MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
-
promocja
Przemiany. W poszukiwaniu Franza Kafki - ebook
Przemiany. W poszukiwaniu Franza Kafki - ebook
Biografia jednego z najważniejszych i najbardziej nieuchwytnych pisarzy XX wieku.
Jego wizje tajemniczych procesów, niepokojących przemian i osaczonych bohaterów na trwałe odmieniły literaturę, wywierając ogromny wpływ również na sztukę, muzykę i film. Ale kim był naprawdę?
W książce Przemiany Karolina Wątroba zabiera czytelników w fascynującą, niechronologiczną podróż śladami Kafki – od Pragi, jego rodzinnego miasta, po współczesną Azję Wschodnią, gdzie echo jego twórczości wciąż wybrzmiewa w literaturze. Autorka proponuje świeże i odważne spojrzenie na historię literatury oraz na trwałą obecność Kafki w świecie współczesnym.
Angielskie wydanie przemian znalazło się na liście najlepszych książek roku tygodnika "The Economist”.
"Znakomita rzecz… Kafka nadal olśniewa." "Financial Times”
"Ta błyskotliwa, wielowątkowa książka przedstawia nie tylko różne oblicza pisarza, lecz także bogactwo jego spuścizny i echa jego twórczości w późniejszych epokach." "The Observer”
"Oryginalna, wciągająca, często bardzo zabawna książka." Ritchie Robertson, Autor Publikacji Kafka: A Very Short Introduction
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Biografie |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-8449-116-4 |
| Rozmiar pliku: | 2,8 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
PROLOG
Jak Kafka stał się Kafką
Osoba, która chciałaby się podjąć podsumowania życia Franza Kafki, stoi przed zadaniem łatwym i trudnym jednocześnie. Łatwym, ponieważ żył dość krótko – urodził się w roku 1883, a zmarł w 1924, miał zatem wówczas około czterdziestu lat, z czego większość spędził w jednym miejscu – w centrum Pragi – i pracował w jednej tylko branży – ubezpieczeniowej. Był słabego zdrowia, nie ożenił się ani nie założył rodziny, niewiele podróżował i ani razu nie wyjechał poza Europę, nie brał udziału w wojnie. Jednak pod innymi względami życia Kafki nie da się tak prosto podsumować. Powszechne wyobrażenia na temat tożsamości narodowej, etnicznej, religijnej i językowej nie oddają mu sprawiedliwości, dlatego w każdej biografii bywa określany inaczej – jako Niemiec, Austriak, Czech albo Żyd, zdarzają się też przeróżne kombinacje powyższych kategorii. Pomimo kawalerstwa, które spędził głównie w Pradze, udało mu się nawiązać bliskie relacje z czterema kobietami z czterech różnych miast w czterech różnych krajach. Często wyobrażał sobie podróże za granicę, a nawet przeprowadzkę na stałe, chętnie poznawał inne miejsca i kultury, dzięki czemu jego życie miało znacznie szerszy horyzont intelektualny, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.
Ponadto miał w zwyczaju prowadzić staranny rejestr wszelkich życiowych wydarzeń, nawet tych najbardziej przyziemnych, w licznych notatnikach, dziennikach i listach, z których do dziś przetrwały tysiące stron. Zapisy konfliktów z rodziną, zwłaszcza z ojcem; przyjaźni; przeczytanych książek, obejrzanych sztuk teatralnych, poznawanych języków, snów, jedzenia; dolegliwości, lęków, niepokojów, nadziei, rzeczy, które sprawiały mu przyjemność; rzeczy, które powiedział lub zrobił innym ludziom, zarówno miłych, jak i nieprzyjemnych. W połączeniu z niemal niewyobrażalną obfitością prac naukowych, w których badano i nadal bada się praktycznie każdy aspekt jego życia, od losów dalekiego kuzynostwa po seksualne przygody samego pisarza, od jego problemów trawiennych po markę szczotki do włosów, której używał, daje nam to niezwykle wszechstronny wgląd w życie tego człowieka, który zmarł sto lat temu.
Nasza zbiorowa obsesja na punkcie Kafki jest jednak tak silna i wszechogarniająca, że rzadko się zastanawiamy, dlaczego właściwie tak bardzo się nim interesujemy. Odpowiedź może się wydawać oczywista. W swoich notatnikach, między wzmiankami o tym, co usłyszał od szefa w pracy i dokąd wybrał się na wieczorny spacer, Kafka umieścił liczne opowiadania i fragmenty literackie, w tym trzy niedokończone powieści. _Przemiana, Wyrok, Proces, Zamek_ – to tylko niektóre z jego najbardziej znanych i rozpoznawalnych utworów, ale też dzieł XX wieku, niemieckiego kanonu literackiego – a może nawet całej światowej literatury na przestrzeni dziejów. Część z tych tekstów ukazała się za życia autora, publikacji większości jednak nie doczekał. Na nielicznych czytelnikach, którzy zetknęli się z jego twórczością w trakcie jej powstawania – głównie w ciągu dekady między 1912 a 1922 rokiem, kiedy Kafka był po trzydziestce – robiła wielkie wrażenie. Szczególnie dotyczy to jego najlepszego przyjaciela, a później pierwszego redaktora, Maksa Broda, który od początku wierzył w literacki geniusz Franza Kafki.
Mogłoby się zatem wydawać oczywiste, skąd bierze się nasza obsesja na punkcie Kafki, co inspiruje jego niezliczone biografie. Chcemy wiedzieć, co go ukształtowało. Jednak choć środowisko kulturowe, kontekst historyczny i osobiste doświadczenia miały ogromny wpływ na jego twórczość – o czym przekonamy się już za chwilę – istnieje też inna strona tej historii, o której rzadko się wspomina. Jeśli chcemy zrozumieć, jak Kafka stał się Kafką, nie możemy się zatrzymać w 1924 roku, roku jego śmierci, w którym kończy się większość biografii. Żeby zyskać status, który ostatecznie osiągnął, Kafka potrzebował czytelników. Czytelników, którzy by podzielali przekonanie Broda o jego niezwykłym talencie. Niemal wszyscy ci czytelnicy sięgnęli po jego książki – przeważnie w tłumaczeniach – dopiero po jego śmierci. Jak do tego doszło? Kim byli i jaki wpływ wywarli na literacką sławę Kafki? Dlaczego jego twórczość przemawiała do tak wielu osób, w tak wielu miejscach i na tak wielu etapach dziejów? Dlaczego nadal go czytamy? Czego możemy się dowiedzieć o literaturze i o nas samych, gatunku, który tak bardzo się nią interesuje, opowiadając historię Kafki właśnie w ten sposób – poprzez historie jego czytelników i czytelniczek z całego świata w ciągu ostatniego stulecia?
By odpowiedzieć na te pytania, przemierzyłam czas i przestrzeń śladami dziesiątek czytelników Kafki: od brytyjskiego arystokraty, który został badaczem i ślęczał nad rękopisami w podziemiach szwajcarskiego banku, po zwykłych ludzi z różnych zakątków świata, którzy zostawiali liściki na grobie pisarza w Pradze, oraz od weterana wojennego z Berlina, który przetrwał walkę w okopach, ale poległ w starciu z nowo wydanym, enigmatycznym opowiadaniem _Przemiana_, po modną koreańską pisarkę, która sto lat później przekuła kafkowskie motywy na feministyczny manifest nagrodzony Międzynarodową Nagrodą Bookera.
Jednocześnie starałam się spojrzeć na moje pytanie przewodnie – co sprawiło, że Kafka był Kafką? – z wielu różnych perspektyw. Z pewnością pomogło to, że był świetnie wykształconym Europejczykiem, który pisał po niemiecku, w języku powszechnie używanym i cieszącym się znacznym prestiżem kulturowym. Wszystko to oznaczało, że mimo bardzo realnych uprzedzeń, z jakimi Kafka spotykał się jako Żyd, jego książki nadal miały względną przewagę, jeśli chodzi o możliwości dotarcia do szerokiego grona odbiorców: mógł korzystać z dostępu do wydawnictw, sieci tłumaczy i kręgów kulturalnych o międzynarodowym zasięgu, które popularyzowały jego dzieła, także pośmiertnie. Wiele przykładów takich „technologii rozpoznawania”, by posłużyć się określeniem teoretyczki literatury Shu-mei Shih, funkcjonowało za życia Kafki i po jego śmierci. Zostaną one omówione w kolejnych rozdziałach.
Jednak wielu innych dobrze wykształconych, niemieckojęzycznych Europejczyków na przestrzeni wieków również zostawiło po sobie bogatą spuściznę literacką, a mimo to nigdy nie osiągnęło takiego globalnego rozgłosu jak Kafka. Częściowo wynikało to z czystego przypadku. W rozdziałach pierwszym i drugim opowiadam historię różnych jego rękopisów: niektóre spłonęły, zaginęły lub zostały skonfiskowane, inne o mało nie spłonęły, zaginęły lub zostały skonfiskowane. Los tych dokumentów często zależał od decyzji i działań pojedynczych osób. W grę wchodziły również inne szczęśliwe zbiegi okoliczności. Nazwisko Kafka, dzięki swojej zwięzłości, przyjemnej symetrii i łatwości wymowy w wielu językach, nie wspominając o dość sympatycznym znaczeniu po czesku, nieoczekiwanie przyniosło korzyści marketingowe w różnych momentach życia pisarza i po jego śmierci, o czym dowiemy się w rozdziałach trzecim i piątym. Dało nawet początek popularnemu przymiotnikowi, używanemu dziś wszędzie, od opisów na czwartych stronach okładek niezliczonych powieści po artykuły na łamach dziennika „Daily Mail”, czego przykłady omówiono w rozdziale czwartym, a przytoczono w całej tej książce.
Ale co, można zapytać w tym momencie, z wartością estetyczną jego dorobku? Rzecz jasna, odgrywała istotną rolę, ale być może nie do końca taką, jakiej można by się spodziewać. Jak się przekonamy, pierwsi czytelnicy Kafki, nawet wytrawni krytycy literaccy i gruntownie wykształceni niemieckojęzyczni Żydzi, którzy pochodzili z podobnego co pisarz środowiska, często nie potrafili zrozumieć jego dzieł. Niektórzy uważali, że są trudne i frustrujące; inni porównywali je do książek współczesnych autorów, z których wielu dziś prawie całkowicie popadło w zapomnienie. Biorąc pod uwagę ten kontekst, trudno byłoby twierdzić, że twórczość Kafki zapowiadała nadejście absolutnie nowatorskiej, obiektywnie wyjątkowej i powszechnie fascynującej jakości literackiej. Z biegiem czasu jednak, gdy literatura początku XX wieku – czyli modernizmu – przeszła do historii, Kafka został wyniesiony do rangi jednego z jej patronów, obok takich twórców i twórczyń jak Joyce, Proust i Woolf. W niniejszej książce omawiam status Kafki jako ikony modernizmu i szczegółowo opisuję działanie jego techniki literackiej na różnych etapach.
Sam Kafka doskonale zdawał sobie sprawę z tej tajemniczej władzy, jaką książki i pisarze mogą sprawować nad czytelnikami. Przez całe życie przejawiał talent do zaskakujących, zwięzłych, aforystycznych wypowiedzi, nawet jeśli musiał je z trudem wyłuskiwać z udręki blokady twórczej. Brod twierdził później, że Kafka nigdy nie napisał „ani jednej linijki”, „ani jednego słowa”, nawet gdy sporządzał krótką notatkę dla przyjaciela, które nie byłyby „przepełnione szczególnym magicznym urokiem”. Jest to oczywiście przesada, ale rzeczywiście znajdziemy w jego pismach wiele takich jednozdaniowych stwierdzeń, również na temat czytania. W 1903 roku dwudziestoletni Kafka pisze do przyjaciela: „Niektóre książki działają jak klucze do nieznanych sal w naszym własnym zamku”¹. W tym czasie czytał średniowiecznego mistyka Meistera Eckharta. Rok później, znów do tego samego adresata: „Książka musi być siekierą na zamarznięte morze w naszym wnętrzu”. Pochłaniała go wówczas lektura dzienników Friedricha Hebbela, dramaturga z XIX wieku. A potem, w 1915 roku, Kafka notuje w dzienniku takie oto słowa odnośnie do szwedzkiego dramaturga Augusta Strindberga: „Nie czytam go dla samego czytania, lecz by leżeć na jego piersi”².
Świadomie lub nie, niejeden czytelnik brał przykład z samego Kafki i wykształcił u siebie przywiązanie do jego twórczości, podobne do tego, jakie sam pisarz wyobrażał sobie podczas swoich najpiękniejszych czytelniczych przeżyć. Dzieła Kafki stały się dla wielu osób punktem wyjścia do zgłębiania ukrytych zakamarków własnej jaźni – „kluczem do nieznanych sal w naszym własnym zamku”; narzędziem do raptownego przerwania znienacka bezmyślnej i bezdusznej egzystencji – „siekierą na zamarznięte morze w naszym wnętrzu”; oraz intymnym, kojącym uściskiem – piersią, na której można się położyć. Poznajmy teraz kilkoro z tych czytelników i czytelniczek i pozwólmy im pokierować naszą wędrówką po twórczości, życiu i spuściźnie Kafki.------------------------------------------------------------------------
¹ Franz Kafka, _Listy do rodziny, przyjaciół, wydawców_, wybór, przekład i komentarz Robert Urbański, współpraca Anna Urbańska, W.A.B., Warszawa 2012 (dalej: _Listy do rodziny_), s. 26 (list do Oskara Pollaka, 1903). Wszystkie przytoczone w niniejszym przekładzie cytaty pochodzą z tego wydania. .
² Franz Kafka, _Dzienniki_, przeł. Łukasz Musiał, Officyna, Łódź 2022 (dalej: _Dzienniki_), s. 440. Wszystkie przytoczone w niniejszym przekładzie cytaty pochodzą z tego wydania.
Jak Kafka stał się Kafką
Osoba, która chciałaby się podjąć podsumowania życia Franza Kafki, stoi przed zadaniem łatwym i trudnym jednocześnie. Łatwym, ponieważ żył dość krótko – urodził się w roku 1883, a zmarł w 1924, miał zatem wówczas około czterdziestu lat, z czego większość spędził w jednym miejscu – w centrum Pragi – i pracował w jednej tylko branży – ubezpieczeniowej. Był słabego zdrowia, nie ożenił się ani nie założył rodziny, niewiele podróżował i ani razu nie wyjechał poza Europę, nie brał udziału w wojnie. Jednak pod innymi względami życia Kafki nie da się tak prosto podsumować. Powszechne wyobrażenia na temat tożsamości narodowej, etnicznej, religijnej i językowej nie oddają mu sprawiedliwości, dlatego w każdej biografii bywa określany inaczej – jako Niemiec, Austriak, Czech albo Żyd, zdarzają się też przeróżne kombinacje powyższych kategorii. Pomimo kawalerstwa, które spędził głównie w Pradze, udało mu się nawiązać bliskie relacje z czterema kobietami z czterech różnych miast w czterech różnych krajach. Często wyobrażał sobie podróże za granicę, a nawet przeprowadzkę na stałe, chętnie poznawał inne miejsca i kultury, dzięki czemu jego życie miało znacznie szerszy horyzont intelektualny, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.
Ponadto miał w zwyczaju prowadzić staranny rejestr wszelkich życiowych wydarzeń, nawet tych najbardziej przyziemnych, w licznych notatnikach, dziennikach i listach, z których do dziś przetrwały tysiące stron. Zapisy konfliktów z rodziną, zwłaszcza z ojcem; przyjaźni; przeczytanych książek, obejrzanych sztuk teatralnych, poznawanych języków, snów, jedzenia; dolegliwości, lęków, niepokojów, nadziei, rzeczy, które sprawiały mu przyjemność; rzeczy, które powiedział lub zrobił innym ludziom, zarówno miłych, jak i nieprzyjemnych. W połączeniu z niemal niewyobrażalną obfitością prac naukowych, w których badano i nadal bada się praktycznie każdy aspekt jego życia, od losów dalekiego kuzynostwa po seksualne przygody samego pisarza, od jego problemów trawiennych po markę szczotki do włosów, której używał, daje nam to niezwykle wszechstronny wgląd w życie tego człowieka, który zmarł sto lat temu.
Nasza zbiorowa obsesja na punkcie Kafki jest jednak tak silna i wszechogarniająca, że rzadko się zastanawiamy, dlaczego właściwie tak bardzo się nim interesujemy. Odpowiedź może się wydawać oczywista. W swoich notatnikach, między wzmiankami o tym, co usłyszał od szefa w pracy i dokąd wybrał się na wieczorny spacer, Kafka umieścił liczne opowiadania i fragmenty literackie, w tym trzy niedokończone powieści. _Przemiana, Wyrok, Proces, Zamek_ – to tylko niektóre z jego najbardziej znanych i rozpoznawalnych utworów, ale też dzieł XX wieku, niemieckiego kanonu literackiego – a może nawet całej światowej literatury na przestrzeni dziejów. Część z tych tekstów ukazała się za życia autora, publikacji większości jednak nie doczekał. Na nielicznych czytelnikach, którzy zetknęli się z jego twórczością w trakcie jej powstawania – głównie w ciągu dekady między 1912 a 1922 rokiem, kiedy Kafka był po trzydziestce – robiła wielkie wrażenie. Szczególnie dotyczy to jego najlepszego przyjaciela, a później pierwszego redaktora, Maksa Broda, który od początku wierzył w literacki geniusz Franza Kafki.
Mogłoby się zatem wydawać oczywiste, skąd bierze się nasza obsesja na punkcie Kafki, co inspiruje jego niezliczone biografie. Chcemy wiedzieć, co go ukształtowało. Jednak choć środowisko kulturowe, kontekst historyczny i osobiste doświadczenia miały ogromny wpływ na jego twórczość – o czym przekonamy się już za chwilę – istnieje też inna strona tej historii, o której rzadko się wspomina. Jeśli chcemy zrozumieć, jak Kafka stał się Kafką, nie możemy się zatrzymać w 1924 roku, roku jego śmierci, w którym kończy się większość biografii. Żeby zyskać status, który ostatecznie osiągnął, Kafka potrzebował czytelników. Czytelników, którzy by podzielali przekonanie Broda o jego niezwykłym talencie. Niemal wszyscy ci czytelnicy sięgnęli po jego książki – przeważnie w tłumaczeniach – dopiero po jego śmierci. Jak do tego doszło? Kim byli i jaki wpływ wywarli na literacką sławę Kafki? Dlaczego jego twórczość przemawiała do tak wielu osób, w tak wielu miejscach i na tak wielu etapach dziejów? Dlaczego nadal go czytamy? Czego możemy się dowiedzieć o literaturze i o nas samych, gatunku, który tak bardzo się nią interesuje, opowiadając historię Kafki właśnie w ten sposób – poprzez historie jego czytelników i czytelniczek z całego świata w ciągu ostatniego stulecia?
By odpowiedzieć na te pytania, przemierzyłam czas i przestrzeń śladami dziesiątek czytelników Kafki: od brytyjskiego arystokraty, który został badaczem i ślęczał nad rękopisami w podziemiach szwajcarskiego banku, po zwykłych ludzi z różnych zakątków świata, którzy zostawiali liściki na grobie pisarza w Pradze, oraz od weterana wojennego z Berlina, który przetrwał walkę w okopach, ale poległ w starciu z nowo wydanym, enigmatycznym opowiadaniem _Przemiana_, po modną koreańską pisarkę, która sto lat później przekuła kafkowskie motywy na feministyczny manifest nagrodzony Międzynarodową Nagrodą Bookera.
Jednocześnie starałam się spojrzeć na moje pytanie przewodnie – co sprawiło, że Kafka był Kafką? – z wielu różnych perspektyw. Z pewnością pomogło to, że był świetnie wykształconym Europejczykiem, który pisał po niemiecku, w języku powszechnie używanym i cieszącym się znacznym prestiżem kulturowym. Wszystko to oznaczało, że mimo bardzo realnych uprzedzeń, z jakimi Kafka spotykał się jako Żyd, jego książki nadal miały względną przewagę, jeśli chodzi o możliwości dotarcia do szerokiego grona odbiorców: mógł korzystać z dostępu do wydawnictw, sieci tłumaczy i kręgów kulturalnych o międzynarodowym zasięgu, które popularyzowały jego dzieła, także pośmiertnie. Wiele przykładów takich „technologii rozpoznawania”, by posłużyć się określeniem teoretyczki literatury Shu-mei Shih, funkcjonowało za życia Kafki i po jego śmierci. Zostaną one omówione w kolejnych rozdziałach.
Jednak wielu innych dobrze wykształconych, niemieckojęzycznych Europejczyków na przestrzeni wieków również zostawiło po sobie bogatą spuściznę literacką, a mimo to nigdy nie osiągnęło takiego globalnego rozgłosu jak Kafka. Częściowo wynikało to z czystego przypadku. W rozdziałach pierwszym i drugim opowiadam historię różnych jego rękopisów: niektóre spłonęły, zaginęły lub zostały skonfiskowane, inne o mało nie spłonęły, zaginęły lub zostały skonfiskowane. Los tych dokumentów często zależał od decyzji i działań pojedynczych osób. W grę wchodziły również inne szczęśliwe zbiegi okoliczności. Nazwisko Kafka, dzięki swojej zwięzłości, przyjemnej symetrii i łatwości wymowy w wielu językach, nie wspominając o dość sympatycznym znaczeniu po czesku, nieoczekiwanie przyniosło korzyści marketingowe w różnych momentach życia pisarza i po jego śmierci, o czym dowiemy się w rozdziałach trzecim i piątym. Dało nawet początek popularnemu przymiotnikowi, używanemu dziś wszędzie, od opisów na czwartych stronach okładek niezliczonych powieści po artykuły na łamach dziennika „Daily Mail”, czego przykłady omówiono w rozdziale czwartym, a przytoczono w całej tej książce.
Ale co, można zapytać w tym momencie, z wartością estetyczną jego dorobku? Rzecz jasna, odgrywała istotną rolę, ale być może nie do końca taką, jakiej można by się spodziewać. Jak się przekonamy, pierwsi czytelnicy Kafki, nawet wytrawni krytycy literaccy i gruntownie wykształceni niemieckojęzyczni Żydzi, którzy pochodzili z podobnego co pisarz środowiska, często nie potrafili zrozumieć jego dzieł. Niektórzy uważali, że są trudne i frustrujące; inni porównywali je do książek współczesnych autorów, z których wielu dziś prawie całkowicie popadło w zapomnienie. Biorąc pod uwagę ten kontekst, trudno byłoby twierdzić, że twórczość Kafki zapowiadała nadejście absolutnie nowatorskiej, obiektywnie wyjątkowej i powszechnie fascynującej jakości literackiej. Z biegiem czasu jednak, gdy literatura początku XX wieku – czyli modernizmu – przeszła do historii, Kafka został wyniesiony do rangi jednego z jej patronów, obok takich twórców i twórczyń jak Joyce, Proust i Woolf. W niniejszej książce omawiam status Kafki jako ikony modernizmu i szczegółowo opisuję działanie jego techniki literackiej na różnych etapach.
Sam Kafka doskonale zdawał sobie sprawę z tej tajemniczej władzy, jaką książki i pisarze mogą sprawować nad czytelnikami. Przez całe życie przejawiał talent do zaskakujących, zwięzłych, aforystycznych wypowiedzi, nawet jeśli musiał je z trudem wyłuskiwać z udręki blokady twórczej. Brod twierdził później, że Kafka nigdy nie napisał „ani jednej linijki”, „ani jednego słowa”, nawet gdy sporządzał krótką notatkę dla przyjaciela, które nie byłyby „przepełnione szczególnym magicznym urokiem”. Jest to oczywiście przesada, ale rzeczywiście znajdziemy w jego pismach wiele takich jednozdaniowych stwierdzeń, również na temat czytania. W 1903 roku dwudziestoletni Kafka pisze do przyjaciela: „Niektóre książki działają jak klucze do nieznanych sal w naszym własnym zamku”¹. W tym czasie czytał średniowiecznego mistyka Meistera Eckharta. Rok później, znów do tego samego adresata: „Książka musi być siekierą na zamarznięte morze w naszym wnętrzu”. Pochłaniała go wówczas lektura dzienników Friedricha Hebbela, dramaturga z XIX wieku. A potem, w 1915 roku, Kafka notuje w dzienniku takie oto słowa odnośnie do szwedzkiego dramaturga Augusta Strindberga: „Nie czytam go dla samego czytania, lecz by leżeć na jego piersi”².
Świadomie lub nie, niejeden czytelnik brał przykład z samego Kafki i wykształcił u siebie przywiązanie do jego twórczości, podobne do tego, jakie sam pisarz wyobrażał sobie podczas swoich najpiękniejszych czytelniczych przeżyć. Dzieła Kafki stały się dla wielu osób punktem wyjścia do zgłębiania ukrytych zakamarków własnej jaźni – „kluczem do nieznanych sal w naszym własnym zamku”; narzędziem do raptownego przerwania znienacka bezmyślnej i bezdusznej egzystencji – „siekierą na zamarznięte morze w naszym wnętrzu”; oraz intymnym, kojącym uściskiem – piersią, na której można się położyć. Poznajmy teraz kilkoro z tych czytelników i czytelniczek i pozwólmy im pokierować naszą wędrówką po twórczości, życiu i spuściźnie Kafki.------------------------------------------------------------------------
¹ Franz Kafka, _Listy do rodziny, przyjaciół, wydawców_, wybór, przekład i komentarz Robert Urbański, współpraca Anna Urbańska, W.A.B., Warszawa 2012 (dalej: _Listy do rodziny_), s. 26 (list do Oskara Pollaka, 1903). Wszystkie przytoczone w niniejszym przekładzie cytaty pochodzą z tego wydania. .
² Franz Kafka, _Dzienniki_, przeł. Łukasz Musiał, Officyna, Łódź 2022 (dalej: _Dzienniki_), s. 440. Wszystkie przytoczone w niniejszym przekładzie cytaty pochodzą z tego wydania.
więcej..
