Prawo rzymskie. Instytucje z testami online - ebook

W sprzedaży:

Wojciech Dajczak, Tomasz Giaro, Franciszek Longchamps de Bérier

Prawo rzymskie, wyd. 5

Warsztaty Prawnicze

Prawo rzymskie. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy, wyd. 5

Repetytoria Becka

Prawo rzymskie w pigułce, wyd. 2

Prawo w pigułce

Zuzanna Benincasa

Między res nullius a fructus fundi. Dzikie zwierzęta w rozważaniach rzymskich jurystów

Monografie Prawnicze

Polecamy też bezpłatne czasopismo „Edukacja Prawnicza”.
Szukaj go na swojej uczelni oraz w księgarniach prawniczych C.H.Beck.WSTĘP DO ÓSMEGO WYDANIA

Od pierwszego wydania podręcznika Prawo rzymskie. Instytucje minęło już ponad 30 lat, w czasie których był on wielokrotnie wznawiany, a kolejne wydania były modyfikowane przez jego autorów. Obecne wydanie jest już kolejnym bez wnikliwych uwag, trafnych uzupełnień i celnych poprawek śp. prof. Witolda Wołodkiewicza. Szczególnie bliskie temu wybitnemu romaniście były cytowane w szóstym wydaniu słowa Encyklopedii autorstwa Diderota1, który – w okresie oświeceniowych krytyk prawa rzymskiego – pisał, że „prawnik, który by poznał tylko prawa swojego kraju i nie nauczył się prawa rzymskiego, pozostałby na całe życie człowiekiem powierzchownym. Wydaje się nam zresztą, że ktoś taki w ogóle nie byłby prawoznawcą (jurisconsulte), lecz tylko miernym praktykiem prawa (médiocre praticien)”. Mając nadzieję, że prawo rzymskie dalej zachowa należną mu pozycję w systemie edukacji prawniczej, nowe wydanie podręcznika wprowadza kilka zmian.

W celu podkreślenia raz jeszcze nieodzowności nauki prawa rzymskiego dla adeptów prawa do wykładu poszczególnych instytucji prawa rzymskiego zostały dołączone krótkie odniesienia do współczesnego polskiego prawa cywilnego, mające unaocznić studentom, że na konstrukcjach i zasadach sformułowanych przez rzymskich jurystów w znacznej mierze zostały oparte instytucje i rozwiązania przyjęte w obecnie obowiązującym Kodeksie cywilnym.

W wykazach literatury umieszczanych tradycyjnie przed poszczególnymi paragrafami, wyjątkowo, w przypadkach pogranicza instytucji dotyczących delicta i crimina, przywoływane są najważniejsze pozycje dotyczące prawa karnego.

Kolejnym novum jest umieszczenie w wykazie źródeł odniesień do niedawno opublikowanych tłumaczeń tekstów prawa rzymskiego, nie tylko całej kodyfikacji justyniańskiej, lecz także źródeł poklasycznych czy ważniejszych leges municipales; wykaz ten może okazać się pomocny i interesujący dla szerszego grona czytelników, nie tylko studentów studiów prawniczych.

Mam nadzieję, że nowe, poprawione i rozszerzone wydanie podręcznika spotka się z przychylnym przyjęciem oraz będzie pomocne w studiowaniu prawa rzymskiego i jego wpływu na tradycję i kulturę prawną.Pragnę gorąco podziękować wszystkim, którzy pomogli mi w opracowywaniu poprawionego wydania. Szczególne wyrazy wdzięczności kieruję pod adresem prof. Zuzanny Benincasy i prof. Jakuba Urbanika. Ich sugestie, krytyczne uwagi oraz sformułowania były dla mnie wielką pomocą.

Warszawa, czerwiec 2026 r.

Maria Zabłocka

------------------------------------------------------------------------

1.Encyclopédie, ou dictionnare reisonné des sciences, des arts et de métiers, t. 5, Paris 1755, s. 141.WYKAZ SKRÓTÓW

Acta UL
Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica

Acta UNC
Acta Universitatis Nicolai Copernici

Acta URz.
Acta Uniwersytetu Rzeszowskiego

Acta UWr.
Acta Universitatis Wratislaviensis, Prawo

Ad laudem magistri nostri
Ad laudem magistri nostri. Mistrzowie. Dzieła polskiej romanistyki, red. nauk. E. Gajda, Toruń 2018

Annales UMCS
Annales Universitatis Mariae Curie Skłodowska, Sec. G Ius

Apud Patres
Apud Patres. Prawo rzymskie w literaturze wczesnochrześcijańskiej, Lublin 2011

Consul
Consul est iuris et patriae defensor. Księga pamiątkowa dedykowana doktorowi Andrzejowi Kremerowi, Warszawa 2012

Contra leges et bonos mores
Contra leges et bonos mores. Przestępstwa obyczajowe w starożytnej Grecji i Rzymie, Lublin 2005

Cui bono?
Cui bono? Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Annie Pikulskiej-Radomskiej, Łódź 2020

CPH
Czasopismo Prawno-Historyczne

Divinarum atque humanarum
Divinarum atque humanarum rerum notitia. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Wiesława Mossakowskiego, Toruń 2024

E. Gintowt
E. Gintowt, Rzymskie prawo prywatne w epoce postępowania legisakcyjnego (od decemwiratu do lex Aebutia), Warszawa 1960, wyd. 2 w oprac. W. Wołodkiewicza, Warszawa 2005

Honeste vivere… Księga Bojarskiego
Honeste vivere… Księga pamiątkowa ku czci Profesora Władysława Bojarskiego, Toruń 2001

In varietate concordia. Księga Sitka
In varietate concordia. Księga jubileuszowa z okazji XXX-lecia pracy naukowej Profesora Bronisława Sitka, Warszawa 2019

Ius ut carmen
Ius ut carmen… Acta UL, Folia Iuridica 102, 2023

Interes prywatny
Interes prywatny a interes publiczny w prawie rzymski, Olsztyn 2012

Krakowskie Studia
Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa Polskiego

Księga Jubileuszowa Kuryłowicza
Annales UMCS Sectio G Ius 71.3, 2024

Księga Kremera
ZP 2011.1, 2011

Księga Szymoszka
Acta UWr. 3063, Prawo CCCV. Studia historycznoprawne. Tom poświęcony pamięci Profesora Edwarda Szymoszka, Wrocław 2008

H. Kupiszewski, Prawo rzymskie
H. Kupiszewski, Prawo rzymskie a współczesność, Warszawa 1988

M. Kuryłowicz, Prawo i obyczaje
M. Kuryłowicz, Prawo i obyczaje w starożytnym Rzymie, Lublin 1984, wyd. 2 – 2020

M. Kuryłowicz, Prawo rzymskie
M. Kuryłowicz, Prawo rzymskie. Historia – tradycja – współczesność, Lublin 2003, wyd. 2 – 2013

Leges Sapere. Studia dedykowane Sondlowi
Leges Sapere. Studia i prace dedykowane Profesorowi Januszowi Sondlowi w pięćdziesiątą rocznicę pracy naukowej, Kraków 2008

Lenel, EP
O. Lenel, Das Edictum perpetuum..., 3 Aufl., Leipzig 1927

W. Litewski, Historia
W. Litewski, Historia źródeł prawa rzymskiego, Warszawa–Kraków 1989

W. Litewski, Rzymski proces
W. Litewski, Rzymski proces cywilny, Warszawa–Kraków 1988

Łacińskie paremie
Łacińskie paremie w europejskiej kulturze prawnej i orzecznictwie sądów polskich, Warszawa 2001

Noctes iurisprudentiae
Noctes iurisprudentiae. Scritti in onore di Jan Zabłocki, Białystok 2015

O prawie i jego dziejach księgi dwie
O prawie i jego dziejach księgi dwie. Studia ofiarowane Profesorowi Adamowi Lityńskiemu w czterdziestopięciolecie pracy naukowej i siedemdziesięciolecie urodzin, I–II, Białystok–Katowice 2010

PiP
Państwo i Prawo

PK
Prawo Kanoniczne

Podstawy materialne państwa
Podstawy materialne państwa. Zagadnienia prawno-historyczne, Szczecin 2006

Prawne aspekty podróży i turystyki
Prawne aspekty podróży i turystyki – historia i współczesność. Prace poświęcone pamięci Profesora Janusza Sondla, Kraków 2018

RTK
Roczniki Teologiczno-Kanoniczne

Quid leges sine moribus?
Quid leges sine moribus? Studia nad prawem rzymskim dedykowane Profesorowi Markowi Kuryłowiczowi w 65. rocznicę urodzin oraz 40-lecie pracy naukowej, Lublin 2009

Salus rei publicae
Salus rei publicae suprema lex. Ochrona interesów państwa w prawie karnym starożytnej Grecji i Rzymu, Lublin 2007

Semper Fidelis
Semper Fidelis. Prace dedykowane pamięci Profesora Janusza Sondla legendzie krakowskiego fakultetu prawniczego, Kraków 2017

Sine Suffragio
Sine Suffragio Nulla Res Publia. Księga jubileuszowa z okazji 70-lecia urodzin profesora Andrzeja Sokali, Toruń 2025

SP
Studia Prawnoustrojowe

Romanitas et christianitas
Romanitas et christianitas. Stanislao Płodzień (1913–1962) in memoriam, Lublin 2008

Vetera novis augere
Studia i prace dedykowane Profesorowi Wacławowi Uruszczakowi, I–II, Kraków 2010

W kręgu historii i współczesności polskiego prawa
W kręgu historii i współczesności polskiego prawa. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Arturowi Korobowiczowi, Lublin 2008

Wokół problematyki małżeństwa
Wokół problematyki małżeństwa w prawie rzymskim. Henrico Insadowski (1888–1946) in memoriam, Lublin 2007

W. Wołodkiewicz, Rzymskie korzenie
W. Wołodkiewicz, Rzymskie korzenie współczesnego prawa cywilnego, Warszawa 1978

W. Wołodkiewicz, Obligationes
W. Wołodkiewicz, Obligationes ex variis causarum figuris, Warszawa 1968

Współczesna romanistyka prawnicza
Współczesna romanistyka prawnicza w Polsce, Lublin 2004

J. Zabłocki, Kompetencje
J. Zabłocki, Kompetencje patres familias i zgromadzeń ludowych w świetle Noctes Atticae Aulusa Gelliusa, Warszawa 1990

ZN UJ
Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego

ZN UŁ
Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego

ZN UWr.
Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Wrocławskiego

ZN URz.
Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego

ZP
Zeszyty PrawniczeOPRACOWANIA ENCYKLOPEDYCZNE I SŁOWNIKI, PODRĘCZNIKI, WYBORY ŹRÓDEŁ, PRACE POMOCNICZE

Encyklopedie i słowniki

- A. Berger, Encyclopedic Dictionary of Roman Law, Philadelphia 1953.
- Brill’s New Pauly. Encyclopaedia of the Ancient World, I–XXII, Leiden–Boston 2002–2011.
- Der Kleine Pauly. Lexikon der Antike auf der Grundlage von Pauly’s Rea1-Encyklopädie, wyd. K. Ziegler, W. Sontheimer, I–V, München 1962–1975.
- Prawo rzymskie. Słownik encyklopedyczny, pod. red. W. Wołodkiewicza, Warszawa 1986 (wyd. 1 i 2).
- W. Litewski, Słownik encyklopedyczny prawa rzymskiego, Kraków 1998.
- J. Sondel, Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Kraków 1997, wyd. 2 – 2001, wyd. 2 + CD ROM – 2005; dodruki – 2003, 2005, 2009, 2011, 2022 + CD
- Wielka Encyklopedia Prawa, I: Prawa Świata Antycznego, red. nauk. B. Sitek, W. Wołodkiewicz, Warszawa 2014.

Podręczniki polskie (bez uwzględnienia skryptów)

- W. Bojarski, Prawo rzymskie, Toruń 1994, wyd. 2 – 1999.W. Dajczak, T. Giaro, F. Longchamps de Bérier, Prawo rzymskie. U podstaw prawa prywatnego, Warszawa 2009, wyd. 2 – 2014 , wyd. 3 – 2018 + CD, wyd. 3 .
- A. Dębiński, Rzymskie prawo prywatne. Kompendium, Warszawa 2003, wyd. 2 popr. – 2005, wyd. 3 popr. – 2007, wyd. 4 – 2008, wyd. 5 – 2011, wyd. 6 – 2017, wyd. 7 – 2021.
- A. Dębiński, J. Misztal-Konecka, M. Wójcik, Prawo rzymskie publiczne, Warszawa 2010, wyd. 2 – 2017.
- M. Jońca, Rzymskie prawo karne. Instytucje, Lublin 2021.
- A. Jurewicz, R. Sajkowski, B. Sitek, J. Szczerbowski, A. Świętoń, Rzymskie prawo publiczne. Wybrane zagadnienie, Olsztyn 2011, dodruk – 2016.
- K. Kolańczyk, Prawo rzymskie, Warszawa 1973, wyd. 2 – 1976, wyd. 3 – 1978, wyd. 4 – 1986, wyd. 5 zmienione – zaktualizował J. Kodrębski, 1997, wyd. 6 – Warszawa 2021.C. Kunderewicz, Rzymskie prawo prywatne, Łódź 1982, wyd. 2 – 1995.
- M. Kuryłowicz, Prawa antyczne. Wykład z historii najstarszych praw świata, Lublin 2006.
- M. Kuryłowicz, A. Wiliński, Rzymskie prawo prywatne. Zarys wykładu, Kraków 1999, wyd. 2 popr. i uzup. – 2001, wyd. 2 dodruk – 2002, wyd. 4 popr. – 2008, wyd. 5 popr., Warszawa 2013, wyd. 6 zmienione i uzupełnione – 2016; wyd. 7 + CD – Warszawa 2021.
- W. Litewski, Rzymskie prawo prywatne, Warszawa 1990, wyd. 2 – 1994, wyd. 3 – 1995, wyd. 4 popr. – 1999, wyd. 5 – 2003.
- W. Litewski, Rzymski proces cywilny, Kraków 1988.
- B. Łapicki, Prawo rzymskie, Warszawa 1948.
- W. Osuchowski, Zarys rzymskiego prawa prywatnego, Warszawa 1962, wyd. 2 – 1966, wyd. 3 – 1967, wyd. 4 – 1971.
- W. Osuchowski, Rzymskie prawo prywatne. Zarys wykładu, pod red. W. Litewskiego i J. Sondla, Warszawa 1981, wyd. 2 – 1986, wyd. 3 – 1988.
- W. Rozwadowski, Prawo rzymskie. Zarys wykładu wraz z wyborem źródeł, Poznań 1991, wyd. 2 – 1992, wyd. 2 dodruk – 1996.
- A. Tarwacka, J. Zabłocki, Rzymskie prawo publiczne, Warszawa 2021 + CD.
- R. Taubenschlag, Rzymskie prawo prywatne, Warszawa 1955, wyd. 2 – oprac. H. Kupiszewski, Warszawa 1969.
- R. Taubenschlag, Rzymskie prawo prywatne na tle praw antycznych, Warszawa 1955.
- R. Taubenschlag, W. Kozubski, Historia i instytucje rzymskiego prawa prywatnego, Warszawa 1945 – wyd. 3; wyd. 4 – 1947.
- W. Wołodkiewicz, M. Zabłocka, Prawo rzymskie. Instytucje, Warszawa 1996; wyd. 2 zmienione – 2000; wyd. 3 zmienione i poszerzone – 2001; wyd. 4 poprawione i rozszerzone – 2005; wyd. 5 poprawione i rozszerzone – 2009, wyd. 6 rozszerzone – 2014, wyd. 7 poprawione i rozszerzone – 2023.
- M. Żołnierczuk, Zarys prawa rzymskiego. Podręcznik dla studentów prawa, Lublin 1998.

Podręczniki zagraniczne (wybór)

- A. Corbino, Diritto privato romano. Contesti. Fondamenti. Discipline, Milano 2012, wyd. 3 – Padova 2014, wyd. 4 – 2019, wyd. 5 – 2023.
- P.J. Du Plessis, C.A. Ando, K. Tuori, The Oxford Handbook of Roman Law and Society, Oxford 2016.
- A. Guarino, Diritto privato romano, Napoli 2001 – wyd. 12.
- Handbuch des Römischen Privatrechts, oprac. U. Babusiaux, Ch. Baldus, W. Ernst, F.-S. Meissel, J. Platschek, T. Rüfner, I–III, Tübingen 2023.
- J.D. Harke, Römisches Recht. Von der klassischen Zeit bis zu den modernen Kodifikationen, München 2008, wyd. 3 – 2024.
- J. Iglesias, Derecho romano. Instituciones de derecho privado, Barcelona 1990 – wyd. 10, wyd. 18 – 2010.
- M. Kaser, Das römische Zivilprozessrecht, München 1966, wyd. 2 – oprac. K. Hackl, 1996.
- M. Kaser, Das römische Privatrecht, I–II, München 1971–1975 – wyd. 2.
- M. Kaser, Römisches Privatrecht, wyd. 18, München 2008 – oprac. R. Knütel, wyd. 22 – 2020, oprac. R. Knütel, S. Lohsse.
- G. Pugliese, F. Sitzia, L. Vacca, Istituzioni di diritto romano, Torino 2012.
- B. Schmidlin, C.A. Cannata, Droit privé romain, I–II, Lausanne 1984–1987, wyd. 2 – 1988–1991, wyd. 9 – 2021.
- F. Schulz, Classical Roman Law, Oxford 1951 (reprint Aalen 1992).
- M. Talamanca (red.), Lineamenti di storia del diritto romano, Milano 1989 – wyd. 2.
- M. Talamanca, Istituzioni di diritto Romano, Milano 1990.
- W. Waldstein, J.M. Rainer, G. Dulckeit, F. Schwarz, Römische Rechtsgeschichte, München 2023 – wyd. 12.
- M. Villey, Le droit romain, Paris 1946, wyd. 9 – 2012.
- E. Volterra, Istituzioni di diritto privato romano, Roma 1961.
- R. Zimmermann, Roman Law, Contemporary Law, European Law. The Civilian Tradition Today, Oxford 2001.

Źródła i wybory źródeł

- Consultatio veteris cuiusdam iurisconsulti, rozdział I–VI, tekst, tłumaczenie, komentarz, J. Kulawiak-Cyrankowska, M. Linder, G. Melka, B. Dziedzic, Studia Prawnicze KUL 1(85), 2021, s. 345–356; 1(89), 2022, s. 339–349; 3(91), 2022, s. 271–281; 1(93), 2023, s. 227–238; 2(94), 2023, s. 261–271; 1(97), 2024, s. 195–220.
- A. Dębiński, do ustawy julijskiej o sprzeniewierzeniach, świętokradcach i o zatrzymujących – 13 tytuł 48 księgi Digestów. Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 8.1, 2008, s. 355–367; tenże, do ustawy julijskiej o bezprawnych zabiegach wyborczych – 14 tytuł 48 księgi Digestów. Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 8.2, 2008, s. 335–337; tenże, do ustawy julijskiej o porywaczach – 15 tytuł 48 księgi Digestów. Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 8.2, 2008, s. 339–346.
- Digesta Iustiniani – Digesta Justyniańskie, tekst i przekład pod red. T. Palmirskiego, I–VII.1 i 2, Kraków 2013–2017.
- Digesta Justyniańskie. Księga pierwsza, tłum. B. Szolc-Nartowski, Warszawa 2007.
- Edictum Diocletiani de pretiis rerum venalium – Edykt Dioklecjana o cenach towarów wystawianych na sprzedaż, przekład, wstęp i opracowanie A. i P. Barańscy, P. Janiszewski, Poznań 2007.
- Edictum Domitiani de privilegiis veteranorum. Edykt cesarza Domicjana o przywilejach weteranów, przekład i opracowanie A. Świętoń, K. Tadajczyk, ZP 14.4, 2014, s. 5–21.
- Epitome Gai seu Liber Gai. Tekst, tłumaczenie, J. Kulawiak-Cyrankowska, K. Florczak, K. Stacherski, B. Zambrzycka, Studia Prawnicze KUL 3(99), 2024, s. 229–304.
- Fragmentum Dositheanum de Manumissionibus. Tekst – tłumaczenie – komentarz, A. Kulawiak-Cyrankowska, J. Jasianek, B. Niewiadomski, W. Paś, D. Siedlecki, M. Ścierwicka, ZP 25.3, 2025, s. 265–307.
- Frontinus, O akweduktach miasta Rzymu. Traktaty mierniczych, pod red. A. Pikulskiej-Radomskiej i K. Tadajczyka, przekład A. Maciejewska, Łódź 2017.
- Gaius, Instytucje. Z języka łacińskiego przełożył i wstępem opatrzył C. Kunderewicz, oprac. J. Rezler, Warszawa 1982.
- Gai Institutiones – Instytucje Gaiusa, tekst i przekład, W. Rozwadowski, Poznań 2003.
- E. Gajda, Justyniańskie źródła prawne i pozaprawne w papirusach i inskrypcjach VI–VII w. oraz w apokryfach według źródeł VI–XVI w., Toruń 2013.
- J. Glemp, Lexiculum prawa rzymskiego. Wybór tekstów łacińskich z tłumaczeniem polskim i objaśnieniami, Warszawa 1974.
- Instytucje Justyniana, przekład C. Kunderewicz, Warszawa 1986.
- Instytutiones Iustiniani. Instytucje Justyniańskie, tekst i przekład pod red. T. Palmirskiego, zespół K. Hilman, T. Palmirski, J. Reszczyński, Kraków 2018, poprawiona wersja Warszawa 2022, s. 368.
- Isajos, Mowy, przełożył, wstępem i przypisami opatrzył J. Rominkiewicz, Wrocław 2013.
- Izydor z Sewilli, O prawach, oprac. A. Dębiński, M. Jońca, Lublin 2021.
- Izydor z Sewilli, Etymologie, ks. 1–10, przekład z języka łacińskiego T. Krynicka, M. Jońca, E. Matczuk, I. Mikołajczyk, oprac. nauk. T. Krynicka, A. Wilczyński, Kęty 2024.
- M. Jońca, Epitafium Alii Potestas (CIL VI 37965). Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 18.2, 2018, s. 221–245.
- M. Jońca, Laudatio Turiae – funebris oratio uxori dedicata, Pochwała Turii – mowa pogrzebowa ku czci żony, Poznań 2011.
- M. Jońca, Ustawa Konstantyna przeciw korupcji w prowincjonalnym wymiarze sprawiedliwości (CTh. 1,16,7). Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 19.1, 2019, s. 271–282.
- M. Jońca, A. Łuka, Plutarch, Zagadki rzymskie. Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 19.4, 2019, s. 309–318.
- M. Jońca, A. Łuka, Problem podwójnego obywatelstwa egipskiego terapeuty Harpokrasa (Plin., ep. 10,5; 6;7;10). Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 16.2, 2016, s. 211–219.
- A.R. Jurewicz, M. Piechocka-Kłos, Aulus Gellius, Noctes atticae 2.4: De vetere parsimonia; deque antiquis legibus sumptuariis – Aulus Gellius, Noce attyckie, 2.24. O dawnej oszczędności i o starożytnych ustawach dotyczących wydatków, Poznań 2012.
- S. Kaleta, J. Falenciak, Prawo rzymskie prywatne. Wybór źródeł wraz z tłumaczeniem, Wrocław 1954.
- Kodeks Justyniański, I–IV, księgi 1–12, tekst i przekład pod red. T. Palmirskiego, Warszawa 2022–2024.
- Kodeks Teodozjusza. Księga Szesnasta – Codicis Theodosiani. Liber sextus decimus, tłum. A. Caba, oprac. M. Ożóg, M. Wójcik, wstęp M. Stachura, Kraków 2014.
- Korespondencja Pliniusza Młodszego z cesarzem Trajanem, tekst i tłumaczenie A. Dębiński, M. Jońca, I. Leraczyk, A. Łuka, Lublin 2017.
- M. Kubala, List 153 św. Augustyna. Tekst – tłumaczenie – komentarz. Cz. I i Cz. II, ZP 23.3, 2023, s. 283–308 i ZP 23.4, 2023, s. 273–292.
- E. Loska, Ustawa julijska o przemocy publicznej – 6 tytuł 48 księgi Digestów. Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 5.2, 2005, s. 229–241; taż, Ustawa julijska o przemocy prywatnej – 7 tytuł 48 księgi Digestów. Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 6.1, 2006, s. 301–307.
- Nieznany list biskupa Waleriana Protaszewicza do Papieża Gegora XIII z 1576 roku w sprawie erekcji Uniwersytetu Wileńskiego. Tekst z tłumaczeniem i opracowaniem P. Niczyporuka, Miscellanea Historico-Iuridica 24.2, 2025, s. 512–530.
- W. Osuchowski, Fontes iuris Romani antiqui privati ad usum scholarum selecti, Cracoviae 1947.
- W. Osuchowski, Wybór źródeł rzymskiego prawa prywatnego, Wrocław 1949.
- W. Osuchowski, Wybór źródeł rzymskiego prawa prywatnego. Tekst z polskim przekładem, Kraków 1982.
- P. Niczyporuk, K.T. Tadajczyk, Reskrypt cesarza Hadriana o szkole epikurejskiej w Atenach, Miscellanea Historico-Iuridica 13.1, 2014, s. 223–233.
- A. Pikulska-Radomska, K. Tadajczyk, Edictum Augusti de aquaeductu Venafrano. Edykt cesarza Augusta o wodociągu do mieszkańców Wenafrum, ZP 19.1, 2019, s 281–294.
- Pliniusz Młodszy, Korespondencja z Cesarzem Trajanem. Komentarz: A. Dębiński, M. Jońca, I. Leraczyk, A. Łuka, Lublin 2017.
- Publilius Syrus, Maksymy moralne – Sententiae, oprac. i przekład A. Szymańska, I. Żeber, Wrocław 2020.
- J. Pudliszewski, De religiosis et sumptibus funerum et ut funus ducere liceat – O rzeczach poświęconych i kosztach pochówku oraz jak należy zorganizować pogrzeb; De mortuo inferendo et sepulchro aedificando – O grzebaniu zmarłych i budowie grobowca; De sepulchro violato – O zbezczeszczonym grobie, Poznań 2009.
- Res Gestae Divi Augusti, Czyny Boskiego Augusta. Tekst – tłumaczenie – komentarz K. Kłodziński, P. Sawiński, Poznań 2025.
- J. Rominkiewicz, E. Szymoszek, I. Żeber, Prawo rzymskie. Teksty źródłowe do ćwiczeń, oprac. I. Żeber, Wrocław 1991, wyd. 2 – 1994; wyd. 3 – 1998.
- J. Rominkiewicz, Nowele Justyniana I i Justyna II przeciw kazirodczym małżeństwom w Mezopotamii, Osroenie i Eufratezji, Wrocław 2019.
- J. Rominkiewicz, 13 nowela Justyniana O pretorach ludu, Acta UWr. 4171. Przegląd Prawa i Administracji 134, 2023, s. 11–31.
- J. Rominkiewicz, 47. nowela Justyniana , Acta UWr. 4052. Prawo 336, 2023, s. 207–216.
- J. Rominkiewicz, 85 nowela Justyniana O broni, Wrocław 2021.
- W. Saracyn, O Najwyższej Trójcy i o wierze katolickiej, i o tym, aby nikt o niej nie ośmielił się publicznie dyskutować. – 8 fragment 1 tytułu 1 księgi Kodeksu Justyniańskiego. Tekst – przekład – komentarz, ZP 21.2, 2021, s. 325–343.
- W. Saracyn, Gesta Senatus Romani de Theodosiano publicando – Przekład protokołu opatrzony komentarzem historyczno-prawnym, ZP 23.1, 2023, s. 53–78.
- B. Sitek, Lex coloniae Genetivae Iuliae seu Ursonensis i lex Irnitana. Ustawy municypalne antycznego Rzymu. Tekst, tłumaczenie i komentarz, Poznań 2008.
- B. Sitek, Lex Osca Tabulae Bantinae. Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 21.1, 2021, s. 325–348.
- B. Sitek, Tabula Heracleensis (Lex Iulia municipalis). Tekst – tłumaczenie – komentarz, Olsztyn 2006.
- A. Stępkowska, De iure dotium. XII tytuł V księgi Kodeksu Justyniańskiego. Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 2.2, 2002, s. 169–201; taż, O actio rei uxoriae przekształconej w actio ex stipulatu i o naturze nadanej posagom – 13 tytuł 5 księgi Kodeksu Justyniańskiego. Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 5.2, 2005, s. 243–280.
- D. Stolarek, Ustawa julijska o karaniu za cudzołóstwo – 5 tytuł 48 księgi Digestów. Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 12.1, 2012, s. 205–224.
- E. Szymoszek (oprac.), Rzymskie prawo prywatne, Teksty źródłowe do ćwiczeń, Wrocław 1970.
- Tabula Banasitana. Tekst – tłumaczenie – komentarz, A.R. Jurewicz, K. Tadajczyk, Miscellanea Historico-Iuridica 22.1, 2023, s. 391– 417.
- K. Tadajczyk, Epistula Hadriani ‘ad Pergamenos’, ZP 20.3, 2020, s. 337–341.
- A. Tarwacka, Leges regiae. Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 4.1, 2004, s. 233–260.
- A. Tarwacka, Księga pierwsza Digestów. Tekst – tłumaczenia – komentarz: tytuł 1 – ZP 3.2, 2003, s. 357–370; tytuł 2 – ZP 3.1, 2003, s. 197–242.
- A. Tarwacka, Aulus Gellius, Noce Attyckie. Tekst – tłumaczenie – komentarz; ZP 2.1, 2002, s. 161–179; ZP 9.2, 2009, s. 363–375; ZP 22.2, 2022, s. 307–312; ZP 23.1, 2023, s. 255–262; ZP 25.1, 2025, s. 209–214.
- R. Taubenschlag, W. Kozubski, Wybór źródeł do rzymskiego prawa prywatnego, wyd. 3 – Warszawa 1945, wyd. 4 – 1947.
- Testamentum porcelli, tłumaczenie i opracowanie A. Dzikowski, A.R. Jurewicz, G. Molisak, ZP 16.4, 2016, s. 11–35.
- Ulpiani liber singularis regularum, przekład i objaśnienia A. Dębiński, K. Burczak, Lublin 2016.
- A.M. Wasyl, T. Palmirski, Responsa prudentium. Wybór tekstów źródłowych zawierających poglądy rzymskiej jurysprudencji, Kraków 2000.
- M. Zabłocka, J. Zabłocki, Ustawa XII Tablic. Tekst – tłumaczenie – objaśnienia, Warszawa 2000, wyd. 2 – 2003; wyd. 3 – 2013.
- J. Zabłocki, Kim są w XII Tablicach proletarii, kim capite censi, kim jest także adsiduus oraz jakie jest rozumienie tego słowa. Aulus Gellius, Noce Attycie 16.10. Tekst – tłumaczenie – komentarz, ZP 24.1, 2024, s. 267–277.
- Zbiór prawa Mojżeszowego i rzymskiego. Tekst łacińsko-polski, przekład i objaśnienia A. Dębiński, Lublin 2011.

Prace pomocnicze

- G. Blicharz, J. Kruszyńska-Kola, Prawo rzymskie przed egzaminem, Warszawa 2023.
- W. Bojarski, W. Dajczak, A. Sokala, Przewodnik do ćwiczeń z prawa rzymskiego, pod red. W. Bojarskiego, Toruń 1990.
- W. Bojarski, W. Dajczak, A. Sokala, Verba iuris. Reguły i kazusy prawa rzymskiego, Toruń 1995, wyd. 2 zmienione i uzupełnione – 2000, wyd. 3 zmienione i uzupełnione – 2007.
- K. Burczak, A. Dębiński, M. Jońca, Łacińskie sentencje i powiedzenia prawnicze, Warszawa 2007; wyd. 2 – 2013, wyd. 3 – 2018; wyd. 4 – 2025.
- A. Dębiński, M. Jońca, Leksykon tradycji rzymskiego prawa prywatnego. Podstawowe pojęcia, Warszawa 2016.
- E. Gintowt, Rzymskie prawo prywatne w epoce postępowania legisakcyjnego (od decemwiratu do lex Aebutia), oprac. W. Wołodkiewicz, Warszawa 2012.
- M. Jońca, Prawo rzymskie. Marginalia, Lublin 2012.
- M. Jońca, Prawo rzymskie. Mirabilia, Warszawa 2020.
- M. Jońca, W.S. Staszewski, Łacina w prawie międzynarodowym. Pojęcia i wyrażenia, Lublin 2024.
- A. Kacprzak, J. Krzynówek, Prawo rzymskie. Pytania, kazusy, tablice, Warszawa 2002, wyd. 2 rozszerzone i zmienione – 2008; wyd. 3 – 2011, wyd. 4 – 2017, wyd. 5 –2025.
- A. Kacprzak, J. Krzynówek, F. Longchamps de Bérier, J. Urbanik, 565 zagadek z prawa rzymskiego, Warszawa 1999, wyd. 2 – 2002.
- H. Kupiszewski, Prawo rzymskie a współczesność, Warszawa 1988; wyd. 2 oprac. T. Giaro, F. Longchamps de Bérier – Kraków 2013.
- M. Kuryłowicz, Prawo rzymskie. Historia – tradycja – współczesność, Lublin 2003, wyd. 2 poprawione i uzupełnione – 2020, wyd. 3 – 2022.
- M. Kuryłowicz, Słownik terminów, zwrotów i sentencji prawniczych łacińskich oraz pochodzenia łacińskiego, Kraków 1998; wyd. 2 – 2001; wyd. 3 – 2002; wyd. 4 – Warszawa 2012, wyd. 5 – 2017, wyd. 6 + CD – 2022.
- Leksykon rzymskiego prawa karnego. Podstawowe pojęcia, red. M. Jońca, Warszawa 2022.
- I. Leraczyk, Rzymskie prawo karne. Bibliografia, Lublin 2021.
- Łacińska terminologia prawnicza, pod red. J. Zajadły, Warszawa 2009.
- Łacińskie paremie w europejskiej kulturze prawnej i orzecznictwie sądów polskich, pod red. W. Wołodkiewicza, J. Krzynówka, Warszawa 2001.
- J. Misztal-Konecka, M. Wójcik, Rzymskie prawo prywatne, Kazusy i ćwiczenia, Warszawa 2007; wyd. 2 – 2011; wyd. 3 – 2023.
- T. Palmirski, R. Pabis, J. Reszczyński, Prawo rzymskie. Repetytorium, Kraków 1999.
- T. Palmirski, J. Reszczyński, Prawo rzymskie. Praktyczny przewodnik do nauki przedmiotu, Kraków 2004.
- T. Palmirski, Publiczne prawo rzymskie. Zarys wykładu. Skrypt dla studentów prawa i administracji, Kraków 2006.
- T. Palmirski, P. Święcicka, Varia quaestiones. Zbiór kazusów z rzymskiego prawa prywatnego wraz z wyborem źródeł, Kraków 2011.
- Prawo rzymskie. Repetytorium, pod red. P. Święcickiej-Wystrychowskiej, Kraków 2003; wyd. 2 – 2004.
- Prawo rzymskie. Zestaw ćwiczeń dla studentów prawa, pod red. P. Święcickiej-Wystrychowskiej, M. Araszkiewicza, Kraków 2003.
- Publiczne prawo rzymskie. Skrypt z wyborem źródeł, autorstwa J. Zabłockiego, A. Tarwackiej, Warszawa 2005.
- Regulae iuris. Łacińskie inskrypcje na kolumnach Sądu Najwyższego Rzeczypospolitej Polskiej, pod red. W. Wołodkiewicza, Warszawa 2001, wyd. 2 – 2008, wyd. 3 – 2010.
- K. Szczygielski, Romanistyka polska w latach 1918–1945 (przegląd bibliografii), ZP 10.2, 2010, s. 355–411.
- E. Szymoszek, I. Żeber, Prawo rzymskie, Wrocław 2005.
- P. Święcicka, Rzymskie prawo prywatne. Repetytorium, Warszawa 2011, wyd. 2 – 2024.
- Trener akademicki. Prawo rzymskie, F. Longchamps de Bérier, T. Giaro, W. Dajczak, Warszawa 2010.
- Warsztaty prawnicze. Prawo rzymskie, F. Longchamps de Bérier, T. Giaro, W. Dajczak, wyd. 1 – 2013, wyd. 2 + CD – 2019, Bielsko-Biała, wyd. 5 – Warszawa 2025.
- W. Wołodkiewicz, Czy prawo rzymskie przestało istnieć, Kraków 2003.
- W. Wołodkiewicz, Europa i prawo rzymskie. Szkice z historii europejskiej kultury prawnej, Warszawa 2009.
- M. Zabłocka, Romanistyka polska po II wojnie światowej, Warszawa 2002.
- M. Zabłocka, Romanistyka polska w pierwszym dziesięcioleciu XXI wieku, Warszawa 2013.SPIS TREŚCI

------------------------------------------------------------------------

Spis treści przedstawia zawartość całej książki. Aktywne są wyłącznie odnośniki do treści dostępnych w tym pliku.

------------------------------------------------------------------------

1. Wstęp
2. Wstęp do drugiego wydania
3. Wstęp do trzeciego wydania
4. Wstęp do czwartego wydania
5. Wstęp do piątego wydania
6. Wstęp do szóstego wydania
7. Wstęp do siódmego wydania
8. Wstęp do ósmego wydania
9. Wykaz skrótów
10. Opracowania encyklopedyczne i słowniki, podręczniki, wybory źródeł, prace pomocnicze
11. Wprowadzenie
1. Rozdział I. Znaczenie nauki prawa rzymskiego
1. § 1. Rola prawa rzymskiego w nauczaniu prawa
2. § 2. Znaczenie terminu „prawo rzymskie”
3. § 3. Znaczenie prawa rzymskiego w dziejach prawa w Europie
1. I. Korzenie współczesnej Europy
2. II. Prawo rzymskie jako podstawa współczesnego prawa prywatnego
3. III. Prawo rzymskie jako podstawa historycznego spojrzenia na prawo

2. Rozdział II. Rzymskie definicje prawa, systematyzacje prawa i pojęcia prawne
1. § 4. Definicja prawa
1. I. Uwagi wstępne
2. II. Elementy definicji prawa w tekstach jurystów rzymskich

2. § 5. Podziały prawa
1. I. Znaczenie podziałów w definiowaniu prawa
2. II. Zasada personalności prawa i wynikające z niej podziały prawa
1. 1. Zasada personalności a zasada terytorialności prawa
2. 2. Ius civile
3. 3. Ius gentium
4. 4. Ius honorarium
5. 5. Ius vetus – ius novum

3. III. Podział prawa na ius strictum i ius aequum
4. IV. Podział prawa na publiczne i prywatne
5. V. Podział stosunków prawnych na stosunki chronione za pomocą actiones in rem oraz actiones in personam
1. 1. Uwagi wstępne
2. 2. Prawa władcze skuteczne erga omnes
3. 3. Prawa względne, skuteczne wobec określonych osób (inter partes)

3. § 6. Rzymskie systematyzacje prawa prywatnego
1. I. Znaczenie systematyki prawa
2. II. Systematyka ustawy XII tablic
3. III. Systematyka edyktowa
4. IV. Systematyka naukowa
1. 1. Idee Cycerona dotyczące sposobu przedstawiania prawa
2. 2. Systematyka Instytucji Gaiusa
3. 3. Systematyka pandektowa

4. § 7. Zdarzenia wywołujące skutki prawne
1. I. Uwagi wstępne
2. II. Działania prawne – pojęcie i klasyfikacja
1. 1. Pojęcie
2. 2. Czynności formalne i nieformalne
3. 3. Czynności jednostronne i dwustronne
4. 4. Czynności między żyjącymi (inter vivos) i na wypadek śmierci (mortis causa)
5. 5. Czynności rozporządzające i zobowiązujące
6. 6. Czynności odpłatne i nieodpłatne (pod tytułem darmym)
7. 7. Czynności przyczynowe (kauzalne) i czynności abstrakcyjne (oderwane)
8. 8. Czynności fiducjarne

3. III. Elementy czynności prawnej
1. 1. Essentialia, naturalia i accidentalia negotii
2. 2. Warunek
1. a. Warunki zawieszające i rozwiązujące
2. b. Warunki potestatywne, kazualne i mieszane
3. c. Warunki dodatnie i ujemne

3. 3. Termin
4. 4. Polecenie

4. IV. Oświadczenie woli i jego wady
1. 1. Zamierzona rozbieżność między wolą a oświadczeniem
2. 2. Niezamierzona rozbieżność między wolą a oświadczeniem

5. V. Modyfikacja nieważnej czynności prawnej
6. VI. Skutki zdarzeń prawnych
7. VII. Zastępstwo

3. Rozdział III. Źródła prawa
1. § 8. Periodyzacja prawa rzymskiego
2. § 9. Źródła prawa w okresie archaicznym
1. I. Zwyczaj
2. II. Leges regiae
3. III. Ustawa XII tablic
4. IV. Leges i plebiscita
5. V. Interpretacja ustawy XII tablic i początki rzymskiej jurysprudencji

3. § 10. Źródła prawa w okresie przedklasycznym
1. I. Edykty urzędników
2. II. Wpływ jurystów na rozwój i doskonalenie prawa

4. § 11. Źródła prawa w okresie klasycznym
1. I. Zaprzestanie uchwalania leges
2. II. Senatus consulta
3. III. Uporządkowanie edyktów
4. IV. Konstytucje cesarskie
5. V. Prawotwórcza działalność prawników
1. 1. Ius respondendi
2. 2. Szkoły prawa i najwybitniejsi juryści
3. 3. Instytucje Gaiusa

5. § 12. Źródła prawa w okresie poklasycznym
1. I. Pierwsze zbiory konstytucji cesarskich
2. II. Próby uporządkowania ius
3. III. Upadek jurysprudencji i kultury prawnej
4. IV. Przedjustyniańskie próby kodyfikacji leges i ius

6. § 13. Źródła prawa justyniańskiego

12. Część I. Prawo dotyczące osób
1. Rozdział IV. Osoby
1. § 14. Prawo dotyczące osób w systematyce Instytucji Gaiusa
2. § 15. Osoby fizyczne
1. I. Wolni – niewolnicy
1. 1. Uwagi wstępne
2. 2. Powstanie niewoli
3. 3. Sytuacja prawna niewolników
4. 4. Formalne i nieformalne sposoby wyzwolenia niewolnika
5. 5. Ustawodawstwo Augusta dotyczące niewolników
6. 6. Sytuacja prawna wyzwoleńców
7. 7. Osoby in mancipio i stany podobne

2. II. Obywatele rzymscy – nieobywatele
3. III. Osoby sui iuris i alieni iuris – więź agnacyjna
4. IV. Pokrewieństwo kognacyjne
5. V. Zdolność prawna

3. § 16. Osoby prawne

2. Rozdział V. Rodzina
1. § 17. Wprowadzenie
2. § 18. Prawo małżeńskie
1. I. Zaręczyny (sponsalia)
2. II. Iustum matrimonium
1. 1. Definicje małżeństwa
2. 2. Zawarcie małżeństwa
3. 3. Wymogi iustum matrimonium
4. 4. Rozwiązanie małżeństwa

3. III. Conventio in manum
4. IV. Stosunki osobiste i majątkowe między małżonkami
1. 1. Stosunki osobiste
2. 2. Stosunki majątkowe
3. 3. Posag
4. 4. Donatio ante nuptias

5. V. Ustawodawstwo małżeńskie Augusta
6. VI. Konkubinat

3. § 19. Patria potestas
1. I. Wejście pod patria potestas
1. 1. Uwagi wstępne
2. 2. Urodzenie z iustum matrimonium
3. 3. Przysposobienie: adoptio i adrogatio
4. 4. Legitimatio

2. II. Uprawnienia i obowiązki wynikające z patria potestas
3. III. Wyjście spod patria potestas
4. IV. Sytuacja prawna osób będących pod patria potestas

4. § 20. Opieka (tutela) i kuratela
1. I. Powołanie opiekuna
2. II. Tutela impuberum
3. III. Tutela mulierum
4. IV. Kuratela

5. § 21. Zdolność do czynności prawnych

13. Część II. Prawo dotyczące rzeczy
1. Rozdział VI. Rzeczy i ich podziały
1. § 22. Pojęcie rzeczy
1. I. Pojęcie res w prawie rzymskim
2. II. Pożytki (fructus)

2. § 23. Podziały rzeczy
1. I. Podziały rzeczy w Instytucjach Gaiusa
1. 1. Res in patrimonio – res extra patrimonium
2. 2. Res corporales – res incorporales
3. 3. Res mancipi – res nec mancipi

2. II. Inne podziały rzeczy w prawie rzymskim
1. 1. Rzeczy ruchome (res mobiles) – nieruchomości (res immobiles)
2. 2. Rzeczy oznaczone co do gatunku (genus) – rzeczy oznaczone co do tożsamości (species)
3. 3. Rzeczy zużywalne – rzeczy niezużywalne
4. 4. Rzeczy podzielne – rzeczy niepodzielne
5. 5. Rzeczy pojedyncze – rzeczy złożone – rzeczy zbiorowe

2. Rozdział VII. Władanie rzeczami (prawo rzeczowe)
1. § 24. Wprowadzenie
2. § 25. Formy władania rzeczami
1. I. Własność
1. 1. Pojęcie własności
2. 2. Rodzaje własności rzymskiej
3. 3. Uprawnienia właściciela i ich ograniczenia
4. 4. Współwłasność

2. II. Posiadanie
1. 1. Pojęcie posiadania
2. 2. Rodzaje posiadania

3. § 26. Nabycie władania rzeczami
1. I. Nabycie własności
1. 1. Uwagi wstępne
2. 2. Mancipatio
3. 3. In iure cessio
4. 4. Traditio
5. 5. Usucapio i longi temporis praescriptio
6. 6. Occupatio
7. 7. Accessio
8. 8. Specificatio
9. 9. Thesaurus
10. 10. Fructus

2. II. Nabycie posiadania

4. § 27. Ochrona władania rzeczami
1. I. Ochrona własności (ochrona petytoryjna)
1. 1. Uwagi wstępne
2. 2. Rei vindicatio
3. 3. Actio negatoria
4. 4. Actio Publiciana
5. 5. Środki ochrony wynikające ze stosunków sąsiedzkich

2. II. Ochrona posiadania (ochrona posesoryjna)
1. 1. Uwagi wstępne
2. 2. Interdykty retinendae posssessionis
3. 3. Interdykty recuperandae possessionis
4. 4. Zmiany w prawie poklasycznym i justyniańskim
5. 5. Interdykty adipiscendae possessionis

5. § 28. Prawa na rzeczy cudzej (tzw. iura in re aliena)
1. I. Uwagi wstępne
2. II. Służebności (servitutes)
1. 1. Służebności gruntowe (servitutes praediorum)
2. 2. Służebności osobiste (tzw. servitutes personarum)
3. 3. Ustanowienie i wygaśnięcie służebności
4. 4. Ochrona służebności
5. 5. Zasady dotyczące służebności

3. III. Zastaw
1. 1. Uwagi wstępne
2. 2. Fiducia
3. 3. Zastaw ręczny (pignus)
4. 4. Zastaw umowny (hipoteka)
5. 5. Ustanowienie i wygaśnięcie zastawu
6. 6. Przedmiot zastawu
7. 7. Realizacja zastawu
8. 8. Ochrona zastawu
9. 9. Wielość zastawów

4. IV. Emfiteuza
5. V. Superficies

3. Rozdział VIII. Spadki
1. § 29. Miejsce spadków w systematyce Instytucji Gaiusa
2. § 30. Hereditas i bonorum possessio
1. I. Hereditas – pojęcie – podstawy powołania
2. II. Bonorum possessio
1. 1. Geneza bonorum possessio
2. 2. Sytuacja prawna dziedzica prawa pretorskiego

3. § 31. Dziedziczenie testamentowe
1. I. Pojęcie testamentu
2. II. Rodzaje testamentów
1. 1. Archaiczne formy testamentu
2. 2. Mancipatio familiae – testament mancypacyjny
3. 3. Testament pretorski
4. 4. Testamenty w okresie poklasycznym
5. 5. Testament żołnierski

3. III. Treść testamentu
1. 1. Heredis institutio
2. 2. Substitutio
3. 3. Inne postanowienia zawarte w testamencie
4. 4. Wydziedziczenie (exheredatio) i tzw. dziedziczenie przeciwtestamentowe

4. IV. Nieważność i nieskuteczność testamentu
5. V. Kodycyl

4. § 32. Dziedziczenie beztestamentowe
1. I. Uwagi wstępne
2. II. Dziedziczenie według ustawy XII tablic
3. III. Dziedziczenie według edyktu pretorskiego
4. IV. Zmiany w dziedziczeniu beztestamentowym w okresie pryncypatu
5. V. Dziedziczenie według Nowel justyniańskich

5. § 33. Nabycie spadku i jego skutki
1. I. Nabycie spadku
2. II. Sytuacja prawna spadkobiercy
3. III. Wielość współspadkobierców
4. IV. Ochrona spadkobiercy

6. § 34. Przysporzenia kosztem spadku
1. I. Zapisy testamentowe (legata)
2. II. Fideikomisy (fideicommissa)

4. Rozdział IX. Zobowiązania
1. § 35. Wprowadzenie
1. I. Miejsce zobowiązań w systematyce Instytucji Gaiusa
2. II. Pojęcie zobowiązania
1. 1. Uwagi wstępne
2. 2. Określenia zobowiązań w źródłach prawa rzymskiego
3. 3. Elementy rzymskiej obligatio

3. III. Teorie odnoszące się do genezy rzymskiej obligatio

2. § 36. Podziały zobowiązań
1. I. Znaczenie klasyfikacji zobowiązań
2. II. Podziały zobowiązań z uwagi na ich charakter
1. 1. Podział zobowiązań na jednostronnie zobowiązujące i dwustronnie zobowiązujące.
2. 2. Podział zobowiązań na zobowiązania ścisłego prawa (stricti iuris) i dobrej wiary (bonae fidei)
3. 3. Tzw. zobowiązania cywilne (obligationes civiles) i zobowiązania naturalne (obligationes naturales)

3. § 37. Świadczenie
1. I. Pojęcie i rodzaje świadczenia
2. II. Wymagania dotyczące świadczenia
3. III. Świadczenie w rzeczach określonych co do genus lub co do species
4. IV. Wielość świadczeń
1. 1. Zobowiązanie przemienne (obligatio alternativa)
2. 2. Upoważnienie przemienne (facultas alternativa)

5. V. Podzielność świadczenia i solidarność
1. 1. Podzielność świadczenia
2. 2. Solidarność

4. § 38. Źródła zobowiązań
1. I. Uwagi wstępne
2. II. Klasyfikacja źródeł zobowiązań przedstawiona przez Gaiusa w Instytucjach i jej rozwój w Res cottidianae
1. 1. Dwójpodział źródeł zobowiązań w Instytucjach Gaiusa
2. 2. Trójpodział źródeł zobowiązań w Res cottidianae

3. III. Klasyfikacja źródeł zobowiązań w Instytucjach justyniańskich
4. IV. Inne klasyfikacje źródeł zobowiązań

5. § 39. Zobowiązania z kontraktów i zdarzeń do nich zbliżonych
1. I. Geneza i rozwój rzymskiego systemu kontraktowego
2. II. Klasyfikacja kontraktów
3. III. Kontrakty realne (obligationes re contractae)
1. 1. Pożyczka (mutuum)
2. 2. Użyczenie (commodatum)
3. 3. Przechowanie (depositum)
4. 4. Zastaw ręczny (pignus)

4. IV. Kontrakty słowne (obligationes verbis contractae)
5. V. Kontrakty literalne (obligationes litteris contractae)
6. VI. Kontrakty konsensualne (obligationes consensu contractae)
1. 1. Kupno-sprzedaż (emptio venditio)
2. 2. Najem (locatio conductio)
3. 3. Spółka (societas)
4. 4. Zlecenie (mandatum)

7. VII. Rozszerzenie rzymskiego systemu kontraktowego
1. 1. Uwagi wstępne
2. 2. Kontrakty realne nienazwane
3. 3. Pacta
4. 4. Rozszerzenie pojęcia kontraktów

8. VIII. „Jakby kontrakty” (obligationes quasi ex contractu)
1. 1. Pojęcie „jakby kontraktów”
2. 2. Negotiorum gestio
3. 3. Tutela
4. 4. Legatum per damnationem oraz sinendi modo
5. 5. Solutio indebiti

6. § 40. Zobowiązania powstałe z czynów niedozwolonych i ze zdarzeń do nich zbliżonych
1. I. Pojęcie czynu niedozwolonego (delictum) w prawie rzymskim
2. II. Poszczególne delikty
1. 1. Furtum
1. a. Furtum w ustawie XII tablic i w prawie przedklasycznym
2. b. Furtum w prawie klasycznym
3. c. Furtum w prawie poklasycznym

2. 2. Rapina
3. 3. Damnum iniuria datum
1. a. Odpowiedzialność za bezprawne wyrządzenie szkody w cudzym majątku według ustawy XII tablic
2. b. Odpowiedzialność za bezprawne wyrządzenie szkody majątkowej według lex Aquilia
3. c. Rozwój odpowiedzialności z lex Aquilia w prawie pretorskim i klasycznym

4. 4. Iniuria
1. a. Pojęcie iniuria
2. b. Iniuria w ustawie XII tablic
3. c. Iniuria w prawie pretorskim i klasycznym
4. d. Odpowiedzialność kryminalna za iniuria

3. III. „Przestępstwa prawa pretorskiego”
1. 1. Uwagi wstępne
2. 2. Metus
3. 3. Dolus
4. 4. Servi corruptio
5. 5. Fraus creditorum

4. IV. Inne zdarzenia rodzące skargę penalną (obligationes quasi ex delicto)
1. 1. Pojęcie „jakby deliktów”
2. 2. Iudex qui litem suam fecit
3. 3. Effusum vel deiectum
4. 4. Positum aut suspensum
5. 5. Exercitores navis aut cauponae aut stabuli de damno aut furto
6. 6. Inne przypadki zaliczane do „jakby deliktów”

7. § 41. Umocnienie zobowiązań
1. I. Intercessio
2. II. Rzeczowe umocnienie zobowiązań
3. III. Osobowe umocnienie (zabezpieczenie) zobowiązań
4. IV. Kary umowne

8. § 42. Skutki niewykonania zobowiązań
1. I. Uwagi wstępne
2. II. Podstawy odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania
3. III. Szkoda majątkowa i odszkodowanie
4. IV. Zwłoka

9. § 43. Wygaśnięcie zobowiązań
1. I. Wykonanie świadczenia
2. II. Zwolnienie z długu
3. III. Niemożliwość świadczenia
4. IV. Novatio
5. V. Zmiana podmiotów w stosunku obligacyjnym
6. VI. Confusio
7. VII. Śmierć stron i upływ czasu
8. VIII. Potrącenie

14. Część III. Prawo dotyczące skarg
1. Rozdział X. Ochrona praw prywatnych
1. § 44. Ochrona praw prywatnych w systematyce przedstawiania prawa w Rzymie
2. § 45. Postępowanie sądowe
1. I. Uwagi wstępne
2. II. Podstawowe pojęcia z zakresu procesu prywatnego
1. 1. Jurysdykcja (iurisdictio)
2. 2. Actio – skarga – powództwo
3. 3. Strony
4. 4. Kontradyktoryjność
5. 5. Ciężar dowodu

3. III. Przemiany postępowania sądowego w Rzymie
4. IV. Ogólna charakterystyka postępowania legisakcyjnego i formułkowego
1. 1. Podział postępowania na dwa stadia
2. 2. Pozew prywatny
3. 3. Litis contestatio
4. 4. Wyrok
5. 5. Postępowanie egzekucyjne

3. § 46. Postępowanie legisakcyjne
1. I. Ogólna charakterystyka
2. II. Poszczególne legis actiones
1. 1. Legis actio sacramento
2. 2. Legis actio per manus iniectionem
3. 3. Legis actio per iudicis (arbitrive) postulationem oraz legis actio per condictionem
4. 4. Legis actio per pignoris capionem

4. § 47. Postępowanie formułkowe
1. I. Ogólna charakterystyka
2. II. Formułka
1. 1. Istota formułki
2. 2. Części zwyczajne formułki
3. 3. Części nadzwyczajne formułki
4. 4. Przykłady formułek

3. III. Klasyfikacje (podziały) skarg
1. 1. Znaczenie podziałów skarg
2. 2. Actiones in rem – actiones in personam
3. 3. Skargi cywilne (actiones civiles) – skargi pretorskie (actiones honorariae)
4. 4. Skargi ścisłego prawa (actiones stricti iuris) – skargi dobrej wiary (actiones bonae fidei)
5. 5. Skargi odszkodowawcze (actiones rei persecutoriae) – skargi penalne (actiones poenales)
6. 6. Skargi noksalne
7. 7. Inne podziały skarg

4. IV. Postępowanie egzekucyjne

5. § 48. Postępowanie kognicyjne (cognitio extra ordinem)
1. I. Ogólna charakterystyka
1. 1. Rozwój postępowania kognicyjnego
2. 2. Cechy charakterystyczne procesu kognicyjnego

2. II. Rozpoznawanie spraw w postępowaniu kognicyjnym
1. 1. System sądów cesarskich
2. 2. Rozpoczęcie procesu
3. 3. Rozprawa
4. 4. Wyrok
5. 5. Apelacja

3. III. Postępowanie egzekucyjne
4. IV. Szczególne rodzaje postępowania

6. § 49. Ochrona pozaprocesowa
1. I. Znaczenie ochrony pozaprocesowej
1. 1. W okresie postępowania legisakcyjnego i formułkowego
2. 2. W okresie postępowania kognicyjnego

2. II. Środki ochrony pozaprocesowej
1. 1. Interdykty (interdicta)
2. 2. Stypulacje pretorskie (stipulationes praetoriae)
3. 3. Missiones
4. 4. Restitutio in integrum

15. Zakończenie
1. Rozdział XI. Pojustyniańskie dzieje prawa rzymskiego
1. § 50. Drogi recepcji prawa rzymskiego i jego wpływ na współczesną kulturę prawną
1. I. Pojustyniańskie dzieje prawa rzymskiego w Bizancjum
2. II. Pojustyniańskie dzieje prawa rzymskiego w Europie Zachodniej
3. III. Recepcja prawa rzymskiego
1. 1. Średniowiecze i czasy nowożytne
2. 2. Prawo rzymskie a nowoczesne kodyfikacje prawa cywilnego

2. § 51. Nauka prawa rzymskiego
1. I. Prawo rzymskie jako przedmiot badań naukowych
2. II. Prawo rzymskie jako przedmiot kształcenia uniwersyteckiego

3. § 52. Prawo rzymskie w Polsce
1. I. Rola prawa rzymskiego w Polsce przedrozbiorowej
2. II. Nauka prawa rzymskiego w okresie zaborów
3. III. Nauka prawa rzymskiego w okresie II Rzeczypospolitej
4. IV. Nauka prawa rzymskiego po II wojnie światowej
5. V. Obecność prawa rzymskiego w polskiej praktyce prawnej

16. Tablica synoptyczna
17. Indeks źródeł
18. Indeks terminów i zwrotów łacińskich