Prawo rodzinne i opiekuńcze z testami online - ebook

W sprzedaży:

E. Gniewek, P. Machnikowski (red.)

Zarys prawa cywilnego, wyd. 5

Studia Prawnicze

A. Grześkowiak

Prawo nieletnich, wyd. 2

Skrypty Becka

Spadki i prawo rodzinne. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy online, wyd. 6

Repetytoria Becka

Prawo rodzinne i nieletnich w pigułce, wyd. 4

Prawo w Pigułce

Prawo rodzinne i opiekuńcze, wyd. 6

Last Minute

Polecamy też bezpłatne czasopismo „Edukacja Prawnicza”.
Szukaj go na swojej uczelni oraz w księgarniach prawniczych C.H.Beck.PRZEDMOWA

Niniejszy podręcznik napisano z myślą o studentach wydziałów prawa. Tok wykładu opiera się na systematyce Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co powinno ułatwić poznanie poszczególnych instytucji prawnych, przy jednoczesnym śledzeniu przepisów Kodeksu. Studiowanie prawa nie może jednak opierać się tylko na podręczniku, lecz również na poznaniu treści aktów normatywnych regulujących daną dziedzinę stosunków społecznych. Studenci dopiero przystępują do poznania określonej dziedziny prawa i niewiele o niej wiedzą, raczej intuicyjnie rozpoznają usłyszane słowa, hasła dotyczące np. prawa cywilnego, rodzinnego, spadkowego itd. Dlatego wykładowca najpierw przedstawia zjawisko społeczne, później jego regulację prawną i objaśnia jej skutki dla adresata normy prawnej.

W podręczniku w ten sposób przedstawiono kwestie jurydyczne obowiązującego prawa rodzinnego i opiekuńczego i, w minimalnym tylko zakresie, ich tło historyczne.

Uwzględniono również Konstytucję RP uchwaloną w 1997 r., która wskazuje kierunek wykładni KRO, a także inne akty prawne dotyczące rodziny, bez czego wywód ograniczony do omówienia rozwiązań kodeksowych dawałby uproszczony i dalece mylący obraz prawnej rzeczywistości.

Ponadto wprowadzono do podręcznika informacje o międzynarodowych standardach prawnych w odniesieniu do określonej dziedziny stosunków rodzinnoprawnych. Skoro ratyfikowane przez Polskę umowy międzynarodowe są częścią krajowego porządku prawnego, zarówno studenci, jak i praktykujący prawnicy powinni się z nimi zapoznać co najmniej w elementarnym zakresie. Zwrócono uwagę zwłaszcza na akty prawa międzynarodowego z dziedziny praw człowieka o zasięgu uniwersalnym i regionalnym, a ponadto wskazano dokumenty przyjęte przez Radę Europy, której Polska jest członkiem.

Idąc za wzorcem powoływania literatury w innych podręcznikach z zakresu prawa cywilnego, opublikowanych przez Wydawnictwo C.H.Beck, wskazano ją sumarycznie na początku każdego rozdziału. Ponieważ fundamentalnym dziełem omawiającym całość problematyki jest System Prawa Prywatnego, w tym t. 11 (2009 r. i 2014 r.) i t. 12 (2011 r.), Prawo rodzinne i opiekuńcze, pod red. T. Smyczyńskiego, a także t. 11 Systemu zredagowany w 2025 r. przez J. Haberko. Tomy te zawierają szczegółowy wykaz literatury. Cennym źródłem bibliograficznym jest również System prawa rodzinnego i opiekuńczego, pod red. J.S. Piątowskiego, Wrocław 1985, który w niemałym stopniu zachował aktualność, a co najmniej przydatność dla oceny późniejszych nowelizacji Kodeksu.

W niniejszym wydaniu podręcznika dokonano jego aktualizacji uwzględniając zarówno literaturę, jak i orzecznictwo.

Stan prawny, orzecznictwo i piśmiennictwo uwzględniono na dzień 1.8.2026 r.

Dziękujemy dr Katarzynie Jadach i dr Dominice Mróz z Centrum Badań nad Prawem Dotyczącym Rodziny INP PAN, a także mgr Paulinie Lubienieckiej za pomoc w przygotowaniu tego wydania podręcznika.

Poznań, sierpień 2026 r.

prof. dr hab. Tadeusz Smyczyński

dr hab. prof. INP PAN Marek AndrzejewskiWYKAZ SKRÓTÓW

1. Akty normatywne

CEIDG
ustawa z 6.3.2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 30 ze zm.)

EKPCz
Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4.11.1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.)

KC
ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071 )

KK
ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 383)

Konstytucja RP
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i ze zm.)

KP
ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 277)

KPA
ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691)

KPC
ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 468)

KPD
Konwencja o prawach dziecka z 20.11.1989 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 ze zm.)

KRO
ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 236)

KSH
ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 18)

LeczNiepłodU
ustawa z 25.6.2015 r. o leczeniu niepłodności (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 442)

PomAlimU
ustawa z 7.9.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 79)

PomSpołU
ustawa z 12.3.2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 639)

PostNielU
ustawa z 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 969 – nieobowiązująca)

PPMU
ustawa z 4.2.2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 503)

PPRU
ustawa z 29.7.2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1673)

PrASC
ustawa z 28.11.2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 393)

PrUpad
ustawa z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 913)

RPDU
ustawa z 6.1.2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 292)

RPOU
ustawa z 15.7.1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1264)

SpółdzMieszkU
ustawa z 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 889)

SystPieczZastU
ustawa z 9.6.2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 980 ze zm.)

ŚwRU
ustawa z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1208)

WspierResNielU
ustawa z 9.6.2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 163)

2. Czasopisma

Acta
Acta Iuris Stetinensis

Biul. SN
Biuletyn Sądu Najwyższego

Dz.U.
Dziennik Ustaw

Dz.Urz. UE
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

GSiP
Gazeta Sądowa i Penitencjarna

Jur.
Jurysta

KPP
Kwartalnik Prawa Prywatnego

NP
Nowe Prawo

OSN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna oraz Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSNC
Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna

OSNCK
Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna i Izba Karna

OSNCP
Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSP
Orzecznictwo Sądów Polskich

OSPiKA
Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych

Pal.
Palestra

PiP
Państwo i Prawo

PiW
Prawo i Więź

Pr. Praw. U.Śl.
Prace Prawnicze Uniwersytetu Śląskiego

PS
Przegląd Sądowy. Czasopismo poświęcone prawnym zagadnieniom wymiaru sprawiedliwości

Rej.
Rejent

RiP
Rodzina i Prawo

RPEiS
Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Rzeczposp.
Rzeczpospolita

SIS
Studia Iuridica Silesiana

SP
Studia Prawnicze

St. Cyw.
Studia Cywilistyczne

St. Pr. Pryw.
Studia Prawa Prywatnego

TPP
Transformacje Prawa Prywatnego

Wok.
Wokanda

ZNUJ
Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego

ZNUS
Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Śląskiego

ZNUWr
Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Wrocławskiego

3. Organy i instytucje

ETPCz
Europejski Trybunał Praw Człowieka

ONZ
Organizacja Narodów Zjednoczonych

RE
Rada Europy

RP
Rzeczpospolita Polska

RPD
Rzecznik Praw Dziecka

RPO
Rzecznik Praw Obywatelskich

SA
Sąd Apelacyjny

SN
Sąd Najwyższy

SN (7)
Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów

TK
Trybunał Konstytucyjny

TS
Trybunał Sprawiedliwości

UE
Unia Europejska

WE
Wspólnoty Europejskie

ZPRE
Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy

4. Literatura

Adamski, Rodzina
F. Adamski, Rodzina. Wymiar społeczno-kulturowy, Kraków 2002

Dobrzański, Ignatowicz, Komentarz
Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, praca zbiorowa pod red. B. Dobrzańskiego i J. Ignatowicza, Warszawa 1975

Dolecki, Sokołowski, Komentarz KRO 2013
Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2013

Grzybowski, Prawo
S. Grzybowski, Prawo rodzinne. Zarys wykładu, Warszawa 1980

Ignatowicz, Prawo
J. Ignatowicz, Prawo rodzinne. Zarys wykładu, Warszawa 1995

Ignatowicz, Nazar, Prawo rodzinne 2005
J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, Warszawa 2005, 2010, 2012, 2016

Osajda, Komentarz
Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Osajdy, Warszawa 2017

Piasecki, Komentarz
Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Piaseckiego, Warszawa 2006, 2011

Pietrzykowski, Komentarz
Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, pod red. J. Pietrzykowskiego, Warszawa 1993

Pietrzykowski, Komentarz 2023
Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Komentarz pod red. K. Pietrzykowskiego, Warszawa 2023

Radwański, Olejniczak
Prawo cywilne. Część ogólna, 2011, 2013, 2015, 2017, 2019, 2025

Radwański, Prawo
Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2002, 2005, 2009

Sokołowski Prawo rodzinne
T. Sokołowski, Prawo rodzinne. Zarys wykładu, Poznań 2013, 2016

Strzebinczyk, Prawo rodzinne
J. Strzebinczyk, Prawo rodzinne, Warszawa 2013, 2016

System prawa cywilnego
System prawa cywilnego, t. I, S. Grzybowski, redaktor tomu, Wrocław 1985

System Pr. Pryw.
System Prawa Prywatnego, Prawo rodzinne i opiekuńcze, pod red. T. Smyczyńskiego, t. 11, Warszawa 2009, 2014, t. 12, Warszawa 2003, 2011

System Pr. Pryw. 2025
System Prawa Prywatnego, Prawo rodzinne i opiekuńcze, pod red. J. Haberko, t. 11, Warszawa 2025

System prawa rodzinnego
System prawa rodzinnego i opiekuńczego, praca zbiorowa pod red. J.S. Piątowskiego, Wrocław 1985

Szer, Prawo
S. Szer, Prawo rodzinne, Warszawa 1966

Tyszka, Socjologia
Z. Tyszka, Socjologia rodziny, Warszawa 1979

Walaszek, Zarys
B. Walaszek, Zarys prawa rodzinnego i opiekuńczego, Warszawa 1971

Winiarz, Prawo
J. Winiarz, Prawo rodzinne, Warszawa 1994

5. Orzecznictwo

Wytyczne SN z 1952 r.
Wytyczne Sądu Najwyższego z 6.12.1952 r. w sprawie sądowego ustalenia ojcostwa, OSN 1953, poz. 31

Wytyczne SN z 1955 r.
Wytyczne Sądu Najwyższego z 28.5.1955 r. w zakresie zastosowania art. 29 KRO, OSN 1955, poz. 46

Wytyczne SN z 1968 r.
Wytyczne Sądu Najwyższego z 18.3.1968 r. w zakresie stosowania przepisów art. 56 oraz art. 58 KRO, OSN 1968, poz. 77

Wytyczne SN z 1974 r.
Wytyczne Sądu Najwyższego z 30.11.1974 r. w zakresie stosowania przepisów o podziale majątku wspólnego małżonków, w wypadku gdy w skład tego majątku wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu, OSN 1975, poz. 37

Wytyczne SN z 1978 r.
Wytyczne Sądu Najwyższego z 13.1.1978 r. w zakresie orzekania w wyroku rozwodowym o wspólnym mieszkaniu zajmowanym przez małżonków oraz o podziale majątku wspólnego, OSN 1978, poz. 39

Wytyczne SN z 1987 r.
Wytyczne Sądu Najwyższego z 16.12.1987 r. w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o alimenty, OSN 1988, poz. 42

Zalecenia kierunkowe z 1976 r.
Zalecenia kierunkowe Sądu Najwyższego z 9.6.1976 r. w sprawie wzmożenia ochrony rodziny, OSN 1976, poz. 184

6. Inne skróty

art.
artykuł

Dz.U.
Dziennik Ustaw

kan.
kanon

m.in.
między innymi

nast.
następny (-a, -e)

Nb.
numer brzegowy

np.
na przykład

Nr
numer

orz.
orzeczenie

pkt
punkt

post.
postanowienie

poz.
pozycja

r.
rok

SN
Sąd Najwyższy

SN(7)
Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów

tekst jedn.
tekst jednolity

tzw.
tak zwany

uchw.
uchwała

USC
urząd stanu cywilnego

ust.
ustęp

wyr.
wyrok

ww.
wyżej wymieniony

zas. praw.
zasada prawna

zd.
zdanie

ze zm.
ze zmianami

zob. pyt.
zobacz pytanieWYKAZ LITERATURY

Komentarze do KRO

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. B. Dobrzańskiego i J. Ignatowicza, Warszawa 1975
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, pod red. J. Pietrzykowskiego, Warszawa 1993
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Pietrzykowskiego, Warszawa 2023
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Piaseckiego, Warszawa 2011
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Osajdy, Warszawa 2017
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. J. Wiercińskiego, Warszawa 2014
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. H. Doleckiego, T. Sokołowskiego, Warszawa 2013
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. M. Habdas, M. Frasa, Warszawa 2022

Podręczniki i opracowania systemowe

- M. Andrzejewski, Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 2014
- S. Grzybowski, Prawo rodzinne. Zarys wykładu, Warszawa 1980
- J. Ignatowicz, Prawo rodzinne. Zarys wykładu, Warszawa 1995
- J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, Warszawa 2016
- J.M. Łukasiewicz, R. Łukasiewicz, Prawo rodzinne, Warszawa 2021
- Międzynarodowe prawo rodzinne. Filiacja. Piecza nad dzieckiem. Alimentacja, pod red. P. Mostowika, Warszawa 2023
- Prawo rodzinne, pod red. G. Jędrejka, Warszawa 2015
- Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2009
- Z. Radwański, A. Olejniczak, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2023
- System prawa rodzinnego i opiekuńczego, pod red. J.S. Piątowskiego, Wrocław 1985
- System prawa cywilnego, t. I, pod red. S. Grzybowskiego, Wrocław 1985
- System Prawa Prywatnego, Prawo cywilne, część ogólna, t. 2, pod red. Z. Radwańskiego, Warszawa 2002
- System Prawa Prywatnego, Prawo rodzinne i opiekuńcze, t. 11, pod red. T. Smyczyńskiego, Warszawa 2014
- System Prawa Prywatnego, Prawo rodzinne i opiekuńcze, t. 12, pod red. T. Smyczyńskiego, Warszawa 2011
- System Prawa Prywatnego, Prawo rodzinne i opiekuńcze, t. 11, pod red. J. Haberko, Warszawa 2025
- J. Strzebinczyk, Prawo rodzinne, Warszawa 2016
- S. Szer, Prawo rodzinne, Warszawa 1966
- B. Walaszek, Zarys prawa rodzinnego i opiekuńczego, Warszawa 1971
- J. Winiarz, J. Gajda, Prawo rodzinne, Warszawa 2001
- T. Sokołowski, Prawo rodzinne. Zarys wykładu, Poznań 2016
- A. Zieliński, Prawo rodzinne i opiekuńcze w zarysie, Warszawa 2000PEŁNY SPIS TREŚCI

------------------------------------------------------------------------

Spis treści przedstawia zawartość całej książki. Aktywne są wyłącznie odnośniki do treści dostępnych w tym pliku.

------------------------------------------------------------------------

1. Przedmowa
2. Wykaz skrótów
3. Wykaz literatury
4. Wprowadzenie
1. § 1. Rodzina jako zjawisko społeczne i prawne
1. I. Pojęcie rodziny i jej funkcje
1. 1. Pojęcie
2. 2. Funkcje rodziny

2. II. Powstanie rodziny
3. III. Skład rodziny
4. IV. Więzi rodzinne
1. 1. Pokrewieństwo
2. 2. Powinowactwo
3. 3. Osoby bliskie
4. 4. Stan cywilny
5. 5. Zagadnienie transseksualizmu

2. § 2. Prawo rodzinne
1. I. Charakter i funkcje
1. 1. Geneza prawa rodzinnego
2. 2. Budowa Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

2. II. Źródła prawa rodzinnego i opiekuńczego
1. 1. Konstytucja
2. 2. Kodeks rodzinny i opiekuńczy i inne ustawy

3. III. Główne zasady i kierunki wykładni
4. IV. Orzekanie w sprawach rodzinnych

5. Część pierwsza. Małżeństwo
1. Rozdział I. Zawarcie i unieważnienie małżeństwa
1. § 3. Pojęcie małżeństwa
1. I. Definicja i funkcje
2. II. Elementy modelu prawnego
1. 1. Heteroseksualność małżeństwa
2. 2. Małżeństwo monogamiczne
3. 3. Świeckość małżeństwa
4. 4. Trwałość małżeństwa
5. 5. Równouprawnienie małżonków

3. III. Standard międzynarodowy

2. § 4. Zawarcie małżeństwa
1. I. Uwagi wstępne
2. II. Zawarcie małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego
1. 1. Przesłanki konieczne
2. 2. Przesłanki formalno-porządkowe

3. III. Zawarcie małżeństwa przed duchownym
4. IV. Przeszkody zawarcia małżeństwa
1. 1. Uwagi ogólne
2. 2. Katalog

5. V. Charakter prawny zawarcia małżeństwa

3. § 5. Unieważnienie małżeństwa
1. I. Pojęcie
2. II. Przyczyny unieważnienia
1. 1. Przeszkoda wieku
2. 2. Przeszkoda ubezwłasnowolnienia
3. 3. Przeszkoda choroby psychicznej
4. 4. Przeszkoda bigamii
5. 5. Przeszkoda pokrewieństwa i powinowactwa
6. 6. Przeszkoda przysposobienia
7. 7. Stan wyłączający świadome wyrażenie woli
8. 8. Błąd
9. 9. Groźba
10. 10. Przeszkoda dotycząca pełnomocnictwa

3. III. Unieważnienie małżeństwa po jego ustaniu
4. IV. Skutki unieważnienia małżeństwa
1. 1. Charakter prawny
2. 2. Zła wiara przy zawarciu małżeństwa

4. § 6. Ustalenie nieistnienia i istnienia małżeństwa
1. I. Powództwo o ustalenie nieistnienia małżeństwa
2. II. Powództwo o ustalenie istnienia małżeństwa
3. III. Unieważnienie aktu małżeństwa

2. Rozdział II. Prawa i obowiązki małżonków
1. § 7. Ogólna charakterystyka
1. I. Pojęcie i klasyfikacja
2. II. Zasada równości małżonków
3. III. Rozstrzyganie o istotnych sprawach rodziny
4. IV. Standard międzynarodowy

2. § 8. Prawa i obowiązki niemajątkowe
1. I. Wspólne pożycie, miejsce zamieszkania
2. II. Obowiązek wierności
3. III. Obowiązek wzajemnej pomocy i współdziałania
4. IV. Nazwisko małżonków

3. § 9. Prawa i obowiązki majątkowe
1. I. Obowiązek przyczyniania się do utrzymania rodziny
1. 1. Ogólna charakterystyka
2. 2. Przesłanki
3. 3. Adresat obowiązku
4. 4. Wykonanie obowiązku
5. 5. Korzystanie z mieszkania

2. II. Upoważnienie do działania za współmałżonka
1. 1. Pojęcie
2. 2. Zakres
3. 3. Przesłanki

3. III. Odpowiedzialność solidarna małżonków

3. Rozdział III. Ustroje majątkowe małżeńskie
1. § 10. Pojęcie i rodzaje
1. I. Pojęcie
2. II. Rodzaje
3. III. Standard międzynarodowy

2. § 11. Ustrój wspólności ustawowej
1. I. Powstanie
2. II. Wspólność ustawowa a majątki małżonków
1. 1. Wspólność a majątek wspólny
2. 2. Majątek wspólny
3. 3. Charakter prawny wspólności majątkowej
4. 4. Majątek osobisty (dawniej określany jako odrębny)

3. III. Zarząd majątkiem wspólnym
1. 1. Pojęcie zarządu
2. 2. Wykonywanie zarządu
3. 3. Skuteczność czynności prawnych

4. IV. Przesunięcia praw majątkowych między różnymi majątkami małżonków

3. § 12. Umowne ustroje majątkowe małżeńskie. Ustrój przymusowy
1. I. Ustroje umowne
1. 1. Pojęcie
2. 2. Rodzaje ustrojów umownych
3. 3. Forma i zakres umowy
4. 4. Skuteczność umów wobec osób trzecich
5. 5. Zmiana lub rozwiązanie małżeńskiej umowy majątkowej

2. II. Ustrój przymusowy

4. § 13. Ustanie ustroju wspólności ustawowej i umownej
1. I. Zdarzenia powodujące ustanie wspólności
2. II. Sądowe ustanowienie rozdzielności majątkowej
1. 1. Uprawnienie osobiste
2. 2. Ważne powody
3. 3. Uchylenie odpowiedzialności za długi

3. III. Oznaczenie dnia ustania wspólności
4. IV. Skutki ustania wspólności majątkowej
1. 1. Zmiana ustroju
2. 2. Majątek małżonków

5. V. Podział majątku wspólnego
1. 1. Sposoby podziału majątku
2. 2. Rozliczenia między małżonkami

5. § 14. Odpowiedzialność majątkowa małżonków
1. I. Podstawa i charakter odpowiedzialności z majątku wspólnego
1. 1. Podstawa odpowiedzialności
2. 2. Charakter odpowiedzialności

2. II. Odpowiedzialność w czasie trwania wspólności
1. 1. Zakres odpowiedzialności majątkiem wspólnym
2. 2. Tryb orzekania
3. 3. Zaspokojenie z majątku wspólnego należności publicznoprawnych

3. III. Odpowiedzialność małżonków po ustaniu wspólności

4. Rozdział IV. Ustanie małżeństwa
1. § 15. Śmierć i uznanie za zmarłego
1. I. Śmierć
2. II. Uznanie za zmarłego

2. § 16. Rozwód
1. I. Uwagi wprowadzające
2. II. Przesłanki
1. 1. Przesłanka rozkładu pożycia (tzw. pozytywna)
2. 2. Przesłanki wyłączające dopuszczalność rozwodu (tzw. negatywne)
1. a) Wyłączna wina małżonka żądającego rozwodu
2. b) Dobro wspólnych małoletnich dzieci
3. c) Sprzeczność rozwodu z zasadami współżycia społecznego

3. III. Wyrok rozwodowy i zakres orzekania
1. 1. Wyrok
2. 2. Zakres orzekania
1. a) Rozstrzygnięcia z urzędu
1. Wina
2. Władza rodzicielska
3. Kontakty z dzieckiem
4. Alimenty dla dziecka
5. Wspólne mieszkanie

2. b) Rozstrzygnięcia na wniosek jednego z małżonków
1. Orzeczenie o eksmisji małżonka
2. Podział majątku wspólnego
3. Alimenty dla byłego małżonka

3. c) Rozstrzygnięcie na zgodny wniosek małżonków

4. IV. Standard międzynarodowy
5. V. Skutki wyroku
1. 1. Orzeczenie rozwiązujące małżeństwo
2. 2. Orzeczenie oddalające powództwo

6. VI. Postępowanie w sprawach o rozwód
1. 1. Właściwość sądu
2. 2. Próba pojednania małżonków, mediacja
3. 3. Wyłączność postępowania rozwodowego
4. 4. Integralność wyroku

5. Rozdział V. Separacja małżonków
1. § 17. Geneza separacji i jej rola
2. § 18. Przesłanki orzeczenia separacji
1. I. Rozkład pożycia małżeńskiego
2. II. Przesłanki negatywne
3. III. Zgodne żądanie małżonków

3. § 19. Orzekanie o separacji
4. § 20. Skutki separacji i jej ustanie
1. I. Skutki
2. II. Zniesienie separacji

6. Część druga. Rodzice – dzieci
1. Rozdział VI. Pochodzenie dziecka
1. § 21. Wstępna charakterystyka
1. I. Ustalenie stanu cywilnego
2. II. Standard międzynarodowy
3. III. Macierzyństwo
1. 1. Urodzenie dziecka i rola aktu urodzenia
2. 2. Sądowe dochodzenie macierzyństwa
3. 3. Charakter prawny wyroku

2. § 22. Ustalenie ojcostwa dziecka urodzonego przez kobietę zamężną
1. I. Uwagi ogólne
2. II. Postępowanie i dowody
3. III. Ojcostwo męża matki dziecka
1. 1. Domniemanie
2. 2. Zaprzeczenie ojcostwa
1. a) Legitymacja czynna
2. b) Legitymacja bierna
3. c) Terminy
4. d) Przesłanki zaprzeczenia ojcostwa

3. 3. Skutki wyroku

3. § 23. Ustalenie ojcostwa dziecka pozamałżeńskiego
1. I. Uwagi ogólne
2. II. Uznanie ojcostwa
1. 1. Pojęcie
2. 2. Przesłanki uznania
1. a) Dziecko
2. b) Uznający mężczyzna
3. c) Matka dziecka
4. d) Wymagania formalne
5. e) Uznanie ojcostwa dziecka mającego być poczętym w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji

3. 3. Skutki prawne uznania ojcostwa
4. 4. Ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa
5. 5. Zagadnienie bezwzględnej nieważności uznania ojcostwa
6. 6. Wyrok

3. III. Sądowe ustalenie ojcostwa
1. 1. Pojęcie
2. 2. Przesłanki
1. a) Domniemanie ojcostwa
2. b) Obalenie domniemania

3. 3. Legitymacja procesowa i tryb postępowania
4. 4. Charakter wyroku i jego skutki
5. 5. Roszczenia majątkowe związane z ustaleniem ojcostwa
1. a) Alimenty na rzecz dziecka
2. b) Udział ojca w kosztach utrzymania matki dziecka
3. c) Wydatki matki i straty poniesione przez matkę dziecka
4. d) Zabezpieczenie roszczeń matki

6. 6. Pochodzenie dziecka poczętego w wyniku zabiegu medycznie wspomaganej prokreacji

2. Rozdział VII. Władza rodzicielska
1. § 24. Pojęcie, podmioty i charakter prawny
1. I. Pojęcie
1. 1. Stosunek prawny
2. 2. Kwestia terminologiczna
3. 3. Standard międzynarodowy

2. II. Podmioty
1. 1. Rodzice
2. 2. Dziecko

2. § 25. Treść władzy rodzicielskiej
1. I. Uwagi wstępne
2. II. Piecza nad osobą dziecka
1. 1. Wychowanie i kierowanie dzieckiem
2. 2. Działania kształtujące sytuację prawną dziecka

3. III. Piecza nad majątkiem dziecka
1. 1. Pojęcie
2. 2. Sposób sprawowania zarządu
3. 3. Wyłączenia z zarządu

4. IV. Reprezentacja dziecka
1. 1. Pojęcie i zakres
2. 2. Wyłączenia
3. 3. Ustanowienie dla dziecka kuratora

3. § 26. Wykonywanie władzy rodzicielskiej i odpowiedzialność rodziców
1. I. Dyrektywa ogólna
2. II. Osobiste wykonywanie władzy rodzicielskiej
3. III. Odpowiedzialność rodziców

4. § 27. Ustanie władzy rodzicielskiej i jej modyfikacje
1. I. Ustanie
1. 1. Przyczyny ustania władzy rodzicielskiej
2. 2. Pozbawienie władzy rodzicielskiej

2. II. Zmiany w zakresie władzy rodzicielskiej
1. 1. Zawieszenie władzy rodzicielskiej
2. 2. Ograniczenie władzy rodzicielskiej
1. a) Formy ograniczenia władzy rodzicielskiej
2. b) Zarządzenia sądu na podstawie ustawy z 9.6.2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich35
3. c) Orzeczenia o sprawowaniu władzy rodzicielskiej w szczególnych sytuacjach faktycznych rodziców

3. 3. Piecza zastępcza

5. § 28. Stosunki między rodzicami a dzieckiem niezależne od władzy rodzicielskiej
1. I. Nazwisko dziecka
1. 1. Nazwisko dziecka małżeńskiego
2. 2. Nazwisko dziecka pozamałżeńskiego
1. a) W razie uznania ojcostwa
2. b) W razie sądowego ustalenia ojcostwa
3. c) Gdy nie ustalono ojcostwa dziecka
4. d) Gdy rodzice dziecka są nieznani

2. II. Imię dziecka
3. III. Płeć
4. IV. Wzajemny obowiązek pomocy
5. V. Kontakty z dzieckiem, osobista styczność z dzieckiem

3. Rozdział VIII. Przysposobienie
1. § 29. Pojęcie, funkcja społeczna i charakter prawny
1. I. Pojęcie
2. II. Funkcja
3. III. Charakter prawny
4. IV. Standard międzynarodowy

2. § 30. Przesłanki przysposobienia
1. I. Przesłanki po stronie przysposobionego
1. 1. Małoletność
2. 2. Życie
3. 3. Zgoda małoletniego

2. II. Przesłanki po stronie przysposabiającego
1. 1. Wyrażenie woli przysposobienia
2. 2. Różnica wieku
3. 3. Pełna zdolność do czynności prawnych
4. 4. Kwalifikacje podmiotowe

3. III. Inne przesłanki
1. 1. Zgoda rodziców
2. 2. Adopcja związana z przeniesieniem dziecka do innego kraju (tzw. adopcja zagraniczna)

3. § 31. Rodzaje przysposobienia i ich skutki
1. I. Przysposobienie pełne rozwiązywalne
1. 1. Powstanie stosunku rodzicielskiego
2. 2. Imię i nazwisko
3. 3. Stan cywilny

2. II. Przysposobienie całkowite
1. 1. Anonimowość i nierozwiązywalność
2. 2. Nowy stan cywilny
3. 3. Niedopuszczalność przywrócenia pierwotnego stanu cywilnego przysposobionego
4. 4. Zmiana nazwiska
5. 5. Zakaz przysposobienia pasierba
6. 6. Dziedziczenie

3. III. Przysposobienie niepełne

4. § 32. Ustanie stosunku przysposobienia
1. I. Przyczyny ustania (wygaśnięcia) stosunku przysposobienia
2. II. Przesłanki rozwiązania przysposobienia
1. 1. Ważne powody
2. 2. Dobro dziecka

3. III. Skutki rozwiązania przysposobienia
1. 1. Stan cywilny
2. 2. Władza rodzicielska
3. 3. Prawa spadkowe
4. 4. Obowiązek alimentacyjny

4. Rozdział IX. Obowiązek alimentacyjny
1. § 33. Pojęcie i funkcja obowiązku alimentacyjnego
1. I. Pojęcie
1. 1. Uwagi ogólne
2. 2. Źródło obowiązku alimentacyjnego
3. 3. Charakterystyka prawna

2. II. Funkcja
3. III. Standard międzynarodowy

2. § 34. Zakres podmiotowy i kolejność obowiązków alimentacyjnych
1. I. Krąg osób uprawnionych i zobowiązanych
1. 1. Krewni
2. 2. Przysposobienie
3. 3. Powinowaci
4. 4. Małżonkowie
5. 5. Inne osoby

2. II. Kolejność

3. § 35. Przesłanki i treść obowiązku alimentacyjnego
1. I. Przesłanki powstania roszczenia
1. 1. Przesłanki podstawowe wszystkich roszczeń
1. a) Stan potrzeby – niedostatek
2. b) Możliwość wykonania

2. 2. Przesłanki w odniesieniu do niesamodzielnego dziecka
3. 3. Przesłanki obowiązku między rodzeństwem
4. 4. Przesłanki obowiązku między powinowatymi
1. a) Roszczenie pasierba/pasierbicy
2. b) Roszczenie ojczyma i macochy

5. 5. Niegodność alimentacji

2. II. Treść i zakres obowiązku alimentacyjnego
1. 1. Treść
2. 2. Zakres
3. 3. Funkcja świadczeń socjalnych

4. § 36. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego i ochrona roszczeń
1. I. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego
1. 1. Sposoby wykonania świadczenia
1. a) Płatność w gotówce
2. b) Osobiste starania

2. 2. Obowiązek wspólny kilku zobowiązanych
3. 3. Rola umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego

2. II. Ochrona roszczeń alimentacyjnych
1. 1. Ochrona realnej wartości zasądzonych alimentów
1. a) Zmiana stosunków gospodarczych
2. b) Zmiana stosunków

2. 2. Zabezpieczenie wykonania obowiązku
1. a) Obawa niewykonania obowiązku
2. b) Normy proceduralne
3. c) Egzekucja alimentów

5. § 37. Wygaśnięcie obowiązku i przedawnienie roszczenia
1. I. Wygaśnięcie
2. II. Przedawnienie
1. 1. Przedmiot przedawnienia
2. 2. Bieg przedawnienia

7. Część trzecia. Prawo opiekuńcze
1. Rozdział X. Opieka
1. § 38. Wprowadzenie
1. I. Zagadnienia terminologiczne
2. II. Cel i charakter prawny opieki
3. III. Cechy prawa opiekuńczego
1. 1. Powszechność
2. 2. Wyłączność sądu opiekuńczego
3. 3. Dobro osoby poddanej opiece

4. IV. Organy opieki

2. § 39. Opieka nad małoletnim
1. I. Ustanowienie opieki
2. II. Ustanowienie opiekuna
1. 1. Wybór postaci opieki
2. 2. Wybór osoby opiekuna
3. 3. Objęcie opieki

3. III. Sprawowanie opieki – piecza opiekuńcza
1. 1. Treść opieki nad małoletnim
2. 2. Piecza nad osobą dziecka
3. 3. Piecza nad majątkiem
4. 4. Reprezentacja
5. 5. Odpłatność i osobiste sprawowanie opieki
6. 6. Odpowiedzialność opiekuna

4. IV. Nadzór nad sprawowaniem opieki
5. V. Zwolnienie opiekuna
6. VI. Ustanie opieki
1. 1. Przyczyny ustania opieki
2. 2. Skutki ustania opieki (zwolnienia opiekuna)
1. a) Zwrot majątku
2. b) Rachunek końcowy
3. c) Pilne sprawy
4. d) Przedawnienie roszczeń

3. § 40. Opieka nad całkowicie ubezwłasnowolnionym
1. I. Cel i ustanowienie opieki
2. II. Swoiste unormowania opieki nad ubezwłasnowolnionym
3. III. Ustanie opieki

2. Rozdział XI. Kuratela
1. § 41. Pojęcie i funkcje kurateli
1. I. Pojęcie
2. II. Funkcje

2. § 42. Typy i rodzaje kurateli
1. I. Typ kurateli trwałej o znacznym zakresie pieczy
1. 1. Kuratela dla osoby częściowo ubezwłasnowolnionej
2. 2. Kuratela dla osoby dotkniętej niepełnosprawnością (dawniej ułomnej)

2. II. Typ kurateli z ograniczonym zakresem pieczy

3. § 43. Ustanie kurateli

8. Indeks rzeczowy