MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
Prawda i dowód w procesie o nieważność małżeństwa - ebook
Prawda i dowód w procesie o nieważność małżeństwa - ebook
Proces o nieważność małżeństwa nie pyta, dlaczego związek się rozpadł, lecz czy w chwili wyrażenia zgody małżeńskiej rzeczywiście powstał ważny węzeł. Ta książka uczy patrzeć na sprawę tak, jak patrzy na nią trybunał — od pierwszej relacji strony, przez ocenę oświadczeń, świadków, dokumentów i opinii biegłych, aż po standard pewności moralnej i odpowiedzialność za słowo, które w sentencji staje się rozstrzygnięciem. Autorka rozprawia się z łatwymi złudzeniami, które w tych sprawach wyrządzają najwięcej szkód: że rozpad związku dowodzi nieważności, że diagnoza psychologiczna zastępuje kwalifikację kanoniczną, a współczucie — dowód. Uczy odróżniać fakt od interpretacji, cierpienie od przesłanki, trudność od niezdolności, a siłę opowieści od mocy dowodu. To nie zbiór gotowych formuł, lecz coś cenniejszego: porządek myślenia. Książka dla adwokatów kościelnych, pracowników trybunałów, duszpasterzy i stron, które chcą zrozumieć, o co naprawdę toczy się ten proces.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Monografie Prawnicze |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 9788397937406 |
| Rozmiar pliku: | 1,1 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
------------------------------------------------------------------------
Wykaz skrótów
------------------------------------------------------------------------
AAS
_Acta Apostolicae Sedis_
CIC/1917
_Codex Iuris Canonici z 1917 r._
CIC/1983
_Codex Iuris Canonici z 1983 r._
DC
_Dignitas connubii_
GS
_Gaudium et spes_
KDK
Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym _Gaudium et spes_
KEA
Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu
KEP
Konferencja Episkopatu Polski
KKK
Katechizm Kościoła Katolickiego
KPK
Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 r.
KPK/1917
Kodeks Prawa Kanonicznego z 1917 r.
k.p.c.
Kodeks postępowania cywilnego
k.r.o.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
MIDI
_Mitis Iudex Dominus Iesus_
NRA
Naczelna Rada Adwokacka
Sob. Wat. II
Sobór Watykański II
TRR
Trybunał Roty RzymskiejRozdział 1
------------------------------------------------------------------------
Nie chodzi o zakończenie małżeństwa, lecz o prawdę o jego początku
------------------------------------------------------------------------
1. Zdanie, które zaciemnia cały proces
Najbardziej zwodnicze zdanie, jakie pada w rozmowach o procesie o nieważność małżeństwa, brzmi zwykle niewinnie: „to kościelny rozwód”8.
Takie stwierdzenie jest wygodne, bo pozwala szybko nazwać trudną rzecz, i dlatego jest tak niebezpieczne. Nie porządkuje bowiem rzeczywistości, ale ją zniekształca. Sugeruje, że osią postępowania jest koniec związku: jego rozpad, niemożność dalszego wspólnego życia, wzajemne zranienia, pytanie o winę albo o to, kto bardziej zawiódł drugiego. Tymczasem pytanie procesowe jest inne i znacznie bardziej wymagające. Nie brzmi: dlaczego to małżeństwo się rozpadło? Brzmi: czy w chwili wyrażenia zgody małżeńskiej rzeczywiście powstał ważny węzeł9?
To przesunięcie perspektywy wydaje się niewielkie tylko na poziomie słów. W rzeczywistości zmienia wszystko: sposób słuchania strony, sposób stawiania pytań, sposób czytania dokumentów, oceniania świadków i rozumienia faktów. Od chwili gdy przestajemy pytać jedynie o rozpad wspólnego życia, a zaczynamy pytać o prawdę zgody, cały materiał sprawy układa się inaczej10.
2. Trzy porządki, które trzeba rozdzielić
Dla strony to rozróżnienie bywa trudne. Najczęściej przychodzi ona przecież z doświadczeniem bólu: zdrady, przemocy, odrzucenia, lęku, chaosu, upokorzenia albo wieloletniego osamotnienia. Nierzadko po raz pierwszy opowiada swoją historię w miejscu, od którego oczekuje nie tyle pocieszenia, ile rozumienia. Nie wolno tej historii zlekceważyć. Nie wolno też pozwolić, by sama przejęła rolę argumentu11.
Proces wymaga szacunku dla cierpienia, ale nie może zatrzymać się na cierpieniu. W przeciwnym razie przestaje być drogą do prawdy, a staje się jedynie bardziej uporządkowaną formą ludzkiej skargi. Trzeba to powiedzieć jasno: rozmiar krzywdy nie jest jeszcze miarą nieważności. Silne przeżycie nie jest jeszcze dowodem. Przekonująca opowieść nie jest jeszcze kwalifikacją prawną12.
W każdej sprawie małżeńskiej biegną równolegle co najmniej trzy porządki, a ich pomieszanie rodzi większość błędów. Pierwszy jest porządek biograficzny: to, co strony przeżyły, jak wyglądała ich relacja, co wydarzyło się przed ślubem i po ślubie, jak same rozumieją własną historię. Drugi jest porządek psychologiczny: sposób przeżywania tej historii, struktura osobowości, wzorce relacyjne, lęki, zależności, mechanizmy obronne, dojrzałość albo jej brak. Trzeci jest porządek jurydyczny: to, co z ustalonych faktów ma znaczenie dla oceny zgody małżeńskiej i czy pozwala mówić o jej wadzie albo o niezdolności do jej ważnego wyrażenia13.
Dopiero ten trzeci porządek pozwala przejść od historii do sprawy. I właśnie tutaj rodzi się trudność.
3. Dlaczego koniec nie rozstrzyga o początku
Strona, która wiele wycierpiała, łatwo uznaje, że rozmiar cierpienia sam przez się dowodzi nieważności. Osoba analizująca sprawę może zbyt szybko przyjąć tę intuicję jako oczywistą. Sędzia może ulec pokusie budowania obrazu małżeństwa na podstawie jego końca, a nie na podstawie pytania o chwilę konsensu. Prawo tymczasem wychodzi od założenia odwrotnego: małżeństwo korzysta z przychylności prawa, więc jego ważność należy utrzymać, dopóki nie zostanie wykazane przeciwieństwo14.
To nie przejaw bezdusznego formalizmu, lecz znak powagi samego węzła.
Zasada ta ma wymiar bardzo praktyczny; oznacza że nie wszystko, co późniejsze, jest dowodem wcześniejszego braku. Późniejsza zdrada nie musi oznaczać wcześniejszego wykluczenia wierności. Późniejsza nieodpowiedzialność nie musi jeszcze dowodzić wcześniejszej niezdolności do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich. Późniejszy kryzys psychiczny nie musi sam przez się odsłaniać wcześniejszej wady zgody. Rozpad wspólnego życia nie mówi jeszcze, że małżeństwo nigdy nie powstało15.
Z drugiej strony wszystko to może mieć znaczenie – ale tylko wtedy, gdy nie zostaje potraktowane jako samodzielny dowód nieważności, lecz jako ślad czegoś wcześniejszego: czegoś, co było obecne już w chwili zawarcia małżeństwa, a później jedynie ujawniło się pełniej. Późniejsza historia nie jest zatem w procesie obojętna. Jest użyteczna tylko pod jednym warunkiem: że prowadzi z powrotem do pytania o początek16.
To właśnie jest pierwsza wielka dyscyplina procesu małżeńskiego. Nie wolno mu zatrzymać się na skutku. Musi wrócić do źródła.
4. Pierwsza relacja strony jako mapa, nie dowód
Pierwsza relacja strony nie jest jeszcze dowodem.
Jest mapą.
Może wskazać drogę. Może też ją zasłonić. Czasem strona mówi długo o tym, co wydarzyło się po rozpadzie małżeństwa, a mimochodem wypowiada jedno zdanie, od którego naprawdę zaczyna się sprawa. Zdarza się, że w takim pozornie ubocznym fragmencie odsłania się problem podstawowy: uprzednie wykluczenie potomstwa, przymus rodzinny, ukrywana przez lata choroba, trwały brak zgody na wierność rozumianą nie jako pojedynczy upadek, lecz jako odrzucenie samej zasady małżeńskiej wyłączności17.
Bywa też odwrotnie. Strona przychodzi z gotową diagnozą i używa pojęć, które brzmią prawniczo, poważnie, czasem wręcz ostatecznie. Mówi o „niezdolności”, „symulacji”, „przymusie”, „podstępie”, jakby sama nazwa rozstrzygała sprawę. Po uważnym wysłuchaniu okazuje się z kolei, że materiał prowadzi w inną stronę albo nie prowadzi jeszcze nigdzie18.
Pierwsza rozmowa, oprócz empatii, wymaga przede wszystkim dyscypliny słuchania. Trzeba słyszeć więcej niż słowa klucze. Trzeba oddzielać fakt od interpretacji, interpretację od oceny, a ocenę od wniosku prawnego. Trzeba pytać nie tylko o to, co się wydarzyło, ale również, kiedy, w jakich okolicznościach, kto o tym wiedział, jak to było rozumiane przed ślubem, a jak zostało nazwane dopiero później19.
Benedykt XVI przypominał, że procesy o nieważność małżeństwa mają autentyczny sens pastoralny właśnie dlatego, że są zakorzenione w miłości do prawdy20. To zdanie ma znaczenie zasadnicze. Oznacza, że rygor pytania nie jest przeciwieństwem troski o człowieka, ale stanowi jedną z jej najuczciwszych form.
5. Czas jako narzędzie prawdy
W sprawach małżeńskich czas nie jest dodatkiem do faktów. Należy do głównych narzędzi ich rozumienia.
To czas pozwala zobaczyć, czy mamy do czynienia z trudnością, która istniała już w chwili zgody, czy z kryzysem, który pojawił się dopiero później. Bez tej chronologii niemal każda historia może zostać odczytana przesadnie. Z nią dopiero staje się czytelna21.
Stąd bierze się prawdziwy ciężar dowodu. Nie polega on na mnożeniu materiału, lecz na budowaniu jego spójności. Dokumenty nie zastępują stron. Świadkowie nie zastępują faktów. Ekspert nie zastępuje sądu. Każdy z tych środków ma własne miejsce i własną granicę. Oświadczenie strony może mieć wielką wagę, ale nie działa w oderwaniu od reszty materiału. Świadek jest cenny wtedy, gdy mówi o tym, co rzeczywiście wie, a nie wtedy, gdy wygłasza lojalnościowy komentarz. Ekspert pomaga zrozumieć fakty, jednak nie przejmuje roli rozstrzygającego22.
Tutaj najpełniej odsłania się sens tej książki. Prawda i dowód nie są dwiema konkurencyjnymi wartościami. Dowód nie ma zastępować prawdy, lecz do niej prowadzić. Prawda zaś nie znosi wymagań dowodowych, aczkolwiek nadaje im kierunek. Kiedy te dwa porządki zostają rozdzielone, proces albo zamienia się w mechanizm formalny, który gubi człowieka, albo rozpływa się w narracji, która gubi prawo23, 24.
6. Pytanie, od którego zaczyna się dobra sprawa
Z perspektywy praktyki oznacza to jeszcze jedno. Pierwszym obowiązkiem osoby analizującej sprawę jest opór wobec łatwych nazw. Nie wolno zbyt szybko powiedzieć: „to jest sprawa oczywista”. Nie wolno zbyt szybko uznać, że niewierność rozstrzyga o wszystkim, że presja rodziny zawsze wskazuje na przymus, że brak dojrzałości emocjonalnej jest tożsamy z niezdolnością do małżeństwa albo że późniejsza terapia sama dowodzi wcześniejszej wady zgody25.
Każda z tych tez może być prawdziwa.
Żadna nie jest prawdziwa automatycznie.
W sprawach tego rodzaju największym przeciwnikiem rzetelności nie bywa niewiedza, lecz przedwczesna pewność. To ona każe uznać, że proces już wie, zanim naprawdę zaczął pytać.
Dlatego dobra sprawa nie zaczyna się od mocnej tezy, ale od uczciwego pytania. Co naprawdę wydarzyło się przed ślubem? Co każde z małżonków rozumiało przez małżeństwo? Na co rzeczywiście się godziło? Czego nie chciało przyjąć? Czego nie było zdolne unieść? Co było przemijającą trudnością, a co sięgało samego rdzenia aktu zgody? Co należało do późniejszego kryzysu, a co było obecne od początku26, 27?
Dopiero wtedy, gdy te pytania zostaną postawione z należytą precyzją, można przejść od relacji do rozpoznania, od rozpoznania do dowodu, a od dowodu do wyroku.
I właśnie tego przejścia dotyczy dalsza część książki.
8 Benedykt XVI, przemówienie do Roty Rzymskiej z 28 I 2006 r., nr 4–5: „ są w istocie środkiem służącym ustaleniu prawdy o węźle małżeńskim i mają pełnić posługę na rzecz prawdy” (tłum. aut.).
9 KPK, kan. 1055 § 1, kan. 1057 §§ 1–2 oraz kan. 1060: małżeństwo jest przymierzem mężczyzny i kobiety, zgoda stron prawnie wyrażona „sprawia małżeństwo”, żadna ludzka władza nie może tej zgody zastąpić, a małżeństwo korzysta z przychylności prawa.
10 Dignitas connubii, art. 65 §§ 1–3: sędzia ma stosować środki pastoralne ukierunkowane na prawdę i dobro małżonków; por. Benedykt XVI, przemówienie do Roty Rzymskiej z 28 I 2006 r., gdzie miłość do prawdy została ukazana jako punkt zbieżny procesu i autentycznej troski pastoralnej.
11 Dignitas connubii, art. 65 §§ 1–3: sędzia ma stosować środki pastoralne ukierunkowane na prawdę i dobro małżonków; por. Benedykt XVI, przemówienie do Roty Rzymskiej z 28 I 2006 r., gdzie miłość do prawdy została ukazana jako punkt zbieżny procesu i autentycznej troski pastoralnej.
12 Jan Paweł II, przemówienie do Roty Rzymskiej z 18 I 1990 r., nr 4: małżeństwa ważnego, nawet naznaczonego poważnymi trudnościami, nie wolno uznać za nieważne „bez zadawania gwałtu prawdzie”; papież przestrzega też przed „»fałszywym współczuciem«, które wyradza się w sentymentalizm” (tłum. aut.).
13 KPK, kan. 1055 § 1, kan. 1057 §§ 1–2 oraz kan. 1060: małżeństwo jest przymierzem mężczyzny i kobiety, zgoda stron prawnie wyrażona „sprawia małżeństwo”, żadna ludzka władza nie może tej zgody zastąpić, a małżeństwo korzysta z przychylności prawa.
14 KPK, kan. 1060, odczytywany w świetle logiki całego prawa małżeńskiego: późniejszy rozpad wspólnego życia nie obala sam przez się ważności małżeństwa, która korzysta z przychylności prawa, dopóki przeciwieństwo nie zostanie wykazane.
Wykaz skrótów
------------------------------------------------------------------------
AAS
_Acta Apostolicae Sedis_
CIC/1917
_Codex Iuris Canonici z 1917 r._
CIC/1983
_Codex Iuris Canonici z 1983 r._
DC
_Dignitas connubii_
GS
_Gaudium et spes_
KDK
Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym _Gaudium et spes_
KEA
Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu
KEP
Konferencja Episkopatu Polski
KKK
Katechizm Kościoła Katolickiego
KPK
Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 r.
KPK/1917
Kodeks Prawa Kanonicznego z 1917 r.
k.p.c.
Kodeks postępowania cywilnego
k.r.o.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
MIDI
_Mitis Iudex Dominus Iesus_
NRA
Naczelna Rada Adwokacka
Sob. Wat. II
Sobór Watykański II
TRR
Trybunał Roty RzymskiejRozdział 1
------------------------------------------------------------------------
Nie chodzi o zakończenie małżeństwa, lecz o prawdę o jego początku
------------------------------------------------------------------------
1. Zdanie, które zaciemnia cały proces
Najbardziej zwodnicze zdanie, jakie pada w rozmowach o procesie o nieważność małżeństwa, brzmi zwykle niewinnie: „to kościelny rozwód”8.
Takie stwierdzenie jest wygodne, bo pozwala szybko nazwać trudną rzecz, i dlatego jest tak niebezpieczne. Nie porządkuje bowiem rzeczywistości, ale ją zniekształca. Sugeruje, że osią postępowania jest koniec związku: jego rozpad, niemożność dalszego wspólnego życia, wzajemne zranienia, pytanie o winę albo o to, kto bardziej zawiódł drugiego. Tymczasem pytanie procesowe jest inne i znacznie bardziej wymagające. Nie brzmi: dlaczego to małżeństwo się rozpadło? Brzmi: czy w chwili wyrażenia zgody małżeńskiej rzeczywiście powstał ważny węzeł9?
To przesunięcie perspektywy wydaje się niewielkie tylko na poziomie słów. W rzeczywistości zmienia wszystko: sposób słuchania strony, sposób stawiania pytań, sposób czytania dokumentów, oceniania świadków i rozumienia faktów. Od chwili gdy przestajemy pytać jedynie o rozpad wspólnego życia, a zaczynamy pytać o prawdę zgody, cały materiał sprawy układa się inaczej10.
2. Trzy porządki, które trzeba rozdzielić
Dla strony to rozróżnienie bywa trudne. Najczęściej przychodzi ona przecież z doświadczeniem bólu: zdrady, przemocy, odrzucenia, lęku, chaosu, upokorzenia albo wieloletniego osamotnienia. Nierzadko po raz pierwszy opowiada swoją historię w miejscu, od którego oczekuje nie tyle pocieszenia, ile rozumienia. Nie wolno tej historii zlekceważyć. Nie wolno też pozwolić, by sama przejęła rolę argumentu11.
Proces wymaga szacunku dla cierpienia, ale nie może zatrzymać się na cierpieniu. W przeciwnym razie przestaje być drogą do prawdy, a staje się jedynie bardziej uporządkowaną formą ludzkiej skargi. Trzeba to powiedzieć jasno: rozmiar krzywdy nie jest jeszcze miarą nieważności. Silne przeżycie nie jest jeszcze dowodem. Przekonująca opowieść nie jest jeszcze kwalifikacją prawną12.
W każdej sprawie małżeńskiej biegną równolegle co najmniej trzy porządki, a ich pomieszanie rodzi większość błędów. Pierwszy jest porządek biograficzny: to, co strony przeżyły, jak wyglądała ich relacja, co wydarzyło się przed ślubem i po ślubie, jak same rozumieją własną historię. Drugi jest porządek psychologiczny: sposób przeżywania tej historii, struktura osobowości, wzorce relacyjne, lęki, zależności, mechanizmy obronne, dojrzałość albo jej brak. Trzeci jest porządek jurydyczny: to, co z ustalonych faktów ma znaczenie dla oceny zgody małżeńskiej i czy pozwala mówić o jej wadzie albo o niezdolności do jej ważnego wyrażenia13.
Dopiero ten trzeci porządek pozwala przejść od historii do sprawy. I właśnie tutaj rodzi się trudność.
3. Dlaczego koniec nie rozstrzyga o początku
Strona, która wiele wycierpiała, łatwo uznaje, że rozmiar cierpienia sam przez się dowodzi nieważności. Osoba analizująca sprawę może zbyt szybko przyjąć tę intuicję jako oczywistą. Sędzia może ulec pokusie budowania obrazu małżeństwa na podstawie jego końca, a nie na podstawie pytania o chwilę konsensu. Prawo tymczasem wychodzi od założenia odwrotnego: małżeństwo korzysta z przychylności prawa, więc jego ważność należy utrzymać, dopóki nie zostanie wykazane przeciwieństwo14.
To nie przejaw bezdusznego formalizmu, lecz znak powagi samego węzła.
Zasada ta ma wymiar bardzo praktyczny; oznacza że nie wszystko, co późniejsze, jest dowodem wcześniejszego braku. Późniejsza zdrada nie musi oznaczać wcześniejszego wykluczenia wierności. Późniejsza nieodpowiedzialność nie musi jeszcze dowodzić wcześniejszej niezdolności do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich. Późniejszy kryzys psychiczny nie musi sam przez się odsłaniać wcześniejszej wady zgody. Rozpad wspólnego życia nie mówi jeszcze, że małżeństwo nigdy nie powstało15.
Z drugiej strony wszystko to może mieć znaczenie – ale tylko wtedy, gdy nie zostaje potraktowane jako samodzielny dowód nieważności, lecz jako ślad czegoś wcześniejszego: czegoś, co było obecne już w chwili zawarcia małżeństwa, a później jedynie ujawniło się pełniej. Późniejsza historia nie jest zatem w procesie obojętna. Jest użyteczna tylko pod jednym warunkiem: że prowadzi z powrotem do pytania o początek16.
To właśnie jest pierwsza wielka dyscyplina procesu małżeńskiego. Nie wolno mu zatrzymać się na skutku. Musi wrócić do źródła.
4. Pierwsza relacja strony jako mapa, nie dowód
Pierwsza relacja strony nie jest jeszcze dowodem.
Jest mapą.
Może wskazać drogę. Może też ją zasłonić. Czasem strona mówi długo o tym, co wydarzyło się po rozpadzie małżeństwa, a mimochodem wypowiada jedno zdanie, od którego naprawdę zaczyna się sprawa. Zdarza się, że w takim pozornie ubocznym fragmencie odsłania się problem podstawowy: uprzednie wykluczenie potomstwa, przymus rodzinny, ukrywana przez lata choroba, trwały brak zgody na wierność rozumianą nie jako pojedynczy upadek, lecz jako odrzucenie samej zasady małżeńskiej wyłączności17.
Bywa też odwrotnie. Strona przychodzi z gotową diagnozą i używa pojęć, które brzmią prawniczo, poważnie, czasem wręcz ostatecznie. Mówi o „niezdolności”, „symulacji”, „przymusie”, „podstępie”, jakby sama nazwa rozstrzygała sprawę. Po uważnym wysłuchaniu okazuje się z kolei, że materiał prowadzi w inną stronę albo nie prowadzi jeszcze nigdzie18.
Pierwsza rozmowa, oprócz empatii, wymaga przede wszystkim dyscypliny słuchania. Trzeba słyszeć więcej niż słowa klucze. Trzeba oddzielać fakt od interpretacji, interpretację od oceny, a ocenę od wniosku prawnego. Trzeba pytać nie tylko o to, co się wydarzyło, ale również, kiedy, w jakich okolicznościach, kto o tym wiedział, jak to było rozumiane przed ślubem, a jak zostało nazwane dopiero później19.
Benedykt XVI przypominał, że procesy o nieważność małżeństwa mają autentyczny sens pastoralny właśnie dlatego, że są zakorzenione w miłości do prawdy20. To zdanie ma znaczenie zasadnicze. Oznacza, że rygor pytania nie jest przeciwieństwem troski o człowieka, ale stanowi jedną z jej najuczciwszych form.
5. Czas jako narzędzie prawdy
W sprawach małżeńskich czas nie jest dodatkiem do faktów. Należy do głównych narzędzi ich rozumienia.
To czas pozwala zobaczyć, czy mamy do czynienia z trudnością, która istniała już w chwili zgody, czy z kryzysem, który pojawił się dopiero później. Bez tej chronologii niemal każda historia może zostać odczytana przesadnie. Z nią dopiero staje się czytelna21.
Stąd bierze się prawdziwy ciężar dowodu. Nie polega on na mnożeniu materiału, lecz na budowaniu jego spójności. Dokumenty nie zastępują stron. Świadkowie nie zastępują faktów. Ekspert nie zastępuje sądu. Każdy z tych środków ma własne miejsce i własną granicę. Oświadczenie strony może mieć wielką wagę, ale nie działa w oderwaniu od reszty materiału. Świadek jest cenny wtedy, gdy mówi o tym, co rzeczywiście wie, a nie wtedy, gdy wygłasza lojalnościowy komentarz. Ekspert pomaga zrozumieć fakty, jednak nie przejmuje roli rozstrzygającego22.
Tutaj najpełniej odsłania się sens tej książki. Prawda i dowód nie są dwiema konkurencyjnymi wartościami. Dowód nie ma zastępować prawdy, lecz do niej prowadzić. Prawda zaś nie znosi wymagań dowodowych, aczkolwiek nadaje im kierunek. Kiedy te dwa porządki zostają rozdzielone, proces albo zamienia się w mechanizm formalny, który gubi człowieka, albo rozpływa się w narracji, która gubi prawo23, 24.
6. Pytanie, od którego zaczyna się dobra sprawa
Z perspektywy praktyki oznacza to jeszcze jedno. Pierwszym obowiązkiem osoby analizującej sprawę jest opór wobec łatwych nazw. Nie wolno zbyt szybko powiedzieć: „to jest sprawa oczywista”. Nie wolno zbyt szybko uznać, że niewierność rozstrzyga o wszystkim, że presja rodziny zawsze wskazuje na przymus, że brak dojrzałości emocjonalnej jest tożsamy z niezdolnością do małżeństwa albo że późniejsza terapia sama dowodzi wcześniejszej wady zgody25.
Każda z tych tez może być prawdziwa.
Żadna nie jest prawdziwa automatycznie.
W sprawach tego rodzaju największym przeciwnikiem rzetelności nie bywa niewiedza, lecz przedwczesna pewność. To ona każe uznać, że proces już wie, zanim naprawdę zaczął pytać.
Dlatego dobra sprawa nie zaczyna się od mocnej tezy, ale od uczciwego pytania. Co naprawdę wydarzyło się przed ślubem? Co każde z małżonków rozumiało przez małżeństwo? Na co rzeczywiście się godziło? Czego nie chciało przyjąć? Czego nie było zdolne unieść? Co było przemijającą trudnością, a co sięgało samego rdzenia aktu zgody? Co należało do późniejszego kryzysu, a co było obecne od początku26, 27?
Dopiero wtedy, gdy te pytania zostaną postawione z należytą precyzją, można przejść od relacji do rozpoznania, od rozpoznania do dowodu, a od dowodu do wyroku.
I właśnie tego przejścia dotyczy dalsza część książki.
8 Benedykt XVI, przemówienie do Roty Rzymskiej z 28 I 2006 r., nr 4–5: „ są w istocie środkiem służącym ustaleniu prawdy o węźle małżeńskim i mają pełnić posługę na rzecz prawdy” (tłum. aut.).
9 KPK, kan. 1055 § 1, kan. 1057 §§ 1–2 oraz kan. 1060: małżeństwo jest przymierzem mężczyzny i kobiety, zgoda stron prawnie wyrażona „sprawia małżeństwo”, żadna ludzka władza nie może tej zgody zastąpić, a małżeństwo korzysta z przychylności prawa.
10 Dignitas connubii, art. 65 §§ 1–3: sędzia ma stosować środki pastoralne ukierunkowane na prawdę i dobro małżonków; por. Benedykt XVI, przemówienie do Roty Rzymskiej z 28 I 2006 r., gdzie miłość do prawdy została ukazana jako punkt zbieżny procesu i autentycznej troski pastoralnej.
11 Dignitas connubii, art. 65 §§ 1–3: sędzia ma stosować środki pastoralne ukierunkowane na prawdę i dobro małżonków; por. Benedykt XVI, przemówienie do Roty Rzymskiej z 28 I 2006 r., gdzie miłość do prawdy została ukazana jako punkt zbieżny procesu i autentycznej troski pastoralnej.
12 Jan Paweł II, przemówienie do Roty Rzymskiej z 18 I 1990 r., nr 4: małżeństwa ważnego, nawet naznaczonego poważnymi trudnościami, nie wolno uznać za nieważne „bez zadawania gwałtu prawdzie”; papież przestrzega też przed „»fałszywym współczuciem«, które wyradza się w sentymentalizm” (tłum. aut.).
13 KPK, kan. 1055 § 1, kan. 1057 §§ 1–2 oraz kan. 1060: małżeństwo jest przymierzem mężczyzny i kobiety, zgoda stron prawnie wyrażona „sprawia małżeństwo”, żadna ludzka władza nie może tej zgody zastąpić, a małżeństwo korzysta z przychylności prawa.
14 KPK, kan. 1060, odczytywany w świetle logiki całego prawa małżeńskiego: późniejszy rozpad wspólnego życia nie obala sam przez się ważności małżeństwa, która korzysta z przychylności prawa, dopóki przeciwieństwo nie zostanie wykazane.
więcej..
