MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
Polski ŻYD – anatomia nazwy - ebook
Polski ŻYD – anatomia nazwy - ebook
Polski ŻYD – anatomia nazwy - to odważna publikacja, która podejmuje jeden z najbardziej kontrowersyjnych, a zarazem przemilczanych problemów polskiej kultury i języka. Autor bada pochodzenie i znaczenie nazwy ‘Żyd’. Prowadzi czytelnika przez historię tego słowa, analizując jego ewolucję od starożytności, aż po współczesność. Wskazuje źródła niebezpiecznych anachronizmów, które zakrzywiają rzeczywistość. Odkrywa pierwsze ślady polskiej nazwy ze średniowiecznych rękopisów i nowożytnych przekładów biblijnych. Obrazuje jej współczesne zabarwienie w kulturze, nauce i debacie publicznej. Rekonstruuje rys historycznych Judejczyków i dowodzi istoty zamiany ich dumnej nazwy na przydomek lub przezwisko ‘Żyd’. Stawia pytania o to, gdzie przebiega granica między tradycją, a przekłamaniem. Cenne opracowanie dla czytelników poszukujących intelektualnej dyskusji o mechanizmach wykluczenia, nawet tego nieświadomego, ukrytego w kodach kulturowych.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Historia |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 9788397584020 |
| Rozmiar pliku: | 6,2 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
Niniejszy ebook stanowi integralny fragment tryptyku tematycznego (Juszczak, Artur R. 2026. Żyd w kręgach absurdu. Tryptyk historyczno-etymologiczny), składającego się z trzech komplementarnych części tworzących spójną całość merytoryczną i metodologiczną.
Publikowany tekst został wyodrębniony decyzją autora w celu samodzielnej prezentacji wybranego zagadnienia badawczego. Autor niniejszej publikacji posiada pełnię autorskich praw osobistych i majątkowych zarówno do całego opracowania, jak i do wszystkich jego części składowych.
Wydanie fragmentu w formie autonomicznej publikacji elektronicznej ma charakter w pełni autoryzowany i pozostaje zgodne z obowiązującymi normami prawa autorskiego oraz standardami etyki akademickiej. Publikacja nie stanowi przedruku nieuprawnionego, autoplagiatu w znaczeniu naruszenia cudzych praw ani reprodukcji wymagającej odrębnych licencji wydawniczych.1.
‘ŻYD’ U ZARANIA POLSZCZYZNY
Piśmienniczy język polski (staropolski) wprowadzony został do użytku stosunkowo późno. Wynika to z faktu dominacji języka łacińskiego, trwającej do schyłku średniowiecza. Najstarszym znanym utworem prozatorskim w języku staropolskim są Kazania świętokrzyskie. Ten wspaniały zabytek został przypadkowo odnaleziony w 1890 r. przez Aleksandra Brücknera. Niezwykła wnikliwość naukowa tego wybitnego polskiego slawisty pozwoliła na cudowne odkrycie. Pergamin, na którym spisano Kazania świętokrzyskie, został niegdyś pocięty na wąskie paski i wykorzystany do wzmocnienia oprawy kodeksu zawierającego Dzieje Apostolskie i Apokalipsę. Najstarszy obok Bogurodzicy zabytek polskiego piśmiennictwa stał się zatem jedynie warstwą wzmacniającą okładkę innego dzieła. Szczęśliwie udało się przywrócić część treści. W całości zachowało się Kazanie na dzień św. Katarzyny, a pozostałe dostępne są jedynie fragmentarycznie (Winiarska-Górska 2020, passim).
To właśnie w tym rękopisie napotykamy pierwsze w polszczyźnie pisanej świadectwo istnienia słowa ‘Żyd’ już we wczesnej, staropolskiej postaci. Dokładnie rzecz biorąc, jest ono jedynie rdzeniem pewnych wyrazów, ale na ich podstawie możemy nabrać przekonania co do pierwotnych form etnonimu. W treści fragmentarycznie zachowanego Kazania na dzień św. Michała, kiedy mowa jest o królu Ezechielu, padają znamienne słowa: króla „zidouſkego” (Brückner 1891, 12; Łoś, Semkowicz 1934, 83). Podobnie we fragmentach Kazania na dzień św. Trzech Króli, w motywie dotyczącym narodzin Jezusa, zapisano frazy: król „zidowſky” i król „luda zidowſkego”. Bez wątpienia rdzeniem tych wyrazów jest etnonim ‘Zid’. Nie znamy jego wymowy, ale najpewniej była fonetycznie zbliżona do czeskiego wzorca. Tak to przynajmniej transliterował z oryginalnego tekstu Brückner (Brückner 1891, 17; Łoś, Semkowicz 1934, 83). Problem z deskrypcją wynika z braku zapisu znaków diaktrycznych. Język pisany dopiero się kształtował i nie mamy szansy na rekonstrukcję fonetycznego brzmienia tego słowa. Wszystko dlatego, że ten utwór to wzór grafii niezłożonej, w której nieoznaczona jest miękkość głosek. Za wcześnie jeszcze było na regularną pisownię dwuznaków; te w postaci m.in. „sz” pojawią się dopiero w następnym zabytku literatury. Dodatkowe niepewności mają źródło w braku piśmienniczego reżimu. Skrybowie nierzadko swobodnie stosowali różne zasady pisowni na poziomie jednego utworu (Winiarska-Górska 2020, passim).
Ilustracja 1. Forma zapisu wyrazu ‘zidouski’ – Kazania świętokrzyskie
Ilustracja 2. Forma zapisu frazy „wszidowstwe” – Psałterz floriański, Psalm 75
Ilustracja 3. Forma zapisu frazy „które po żydowsku zowią Bereszit” – Biblia Leopolity, 1 Mojż
Ilustracja 4. Forma zapisu frazy „w Jeruzalem i w ziemi zydowskiej zydowie” – Biblia brzeska, 2 Mch 1,1
Ilustracja 5. Forma zapisu imienia Jehuda – Biblia nieświeska, Rdz 38,1
Ilustracja 6. Forma zapisu etnonimu Judowin – Biblia nieświeska, Est 2,5
Ilustracja 7. Forma zapisu etnonimu Judowin – Biblia nieświeska, Est 3,4
