Postępowanie cywilne. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy online - ebook

Polecamy w tej serii:

Postępowanie administracyjne, wyd. 1

Postępowanie karne, wyd. 7

Prawo administracyjne materialne, wyd. 4

Prawo cywilne – Część ogólna, wyd. 10

Prawo handlowe i gospodarcze, wyd. 7

Prawo karne, wyd. 6

Prawo konstytucyjne, wyd. 2

Prawo Pracy, wyd. 6

Prawo rzeczowe, wyd. 10

Prawo rzymskie, wyd. 2

Spadki i prawo rodzinne, wyd. 6

Zobowiązania, wyd. 6

Polecamy też bezpłatne czasopismo „Edukacja Prawnicza”.
Szukaj go na swojej uczelni oraz w księgarniach prawniczych C.H.Beck.WYKAZ SKRÓTÓW

1. Akty normatywne

EgzAdmU
ustawa z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.)

KC
Kodeks cywilny

KK
Kodeks karny

_KomSEgzU_
_ustawa z 22.3.2018 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 2018 r. poz. 771 ze zm.)_

KP
Kodeks pracy

KPC
Kodeks postępowania cywilnego

KPK
Kodeks postępowania karnego

KRO
Kodeks rodzinny i opiekuńczy

KRSU
ustawa z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 869 ze zm.)

KSCU
ustawa z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1228 ze zm.)

KSH
Kodeks spółek handlowych

KWU
ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 341)

NadmOpTransHandlU
ustawa z 8.3.2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1790)

_NielU_
_ustawa z 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 969 ze zm.)_

OKiKU
ustawa z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1714 ze zm.)

OrdPU
ustawa z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.)

PrAdw
ustawa z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz 1564 ze zm.)

PrAut
ustawa z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 24 ze zm.)

PrBank
ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.)

PrNot
ustawa z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1001 ze zm.)

ProkGenRPU
ustawa z 15.12.2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1192)

PrPoczt
ustawa z 23.11.2012 r. – Prawo pocztowe (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 366 ze zm.)

PrPrzed
ustawa z 6.3.2018 r. – Prawo przedsiębiorców (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1480 ze zm.)

PrSpółdz
ustawa z 16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 593 ze zm.)

PrStow
ustawa z 7.4.1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 2261)

PrUpad
ustawa z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 614 ze zm.)

PrUSP
ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 334 ze zm.)

PWKC
ustawa z 23.4.1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.)

RadPrU
ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 499)

RegSądR
rozporządzenie z 18.6.2019 r. Ministra Sprawiedliwości – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz 2514 ze zm.)

RPOU
ustawa z 15.7.1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1264 ze zm.)

RzeczPatentU
ustawa z 11.4.2001 r. o rzecznikach patentowych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 749)

SpółdzMieszkU
ustawa z 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 558 ze zm.)

ZmKPC2019
ustawa z 4.7.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1469 ze zm.)

ZNKU
ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1233 ze zm.)

2. Czasopisma

Biul. SN
Biuletyn Sądu Najwyższego

KPP
Kwartalnik Prawa Prywatnego

MoP
Monitor Prawniczy

NP
Nowe Prawo

OSAB
Orzecznictwo Sądów Apelacji Białostockiej

OSN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego

OSNCP
Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Pracy

OSP
Orzecznictwo Sądów Polskich

OSPiKA
Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych

OTK-A
Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Seria A

Pal.
Palestra

PiP
Państwo i Prawo

PN
Przegląd Notarialny

Pr. Sp.
Prawo Spółek

Prok. i Pr.
Prokuratura i Prawo

PS
Przegląd Sądowy

Rej.
Rejent

RPEiS
Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Rzeczp.
Rzeczpospolita

SC
Studia Cywilistyczne

Wok.
Wokanda

ZNUJ
Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego

3. Inne skróty

art.
artykuł

CEIDG
Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej

cyt.
cytowana (-y, -e)

EPU
elektroniczne postępowanie upominawcze

ETPCz
Europejski Trybunał Praw Człowieka

franc.
francuski

KRS
Krajowy Rejestr Sądowy

MS
Minister Sprawiedliwości

m.in.
między innymi

m.st.
miasto stołeczne

n.
następna (-y, -e)

NFZ
Narodowy Fundusz Zdrowia

niepubl.
niepublikowana (-y, -e)

np.
na przykład

Nr
numer

orz.
orzeczenie

PGRP
Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej

post.
postanowienie

poz.
pozycja

pr. zbior.
praca zbiorowa

pyt.
pytanie

r.
rok

rozp.
rozporządzenie

RPD
Rzecznik Praw Dziecka

RPO
Rzecznik Praw Obywatelskich

rozdz.
rozdział

s.
strona

tabl.
tablica

tekst jedn.
tekst jednolity

tj.
to jest

TK
Trybunał Konstytucyjny

tzn.
to znaczy

tzw.
tak zwany (-a, -e)

uchw.
uchwała

UOKiK
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

ust.
ustęp

uzas.
uzasadnienie

w zw.
w związku

wyr.
wyrok

z.
zeszyt

ze zm.
ze zmianami

zd.
zdanie

zob.
zobaczCZĘŚĆ A. PYTANIA EGZAMINACYJNE

Rozdział I. Zagadnienia ogólne

Pytanie 1. Jakie kategorie spraw podlegają rozpoznaniu w postępowaniu cywilnym zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego?

Na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego rozpoznawane są SPRAWY CYWILNE.

Artykuł 1 KPC wyodrębnia w tym zakresie dwie grupy spraw cywilnych:

1. sprawy cywilne W ZNACZENIU MATERIALNYM, tj. sprawy z zakresu prawa cywilnego, ale także prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy;
2. sprawy cywilne W ZNACZENIU FORMALNYM, tj. sprawy o charakterze innym niż cywilny, które jednak na mocy decyzji ustawodawcy rozpoznawane są przez sądy w postępowaniu cywilnym, a wynika to bezpośrednio z KPC (np. w odniesieniu do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz spraw regulacyjnych) lub z regulacji odrębnych.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 29.9.2020 r. (III PZP 3/20, Legalis) wskazuje, w jaki sposób dokonuje się ocena charakteru danej sprawy:

„I. Dla oceny charakteru prawnego danej sprawy jako «sprawy cywilnej» w rozumieniu art. 1 KPC, a zatem i dopuszczalności drogi sądowej przed sądem powszechnym istotny jest przede wszystkim podniesiony przez stronę powodową przedmiot procesu – przedstawione roszczenie oraz wskazany przez stronę, podlegający następnie kwalifikacyjnej ocenie sądu, stan faktyczny. Konkretyzują one stosunek pracy, który – według powoda – zachodzi pomiędzy nim a pozwanym, kształtując w każdym wypadku charakter sprawy i decyduje, czy jest ona sprawą cywilną, czy nie jest sprawą cywilną, w szczególności czy jest sprawą administracyjnoprawną (publicznoprawną). Nie ma więc tu decydującego znaczenia obiektywne istnienie albo nieistnienie roszczenia podlegającego ochronie przed sądem powszechnym, lecz przesądzające jest zgłoszone przez powoda twierdzenie o istnieniu stosunku prawnego objętego pojęciem «sprawa cywilna» w rozumieniu art. 1 KPC, w tym przypadku stosunku pracy i wynikającego z niego prawa do wynagrodzenia za pracę. We wstępnej, wyróżnionej wcześniej, fazie rozpatrywania sprawy sąd nie bada rzeczywistego istnienia prawa podmiotowego, którego ustalenia powód się domaga, gdyż na tym etapie sąd rozpatruje jedynie roszczenie procesowe, a więc hipotetyczne roszczenie materialnoprawne określone przez powoda. Jeżeli roszczenie to dotyczy stosunków cywilnoprawnych, _sensu largo_ (art. 1 KPC) i sformułowane zostało w oparciu o przepisy prawa cywilnego, należy przyjąć, że jest to sprawa cywilnoprawna (art. 1 KPC), a droga postępowania przed sądem powszechnym jest dopuszczalna (art. 2 KPC).

II. Sprawa o roszczenie o ustalenie istnienia stosunku pracy skazanego skierowanego do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności jest sprawą cywilną (art. 1 w związku z art. 189 KPC)”.

Pytanie 2. Jakie sądy zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego powołane są do rozpoznawania spraw cywilnych?

Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są:

1. SĄDY POWSZECHNE, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych oraz
2. SĄD NAJWYŻSZY.

Poza sądami powszechnymi i Sądem Najwyższym zgodnie z art. 175 Konstytucji RP wymiar sprawiedliwości sprawują także sądy administracyjne i sądy wojskowe, jednakże nie są one powołane do załatwiania spraw cywilnych, stąd wskazanie zawarte w art. 2 § 1 KPC na „sądy szczególne” jest bezprzedmiotowe.

Pytanie 3. Jakiego rodzaju zachowania stron lub uczestników postępowania mogą być uznane za nadużycie prawa procesowego?

O nadużyciu prawa procesowego możemy mówić, kiedy strona lub uczestnik postępowania KORZYSTA Z UPRAWNIENIA PRZEWIDZIANEGO W PRZEPISACH POSTĘPOWANIA, jednakże czyni z niego użytek niezgodny z celem, dla którego je ustanowiono.

Przykłady nadużycia prawa procesowego:

1. „W sytuacji gdy pozwany powołując się na niestawiennictwo na rozprawie z uwagi na chorobę, nie przedłożył zwolnienia od lekarza sądowego ani przed, ani po terminach wyznaczonej rozprawy, to takie zachowanie nosi znamiona nadużycia prawa, które traktować należy w kategoriach art. 41,\ indeks\ 1 KPC” (wyr. SA w Krakowie z 8.6.2022 r., I ACa 231/21, Legalis);
2. „Jeżeli strona na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego nie podniosła istotnych dla sprawy dowodów, podnoszenie ich na etapie postępowania apelacyjnego uznać należy za spóźnione (art. 381 KPC), a nadto dokonane w warunkach opisanych w art. 41,\ indeks\ 1 KPC” (wyr. SA w Krakowie z 18.2.2021 r., I AGa 85/20, Legalis);
3. „Na dobre obyczaje bez wątpienia składa się m.in. uznawana przez doktrynę prawa za obowiązującą zasada _venire contra factum proprium nemini licet_ . Naruszenie tej zasady stanowi zaś nadużycie przez stronę praw procesowych” (wyr. SO w Szczecinie z 27.4.2017 r., VIII GC 72/16, Legalis).

Pytanie 4. Na czym polega zasada szybkości postępowania wyrażona w art. 6 KPC?

Zgodnie z art. 6 KPC sąd powinien przeciwdziałać przewlekaniu postępowania i dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie nastąpiło NA PIERWSZYM POSIEDZENIU, jeżeli jest to możliwe bez szkody dla wyjaśnienia sprawy (ZASADA SZYBKOŚCI), natomiast strony i uczestnicy postępowania obowiązani są przytaczać wszystkie fakty i dowody bez zwłoki, aby postępowanie mogło być przeprowadzone sprawnie i szybko (TZW. CIĘŻAR WSPIERANIA POSTĘPOWANIA).

Ocena rozsądnej długości postępowania zależy od wielu okoliczności, w tym m.in. złożoności sprawy, działań podejmowanych przez strony postępowania, zachowań sądu lub właściwych organów biorących udział w sprawie.

Postulat szybkości postępowania został wyrażony m.in. w:

1. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP: każdy ma prawo do rozpoznania jego sprawy przez sąd bez nieuzasadnionej zwłoki;
2. art. 47 Karty Praw Podstawowych: każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy;
3. art. 6 § 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka: każdy ma prawo do rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie; czy
4. art. 7 Europejskiej Konwencji o wykonaniu praw dzieci, sporządzonej w Strasburgu 25.1.1996 r.: prowadząc postępowanie dotyczące dziecka, organ sądowy ma obowiązek szybkiego działania w celu uniknięcia nieuzasadnionej zwłoki, a także niezbędne jest istnienie przepisów zapewniających bezzwłoczne wykonanie orzeczeń; w przypadkach pilnych organ sądowy powinien mieć, jeżeli zachodzi taka potrzeba, prawo zarządzenia natychmiastowego wykonania orzeczeń.

Pytanie 5. Na czym polega zasada jawności postępowania cywilnego?

Zasada jawności jest powszechnie uznawana za naczelną zasadę organizacji wymiaru sprawiedliwości.

Wyróżniamy:

1. JAWNOŚĆ ZEWNĘTRZNĄ (PUBLICZNOŚĆ POSTĘPOWANIA): posiedzenia sądowe są, co do zasady, jawne dla opinii publicznej, w tym osób trzecich i mediów, a także zagwarantowana jest możliwość wysłuchania wyroku wydanego w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej; wyłączenie jawności rozpatrzenia sprawy może nastąpić tylko ze względu na enumeratywnie wskazane okoliczności, do których zalicza się moralność, bezpieczeństwo państwa, porządek publiczny, wzgląd na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny (art. 45 ust. 2 zd. 1 Konstytucji RP);
2. JAWNOŚĆ WEWNĘTRZNĄ: realizowana jest przez sąd wobec stron i uczestników postępowania cywilnego, którzy mają w szczególności prawo do bycia informowanym o przebiegu postępowania, do dostępu do akt sądowych, otrzymywania odpisów, kopii lub wyciągów z tych akt, przedstawienia swojego stanowiska, zapoznania się ze stanowiskiem strony przeciwnej, uczestniczenia w określonych czynnościach procesowych sądu.

Pytanie 6. Czy strona lub uczestnik postępowania może samodzielnie nagrywać (obraz i dźwięk) przebieg posiedzenia lub innych czynności sądowych?

Strona lub uczestnik postępowania mogą utrwalać przebieg posiedzeń i innych czynności sądowych, przy których są OBECNI, JEDYNIE ZA POMOCĄ URZĄDZENIA REJESTRUJĄCEGO DŹWIĘK i nie wymaga to zezwolenia sądu, a jedynie uprzedzenia sądu o zamiarze takiej rejestracji dźwięku. Jednak w sytuacji, kiedy posiedzenie lub jego część odbywa się PRZY DRZWIACH ZAMKNIĘTYCH lub sprzeciwia się temu WZGLĄD NA PRAWIDŁOWOŚĆ POSTĘPOWANIA, sąd zakazuje stronie lub uczestnikowi postępowania utrwalenia przebiegu posiedzenia lub innej czynności sądowej za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk.

Pytanie 7. Do jakiego etapu postępowania cywilnego sąd może nakłaniać strony do mediacji?

Sąd nie ma bezwzględnego obowiązku przeprowadzania postępowania ugodowego pomiędzy stronami, a tylko taką powinność w pewnych sytuacjach. Zgodnie z art. 10 KPC w sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd powinien dążyć W KAŻDYM STANIE POSTĘPOWANIA do ich ugodowego załatwienia, nakłaniając strony do mediacji, oczywiście uwzględniając inne zasady postępowania, w tym postulat szybkości postępowania. I tak przykładowo wskazano w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka:

„Na podstawie art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284) Trybunał stwierdza, że rozsądna długość trwania postępowania musi być oceniona w świetle szczególnych okoliczności sprawy i z uwzględnieniem kryteriów ustalonych w orzecznictwie Trybunału, w szczególności stopnia zawiłości sprawy, postępowania skarżącego i właściwych władz oraz wagi postępowania dla skarżącego. Trybunał zaznacza, że O ILE NALEŻY ZACHĘCAĆ STRONY DO ZAWARCIA UGODY, O TYLE PRZEDŁUŻANIE ZABIEGÓW ZMIERZAJĄCYCH DO TEGO NIE SŁUŻY DOBREMU PRZEBIEGOWI PROCESU. Jeżeli działania sądu nie przynoszą rezultatu, sądy zobligowane są do rozstrzygnięcia sporu z jak najmniejszym opóźnieniem. Trybunał nie może przyjąć argumentu, że wysiłki zmierzające do ugodowego zakończenia sprawy usprawiedliwiają przedłużenie postępowania” (wyr. ETPCz z 4.10.2001 r., 38328/97, Legalis).

Pytanie 8. W jakim zakresie sąd cywilny jest związany ustaleniami wyroku wydanego w postępowaniu karnym?

Sąd cywilny jest związany ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym WYROKU SKAZUJĄCEGO CO DO POPEŁNIENIA PRZESTĘPSTWA, o ile wyrok jest PRAWOMOCNY. Oznacza to, że w zakresie samego popełnienia czynu zabronionego nie może on prowadzić własnych, odmiennych ustaleń. Jest to wyjątek od zasady bezpośredniości i swobodnej oceny dowodów, a do pewnego stopnia także stanowi odstępstwo od zasady niezawisłości sędziego w orzekaniu w sprawie cywilnej.

Jednakże osoba, która nie była oskarżona, może powoływać się w postępowaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność cywilną.

Pytanie 9. Na rzecz którego z trybów postępowania: procesowego czy nieprocesowego działa domniemanie w postępowaniu cywilnym?

Zasadą w postępowaniu cywilnym jest rozpoznawanie spraw W PROCESIE. Zgodnie bowiem z regułą wyrażoną w art. 13 § 1 KPC domniemywa się drogę procesu cywilnego. Przynależność do innego trybu, pozaprocesowego, musi wynikać z normy szczególnej. Przy czym, zgodnie z art. 13 § 2 KPC, PRZEPISY O PROCESIE STOSUJE SIĘ ODPOWIEDNIO do innych rodzajów postępowań unormowanych w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Należy również pamiętać, że sam proces nie ma charakteru jednolitego. Obok postępowania toczącego się na zasadach ogólnych (art. 15–42412,\ indeks\ 12 KPC) występują postępowania odrębne, takie jak postępowanie w sprawach małżeńskich (art. 425–452 KPC); w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi (art. 453–458 KPC) czy w sprawach gospodarczych (art. 4581,\ indeks\ 1–45813,\ indeks\ 13 KPC).