Następne dwa artykuły, choć pod względem chronologicznym wybiegają poza naukowe zainteresowania Jubilatki, podejmują problemy, które w twórczości Zofii Zielińskiej odegrały pierwszorzędne znaczenie: potrzebę dyskusji z utartymi przekonaniami historiografii i prowadzenie badań biograficznych. Nasza Mistrzyni chętnie wkraczała na nowe historiograficzne ścieżki, z pasją polemizowała z ustaleniami swoich poprzedników, proponując świeże interpretacje, które zyskiwały rangę istotnych ustaleń. Ważne miejsce w warsztacie naukowym Pani Profesor, Autorki kilkudziesięciu artykułów opublikowanych na łamach Polskiego Słownika Biograficznego, zajmowały studia prozopograficzne. Michael G. Müller na przykładzie szesnastowiecznego Gdańska zwraca uwagę na nierozpoznane przez historiografię zagadnienie wpływu społeczności prostych wiernych na kształtowanie się rozwoju stosunków konfesyjnych w epoce nowożytnej. Andrzej Rachuba, charakteryzując mechanizmy kariery rodzinnej w siedemnastowiecznej Rzeczypospolitej w oparciu o królewską protekcję, przedstawia dzieje czterech braci Tryznów, którzy w czasach panowania Władysława IV weszli do grona litewskiej magnaterii.
Międzynarodowe położenie dworu warszawskiego w dobie panowania Augusta II i Augusta III, mechanizmy powiększania rosyjskiej influencji w Rzeczypospolitej i pogłębiania zależności Polski od państwa carów stanowią wiodący temat kolejnych artykułów. Jacek Burdowicz-Nowicki przygląda się działaniom propagandowym Piotra I na początku XVIII w., analizując gramotę z kwietnia 1703 r. zawierającą uzasadnienie rosyjskiej interwencji zbrojnej w Polsce. List ten był jednym z pierwszych tak obszernych wykładów na temat metod, środków i celów rosyjskiej polityki wobec zachodniego sąsiada, skutecznie i konsekwentnie realizowanych w kolejnych dekadach XVIII w. Urszula Kosińska omawia stanowisko Rosji wobec polsko-szwedzkich rokowań pokojowych toczonych w latach 1719–1732. Państwo carów, które w pokoju nysztadzkim warowało sobie prawo do mediacji w rozmowach między Warszawą i Sztokholmem, niechętnie spoglądało na próby samodzielnego uregulowania wzajemnych stosunków przez Augusta II i Fryderyka I. Jerzy Dygdała opisuje z kolei paryską misję cesarskiego dyplomaty Ignaza Johanna Wasnera, który w przededniu wybuchu polskiej wojny sukcesyjnej dotarł do Stanisława Leszczyńskiego, zdobywając dla dworu rakuskiego cenne informacje wywiadowcze. Tomasz Szwaciński omówił zaś relacje stronnictwa Czartoryskich z dworem królewskim na przełomie 1754 i 1755 r. w optyce dyplomacji angielskiej. Opisując zakończone niepowodzeniem próby pozytywnego ustosunkowania do „Familii” kierownika saskiej polityki Heinricha von Brühla, rozważa rolę Rosji w polityce dworu drezdeńskiego.
Kolejna grupa tekstów dotyczy pierwszych lat panowania Stanisława Augusta i rosnącej potęgi rosyjskiej w Polsce: interwencji dyplomatycznej i militarnej dworu petersburskiego w tzw. sprawie dysydenckiej oraz w przededniu pierwszego rozbioru Polski. Jakub Bajer opisuje próbę emancypacji politycznej podjętą przez ostatniego króla na sejmie 1766 r. Odmawiając Rosji spełnienia postulatów w kwestii praw politycznych innowierców, a do tego podejmując nieuzgodnioną z nią próbę trwałego ograniczenia liberum veto, Stanisław August liczył na wsparcie i pomoc sąsiedniej Austrii. Czyniąc monarsze iluzoryczne perspektywy korzystnego aliansu, wiedeńscy decydenci dążyli do zaognienia stosunków polsko-rosyjskich i zaznaczenia własnej pozycji w regionie. Dorota Dukwicz zadaje pytanie, jaką rolę w przygotowaniu pierwszego rozbioru odegrała akcja rozmierzania i kartowania ziem Rzeczypospolitej podjęta przez Rosję pod osłoną wojskowej interwencji z 1767 r. Magdalena K. Górska analizuje natomiast teksty satyryczne nieznanego autorstwa, Numismata z Holandyji do Warszawy przysłane i Numismata powtórnie z Holandyji do Warszawy przysłane, przedstawiające bohaterów wydarzeń politycznych w Rzeczypospolitej przełomu 1767 i 1768 r. w scenach naśladujących kompozycje popularnych w XVIII w. medali satyrycznych.
W księdze zamieszczono także artykuły poświęcone sprawom wewnętrznym Rzeczypospolitej po pierwszym rozbiorze. Paweł Zając OMI przedstawia opinie nuncjusza Giuseppe Garampiego na temat Kajetana Sołtyka, któremu dwór petersburski w przededniu sejmu rozbiorowego pozwolił na powrót z pięcioletniego uwięzienia. Korespondencja papieskiego dyplomaty wskazuje, że biskup krakowski zawiódł pokładane w nim nadzieje związane z obroną integralności państwa i położeniem Kościoła. Ewa Zielińska charakteryzuje zaś działania rosyjskiego dyplomaty Ottona Magnusa von Stackelberga na sejmie 1776 r., celującego, wespół z królem, w szczegółowe opisanie kompetencji powołanej do życia na sejmie rozbiorowym Rady Nieustającej. W relacjach słanych nad Newę kreował się on na głównego rozgrywającego w polityce wewnętrznej, marginalizując pozycję króla.
Następną grupę tworzą teksty podejmujące problem międzynarodowego układu sił w Europie pięciu mocarstw. Rafał Waszczuk przygląda się polityce dworu wersalskiego wobec realizacji postanowień pokoju z Küczük-Kajnardży, a na tym tle ramom polityki francuskiej wobec Europy Wschodniej w początkach rządów Ludwika XVI. Jacek Kordel opisuje politykę Prus i Austrii wobec Elektoratu Saskiego w okresie panowania Fryderyka Wielkiego i Marii Teresy. Stosunek obu niemieckich potęg do dworu drezdeńskiego autor prezentuje na tle relacji tych państw z Rzecząpospolitą. Dla pełniejszego zrozumienia pryncypiów politycznych Prus i Austrii wobec posiadłości wettyńskich uwzględnia także Rosję.
Kolejne teksty poświęcono roli architektury i sztuki w programie politycznym Stanisława Augusta. Piotr Ugniewski analizuje przekaz polityczno-ideowy dwóch obrazów historycznych Marcello Bacciarellego w ramach cyklu zrealizowanego w latach 1783–1786 dla Sali Rycerskiej w Zamku Królewskim w Warszawie: Pokój chocimski i Bitwa pod Wiedniem. Wyrażały one nie tylko tezy polityki historycznej króla oraz jego bieżącą polityczną propagandę, ale też były wyrazem jego pacyfistycznego światopoglądu. Autor stara się wykazać, że źródłem tego światopoglądu była lektura powieści dydaktycznej François Fénelona Przygody Telemacha. Piotr Skowroński zastanawia się z kolei nad tym, jaką rolę w programie politycznym Stanisława Augusta pełniły Łazienki Królewskie. Stanisław Zawadzki opisuje uroczystości związane z obchodami pierwszej rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja, które zorganizowano w wielu miastach Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Tom wieńczą artykuły dotyczące upadku szlacheckiego państwa. Adam Danilczyk przygląda się stosunkowi Grigorija A. Potiomkina do Polski w dobie „kryzysu oczakowskiego”, kiedy to Rosja znalazła się w obliczu możliwej wojny z Anglią i Prusami. Vadzim Anipiarkou dokonuje krytycznej analizy rozprawy rosyjskiego historyka, Piotra I. Stegnija. Na przykładzie opisu genezy drugiego rozbioru, który wyszedł spod pióra Stegnija, Anipiarkou wykazuje zasadnicze błędy w analizie materiału źródłowego. Maria Czeppe przedstawia fragment pamiętnika Karoliny z Sapiehów Sołtykowej obejmujący rok 1795, kiedy to autorka uwięziona została w należącej do Prus śląskiej twierdzy Głogów. Jarosław Czubaty z kolei dokonuje analizy przypadków naruszeń granicy między Rosją i Księstwem Warszawskim w latach 1810–1811, omawiając zagadnienie bezpieczeństwa granic państwa, możliwości kontroli granic oraz reakcji Rady Ministrów i saskiej dyplomacji na graniczne incydenty i związane z nimi gwałty oraz nadużycia.
Pani Profesor, zachowując wierność wobec depozytu przekazanego przez poprzedników, Władysława Konopczyńskiego, Emanuela Rostworowskiego i Jerzego Michalskiego, z wielką życzliwością zapraszała nas do odkrywania sensu słów wypowiadanych w czasie promocji doktorskiej: „quo magis veritas propagetur et lux eius, qua salus humani generis continetur, clarius effulgeat”. Krocząc stromymi, lecz zawsze pewnymi drogami wiodącymi ku historycznej prawdzie, zachęcała nas do krytycznego analizowania przeszłości. Przykładem swej badawczej ciekawości, pasji i rzetelności pobudzała nas do pracy na historiograficznej niwie. W dniu osiemdziesiątych urodzin Pani Profesor pragniemy prosić Ją o przyjęcie przedkładanego tu tomu. Publikowane w nim teksty stanowią wyraz szczerego szacunku, uznania i wdzięczności przyjaciół, współpracowników i uczniów Jubilatki.
BIBLIOGRAFIA PRAC ZOFII ZIELIŃSKIEJ
BIBLIOGRAFIA PRAC ZOFII ZIELIŃSKIEJ Z LAT 2014–2024¹
2024
Decyzja o pierwszym rozbiorze: autor i czas (Dorota Dukwicz, Na drodze do pierwszego rozbioru. Rosja i Prusy wobec Rzeczypospolitej w latach 1768–1771, Instytut Historii PAN, Warszawa 2022, ss. 518), ,,Przegląd Historyczny” 2024, R. 115, nr 1, s. 81–96.
Listy Fryderyka Bacciarellego do króla Stanisława Augusta 1797–1798. Lettres de Frédéric Bacciarelli au roi Stanislas Auguste 1797–1798, oprac. Anita Chiron-Mrozowska, przekł. Michał Goreń, Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum, Warszawa 2023, ss. 628, ,,Przegląd Historyczny” 2024, R. 115, nr 4, s. 626–634.
2023
Badania nad historią polityczną osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej w latach 1991–2016. Stan obecny i postulaty badawcze na przyszłość Wiek osiemnasty jako zmiana. Perspektywy i problemy, red. M. Parkitny, Poznań 2023, s. 249–284.
Królewska imaginacja? Obawy przed nowym rozbiorem w korespondencji Stanisława Augusta z Augustynem Debolim z lat 1780–1787 Pierwszy rozbiór Polski w świetle najnowszych badań, red. J. Bajer, J. Kordel, Warszawa 2023, s. 409–433.
List do redakcji (Addenda et corrigenda do edycji Korespondencji Stanisława Augusta z Katarzyną II), „Kwartalnik Historyczny” 2023, R. 130, z. 4, s. 917–923.
2022
Dwie mowy z 1786 r. Przykłady polemiki politycznej z czasów Stanisława Augusta Wschód Zachodu? Szukając tożsamości Europy Środkowej. Księga jubileuszowa z okazji 50. rocznicy pracy naukowej prof. dr. hab. Wojciecha Roszkowskiego, red. A. Orzelska-Strączek, Warszawa 2022, s. 400–422.
Korespondencja Stanisława Augusta z Katarzyną II i jej najbliższymi współpracownikami (1764–1796), t. 1–2, przeł. K. Zaleska, oprac. tekstu, wstępu i komentarzy Z. Zielińska, Warszawa 2022.
Od utraty suwerenności do pierwszego rozbioru, „Przegląd Polityczny” 2022, nr 174, s. 10–18.
Polityczny horyzont bp. Adama Krasińskiego w świetle „Schyłku konfederacji barskiej” Jerzego Michalskiego, „Analecta. Studia i materiały z dziejów nauki” 2022, R. 31, z. 2, s. 213–231.
2021
Dziennik biskupa Józefa Sapiehy. Charakterystyka źródła Dziedzictwo Kodnia Sapiehów. Kultura, religia, polityka, red. P. Zając, Poznań 2021, s. 45–62.
Granica polsko-rosyjska od pokoju Grzymułtowskiego do pierwszego rozbioru, „Mówią Wieki” 2021, nr 12, s. 18–21.
Klimat wychowawczy środowiska rodowego i rodzinnego Anny z Sapiehów Jabłonowskiej Kolekcje przyrodnicze i gospodarcze innowacje – tradycja i nowoczesność. Pamięci Anny z Sapiehów Jabłonowskiej (1728–1800), red. I. Arabas, R. Księżopolski, Warszawa–Ciechanowiec 2021, s. 37–47.
Sto lat po wiktorii wiedeńskiej, „wSieci Historii” 2021, nr 9–10, s. 18–20.
Ukrywany (do dziś) autor Konstytucji 3 Maja, „wSieci Historii” 2021, nr 5–6, s. 20–22.
Odpowiedź na ankietę, „Kwartalnik Historyczny” 2021, R. 128, nr 1, s. 454–460.
2020
My czy oni, czyli kto ponosi winę za rozbiory, „Mówią Wieki” 2020, nr 3, s. 58–62.
Rosyjsko-kurlandzki traktat handlowy z 1783 r. „Skłócony naród, król niepewny, szlachta dzika”? Polska stanisławowska w świetle najnowszych badań, red. P. Ugniewski, Warszawa 2020, s. 221–257.
Stracił państwo, uratował naród, „Do Rzeczy Historia” 2020, nr 7, s. 10–12.
Uwagi na temat repliki Dariusza Rolnika na moją recenzję z jego książki: Leonarda Marcina Świeykowskiego (1721–1793) ostatniego wojewody podolskiego życie codzienne i publiczne oraz jego myśli o Rzeczypospolitej, „Kwartalnik Historyczny” 2020, R. 127, nr 3, s. 635–646.
W jakim stopniu „Konfederacja barska” Władysława Konopczyńskiego stanowi apologię tytułowego ruchu? Dla wolności ginę… Kontekst historyczny i kulturowy konfederacji barskiej, red. W. Półchłopek, A. Żółkoś, M. Such, Dukla 2020, s. 59–85.
J. Michalski, Studia i szkice historyczne z XVIII i XIX wieku, red. Z. Zielińska, Kraków 2020.
2019
Echa dokonań Sejmu Niemego w czasach Augusta III i Stanisława Augusta (rekonesans) Sejm Niemy. Między mitem a reformą państwa, red. M. Zwierzykowski, Warszawa 2019, s. 286–327.
„Spokojne lata pod protektoratem Rosji” 1775–1786 „Najwyższa pani swoich praw…”. Idee wolności, niepodległości i suwerenności Rzeczypospolitej 1569–1795, red. A. Grześkowiak-Krwawicz, Warszawa 2019, s. 273–307.
Unia polsko-litewska w epoce wielkiej reformy, „wSieci Historii” 2019, nr 7–8, s. 20–22.
Instrukcje i reskrypty do ambasadorów rosyjskich w Rzeczypospolitej w latach 1772–1794, oprac. A. Danilczyk, J. Kordel, V. Anipiarkou, S. Łuczak, współpr. Z. Zielińska, Warszawa 2019.
D. Rolnik, Leonarda Marcina Świeykowskiego (1721–1793) ostatniego wojewody podolskiego życie codzienne i publiczne oraz jego myśli o Rzeczypospolitej, Katowice 2016, „Kwartalnik Historyczny” 2019, R. 126, nr 3, s. 592–600.
2018
Stanisław August. Król czasów tragicznych, „Mówią Wieki” 2018, nr 1, s. 18–23.
Stanisław August wobec konfederacji barskiej, „Mówią Wieki” 2018, nr 3, s. 22–25.
Próby reform parlamentu w latach 1764–1788, „Mówią Wieki” 2018, nr 1, s. 49–52.
Między Konstytucją a Targowicą: korespondencja i pisma polityczne prymasa Michała Jerzego Poniatowskiego z lat 1791–1793, wybór i oprac. A. Sołtys, przedmowa Z. Zielińska, Warszawa 2018.
2017
Nowe świata polskiego tworzenie, „Mówią Wieki” 2017, nr 8, s. 12–15.
Polemika Szymona Askenazego i Bronisława Dembińskiego (1903–1904), „Kwartalnik Historyczny” 2017, R. 124, nr 1, s. 5–42.
„Przymierze polsko-pruskie” Szymona Askenazego – miejsce w historiografii Krakowska szkoła historyczna a Polskie Towarzystwo Historyczne. Studia historiograficzne, red. P. Biliński, P. Plichta, Warszawa–Kraków 2017, s. 193–215.
2016
Kazimierz Poniatowski (15 IX 1721–13 IV 1800) Elizeum. Podziemny salon księcia dla przyjaciół i pięknych pań, red. K. Guttmejer, Warszawa 2016, s. 5–28.
„Stanisław Konarski” Władysława Konopczyńskiego W. Konopczyński, Stanisław Konarski, Kraków–Warszawa 2016, s. VII–XXVII.
2015
Correspondance de Stanislas-Auguste avec Catherine II et ses plus proches collaborateurs (1764–1796), red., wstęp i komentarze Z. Zielińska, przekł. wstępu i komentarzy K. Zaleska, Kraków 2015, wyd. 2, 2020.
Królewska familia – książęta Czartoryscy Pamiętniki Stanisława Augusta i ich bohaterowie, red. A. Grześkowiak-Krwawicz, Warszawa 2015, s. 112–139.
Perspektywy badawcze dziejów politycznych epoki stanisławowskiej Zmierzch i świt. Stanisław August i Rzeczpospolita 1764–1795, red. A. Antoniewicz, R. Kosińska, P. Skowroński, Warszawa 2015, s. 211–217.
Polskie tłumaczenia korespondencji Stanisława Augusta z Katarzyną II i Nikitą Paninem z lat 1769–1772, „Zapiski Historyczne” 2015, t. 80, z. 3 (ofiarowany prof. Jerzemu Dygdale z okazji siedemdziesiątej rocznicy urodzin), s. 193–206.
Stanisław August – autor i bohater „Pamiętników” w okresie panowania (1764–1795) Pamiętniki Stanisława Augusta i ich bohaterowie, red. A. Grześkowiak-Krwawicz, Warszawa 2015, s. 52–87.
Śliwicki Piotr Hiacynt Polski Słownik Biograficzny, t. 50, Warszawa–Kraków 2014–2015, s. 586–591.
Teksty źródłowe z historii Polski dla uczniów szkół średnich, t. 2: Wiek XVIII, oprac. i wybór Z. Zielińska, Warszawa 2015.
2014
Anna Pawełczyńska (1922–2014), „Arcana” 2014, nr 3, s. 8–9.
Portret Stanisława Augusta w „Konfederacji barskiej” Władysława Konopczyńskiego Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska, W. Kriegseisen, Warszawa 2014, s. 141–166.
Rzeczpospolita w XVIII wieku – państwo pozornie własne My i państwo, red. A. Wroński, J. Żaryn, Warszawa 2014, s. 97–125.
Szydłowski Adam Jakub Polski Słownik Biograficzny, t. 49, Warszawa–Kraków 2014, s. 584–589.
Szydłowski Kazimierz Polski Słownik Biograficzny, t. 49, Warszawa–Kraków 2014, s. 597–599.
Szydłowski Symeon Kazimierz Polski Słownik Biograficzny, t. 49, Warszawa–Kraków 2014, s. 607–613.
Szydłowski Szymon Polski Słownik Biograficzny, t. 49, Warszawa–Kraków 2014, s. 613–616.
Szymanowski Maciej Michał Polski Słownik Biograficzny, t. 50, Warszawa–Kraków 2014, s. 89–91.
Szymanowski Michał Polski Słownik Biograficzny, t. 49, Warszawa–Kraków 2014, s. 98–100.
Targowica Węzły pamięci niepodległej Polski, red. Z. Najder i inni, Kraków–Warszawa 2014, s. 785–789.
„Temat zastępczy”. Polemika Szymona Askenazego z Władysławem Konopczyńskim Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska, W. Kriegseisen, Warszawa 2014, s. 219–247.
Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska, W. Kriegseisen, Warszawa 2014, s. 141–166.
Stanislas-Auguste, Mémoires, wyd. A. Grześkowiak-Krwawicz, D. Triaire, Paris 2012, „Kwartalnik Historyczny” 2014, R. 121, nr 3, s. 717–723.
W imieniu przyjaciół, współpracowników i uczniów pragnąłbym złożyć Pani Profesor wyrazy pamięci, wdzięczności i uznania.
Rozwijając naukową tradycję najwybitniejszych polskich historyków dziejów wieku XVIII, Władysława Konopczyńskiego, Emanuela Rostworowskiego i Jerzego Michalskiego, niestrudzenie kroczyła Pani Profesor ku historiograficznemu Olimpowi. Studia Pani Profesor, w których wyświetlała Pani mechanizmy rosnącej zależności Rzeczypospolitej od Rosji i stopniowej utraty suwerenności na rzecz wschodniego sąsiada, przyniosły zasadniczy przełom w rozumieniu dziejów Polski epoki stanisławowskiej. Zdjęły ostatecznie z króla i jego współpracowników nałożony przez zaborców ciężar odpowiedzialności za rozbiory i upadek państwa.
Przez wiele lat pracy w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego zgromadziła Pani Profesor wokół siebie i wykształciła grono badaczy dziejów wieku XVIII, tworząc „nową warszawską szkołę historii dyplomacji”. Służyła i służy Pani Profesor wiedzą i doświadczeniem, przyjmując na siebie obowiązek zasiadania w wielu radach naukowych, komitetach redakcyjnych, komisjach doradczych i innych gremiach eksperckich.
Była i jest Pani Profesor dla wszystkich autorytetem nie tylko naukowym, ale także moralnym. Wielokrotnie miała Pani odwagę w imię prawdy, obrony zasad warsztatu naukowego i uczciwości stawiać czoła wielu oponentom.
Dziękując Pani Profesor za Jej naukową pracę i służbę, proszę o przyjęcie powinszowań i życzeń najdłuższych szczęśliwych lat.
dr Tomasz Makowski
dyrektor Biblioteki Narodowej
JAKUB BAJER, JACEK KORDEL
WSTĘP
WSTĘP
Rzeczpospolita w pierwszej dekadzie XVIII w. utraciła suwerenność. Ościenni władcy, najpierw król szwedzki Karol XII, następnie zaś car rosyjski Piotr I Wielki i jego następcy, strącali polskich monarchów z tronu, szafowali królewską koroną Piastów i Jagiellonów, decydowali o obsadzie najważniejszych urzędów, stali na straży ustrojowej, militarnej i gospodarczej słabości państwa, ingerowali w porządek prawny, narzucali ustawodawstwo. Śledzenie dziejów państwa, które pozornie tylko było własne, stanowiło przedmiot naukowych dociekań naszej Mistrzyni, Profesor Zofii Zielińskiej.
Próby nadania Polsce nowej konsystencji, sanacji państwa i jego instytucji oraz modernizacji społeczeństwa, zgodnie ze wskazaniami najwybitniejszego znawcy polskich dziejów nowożytnych, Władysława Konopczyńskiego, na kartach swoich prac Pani Profesor kreśliła zawsze na szerokim tle problemów międzynarodowych. Nici spraw polskich, które krzyżowały się w gabinetach Petersburga, Berlina, Wiednia i innych stolic, wyszukiwała nasza Mistrzyni w czasie wielotygodniowych kwerend w zbiorach polskich i obcych, dając przykład wytężonej i pełnej poświęcenia pracy archiwalnej.
Temat wiodący prezentowanych w księdze rozważań stanowią losy osamotnionej na arenie międzynarodowej Polski, która w epoce saskiej, a zwłaszcza stanisławowskiej, podjęła próbę rozerwania krępujących ją kajdan zależności.
W tekście otwierającym tom Richard Butterwick prezentuje naukową sylwetkę Jubilatki. Charakteryzując dokonania Zofii Zielińskiej, Jej wkład w rozwój nauk historycznych, którego najpełniejsze świadectwo stanowi korpus przygotowanych przez Nią tekstów, stworzenie w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego środowiska badań nad dziejami osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej, pisze o „nowej warszawskiej szkole dyplomacji”.
Następne dwa artykuły, choć pod względem chronologicznym wybiegają poza naukowe zainteresowania Jubilatki, podejmują problemy, które w twórczości Zofii Zielińskiej odegrały pierwszorzędne znaczenie: potrzebę dyskusji z utartymi przekonaniami historiografii i prowadzenie badań biograficznych. Nasza Mistrzyni chętnie wkraczała na nowe historiograficzne ścieżki, z pasją polemizowała z ustaleniami swoich poprzedników, proponując świeże interpretacje, które zyskiwały rangę istotnych ustaleń. Ważne miejsce w warsztacie naukowym Pani Profesor, Autorki kilkudziesięciu artykułów opublikowanych na łamach Polskiego Słownika Biograficznego, zajmowały studia prozopograficzne. Michael G. Müller na przykładzie szesnastowiecznego Gdańska zwraca uwagę na nierozpoznane przez historiografię zagadnienie wpływu społeczności prostych wiernych na kształtowanie się rozwoju stosunków konfesyjnych w epoce nowożytnej. Andrzej Rachuba, charakteryzując mechanizmy kariery rodzinnej w siedemnastowiecznej Rzeczypospolitej w oparciu o królewską protekcję, przedstawia dzieje czterech braci Tryznów, którzy w czasach panowania Władysława IV weszli do grona litewskiej magnaterii.
Międzynarodowe położenie dworu warszawskiego w dobie panowania Augusta II i Augusta III, mechanizmy powiększania rosyjskiej influencji w Rzeczypospolitej i pogłębiania zależności Polski od państwa carów stanowią wiodący temat kolejnych artykułów. Jacek Burdowicz-Nowicki przygląda się działaniom propagandowym Piotra I na początku XVIII w., analizując gramotę z kwietnia 1703 r. zawierającą uzasadnienie rosyjskiej interwencji zbrojnej w Polsce. List ten był jednym z pierwszych tak obszernych wykładów na temat metod, środków i celów rosyjskiej polityki wobec zachodniego sąsiada, skutecznie i konsekwentnie realizowanych w kolejnych dekadach XVIII w. Urszula Kosińska omawia stanowisko Rosji wobec polsko-szwedzkich rokowań pokojowych toczonych w latach 1719–1732. Państwo carów, które w pokoju nysztadzkim warowało sobie prawo do mediacji w rozmowach między Warszawą i Sztokholmem, niechętnie spoglądało na próby samodzielnego uregulowania wzajemnych stosunków przez Augusta II i Fryderyka I. Jerzy Dygdała opisuje z kolei paryską misję cesarskiego dyplomaty Ignaza Johanna Wasnera, który w przededniu wybuchu polskiej wojny sukcesyjnej dotarł do Stanisława Leszczyńskiego, zdobywając dla dworu rakuskiego cenne informacje wywiadowcze. Tomasz Szwaciński omówił zaś relacje stronnictwa Czartoryskich z dworem królewskim na przełomie 1754 i 1755 r. w optyce dyplomacji angielskiej. Opisując zakończone niepowodzeniem próby pozytywnego ustosunkowania do „Familii” kierownika saskiej polityki Heinricha von Brühla, rozważa rolę Rosji w polityce dworu drezdeńskiego.
Kolejna grupa tekstów dotyczy pierwszych lat panowania Stanisława Augusta i rosnącej potęgi rosyjskiej w Polsce: interwencji dyplomatycznej i militarnej dworu petersburskiego w tzw. sprawie dysydenckiej oraz w przededniu pierwszego rozbioru Polski. Jakub Bajer opisuje próbę emancypacji politycznej podjętą przez ostatniego króla na sejmie 1766 r. Odmawiając Rosji spełnienia postulatów w kwestii praw politycznych innowierców, a do tego podejmując nieuzgodnioną z nią próbę trwałego ograniczenia liberum veto, Stanisław August liczył na wsparcie i pomoc sąsiedniej Austrii. Czyniąc monarsze iluzoryczne perspektywy korzystnego aliansu, wiedeńscy decydenci dążyli do zaognienia stosunków polsko-rosyjskich i zaznaczenia własnej pozycji w regionie. Dorota Dukwicz zadaje pytanie, jaką rolę w przygotowaniu pierwszego rozbioru odegrała akcja rozmierzania i kartowania ziem Rzeczypospolitej podjęta przez Rosję pod osłoną wojskowej interwencji z 1767 r. Magdalena K. Górska analizuje natomiast teksty satyryczne nieznanego autorstwa, Numismata z Holandyji do Warszawy przysłane i Numismata powtórnie z Holandyji do Warszawy przysłane, przedstawiające bohaterów wydarzeń politycznych w Rzeczypospolitej przełomu 1767 i 1768 r. w scenach naśladujących kompozycje popularnych w XVIII w. medali satyrycznych.
W księdze zamieszczono także artykuły poświęcone sprawom wewnętrznym Rzeczypospolitej po pierwszym rozbiorze. Paweł Zając OMI przedstawia opinie nuncjusza Giuseppe Garampiego na temat Kajetana Sołtyka, któremu dwór petersburski w przededniu sejmu rozbiorowego pozwolił na powrót z pięcioletniego uwięzienia. Korespondencja papieskiego dyplomaty wskazuje, że biskup krakowski zawiódł pokładane w nim nadzieje związane z obroną integralności państwa i położeniem Kościoła. Ewa Zielińska charakteryzuje zaś działania rosyjskiego dyplomaty Ottona Magnusa von Stackelberga na sejmie 1776 r., celującego, wespół z królem, w szczegółowe opisanie kompetencji powołanej do życia na sejmie rozbiorowym Rady Nieustającej. W relacjach słanych nad Newę kreował się on na głównego rozgrywającego w polityce wewnętrznej, marginalizując pozycję króla.
Następną grupę tworzą teksty podejmujące problem międzynarodowego układu sił w Europie pięciu mocarstw. Rafał Waszczuk przygląda się polityce dworu wersalskiego wobec realizacji postanowień pokoju z Küczük-Kajnardży, a na tym tle ramom polityki francuskiej wobec Europy Wschodniej w początkach rządów Ludwika XVI. Jacek Kordel opisuje politykę Prus i Austrii wobec Elektoratu Saskiego w okresie panowania Fryderyka Wielkiego i Marii Teresy. Stosunek obu niemieckich potęg do dworu drezdeńskiego autor prezentuje na tle relacji tych państw z Rzecząpospolitą. Dla pełniejszego zrozumienia pryncypiów politycznych Prus i Austrii wobec posiadłości wettyńskich uwzględnia także Rosję.
Kolejne teksty poświęcono roli architektury i sztuki w programie politycznym Stanisława Augusta. Piotr Ugniewski analizuje przekaz polityczno-ideowy dwóch obrazów historycznych Marcello Bacciarellego w ramach cyklu zrealizowanego w latach 1783–1786 dla Sali Rycerskiej w Zamku Królewskim w Warszawie: Pokój chocimski i Bitwa pod Wiedniem. Wyrażały one nie tylko tezy polityki historycznej króla oraz jego bieżącą polityczną propagandę, ale też były wyrazem jego pacyfistycznego światopoglądu. Autor stara się wykazać, że źródłem tego światopoglądu była lektura powieści dydaktycznej François Fénelona Przygody Telemacha. Piotr Skowroński zastanawia się z kolei nad tym, jaką rolę w programie politycznym Stanisława Augusta pełniły Łazienki Królewskie. Stanisław Zawadzki opisuje uroczystości związane z obchodami pierwszej rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja, które zorganizowano w wielu miastach Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Tom wieńczą artykuły dotyczące upadku szlacheckiego państwa. Adam Danilczyk przygląda się stosunkowi Grigorija A. Potiomkina do Polski w dobie „kryzysu oczakowskiego”, kiedy to Rosja znalazła się w obliczu możliwej wojny z Anglią i Prusami. Vadzim Anipiarkou dokonuje krytycznej analizy rozprawy rosyjskiego historyka, Piotra I. Stegnija. Na przykładzie opisu genezy drugiego rozbioru, który wyszedł spod pióra Stegnija, Anipiarkou wykazuje zasadnicze błędy w analizie materiału źródłowego. Maria Czeppe przedstawia fragment pamiętnika Karoliny z Sapiehów Sołtykowej obejmujący rok 1795, kiedy to autorka uwięziona została w należącej do Prus śląskiej twierdzy Głogów. Jarosław Czubaty z kolei dokonuje analizy przypadków naruszeń granicy między Rosją i Księstwem Warszawskim w latach 1810–1811, omawiając zagadnienie bezpieczeństwa granic państwa, możliwości kontroli granic oraz reakcji Rady Ministrów i saskiej dyplomacji na graniczne incydenty i związane z nimi gwałty oraz nadużycia.
Pani Profesor, zachowując wierność wobec depozytu przekazanego przez poprzedników, Władysława Konopczyńskiego, Emanuela Rostworowskiego i Jerzego Michalskiego, z wielką życzliwością zapraszała nas do odkrywania sensu słów wypowiadanych w czasie promocji doktorskiej: „quo magis veritas propagetur et lux eius, qua salus humani generis continetur, clarius effulgeat”. Krocząc stromymi, lecz zawsze pewnymi drogami wiodącymi ku historycznej prawdzie, zachęcała nas do krytycznego analizowania przeszłości. Przykładem swej badawczej ciekawości, pasji i rzetelności pobudzała nas do pracy na historiograficznej niwie. W dniu osiemdziesiątych urodzin Pani Profesor pragniemy prosić Ją o przyjęcie przedkładanego tu tomu. Publikowane w nim teksty stanowią wyraz szczerego szacunku, uznania i wdzięczności przyjaciół, współpracowników i uczniów Jubilatki.
BIBLIOGRAFIA PRAC ZOFII ZIELIŃSKIEJ
BIBLIOGRAFIA PRAC ZOFII ZIELIŃSKIEJ Z LAT 2014–2024¹
2024
Decyzja o pierwszym rozbiorze: autor i czas (Dorota Dukwicz, Na drodze do pierwszego rozbioru. Rosja i Prusy wobec Rzeczypospolitej w latach 1768–1771, Instytut Historii PAN, Warszawa 2022, ss. 518), ,,Przegląd Historyczny” 2024, R. 115, nr 1, s. 81–96.
Listy Fryderyka Bacciarellego do króla Stanisława Augusta 1797–1798. Lettres de Frédéric Bacciarelli au roi Stanislas Auguste 1797–1798, oprac. Anita Chiron-Mrozowska, przekł. Michał Goreń, Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum, Warszawa 2023, ss. 628, ,,Przegląd Historyczny” 2024, R. 115, nr 4, s. 626–634.
2023
Badania nad historią polityczną osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej w latach 1991–2016. Stan obecny i postulaty badawcze na przyszłość Wiek osiemnasty jako zmiana. Perspektywy i problemy, red. M. Parkitny, Poznań 2023, s. 249–284.
Królewska imaginacja? Obawy przed nowym rozbiorem w korespondencji Stanisława Augusta z Augustynem Debolim z lat 1780–1787 Pierwszy rozbiór Polski w świetle najnowszych badań, red. J. Bajer, J. Kordel, Warszawa 2023, s. 409–433.
List do redakcji (Addenda et corrigenda do edycji Korespondencji Stanisława Augusta z Katarzyną II), „Kwartalnik Historyczny” 2023, R. 130, z. 4, s. 917–923.
2022
Dwie mowy z 1786 r. Przykłady polemiki politycznej z czasów Stanisława Augusta Wschód Zachodu? Szukając tożsamości Europy Środkowej. Księga jubileuszowa z okazji 50. rocznicy pracy naukowej prof. dr. hab. Wojciecha Roszkowskiego, red. A. Orzelska-Strączek, Warszawa 2022, s. 400–422.
Korespondencja Stanisława Augusta z Katarzyną II i jej najbliższymi współpracownikami (1764–1796), t. 1–2, przeł. K. Zaleska, oprac. tekstu, wstępu i komentarzy Z. Zielińska, Warszawa 2022.
Od utraty suwerenności do pierwszego rozbioru, „Przegląd Polityczny” 2022, nr 174, s. 10–18.
Polityczny horyzont bp. Adama Krasińskiego w świetle „Schyłku konfederacji barskiej” Jerzego Michalskiego, „Analecta. Studia i materiały z dziejów nauki” 2022, R. 31, z. 2, s. 213–231.
2021
Dziennik biskupa Józefa Sapiehy. Charakterystyka źródła Dziedzictwo Kodnia Sapiehów. Kultura, religia, polityka, red. P. Zając, Poznań 2021, s. 45–62.
Granica polsko-rosyjska od pokoju Grzymułtowskiego do pierwszego rozbioru, „Mówią Wieki” 2021, nr 12, s. 18–21.
Klimat wychowawczy środowiska rodowego i rodzinnego Anny z Sapiehów Jabłonowskiej Kolekcje przyrodnicze i gospodarcze innowacje – tradycja i nowoczesność. Pamięci Anny z Sapiehów Jabłonowskiej (1728–1800), red. I. Arabas, R. Księżopolski, Warszawa–Ciechanowiec 2021, s. 37–47.
Sto lat po wiktorii wiedeńskiej, „wSieci Historii” 2021, nr 9–10, s. 18–20.
Ukrywany (do dziś) autor Konstytucji 3 Maja, „wSieci Historii” 2021, nr 5–6, s. 20–22.
Odpowiedź na ankietę, „Kwartalnik Historyczny” 2021, R. 128, nr 1, s. 454–460.
2020
My czy oni, czyli kto ponosi winę za rozbiory, „Mówią Wieki” 2020, nr 3, s. 58–62.
Rosyjsko-kurlandzki traktat handlowy z 1783 r. „Skłócony naród, król niepewny, szlachta dzika”? Polska stanisławowska w świetle najnowszych badań, red. P. Ugniewski, Warszawa 2020, s. 221–257.
Stracił państwo, uratował naród, „Do Rzeczy Historia” 2020, nr 7, s. 10–12.
Uwagi na temat repliki Dariusza Rolnika na moją recenzję z jego książki: Leonarda Marcina Świeykowskiego (1721–1793) ostatniego wojewody podolskiego życie codzienne i publiczne oraz jego myśli o Rzeczypospolitej, „Kwartalnik Historyczny” 2020, R. 127, nr 3, s. 635–646.
W jakim stopniu „Konfederacja barska” Władysława Konopczyńskiego stanowi apologię tytułowego ruchu? Dla wolności ginę… Kontekst historyczny i kulturowy konfederacji barskiej, red. W. Półchłopek, A. Żółkoś, M. Such, Dukla 2020, s. 59–85.
J. Michalski, Studia i szkice historyczne z XVIII i XIX wieku, red. Z. Zielińska, Kraków 2020.
2019
Echa dokonań Sejmu Niemego w czasach Augusta III i Stanisława Augusta (rekonesans) Sejm Niemy. Między mitem a reformą państwa, red. M. Zwierzykowski, Warszawa 2019, s. 286–327.
„Spokojne lata pod protektoratem Rosji” 1775–1786 „Najwyższa pani swoich praw…”. Idee wolności, niepodległości i suwerenności Rzeczypospolitej 1569–1795, red. A. Grześkowiak-Krwawicz, Warszawa 2019, s. 273–307.
Unia polsko-litewska w epoce wielkiej reformy, „wSieci Historii” 2019, nr 7–8, s. 20–22.
Instrukcje i reskrypty do ambasadorów rosyjskich w Rzeczypospolitej w latach 1772–1794, oprac. A. Danilczyk, J. Kordel, V. Anipiarkou, S. Łuczak, współpr. Z. Zielińska, Warszawa 2019.
D. Rolnik, Leonarda Marcina Świeykowskiego (1721–1793) ostatniego wojewody podolskiego życie codzienne i publiczne oraz jego myśli o Rzeczypospolitej, Katowice 2016, „Kwartalnik Historyczny” 2019, R. 126, nr 3, s. 592–600.
2018
Stanisław August. Król czasów tragicznych, „Mówią Wieki” 2018, nr 1, s. 18–23.
Stanisław August wobec konfederacji barskiej, „Mówią Wieki” 2018, nr 3, s. 22–25.
Próby reform parlamentu w latach 1764–1788, „Mówią Wieki” 2018, nr 1, s. 49–52.
Między Konstytucją a Targowicą: korespondencja i pisma polityczne prymasa Michała Jerzego Poniatowskiego z lat 1791–1793, wybór i oprac. A. Sołtys, przedmowa Z. Zielińska, Warszawa 2018.
2017
Nowe świata polskiego tworzenie, „Mówią Wieki” 2017, nr 8, s. 12–15.
Polemika Szymona Askenazego i Bronisława Dembińskiego (1903–1904), „Kwartalnik Historyczny” 2017, R. 124, nr 1, s. 5–42.
„Przymierze polsko-pruskie” Szymona Askenazego – miejsce w historiografii Krakowska szkoła historyczna a Polskie Towarzystwo Historyczne. Studia historiograficzne, red. P. Biliński, P. Plichta, Warszawa–Kraków 2017, s. 193–215.
2016
Kazimierz Poniatowski (15 IX 1721–13 IV 1800) Elizeum. Podziemny salon księcia dla przyjaciół i pięknych pań, red. K. Guttmejer, Warszawa 2016, s. 5–28.
„Stanisław Konarski” Władysława Konopczyńskiego W. Konopczyński, Stanisław Konarski, Kraków–Warszawa 2016, s. VII–XXVII.
2015
Correspondance de Stanislas-Auguste avec Catherine II et ses plus proches collaborateurs (1764–1796), red., wstęp i komentarze Z. Zielińska, przekł. wstępu i komentarzy K. Zaleska, Kraków 2015, wyd. 2, 2020.
Królewska familia – książęta Czartoryscy Pamiętniki Stanisława Augusta i ich bohaterowie, red. A. Grześkowiak-Krwawicz, Warszawa 2015, s. 112–139.
Perspektywy badawcze dziejów politycznych epoki stanisławowskiej Zmierzch i świt. Stanisław August i Rzeczpospolita 1764–1795, red. A. Antoniewicz, R. Kosińska, P. Skowroński, Warszawa 2015, s. 211–217.
Polskie tłumaczenia korespondencji Stanisława Augusta z Katarzyną II i Nikitą Paninem z lat 1769–1772, „Zapiski Historyczne” 2015, t. 80, z. 3 (ofiarowany prof. Jerzemu Dygdale z okazji siedemdziesiątej rocznicy urodzin), s. 193–206.
Stanisław August – autor i bohater „Pamiętników” w okresie panowania (1764–1795) Pamiętniki Stanisława Augusta i ich bohaterowie, red. A. Grześkowiak-Krwawicz, Warszawa 2015, s. 52–87.
Śliwicki Piotr Hiacynt Polski Słownik Biograficzny, t. 50, Warszawa–Kraków 2014–2015, s. 586–591.
Teksty źródłowe z historii Polski dla uczniów szkół średnich, t. 2: Wiek XVIII, oprac. i wybór Z. Zielińska, Warszawa 2015.
2014
Anna Pawełczyńska (1922–2014), „Arcana” 2014, nr 3, s. 8–9.
Portret Stanisława Augusta w „Konfederacji barskiej” Władysława Konopczyńskiego Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska, W. Kriegseisen, Warszawa 2014, s. 141–166.
Rzeczpospolita w XVIII wieku – państwo pozornie własne My i państwo, red. A. Wroński, J. Żaryn, Warszawa 2014, s. 97–125.
Szydłowski Adam Jakub Polski Słownik Biograficzny, t. 49, Warszawa–Kraków 2014, s. 584–589.
Szydłowski Kazimierz Polski Słownik Biograficzny, t. 49, Warszawa–Kraków 2014, s. 597–599.
Szydłowski Symeon Kazimierz Polski Słownik Biograficzny, t. 49, Warszawa–Kraków 2014, s. 607–613.
Szydłowski Szymon Polski Słownik Biograficzny, t. 49, Warszawa–Kraków 2014, s. 613–616.
Szymanowski Maciej Michał Polski Słownik Biograficzny, t. 50, Warszawa–Kraków 2014, s. 89–91.
Szymanowski Michał Polski Słownik Biograficzny, t. 49, Warszawa–Kraków 2014, s. 98–100.
Targowica Węzły pamięci niepodległej Polski, red. Z. Najder i inni, Kraków–Warszawa 2014, s. 785–789.
„Temat zastępczy”. Polemika Szymona Askenazego z Władysławem Konopczyńskim Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska, W. Kriegseisen, Warszawa 2014, s. 219–247.
Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska, W. Kriegseisen, Warszawa 2014, s. 141–166.
Stanislas-Auguste, Mémoires, wyd. A. Grześkowiak-Krwawicz, D. Triaire, Paris 2012, „Kwartalnik Historyczny” 2014, R. 121, nr 3, s. 717–723.
więcej..
