MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
Pierwsze kroki w Klasztorze. Wprowadzenie do kultury Shaolin - ebook
Pierwsze kroki w Klasztorze. Wprowadzenie do kultury Shaolin - ebook
Pierwsze kroki w Klasztorze. Wprowadzenie do kultury Shaolin to przystępny i rzetelny przewodnik po historii, filozofii i codziennym życiu klasztoru Shaolin. Książka przybliża Kung-fu, Qigong, kulturę Shaolin, buddyzm Chan i medytację, ukazując duchowe i filozoficzne podstawy tej tradycji. Jej autorami są Shì Yántí, mnich-wojownik 34. pokolenia klasztoru Shaolin, oraz Shì Héngzhí, uczeń-wojownik 35. pokolenia, z oficjalnym stopniem 8. Duan, prowadzący szkołę Shaolin Kung-fu we Wrocławiu i Poznaniu. Ich doświadczenie łączy wiedzę historyczną i kulturową z bezpośrednim kontaktem z żywą tradycją Shaolin. To książka dla osób, które kochają kulturę chińską i sztuki walki, interesują się buddyzmem Chan i Qigong albo od lat fascynuje je świat klasztoru Shaolin, znany także z kina i kultury popularnej.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Sport i zabawa |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 9788397527911 |
| Rozmiar pliku: | 3,6 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
WPROWADZENIE
Kiedy po raz pierwszy zobaczyłem chiński film kung-fu w telewizji, pomyślałem, że to, co widzę, przekracza granice ludzkich możliwości.
Z czasem zacząłem szukać źródeł tej sztuki i odkryłem jedno z najważniejszych miejsc jej historii: słynny klasztor Shaolin.
We Włoszech, gdzie się urodziłem i wychowałem, długo szukałem mnichów Shaolin, ale bez powodzenia.
Pierwsze kroki w kung-fu stawiałem w sportowym wǔshù, które w tamtym wydaniu było bliższe formie pokazowej niż tradycyjnej praktyce bojowej. Mimo to kontynuowałem treningi, aż osiągnąłem w tym systemie pierwszy stopień duànwèi.
W tym czasie zgłębiałem życie mnichów Shaolin, studiując dostępne filmy, książki i czasopisma. Dowiedziałem się, że ich codzienność jest wypełniona intensywnym treningiem fizycznym, medytacją oraz praktykami duchowymi.
Po przeprowadzce do Polski założyłem szkołę Tygrysy Shaolin Kung-fu we Wrocławiu i w Poznaniu oraz nawiązałem kontakt z moim obecnym mistrzem Shaolin, Shì Yántí 释延提.
Dzięki niemu świat Shaolin i buddyzmu Chán zaczął powoli otwierać się przede mną. Zgodnie z duchem Chán mój mistrz prawie w ogóle nie nauczał słowami. Jedynymi instrukcjami, które nieustannie powtarzał, były: „Ucz się więcej” i „Trenuj więcej”.
Trenowałem dwie godziny dziennie, lecz szybko czułem, że to za mało. Trzy godziny, cztery godziny, a pragnienie praktyki wciąż rosło. Podobnie było z nauką: nigdy nie było jej za dużo.
Pewnego dnia zrozumiałem sekret Shaolin: nigdy nie przestawaj się uczyć, niezależnie od tego, czy pracujesz z umysłem, duchem, czy ciałem. Przekraczaj własne granice i nie pozwól, by myśl „nie mogę tego zrobić” zatrzymała cię na drodze.
Przez te lata intensywnego treningu, w tym czas spędzony z mnichami z klasztoru, zgromadziłem doświadczenie, które pozwoliło mi stworzyć ten przewodnik po złożonym i głębokim świecie Shaolin.
Książka ta może być pomocna zarówno dla entuzjastów sztuk walki, jak i dla tych, których fascynuje kultura Chin i Wschodu. Jest również przeznaczona dla każdego, kto po prostu chce dowiedzieć się więcej o Shaolin Kung-fu.
Postanowiłem zachować podejście edukacyjne, przystępne także dla tych, którzy po raz pierwszy stykają się ze światem kultury Shaolin, tak odmiennym od wielu znanych systemów sztuk walki.
Chciałem stworzyć przewodnik po świecie kultury Shaolin, w której sztuka walki stanowi tylko jeden z aspektów. Jednocześnie dążyłem do tego, by książka nie była ani uproszczona, ani powierzchowna, o czym czytelnik może przekonać się już od pierwszych stron.
Mam nadzieję, że ta książka uchyli przed tobą głębię kultury Shaolin i stanie się inspiracją na tej ścieżce.
Nigdy nie przestawaj okazywać współczucia wobec wszystkich żywych istot.
Shì Héngzhí 释恒植 Wrocław, 04.2025NOTA OD AUTORA
Transkrypcja Hànyǔ Pīnyīn (汉语拼音) została oficjalnie przyjęta jako międzynarodowy standard zapisu języka chińskiego alfabetem łacińskim, zastępując wcześniejsze systemy romanizacji, takie jak Wade-Giles.
W niniejszej książce pinyin stosowany jest do zapisu chińskich nazw, terminów i imion.
Książka stosuje konwencje p.n.e. (przed naszą erą) i n.e. (naszej ery) dla oznaczania dat historycznych.
Wszystkie chińskie nazwy, terminy i imiona przy pierwszym wystąpieniu w książce są zapisywane w transkrypcji pinyin wraz z odpowiednimi znakami chińskimi uproszczonymi lub tradycyjnymi, w zależności od kontekstu.
Znaki tradycyjne stosowane są przede wszystkim w odniesieniu do postaci historycznych oraz tam, gdzie taka forma jest powszechnie przyjęta.
Chińskie nazwy, terminy, zwroty i znaki w tej książce zostały sprawdzone przez Hǎo Jùnrú (郝俊茹), której serdecznie dziękujemy za staranne i kompetentne sprawdzenie materiału.
Redakcję polskiej wersji wsparli uczniowie mistrza Shì Héngzhí, którym składamy podziękowania za zaangażowanie i pomoc.HISTORIA SHAOLIN
Klasztor Shaolin (Shàolínsì, 少林寺), którego nazwa bywa tłumaczona jako „Świątynia Młodego Lasu”, choć ściślej odsyła do lasu położonego przy górze Shǎoshì (Shǎoshì Shān, 少室山), znajduje się u podnóża jednego ze szczytów rozległego masywu Gór Song (Sōng Shān, 嵩山).
Znak Shǎo (少) oznacza dosłownie „młody” lub „mniejszy”, lecz w tym kontekście należy go rozumieć przede wszystkim w związku z nazwą góry Shǎoshì, natomiast Lín (林), czyli „las”, odnosi się do zieleni otaczającej klasztorny kompleks.
Administracyjnie świątynia leży w granicach miasta Dēngfēng, w samym sercu prowincji Hénán. Region ten, ze względu na głębokie znaczenie historyczne i kulturowe, należy do obszarów najczęściej wskazywanych jako jedna z kolebek chińskiej cywilizacji.
Położenie w obrębie masywu Sōng Shān, w pobliżu szczytu Wǔrǔ Fēng (五乳峰), uczyniło Shaolin ważnym centrum duchowym i miejscem o szczególnych walorach przyrodniczych.
Początki klasztoru sięgają Północnej dynastii Wèi (Běi Wèi, 北魏), 386-534 n.e., a najczęściej przyjmowaną datą założenia świątyni jest rok 495 n.e., za panowania cesarza Xiàowén Dì, co potwierdza kronika „Luòyáng Qiélán Jì” (洛陽伽藍記), spisana około 547 roku n.e. przez Yáng Xuànzhī.
Pierwszym opatem Shaolin był indyjski mnich Bátuó (跋陀), w chińskich przekazach znany także jako Fótuó (佛陀), przy czym tego zapisu imienia nie należy mylić z tytułem Buddy Śākyamuniego; według tradycji przybył on do Chin pod koniec V wieku, prawdopodobnie około 490–495 roku n.e., a wokół jego nauczania ukształtowała się pierwotna wspólnota mnichów, która dała początek klasztorowi jako ośrodkowi buddyjskiej nauki i praktyki duchowej.
Późniejsze tradycje wiążą klasztor Shaolin z indyjskim mnichem Bodhidharmą, znanym w Chinach jako Pútí Dámó (菩提達摩), któremu tradycyjnie przypisuje się przekaz medytacji Chán w chińskim buddyzmie.
W późniejszej tradycji z Bodhidharmą łączono również „Yìjīnjīng” (易筋经), czyli „Księgę przemiany ścięgien”, tekst kojarzony z pracą nad ciałem, oddechem i żywotnością. Współczesne badania traktują to przypisanie z dużą ostrożnością, ponieważ znana dziś tradycja tekstu jest znacznie późniejsza niż czasy samego mnicha, lecz sam motyw pozostaje ważny w wyobraźni Shaolin jako obraz jedności medytacji i fizycznego przeobrażenia praktykującego.
Według legendy Bodhidharma, który miał przybyć do Chin około 527 roku n.e., początkowo spotkał się ze sceptycyzmem, między innymi podczas audiencji u cesarza Liáng Wǔdì, panującego w latach 502-549 n.e., który nie zrozumiał istoty jego nauk.
W konsekwencji miał udać się do jaskini niedaleko klasztoru, gdzie przez dziewięć lat praktykował medytację miànbì (面壁), siedząc twarzą zwróconą ku ścianie.
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Shaolin jest cień Bodhidharmy, odciśnięty na ścianie jaskini Dámó Dòng (達摩洞), znajdującej się niedaleko klasztoru Shaolin.
Zgodnie z przekazami ustnymi cień ten symbolizuje duchową determinację Bodhidharmy, choć sama anegdota pozostaje raczej częścią mitycznej narracji świątyni niż ustalonym faktem historycznym.
Nauki przypisywane Bodhidharmie podkreślały kluczowe znaczenie praktyki dhyāna, czyli Chán, rozumianej jako droga prowadząca do Wù (悟), a więc duchowego przebudzenia. Zasady te stworzyły fundament dla rozwoju tradycji, która rozprzestrzeniła się później w Japonii jako Zen.
Zgodnie z przekazem uczeń Bodhidharmy, Huìkě (慧可), chcąc dowieść swojej determinacji w poszukiwaniu nauk Dharmy, miał odciąć sobie lewe przedramię i ofiarować je mistrzowi jako wyraz całkowitego oddania. Ten dramatyczny czyn przekonał mistrza do przyjęcia go na ucznia. Huìkě został później uznany za drugiego patriarchę buddyzmu Chán i to dzięki niemu przekaz Dharmy, zapoczątkowany przez Bodhidharmę, przetrwał do naszych czasów.
Jednym z ważnych źródeł do wczesnej historii buddyzmu w regionie jest „Kontynuacja biografii wybitnych mnichów”, czyli „Xù Gāosēng Zhuàn” (續高僧傳), spisana przez Dàoxuāna w 645 roku n.e., ze szczególnym uwzględnieniem okolic Luòyáng.
Tradycyjnie uważa się, że w VI wieku, podczas panowania Północnej dynastii Wèi, Bodhidharma miał przybyć do Chin z Indii, według części przekazów drogą morską przez południowe Chiny, skąd udał się następnie na północ, ku Luòyáng.
Data ta pozostaje przedmiotem dyskusji wśród historyków, którzy proponują różne możliwe przedziały czasowe, zwłaszcza lata 516-527 n.e. Bodhidharma, w części przekazów znany w Indiach jako Bodhitara, według tradycji buddyjskiej był 28. patriarchą buddyzmu indyjskiego w linii przekazu sięgającej samego Buddy Śakjamuniego.
W burzliwym okresie prześladowań religijnych, w latach 574–580 n.e., za rządów cesarza Wǔ z Północnej dynastii Zhōu, znanego jako Běi Zhōu Wǔdì, Huìkě został zmuszony do opuszczenia świątyni, a wydarzenie to wpisywało się w szerszą kampanię wymierzoną w buddyzm, postrzegany jako zagrożenie polityczne i społeczne. Jej polityczny wymiar wzmacniał fakt, że instytucje religijne posiadały znaczne bogactwa, korzystały z przywilejów podatkowych i wywierały istotny wpływ polityczny oraz społeczny; prześladowania te wpisywały się w szerszą politykę cesarza Wǔ, który dążył do centralizacji władzy oraz ograniczenia wpływów buddyjskich i taoistycznych instytucji religijnych, a okres ten bywa określany w historiografii jako Jiàndé Huǐ Fó (建德毁佛).
Zgodnie z tradycją Huìkě opuścił klasztor i przez pewien czas żył w ukryciu. W 580 roku, za panowania cesarza Jìngdì, świątynia została odnowiona i tymczasowo otrzymała nową nazwę: Zhìhù Sì (陟岵寺).
Nazwa Shaolin została przywrócona w późniejszym okresie, a świątynia mimo tych wstrząsów zachowała renomę ośrodka buddyjskiej mądrości i praktyki klasztornej, z czasem coraz silniej wiązanego również z kształtowaniem systemów bojowych opartych na filozofii monastycznej.
W przekazie Shaolin szczególne miejsce zajmuje styl Pięciu Zwierząt Shaolin, znany jako Wǔ Xíng Quán (五形拳), uznawany w tradycji klasztornej za jedno z ważnych źródeł późniejszych szkół walki w Chinach.
Należy jednak pamiętać, że związki genealogiczne między Shaolin a Tàijíquán (太极拳) pozostają przedmiotem dyskusji. W odróżnieniu od wewnętrznego ukierunkowania Tàijíquán, kojarzonego z tradycją wewnętrzną oraz późniejszymi interpretacjami taoistycznymi, nurt rozwijany w Shaolin koncentrował się przede wszystkim na dynamicznych, zewnętrznych technikach, częściowo inspirowanych obserwacją zwierząt.
Według tradycji praktyki bojowe w Shaolin zostały dodatkowo wzbogacone wpływami dawnych indyjskich tradycji pracy z ciałem, które łączyły kondycję fizyczną, ochronę zdrowia i praktyki medytacyjne.
Ta synteza stała się podstawą ukształtowania Shàolín Quánfǎ (少林拳法), systemu harmonizującego rygorystyczny trening fizyczny z dążeniem do duchowego przebudzenia.
Do czasów dynastii Táng, 618-907 n.e., praktyki te stopniowo przekształciły się w formy, które tradycja Shaolin określa jako sztuki walki Chán, znane po chińsku jako Chánzōng Wǔshù (禅宗武术), łączące dyscyplinę fizyczną, umysłową i duchową w spójny system praktyki.
Wpływ klasztoru Shaolin wzrósł znacząco we wczesnym okresie dynastii Táng, w dużej mierze za sprawą wydarzeń związanych ze słynną bitwą pod Hǔláo, znaną po chińsku jako Hǔláoguān Zhī Zhàn (虎牢關之戰).
Bitwa pod Hǔláo, znana także jako starcie w rejonie rzeki Sìshuǐ, stanowiła kluczowy epizod kampanii w 621 roku n.e., podczas której armia Táng pod dowództwem Lǐ Shìmín zmierzyła się ze znacznie liczniejszymi siłami Xià (夏), dowodzonymi przez Dòu Jiàndé.
Według części źródeł Lǐ Shìmín, dysponując początkowo około 3500 żołnierzy, zajął strategicznie ważną przełęcz Hǔláo; nawet po wzmocnieniu przez lokalny garnizon jego siły prawdopodobnie nie przekraczały 10 000 ludzi, podczas gdy armia Xià mogła liczyć od 100 000 do 120 000 żołnierzy. Liczby te należy traktować ostrożnie, ponieważ średniowieczne kroniki chińskie często posługiwały się zawyżonymi szacunkami liczebności armii.
Kluczowym momentem bitwy było śmiałe posunięcie Lǐ Shìmín, który wraz z elitarnym oddziałem kawalerii przebił się przez linie wroga i dotarł do wschodniego urwiska, gdzie zatknął sztandary Táng.
Manewr ten, w połączeniu z uderzeniem oskrzydlającym kawalerii Táng, doprowadził do całkowitego załamania się armii Xià. Bitwa ta była częścią szerszej kampanii przeciwko Wáng Shìchōng, władcy państwa Zhèng, kontrolującemu Luòyáng, któremu Dòu Jiàndé wyruszył na odsiecz na czele sił Xià.
W tym krytycznym kontekście mnisi-wojownicy klasztoru Shaolin wsparli stronę Lǐ Shìmín w działaniach przeciwko siłom Wáng Shìchōng, a późniejsza tradycja rozwinęła ten epizod w opowieść o ocaleniu przyszłego cesarza. Według przekazów klasztornych szczególną rolę miało odegrać trzynastu mnichów, wśród których wymienia się Tánzōng (曇宗).
Ten epizod zapoczątkował militarną reputację klasztoru Shaolin i przyczynił się do cesarskiego uznania zasług klasztoru. Doceniając ich wkład, Lǐ Shìmín, późniejszy cesarz Táng Tàizōng, jeden z najważniejszych władców w historii Chin, obdarował klasztor ziemiami i tytułami, a według późniejszej tradycji także zaszczytnym mianem Zhìzūn Shèng Diàn (至尊聖殿), co oznacza „Najwyższą Świątynię”, choć autentyczność tego tytułu nie jest potwierdzona w głównych źródłach historycznych.
W późniejszych stuleciach, zwłaszcza w epoce Míng, tradycje bojowe Shaolin zyskały dodatkowy rozgłos dzięki udziałowi mnichów w kampaniach przeciwko piratom morskim Wǒkòu, którzy nękali południowo-wschodnie wybrzeża Chin.
Późniejsza historia klasztoru była naznaczona głębokimi wstrząsami, które odzwierciedlały niestabilność polityczną Chin u schyłku epoki cesarskiej i w pierwszych dekadach republiki.
W czasach późnej dynastii Qīng oraz w pierwszych dekadach Republiki Chińskiej świątynia Shaolin funkcjonowała w realiach głębokiego kryzysu państwa, lokalnych konfliktów i przemocy zbrojnej, których szerszym tłem były między innymi wydarzenia takie jak Powstanie Bokserów z lat 1899-1901, o charakterze antycudzoziemskim i antyimperialistycznym.
Kolejnym dramatycznym ciosem był niszczycielski pożar z 1928 roku, już po upadku cesarstwa, wywołany przez watażkę Shí Yǒusān w wyniku konfliktów politycznych.
Rewolucja kulturalna, trwająca w latach 1966–1976 i zainicjowana przez Mao Zedonga, była masową kampanią polityczną, wymierzoną między innymi w tradycyjne elementy kultury chińskiej oraz w osoby uznane za wrogie nowej ideologii; w jej wyniku klasztor doznał poważnych strat w zabytkowych artefaktach oraz w swojej strukturze wspólnotowej, a mnisi zostali poddani prześladowaniom i zmuszeni do porzucenia życia monastycznego.
Pomimo strat i politycznych wstrząsów Shaolin zachował szczególne miejsce w chińskiej wyobraźni religijnej i kulturowej, funkcjonując zarazem jako ważne centrum duchowe oraz jeden z najpowszechniej znanych symboli chińskich sztuk walki.
Po 1982 roku, wraz z nową polityką ochrony dziedzictwa kulturowego w Chinach, rozpoczął się proces odbudowy i rewitalizacji kompleksu.
Świadectwem tej ciągłości jest również sam zespół klasztorny, rozbudowywany i odnawiany przez stulecia, który obejmuje między innymi Salę Tysiąca Buddów (Qiānfó Diàn, 千佛殿), Pawilon Sutr (Cángjīng Gé, 藏经阁), w którym przechowywano dawne manuskrypty, oraz słynny Las Pagód, nazywany Tǎlín (塔林), gdzie znajdują się grobowce wybitnych mnichów.
Te zabytki architektury, mimo zniszczeń na przestrzeni wieków, nadal przypominają o duchowym i kulturowym znaczeniu Shaolin.
W 2010 roku UNESCO wpisało kompleks na listę światowego dziedzictwa wraz z innymi zabytkami Dēngfēng.
Dziś klasztor jest miejscem kultu religijnego i ważnym ośrodkiem tradycji bojowej, a zarazem istotnym punktem turystycznym i kulturalnym, przyciągającym co roku miliony odwiedzających z całego świata.
Współczesny klasztor Shaolin łączy tradycję z nowoczesnością, prowadząc szkolenia mnichów-wojowników i organizując międzynarodowe pokazy technik walki klasztornej. Dzięki temu Shaolin pozostaje żywym miejscem praktyki religijnej i jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla globalnej kultury sztuk walki.TRZY SKARBY KLASZTORU
W odróżnieniu od klasycznego buddyjskiego pojęcia „Trzech Skarbów”, czyli Buddy, Dharmy i Sanghi, w tradycji klasztoru Shaolin, zwłaszcza w jej współczesnym ujęciu, mianem trzech skarbów określa się Chán (禅), Wǔ (武) i Yī (医), które razem tworzą spójną drogę pracy nad ciałem, umysłem i duchem.
W tradycji Shaolin każdy z tych elementów pełni odrębną funkcję, lecz wszystkie trzy dopiero razem ukazują pełny obraz praktyki klasztornej. Można je zobaczyć w prostym rytmie dnia: poranna cisza medytacji należy do Chán, wysiłek sali treningowej do Wǔ, a troska o regenerację ciała po ćwiczeniach do Yī.
Chán (禅): Skarb duchowy
Chán, jeden z fundamentów tradycji Shaolin, wywodzi swoją nazwę z sanskryckiego terminu dhyāna, oznaczającego „medytację”, a w przekazie klasztornym łączony jest z naukami Bodhidharmy, znanego w Chinach jako Pútí Dámó (菩提達摩), któremu późniejsza tradycja przypisuje przybycie do Chin w pierwszej połowie VI wieku.
Jednym z najważniejszych etapów rozwoju Chán był okres dynastii Táng, kiedy szkoła ta uformowała się jako rozpoznawalna tradycja przekazu, praktyki i refleksji nad naturą umysłu; z tym procesem wiąże się postać Szóstego Patriarchy Huìnéng oraz „Sutra Szóstego Patriarchy”, znana jako „Liùzǔ Tánjīng” (六祖坛经), która zajmuje ważne miejsce w pamięci chińskiego Chán.
Chán akcentuje bezpośrednie poznanie natury umysłu poprzez osobiste doświadczenie, zamiast opierania się wyłącznie na studiach doktrynalnych, skupiając się na samoświadomości i pielęgnowaniu wewnętrznej jasności, co prowadzi praktykujących ku pogłębionej uważności, wewnętrznej stabilności i doświadczeniu przebudzenia.
Chán kładzie nacisk na tak zwany „przekaz poza pismami” (Bù lì wénzì, 不立文字), a w klasycznej narracji szkoły południowej szczególne znaczenie przypisuje nagłemu przebudzeniu (Dùnwù, 顿悟), zestawianemu ze stopniową praktyką kojarzoną ze szkołą północną.
Ćwiczenia Chán obejmują zarówno siedzącą medytację (Zuòchán, 坐禅), jak i aktywne badanie natury rzeczywistości, integrując koncentrację umysłową z ruchem fizycznym, technikami oddechowymi oraz formami sztuk walki.
Dzięki temu praktykujący uczy się zachowywać spokój umysłu także w sytuacjach napięcia, łącząc duchową jasność z codziennym działaniem, co pozostaje istotne zarówno w sztukach walki, jak i w życiu codziennym, ponieważ pozwala reagować z większą przytomnością zamiast poddawać się natychmiastowym impulsom.
Współczesne badania nad medytacją sugerują, że długotrwała praktyka może wspierać uwagę, regulację emocji i kontrolę poznawczą, a w niektórych badaniach wiązano ją także ze zmianami w funkcjonowaniu wybranych obszarów mózgu. Odkrycia te mogą korespondować z dawnymi obserwacjami praktyków, lecz nie należy ich traktować jako prostego naukowego potwierdzenia tradycyjnych opisów.
Chán kształtuje wewnętrzną sferę praktykującego, podczas gdy Wǔ rozwija wymiar fizyczny praktyki, tworząc równowagę między duchowością a cielesnością.
Wǔ (武): Skarb walki
Wǔ, drugi skarb tradycji Shaolin, nie jest jedynie metodą walki, lecz zdyscyplinowaną praktyką rozwijania kondycji fizycznej, samoobrony i odporności, obejmującą szeroki zakres ćwiczeń, które kształtują równowagę, zwinność i koordynację.
Historycznie aspekt walki w klasztorze Shaolin był związany zarówno ze strategią wojskową, jak i z potrzebą samoobrony.
Do najważniejszych wczesnych świadectw udziału mnichów Shaolin w działaniach zbrojnych należą przekazy odnoszące się do kampanii Lǐ Shìmín przeciwko Wáng Shìchōng w 621 roku n.e.
Z przekazów epigraficznych wynika, że mnisi wsparli stronę Táng w rejonie posiadłości Bǎigǔ, a późniejsza tradycja połączyła ten epizod z opowieścią o trzynastu mnichach i bitwie pod Hǔláo.
Kiedy po raz pierwszy zobaczyłem chiński film kung-fu w telewizji, pomyślałem, że to, co widzę, przekracza granice ludzkich możliwości.
Z czasem zacząłem szukać źródeł tej sztuki i odkryłem jedno z najważniejszych miejsc jej historii: słynny klasztor Shaolin.
We Włoszech, gdzie się urodziłem i wychowałem, długo szukałem mnichów Shaolin, ale bez powodzenia.
Pierwsze kroki w kung-fu stawiałem w sportowym wǔshù, które w tamtym wydaniu było bliższe formie pokazowej niż tradycyjnej praktyce bojowej. Mimo to kontynuowałem treningi, aż osiągnąłem w tym systemie pierwszy stopień duànwèi.
W tym czasie zgłębiałem życie mnichów Shaolin, studiując dostępne filmy, książki i czasopisma. Dowiedziałem się, że ich codzienność jest wypełniona intensywnym treningiem fizycznym, medytacją oraz praktykami duchowymi.
Po przeprowadzce do Polski założyłem szkołę Tygrysy Shaolin Kung-fu we Wrocławiu i w Poznaniu oraz nawiązałem kontakt z moim obecnym mistrzem Shaolin, Shì Yántí 释延提.
Dzięki niemu świat Shaolin i buddyzmu Chán zaczął powoli otwierać się przede mną. Zgodnie z duchem Chán mój mistrz prawie w ogóle nie nauczał słowami. Jedynymi instrukcjami, które nieustannie powtarzał, były: „Ucz się więcej” i „Trenuj więcej”.
Trenowałem dwie godziny dziennie, lecz szybko czułem, że to za mało. Trzy godziny, cztery godziny, a pragnienie praktyki wciąż rosło. Podobnie było z nauką: nigdy nie było jej za dużo.
Pewnego dnia zrozumiałem sekret Shaolin: nigdy nie przestawaj się uczyć, niezależnie od tego, czy pracujesz z umysłem, duchem, czy ciałem. Przekraczaj własne granice i nie pozwól, by myśl „nie mogę tego zrobić” zatrzymała cię na drodze.
Przez te lata intensywnego treningu, w tym czas spędzony z mnichami z klasztoru, zgromadziłem doświadczenie, które pozwoliło mi stworzyć ten przewodnik po złożonym i głębokim świecie Shaolin.
Książka ta może być pomocna zarówno dla entuzjastów sztuk walki, jak i dla tych, których fascynuje kultura Chin i Wschodu. Jest również przeznaczona dla każdego, kto po prostu chce dowiedzieć się więcej o Shaolin Kung-fu.
Postanowiłem zachować podejście edukacyjne, przystępne także dla tych, którzy po raz pierwszy stykają się ze światem kultury Shaolin, tak odmiennym od wielu znanych systemów sztuk walki.
Chciałem stworzyć przewodnik po świecie kultury Shaolin, w której sztuka walki stanowi tylko jeden z aspektów. Jednocześnie dążyłem do tego, by książka nie była ani uproszczona, ani powierzchowna, o czym czytelnik może przekonać się już od pierwszych stron.
Mam nadzieję, że ta książka uchyli przed tobą głębię kultury Shaolin i stanie się inspiracją na tej ścieżce.
Nigdy nie przestawaj okazywać współczucia wobec wszystkich żywych istot.
Shì Héngzhí 释恒植 Wrocław, 04.2025NOTA OD AUTORA
Transkrypcja Hànyǔ Pīnyīn (汉语拼音) została oficjalnie przyjęta jako międzynarodowy standard zapisu języka chińskiego alfabetem łacińskim, zastępując wcześniejsze systemy romanizacji, takie jak Wade-Giles.
W niniejszej książce pinyin stosowany jest do zapisu chińskich nazw, terminów i imion.
Książka stosuje konwencje p.n.e. (przed naszą erą) i n.e. (naszej ery) dla oznaczania dat historycznych.
Wszystkie chińskie nazwy, terminy i imiona przy pierwszym wystąpieniu w książce są zapisywane w transkrypcji pinyin wraz z odpowiednimi znakami chińskimi uproszczonymi lub tradycyjnymi, w zależności od kontekstu.
Znaki tradycyjne stosowane są przede wszystkim w odniesieniu do postaci historycznych oraz tam, gdzie taka forma jest powszechnie przyjęta.
Chińskie nazwy, terminy, zwroty i znaki w tej książce zostały sprawdzone przez Hǎo Jùnrú (郝俊茹), której serdecznie dziękujemy za staranne i kompetentne sprawdzenie materiału.
Redakcję polskiej wersji wsparli uczniowie mistrza Shì Héngzhí, którym składamy podziękowania za zaangażowanie i pomoc.HISTORIA SHAOLIN
Klasztor Shaolin (Shàolínsì, 少林寺), którego nazwa bywa tłumaczona jako „Świątynia Młodego Lasu”, choć ściślej odsyła do lasu położonego przy górze Shǎoshì (Shǎoshì Shān, 少室山), znajduje się u podnóża jednego ze szczytów rozległego masywu Gór Song (Sōng Shān, 嵩山).
Znak Shǎo (少) oznacza dosłownie „młody” lub „mniejszy”, lecz w tym kontekście należy go rozumieć przede wszystkim w związku z nazwą góry Shǎoshì, natomiast Lín (林), czyli „las”, odnosi się do zieleni otaczającej klasztorny kompleks.
Administracyjnie świątynia leży w granicach miasta Dēngfēng, w samym sercu prowincji Hénán. Region ten, ze względu na głębokie znaczenie historyczne i kulturowe, należy do obszarów najczęściej wskazywanych jako jedna z kolebek chińskiej cywilizacji.
Położenie w obrębie masywu Sōng Shān, w pobliżu szczytu Wǔrǔ Fēng (五乳峰), uczyniło Shaolin ważnym centrum duchowym i miejscem o szczególnych walorach przyrodniczych.
Początki klasztoru sięgają Północnej dynastii Wèi (Běi Wèi, 北魏), 386-534 n.e., a najczęściej przyjmowaną datą założenia świątyni jest rok 495 n.e., za panowania cesarza Xiàowén Dì, co potwierdza kronika „Luòyáng Qiélán Jì” (洛陽伽藍記), spisana około 547 roku n.e. przez Yáng Xuànzhī.
Pierwszym opatem Shaolin był indyjski mnich Bátuó (跋陀), w chińskich przekazach znany także jako Fótuó (佛陀), przy czym tego zapisu imienia nie należy mylić z tytułem Buddy Śākyamuniego; według tradycji przybył on do Chin pod koniec V wieku, prawdopodobnie około 490–495 roku n.e., a wokół jego nauczania ukształtowała się pierwotna wspólnota mnichów, która dała początek klasztorowi jako ośrodkowi buddyjskiej nauki i praktyki duchowej.
Późniejsze tradycje wiążą klasztor Shaolin z indyjskim mnichem Bodhidharmą, znanym w Chinach jako Pútí Dámó (菩提達摩), któremu tradycyjnie przypisuje się przekaz medytacji Chán w chińskim buddyzmie.
W późniejszej tradycji z Bodhidharmą łączono również „Yìjīnjīng” (易筋经), czyli „Księgę przemiany ścięgien”, tekst kojarzony z pracą nad ciałem, oddechem i żywotnością. Współczesne badania traktują to przypisanie z dużą ostrożnością, ponieważ znana dziś tradycja tekstu jest znacznie późniejsza niż czasy samego mnicha, lecz sam motyw pozostaje ważny w wyobraźni Shaolin jako obraz jedności medytacji i fizycznego przeobrażenia praktykującego.
Według legendy Bodhidharma, który miał przybyć do Chin około 527 roku n.e., początkowo spotkał się ze sceptycyzmem, między innymi podczas audiencji u cesarza Liáng Wǔdì, panującego w latach 502-549 n.e., który nie zrozumiał istoty jego nauk.
W konsekwencji miał udać się do jaskini niedaleko klasztoru, gdzie przez dziewięć lat praktykował medytację miànbì (面壁), siedząc twarzą zwróconą ku ścianie.
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Shaolin jest cień Bodhidharmy, odciśnięty na ścianie jaskini Dámó Dòng (達摩洞), znajdującej się niedaleko klasztoru Shaolin.
Zgodnie z przekazami ustnymi cień ten symbolizuje duchową determinację Bodhidharmy, choć sama anegdota pozostaje raczej częścią mitycznej narracji świątyni niż ustalonym faktem historycznym.
Nauki przypisywane Bodhidharmie podkreślały kluczowe znaczenie praktyki dhyāna, czyli Chán, rozumianej jako droga prowadząca do Wù (悟), a więc duchowego przebudzenia. Zasady te stworzyły fundament dla rozwoju tradycji, która rozprzestrzeniła się później w Japonii jako Zen.
Zgodnie z przekazem uczeń Bodhidharmy, Huìkě (慧可), chcąc dowieść swojej determinacji w poszukiwaniu nauk Dharmy, miał odciąć sobie lewe przedramię i ofiarować je mistrzowi jako wyraz całkowitego oddania. Ten dramatyczny czyn przekonał mistrza do przyjęcia go na ucznia. Huìkě został później uznany za drugiego patriarchę buddyzmu Chán i to dzięki niemu przekaz Dharmy, zapoczątkowany przez Bodhidharmę, przetrwał do naszych czasów.
Jednym z ważnych źródeł do wczesnej historii buddyzmu w regionie jest „Kontynuacja biografii wybitnych mnichów”, czyli „Xù Gāosēng Zhuàn” (續高僧傳), spisana przez Dàoxuāna w 645 roku n.e., ze szczególnym uwzględnieniem okolic Luòyáng.
Tradycyjnie uważa się, że w VI wieku, podczas panowania Północnej dynastii Wèi, Bodhidharma miał przybyć do Chin z Indii, według części przekazów drogą morską przez południowe Chiny, skąd udał się następnie na północ, ku Luòyáng.
Data ta pozostaje przedmiotem dyskusji wśród historyków, którzy proponują różne możliwe przedziały czasowe, zwłaszcza lata 516-527 n.e. Bodhidharma, w części przekazów znany w Indiach jako Bodhitara, według tradycji buddyjskiej był 28. patriarchą buddyzmu indyjskiego w linii przekazu sięgającej samego Buddy Śakjamuniego.
W burzliwym okresie prześladowań religijnych, w latach 574–580 n.e., za rządów cesarza Wǔ z Północnej dynastii Zhōu, znanego jako Běi Zhōu Wǔdì, Huìkě został zmuszony do opuszczenia świątyni, a wydarzenie to wpisywało się w szerszą kampanię wymierzoną w buddyzm, postrzegany jako zagrożenie polityczne i społeczne. Jej polityczny wymiar wzmacniał fakt, że instytucje religijne posiadały znaczne bogactwa, korzystały z przywilejów podatkowych i wywierały istotny wpływ polityczny oraz społeczny; prześladowania te wpisywały się w szerszą politykę cesarza Wǔ, który dążył do centralizacji władzy oraz ograniczenia wpływów buddyjskich i taoistycznych instytucji religijnych, a okres ten bywa określany w historiografii jako Jiàndé Huǐ Fó (建德毁佛).
Zgodnie z tradycją Huìkě opuścił klasztor i przez pewien czas żył w ukryciu. W 580 roku, za panowania cesarza Jìngdì, świątynia została odnowiona i tymczasowo otrzymała nową nazwę: Zhìhù Sì (陟岵寺).
Nazwa Shaolin została przywrócona w późniejszym okresie, a świątynia mimo tych wstrząsów zachowała renomę ośrodka buddyjskiej mądrości i praktyki klasztornej, z czasem coraz silniej wiązanego również z kształtowaniem systemów bojowych opartych na filozofii monastycznej.
W przekazie Shaolin szczególne miejsce zajmuje styl Pięciu Zwierząt Shaolin, znany jako Wǔ Xíng Quán (五形拳), uznawany w tradycji klasztornej za jedno z ważnych źródeł późniejszych szkół walki w Chinach.
Należy jednak pamiętać, że związki genealogiczne między Shaolin a Tàijíquán (太极拳) pozostają przedmiotem dyskusji. W odróżnieniu od wewnętrznego ukierunkowania Tàijíquán, kojarzonego z tradycją wewnętrzną oraz późniejszymi interpretacjami taoistycznymi, nurt rozwijany w Shaolin koncentrował się przede wszystkim na dynamicznych, zewnętrznych technikach, częściowo inspirowanych obserwacją zwierząt.
Według tradycji praktyki bojowe w Shaolin zostały dodatkowo wzbogacone wpływami dawnych indyjskich tradycji pracy z ciałem, które łączyły kondycję fizyczną, ochronę zdrowia i praktyki medytacyjne.
Ta synteza stała się podstawą ukształtowania Shàolín Quánfǎ (少林拳法), systemu harmonizującego rygorystyczny trening fizyczny z dążeniem do duchowego przebudzenia.
Do czasów dynastii Táng, 618-907 n.e., praktyki te stopniowo przekształciły się w formy, które tradycja Shaolin określa jako sztuki walki Chán, znane po chińsku jako Chánzōng Wǔshù (禅宗武术), łączące dyscyplinę fizyczną, umysłową i duchową w spójny system praktyki.
Wpływ klasztoru Shaolin wzrósł znacząco we wczesnym okresie dynastii Táng, w dużej mierze za sprawą wydarzeń związanych ze słynną bitwą pod Hǔláo, znaną po chińsku jako Hǔláoguān Zhī Zhàn (虎牢關之戰).
Bitwa pod Hǔláo, znana także jako starcie w rejonie rzeki Sìshuǐ, stanowiła kluczowy epizod kampanii w 621 roku n.e., podczas której armia Táng pod dowództwem Lǐ Shìmín zmierzyła się ze znacznie liczniejszymi siłami Xià (夏), dowodzonymi przez Dòu Jiàndé.
Według części źródeł Lǐ Shìmín, dysponując początkowo około 3500 żołnierzy, zajął strategicznie ważną przełęcz Hǔláo; nawet po wzmocnieniu przez lokalny garnizon jego siły prawdopodobnie nie przekraczały 10 000 ludzi, podczas gdy armia Xià mogła liczyć od 100 000 do 120 000 żołnierzy. Liczby te należy traktować ostrożnie, ponieważ średniowieczne kroniki chińskie często posługiwały się zawyżonymi szacunkami liczebności armii.
Kluczowym momentem bitwy było śmiałe posunięcie Lǐ Shìmín, który wraz z elitarnym oddziałem kawalerii przebił się przez linie wroga i dotarł do wschodniego urwiska, gdzie zatknął sztandary Táng.
Manewr ten, w połączeniu z uderzeniem oskrzydlającym kawalerii Táng, doprowadził do całkowitego załamania się armii Xià. Bitwa ta była częścią szerszej kampanii przeciwko Wáng Shìchōng, władcy państwa Zhèng, kontrolującemu Luòyáng, któremu Dòu Jiàndé wyruszył na odsiecz na czele sił Xià.
W tym krytycznym kontekście mnisi-wojownicy klasztoru Shaolin wsparli stronę Lǐ Shìmín w działaniach przeciwko siłom Wáng Shìchōng, a późniejsza tradycja rozwinęła ten epizod w opowieść o ocaleniu przyszłego cesarza. Według przekazów klasztornych szczególną rolę miało odegrać trzynastu mnichów, wśród których wymienia się Tánzōng (曇宗).
Ten epizod zapoczątkował militarną reputację klasztoru Shaolin i przyczynił się do cesarskiego uznania zasług klasztoru. Doceniając ich wkład, Lǐ Shìmín, późniejszy cesarz Táng Tàizōng, jeden z najważniejszych władców w historii Chin, obdarował klasztor ziemiami i tytułami, a według późniejszej tradycji także zaszczytnym mianem Zhìzūn Shèng Diàn (至尊聖殿), co oznacza „Najwyższą Świątynię”, choć autentyczność tego tytułu nie jest potwierdzona w głównych źródłach historycznych.
W późniejszych stuleciach, zwłaszcza w epoce Míng, tradycje bojowe Shaolin zyskały dodatkowy rozgłos dzięki udziałowi mnichów w kampaniach przeciwko piratom morskim Wǒkòu, którzy nękali południowo-wschodnie wybrzeża Chin.
Późniejsza historia klasztoru była naznaczona głębokimi wstrząsami, które odzwierciedlały niestabilność polityczną Chin u schyłku epoki cesarskiej i w pierwszych dekadach republiki.
W czasach późnej dynastii Qīng oraz w pierwszych dekadach Republiki Chińskiej świątynia Shaolin funkcjonowała w realiach głębokiego kryzysu państwa, lokalnych konfliktów i przemocy zbrojnej, których szerszym tłem były między innymi wydarzenia takie jak Powstanie Bokserów z lat 1899-1901, o charakterze antycudzoziemskim i antyimperialistycznym.
Kolejnym dramatycznym ciosem był niszczycielski pożar z 1928 roku, już po upadku cesarstwa, wywołany przez watażkę Shí Yǒusān w wyniku konfliktów politycznych.
Rewolucja kulturalna, trwająca w latach 1966–1976 i zainicjowana przez Mao Zedonga, była masową kampanią polityczną, wymierzoną między innymi w tradycyjne elementy kultury chińskiej oraz w osoby uznane za wrogie nowej ideologii; w jej wyniku klasztor doznał poważnych strat w zabytkowych artefaktach oraz w swojej strukturze wspólnotowej, a mnisi zostali poddani prześladowaniom i zmuszeni do porzucenia życia monastycznego.
Pomimo strat i politycznych wstrząsów Shaolin zachował szczególne miejsce w chińskiej wyobraźni religijnej i kulturowej, funkcjonując zarazem jako ważne centrum duchowe oraz jeden z najpowszechniej znanych symboli chińskich sztuk walki.
Po 1982 roku, wraz z nową polityką ochrony dziedzictwa kulturowego w Chinach, rozpoczął się proces odbudowy i rewitalizacji kompleksu.
Świadectwem tej ciągłości jest również sam zespół klasztorny, rozbudowywany i odnawiany przez stulecia, który obejmuje między innymi Salę Tysiąca Buddów (Qiānfó Diàn, 千佛殿), Pawilon Sutr (Cángjīng Gé, 藏经阁), w którym przechowywano dawne manuskrypty, oraz słynny Las Pagód, nazywany Tǎlín (塔林), gdzie znajdują się grobowce wybitnych mnichów.
Te zabytki architektury, mimo zniszczeń na przestrzeni wieków, nadal przypominają o duchowym i kulturowym znaczeniu Shaolin.
W 2010 roku UNESCO wpisało kompleks na listę światowego dziedzictwa wraz z innymi zabytkami Dēngfēng.
Dziś klasztor jest miejscem kultu religijnego i ważnym ośrodkiem tradycji bojowej, a zarazem istotnym punktem turystycznym i kulturalnym, przyciągającym co roku miliony odwiedzających z całego świata.
Współczesny klasztor Shaolin łączy tradycję z nowoczesnością, prowadząc szkolenia mnichów-wojowników i organizując międzynarodowe pokazy technik walki klasztornej. Dzięki temu Shaolin pozostaje żywym miejscem praktyki religijnej i jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla globalnej kultury sztuk walki.TRZY SKARBY KLASZTORU
W odróżnieniu od klasycznego buddyjskiego pojęcia „Trzech Skarbów”, czyli Buddy, Dharmy i Sanghi, w tradycji klasztoru Shaolin, zwłaszcza w jej współczesnym ujęciu, mianem trzech skarbów określa się Chán (禅), Wǔ (武) i Yī (医), które razem tworzą spójną drogę pracy nad ciałem, umysłem i duchem.
W tradycji Shaolin każdy z tych elementów pełni odrębną funkcję, lecz wszystkie trzy dopiero razem ukazują pełny obraz praktyki klasztornej. Można je zobaczyć w prostym rytmie dnia: poranna cisza medytacji należy do Chán, wysiłek sali treningowej do Wǔ, a troska o regenerację ciała po ćwiczeniach do Yī.
Chán (禅): Skarb duchowy
Chán, jeden z fundamentów tradycji Shaolin, wywodzi swoją nazwę z sanskryckiego terminu dhyāna, oznaczającego „medytację”, a w przekazie klasztornym łączony jest z naukami Bodhidharmy, znanego w Chinach jako Pútí Dámó (菩提達摩), któremu późniejsza tradycja przypisuje przybycie do Chin w pierwszej połowie VI wieku.
Jednym z najważniejszych etapów rozwoju Chán był okres dynastii Táng, kiedy szkoła ta uformowała się jako rozpoznawalna tradycja przekazu, praktyki i refleksji nad naturą umysłu; z tym procesem wiąże się postać Szóstego Patriarchy Huìnéng oraz „Sutra Szóstego Patriarchy”, znana jako „Liùzǔ Tánjīng” (六祖坛经), która zajmuje ważne miejsce w pamięci chińskiego Chán.
Chán akcentuje bezpośrednie poznanie natury umysłu poprzez osobiste doświadczenie, zamiast opierania się wyłącznie na studiach doktrynalnych, skupiając się na samoświadomości i pielęgnowaniu wewnętrznej jasności, co prowadzi praktykujących ku pogłębionej uważności, wewnętrznej stabilności i doświadczeniu przebudzenia.
Chán kładzie nacisk na tak zwany „przekaz poza pismami” (Bù lì wénzì, 不立文字), a w klasycznej narracji szkoły południowej szczególne znaczenie przypisuje nagłemu przebudzeniu (Dùnwù, 顿悟), zestawianemu ze stopniową praktyką kojarzoną ze szkołą północną.
Ćwiczenia Chán obejmują zarówno siedzącą medytację (Zuòchán, 坐禅), jak i aktywne badanie natury rzeczywistości, integrując koncentrację umysłową z ruchem fizycznym, technikami oddechowymi oraz formami sztuk walki.
Dzięki temu praktykujący uczy się zachowywać spokój umysłu także w sytuacjach napięcia, łącząc duchową jasność z codziennym działaniem, co pozostaje istotne zarówno w sztukach walki, jak i w życiu codziennym, ponieważ pozwala reagować z większą przytomnością zamiast poddawać się natychmiastowym impulsom.
Współczesne badania nad medytacją sugerują, że długotrwała praktyka może wspierać uwagę, regulację emocji i kontrolę poznawczą, a w niektórych badaniach wiązano ją także ze zmianami w funkcjonowaniu wybranych obszarów mózgu. Odkrycia te mogą korespondować z dawnymi obserwacjami praktyków, lecz nie należy ich traktować jako prostego naukowego potwierdzenia tradycyjnych opisów.
Chán kształtuje wewnętrzną sferę praktykującego, podczas gdy Wǔ rozwija wymiar fizyczny praktyki, tworząc równowagę między duchowością a cielesnością.
Wǔ (武): Skarb walki
Wǔ, drugi skarb tradycji Shaolin, nie jest jedynie metodą walki, lecz zdyscyplinowaną praktyką rozwijania kondycji fizycznej, samoobrony i odporności, obejmującą szeroki zakres ćwiczeń, które kształtują równowagę, zwinność i koordynację.
Historycznie aspekt walki w klasztorze Shaolin był związany zarówno ze strategią wojskową, jak i z potrzebą samoobrony.
Do najważniejszych wczesnych świadectw udziału mnichów Shaolin w działaniach zbrojnych należą przekazy odnoszące się do kampanii Lǐ Shìmín przeciwko Wáng Shìchōng w 621 roku n.e.
Z przekazów epigraficznych wynika, że mnisi wsparli stronę Táng w rejonie posiadłości Bǎigǔ, a późniejsza tradycja połączyła ten epizod z opowieścią o trzynastu mnichach i bitwie pod Hǔláo.
więcej..
