MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
-
promocja
Psychika. Historia ludzkiego umysłu - ebook
Wydawnictwo:
Tłumacz:
Seria:
Format:
EPUB
Data wydania:
3 czerwca 2026
Psychika. Historia ludzkiego umysłu - ebook
Nowe spojrzenie na psychologię oparte na wykładach prowadzonych przez Paula Blooma na Yale University.
W jaki sposób w mózgu rozwijają się inteligencja i świadome przeżycia? Czy Freud miał rację, uważając, że wszystkich nas dręczą zakazane pragnienia seksualne? Jak działa świadomość? Jaką rolę odgrywają emocje, takie jak np. wstręt, wdzięczność i wstyd? Co z naszą pamięcią i uczeniem się? Dlaczego tworzymy grupy i jak w nich funkcjonujemy?
Słynny psycholog Paul Bloom w tej fascynującej książce poświęconej wiedzy naukowej na temat umysłu odpowiada na kluczowe pytania dotyczące ludzkiej psychiki. A że jest nie tylko badaczem, ale i błyskotliwym wykładowcą, robi to w sposób zabawny i zajmujący. Pełna niezapomnianych anegdot Psychika to wciągający przewodnik po najważniejszym temacie, jaki istnieje – nas samych.
Historia ludzkiego umysłu opowiedziana przez najlepszego gawędziarza wśród psychologów. Paul Bloom zabiera nas we wspaniałą podróż od neuronu do otoczenia oraz do wszystkich punktów pomiędzy – dostarczając nam kolejną świetną książkę. - Daniel Gilbert, profesor psychologii na Harvard University, autor „Na tropie szczęścia”
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Poradniki |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-8338-882-3 |
| Rozmiar pliku: | 1,4 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
Przedmowa
Pewnego letniego niedzielnego poranka wiele lat temu wstałem w bardzo złym nastroju. Miałem za sobą długi ciąg trudnych dni, kiedy to borykałem się z problemami w pracy i w relacjach międzyludzkich. Odczuwałem napięcie i prawie się nie odzywałem. Mojego ośmioletniego syna zaproszono na przyjęcie urodzinowe w miejscu odległym o mniej więcej godzinę jazdy samochodem. Kiedy wychodziliśmy z domu, złapałem cienką książkę w twardej okładce ze stosu leżącego przy drzwiach. Zachary był niewyspany i przez całą drogę drzemał, cicho pochrapując na tylnej kanapie, co mi odpowiadało. Po dotarciu na przyjęcie odbywające się w ogrodzie za rezydencją na przedmieściach w stanie Connecticut porozmawiałem przez chwilę o niczym z dorosłymi, a potem dyskretnie się oddaliłem, usiadłem pod drzewem, wyjąłem książkę i zacząłem czytać.
Był to _Początek wszechświata_ Johna Barrowa, fizyka teoretyka¹. Barrow przedstawia odkrycie Edwina Hubble’a, że wszechświat się rozszerza, a następnie przechodzi do dowodów popierających teorię Wielkiego Wybuchu, od którego wszystko się zaczęło.
W miarę jak czytałem, moje serce biło coraz szybciej. To było tak fascynujące, że zdobyliśmy całą tę wiedzę, że czytam o zdarzeniach sprzed czternastu miliardów lat. Być może takie poczucie ogarnia osoby wierzące, kiedy czytają Pismo Święte – że objawiane są im wielkie prawdy. Poznając informacje o kosmosie, czułem się mało istotny, malutki w czasie i przestrzeni. Jednocześnie odczuwałem dumę z naszego gatunku, dumę, że potrafiliśmy aż tyle się dowiedzieć o niewiarygodnie odległej przeszłości i zrobiliśmy spory postęp w próbach odpowiedzi na najbardziej podstawowe pytanie. A kiedy przyjęcie się skończyło i poszedłem po syna, świat był pełen światła.
Podczas powrotu do domu rozmawiałem z Zacharym o tym, co przeczytałem, i snułem fantazje o rzuceniu pracy profesora psychologii, podjęciu nowych studiów i zdobyciu dyplomu kosmologa. Wiedziałem jednak, że jestem tam, gdzie moje miejsce. Na nagrobku filozofa Immanuela Kanta wyryto cytat z jego _Krytyki praktycznego rozumu:_ „Dwie rzeczy napełniają umysł coraz to nowym i wzmagającym się podziwem i czcią, im częściej i trwalej się nad nimi zastanawiamy: niebo gwiaździste nade mną i prawo moralne we mnie”¹. Spędziłem tamto przedpołudnie, ekscytując się gwiaździstym niebem, a po latach miałem zmienić kierunek swoich badań na moralność i psychologię moralności i przeżywać te same „podziw i cześć” co Kant.
Szczerze mówiąc, niemal cała psychologia tak mnie emocjonuje. Zajmuje się ona najbardziej interesującym tematem, jaki istnieje – _nami_. Naszymi uczuciami, doświadczeniami, planami, celami, fantazjami, czyli najbardziej intymnymi aspektami naszego istnienia.
Książka, którą masz przed sobą, czytelniku, powstała na bazie wykładów ze wstępu do psychologii od wielu lat prowadzonych przeze mnie jako profesora na Yale University. Jest to jeden z najpopularniejszych kursów tej uczelni. Uczestniczyły w nim tysiące studentów studiów licencjackich; czasem były to dla nich pierwsze zajęcia uniwersyteckie. Wykorzystałem te wykłady do stworzenia kursu online, na który dotychczas zapisało się około miliona studentów².
Z ogromną przyjemnością wykładam wstęp do psychologii, jednak w cyklu wykładów nie sposób omówić wszystkich zagadnień, bo tak wiele ich jest. Dlatego postanowiłem napisać _Psychikę_. Książka obejmuje szeroki zakres materiału, jeśli zatem zdecydujesz się ją przeczytać od początku do końca, zyskasz podstawową wiedzę o wszystkich głównych aspektach psychologii. Udziela ona najlepszych odpowiedzi, jakie obecnie mamy, między innymi na następujące pytania:
W jaki sposób mózg – półtorakilogramowy kawałek krwistego mięsa – zmienia się w źródło inteligencji i świadomych doświadczeń?
Które poglądy Freuda na temat ludzkiej natury były słuszne?
Które poglądy Skinnera na temat ludzkiej natury były słuszne?
Skąd bierze się wiedza?
Pod jakimi względami umysł dziecka różni się od umysłu dorosłego?
Jaki jest związek między językiem a myśleniem?
Jak nasze uprzedzenia wpływają na postrzeganie i zapamiętywanie świata?
Czy jesteśmy istotami rozumnymi?
Co nas motywuje – i po co są nam uczucia takie, jak strach, wstręt i współczucie?
Co myślimy o innych ludziach – w tym ludziach z innych grup etnicznych i społecznych?
Jak (i dlaczego) różnimy się osobowością, inteligencją i innymi cechami?
Jakie są przyczyny i leczenie różnych zaburzeń psychicznych?
Co daje ludziom poczucie szczęścia?
Każdy rozdział tej książki stanowi osobną całość, zatem jeśli masz ochotę, możesz od razu poczytać o Freudzie, języku czy zaburzeniach psychicznych – a nawet przeskoczyć do końca, do rozdziału poświęconego poczuciu szczęścia. Nikt nie będzie cię osądzał. Książka ta ma jednak określony tok, a niektóre tematy i koncepcje przechodzą z rozdziału do rozdziału i przyjemnie jest śledzić tę rozwijającą się opowieść we właściwym jej porządku.
Pewne fragmenty tej opowieści mogą być trudne do przyjęcia. Przekonamy się, że współczesna psychologia uznaje mechanistyczną koncepcję życia psychicznego, która jest _materialistyczna_ (umysł postrzega jako rzecz fizyczną), _ewolucyjna_ (naszą psychikę traktuje jako produkt biologicznej ewolucji kształtowany w dużej mierze przez dobór naturalny) oraz _wynikowa_ (nasze myśli i działania uznaje za rezultat oddziaływania genów, kultury i indywidualnych doświadczeń).
Być może niepokoisz się, że czegoś tu brakuje. Taka koncepcja życia psychicznego wydaje się sprzeczna ze zdroworozsądkowo przyjmowanym istnieniem wolnego wyboru i odpowiedzialności moralnej oraz zderza się z poglądem o transcendentnej i duchowej naturze człowieka. Doskonałą ilustrację tych sprzeczności znajdujemy w książce _Rabbit at Rest_ Johna Updike’a, w scenie, kiedy Harry „Królik” Angstrom rozmawia z Charliem o operacji, którą przyjaciel niedawno przeszedł:
– Świńskie zastawki. – Królik stara się ukryć obrzydzenie. – To musiało być okropne. Rozcięli ci klatkę piersiową, a krew puścili przez maszynę?
– To małe piwo. Byłem kompletnie nieprzytomny. Zresztą co ci przeszkadza przepuszczanie krwi przez maszynę? A ty niby czym jesteś, mistrzu?
Jedyną w swoim rodzaju istotą stworzoną przez Boga, który tchnął w nią duszę nieśmiertelną. Naczyniem łaski. Polem bitwy dobra ze złem. Terminującym aniołem…
– Jesteś tylko miękką maszyną – upiera się Charlie³.
Można się do tego wszystkiego odnosić w rozmaity sposób. Znam filozofów i psychologów, którzy z całym przekonaniem twierdzą, że nie ma czegoś takiego jak wolna wola ani odpowiedzialność moralna. Spotkałem też innych, którzy w ogóle odrzucają psychologię jako naukę, uważając, że mechanistyczne podejście do umysłu odbiera ludziom ich wyjątkowość, że jest dla nas ujmą. Jest zbyt redukcjonistyczne i prostackie. Sprowadza nas do roli komputerów, zbiorów komórek lub szczurów laboratoryjnych. „Jeśli psychologia zamierza mi wmawiać, że jestem tylko maszyną, że najbardziej intymne aspekty mojego istnienia to nic więcej niż aktywność neuronów – przekonują – to dajmy sobie spokój z tą psychologią”.
Moim zdaniem możemy znaleźć wspólny grunt w tych kwestiach. Sądzę, że naukowy punkt widzenia będący podstawą współczesnej psychologii absolutnie nie wyklucza istnienia wyboru, moralności i odpowiedzialności. Owszem, jakkolwiek by na to patrzeć, jesteśmy miękkimi maszynami – ale _nie tylko_.
Na zakończenie tej przedmowy pragnę z pokorą przyznać, że choć tak dużo wiemy o świecie fizycznym, to o życiu psychicznym bardzo mało. Nie oznacza to bynajmniej, że fizycy są mądrzy, a psycholodzy głupi. Ta dysproporcja wynika raczej z faktu, że wybrana przeze mnie dziedzina badań jest znacznie trudniejsza niż ta, którą zajmował się Barrow. Okazuje się, że ludzkiemu umysłowi łatwiej jest pojąć tajemnice czasu i przestrzeni niż te związane ze świadomością i wyborem. W tej książce będę szczerze informował o ograniczeniach naszej młodej nauki i krytycznie odnosił się do kolegów, którym się wydaje, że znaleźli odpowiedzi na wszystkie pytania.
Bycie częścią młodej nauki przynosi jednocześnie wiele radości. Przekonałem się, że badania psychologiczne mogą być równie ekscytujące jak poznawanie kosmosu, i mam nadzieję, że ty również zaczniesz je postrzegać w taki sposób. Zrobiliśmy duże postępy w naszej dziedzinie i nie mogę się doczekać, żeby o nich opowiedzieć. W związku z tą książką mam ogromną nadzieję, że omówione w niej teorie i odkrycia wzbudzą w czytelniku podziw podobny do tego, jaki odczuwałem, gdy siedząc przed laty pod drzewem, czytałem o początkach wszechświata.
1.
I. Kant, _Krytyka praktycznego rozumu_, przeł. J. Gałecki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s. 256 (wszystkie przypisy oznaczone gwiazdką odnoszą się do wydania polskiego).Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki
1.
John D. Barrow, _The Origin of the Universe: Science Masters Series_, Basic Books, New York 1997 .
2.
Z bezpłatnego kursu można skorzystać pod adresem https://www.coursera.org/learn/introduction-psychology.
3.
John Updike, _Rabbit at Rest,_ Alfred A. Knopf, New York 1990, s. 206.
4.
Malcolm Macmillan, _Phineas Gage—Unravelling the Myth_, „Psychologist” 21, 2008, s. 828–831.
5.
Oliver Sacks, _The Last Hippie_, „New York Review of Books”, 26 marca 1992, s. 53–62.
6.
Francis Crick, _The Astonishing Hypothesis: The Scientific Search for the Soul_, Scribner, New York 1994, s. 3 .
7.
Matthew Cobb, _The Idea of the Brain: The Past and Future of Neuroscience_, Profile Books, London 2020, s. 104.
8.
Paul Bloom, _Descartes’ Baby: How the Science of Child Development Explains What Makes Us Human_, Random House, New York 2005.
9.
Owen J. Flanagan, _The Science of the Mind,_ MIT Press, Cambridge 1991, s. 1.
10.
Cytat użyty przez Flanagana w _The Science of the Mind_, s. 2.
11.
René Descartes, _Descartes: Philosophical Essays and Correspondence_, Roger Ariew (red.), Hackett Publishing Company, Indianapolis 2000, s. 61 .
12.
Paul Bloom, op. cit. Krytykę teorii „intuicyjnego dualizmu” można znaleźć w: Michael Barlev, Andrew Shtulman, _Minds, Bodies, Spirits, and Gods: Does Widespread Belief in Disembodied Beings Imply That We Are Inherent Dualists?_, „Psychological Review” 128, nr 6, 2021, s. 1007–1021.
13.
Steven Pinker, _How the Mind Works_, W.W. Norton, New York 1997, s. 64 .
14.
Cobb, op. cit., s. 42.
15.
Ibid., s. 43 .
16.
Pinker, op. cit., s. 64.
17.
Tomoyasu Horikawa i in., _Neural Decoding of Visual Imagery During Sleep_, „Science” 340, nr 6132, 2013, s. 639–642.
18.
Omówienie patrz: Howard Robinson, _Dualism_, Stanford Encyclopedia of Philosophy Archive (jesień 2020), Edward N. Zalta (red.), https://plato.stanford.edu/archives/fall2020/entries/dualism/.
19.
Cobb, op. cit., s. 20
20.
Franco Bertossa i in., _Point Zero: A Phenomenological Inquiry into the Subjective Physical Location of Consciousness_, „Perceptual and Motor Skills” 107, 2008, s. 323–335.
21.
Christina Starmans, Paul Bloom, _Windows to the Soul: Children and Adults See the Eyes as the Location of the Self_, „Cognition” 123, nr 2, 2012, s. 313–318.
22.
Cobb, op. cit., s. 32 .
23.
Terry Bisson, _They’re Made Out of Meat_, „VOICES–NEW YORK” 39, nr 1, 03, s. 66–68 .
24.
Przystępne omówienie podstaw anatomii i fizjologii mózgu patrz: Diane Beck, Evelina Tapia, _The Brain_, w: _Noba Textbook Series: Psychology_, Robert Biswas-Diener, Ed Diener (red.), DEF Publishers, Champaign 2022, http://noba.to/jx7268sd; Sharon Furtak, _Neurons_, w: _Noba Textbook Series: Psychology_, http://noba.to/s678why4; Uta Frith, Chris Frith, Alex Frith, _Two Heads: A Graphic Exploration of How Our Brains Work with Other Brains_, Scribner, New York 2022.
25.
Cobb, op. cit.
26.
Frederico A.C. Azevedo i in., _Equal Numbers of Neuronal and Nonneuronal Cells Make the Human Brain an Isometrically Scaled‐Up Primate Brain_, „Journal of Comparative Neurology” 513, nr 5, 2009, s. 532–541.
27.
William James, _The Principles of Psychology_, Henry Holt, New York 1908, s. 6–7.
28.
Fragment zacytowany przez Cobba: _The Idea of the Brain_, s. 110–111 .
29.
Andrew Hodges, _Alan Turing_, Stanford Encyclopedia of Philosophy (zima 2019), Edward N. Zalta (red.), https://plato.stanford.edu/archives/win2019/entries/turing/.
30.
Elizabeth F. Loftus, _Leading Questions and the Eyewitness Report_, „Cognitive Psychology” 7, nr 4, 1975, s. 560–572.
31.
Stephen R. Anderson, David W. Lightfoot, _The Human Language Faculty as an Organ_, „Annual Review of Physiology” 62, nr 1, 2000, s. 697–722.
32.
Cobb, op. cit., s. 80.
33.
Cobb, op. cit., s. 40.
34.
Oliver Sacks, _The Man Who Mistook His Wife for a Hat and Other Clinical Tales_, Vintage Canada, Toronto 2021 .
35.
Stanislas Dehaene i in., _How Learning to Read Changes the Cortical Networks for Vision and Language_, „Science” 330, nr 6009, 2010, s. 1359–1364.
36.
Iftah Biran, Anjan Chatterjee, _Alien Hand Syndrome_, „Archives of Neurology” 61, nr 2, 2004, s. 292–294.
37.
Edward H.F. de Haan i in., _Split-Brain: What We Know Now and Why This Is Important for Understanding Consciousness_, „Neuropsychology Review” 30, nr 2, 2020, s. 224–233.
38.
Jerry Fodor, _Diary: Why the Brain?_, „London Review of Books” 21, nr 19, 1999, s. 68–69.
39.
Cobb, op. cit., s. 236.
40.
Naomi I. Eisenberger, Matthew D. Lieberman, Kipling D. Williams, _Does Rejection Hurt? An fMRI Study of Social Exclusion_, „Science” 302, nr 5643, 2003, s. 290–292.
41.
C. Nathan DeWall i in., _Acetaminophen Reduces Social Pain: Behavioral and Neural Evidence_, „Psychological Science” 21, nr 7, 2010, s. 931–937.
42.
David Chalmers, _The Hard Problem of Consciousness_, w: _The Blackwell Companion to Consciousness_, Max Velmans, Susan Schneider, Jeffrey Gray (red.), Blackwell Publishers, Oxford 2007, s. 225–235.
Pewnego letniego niedzielnego poranka wiele lat temu wstałem w bardzo złym nastroju. Miałem za sobą długi ciąg trudnych dni, kiedy to borykałem się z problemami w pracy i w relacjach międzyludzkich. Odczuwałem napięcie i prawie się nie odzywałem. Mojego ośmioletniego syna zaproszono na przyjęcie urodzinowe w miejscu odległym o mniej więcej godzinę jazdy samochodem. Kiedy wychodziliśmy z domu, złapałem cienką książkę w twardej okładce ze stosu leżącego przy drzwiach. Zachary był niewyspany i przez całą drogę drzemał, cicho pochrapując na tylnej kanapie, co mi odpowiadało. Po dotarciu na przyjęcie odbywające się w ogrodzie za rezydencją na przedmieściach w stanie Connecticut porozmawiałem przez chwilę o niczym z dorosłymi, a potem dyskretnie się oddaliłem, usiadłem pod drzewem, wyjąłem książkę i zacząłem czytać.
Był to _Początek wszechświata_ Johna Barrowa, fizyka teoretyka¹. Barrow przedstawia odkrycie Edwina Hubble’a, że wszechświat się rozszerza, a następnie przechodzi do dowodów popierających teorię Wielkiego Wybuchu, od którego wszystko się zaczęło.
W miarę jak czytałem, moje serce biło coraz szybciej. To było tak fascynujące, że zdobyliśmy całą tę wiedzę, że czytam o zdarzeniach sprzed czternastu miliardów lat. Być może takie poczucie ogarnia osoby wierzące, kiedy czytają Pismo Święte – że objawiane są im wielkie prawdy. Poznając informacje o kosmosie, czułem się mało istotny, malutki w czasie i przestrzeni. Jednocześnie odczuwałem dumę z naszego gatunku, dumę, że potrafiliśmy aż tyle się dowiedzieć o niewiarygodnie odległej przeszłości i zrobiliśmy spory postęp w próbach odpowiedzi na najbardziej podstawowe pytanie. A kiedy przyjęcie się skończyło i poszedłem po syna, świat był pełen światła.
Podczas powrotu do domu rozmawiałem z Zacharym o tym, co przeczytałem, i snułem fantazje o rzuceniu pracy profesora psychologii, podjęciu nowych studiów i zdobyciu dyplomu kosmologa. Wiedziałem jednak, że jestem tam, gdzie moje miejsce. Na nagrobku filozofa Immanuela Kanta wyryto cytat z jego _Krytyki praktycznego rozumu:_ „Dwie rzeczy napełniają umysł coraz to nowym i wzmagającym się podziwem i czcią, im częściej i trwalej się nad nimi zastanawiamy: niebo gwiaździste nade mną i prawo moralne we mnie”¹. Spędziłem tamto przedpołudnie, ekscytując się gwiaździstym niebem, a po latach miałem zmienić kierunek swoich badań na moralność i psychologię moralności i przeżywać te same „podziw i cześć” co Kant.
Szczerze mówiąc, niemal cała psychologia tak mnie emocjonuje. Zajmuje się ona najbardziej interesującym tematem, jaki istnieje – _nami_. Naszymi uczuciami, doświadczeniami, planami, celami, fantazjami, czyli najbardziej intymnymi aspektami naszego istnienia.
Książka, którą masz przed sobą, czytelniku, powstała na bazie wykładów ze wstępu do psychologii od wielu lat prowadzonych przeze mnie jako profesora na Yale University. Jest to jeden z najpopularniejszych kursów tej uczelni. Uczestniczyły w nim tysiące studentów studiów licencjackich; czasem były to dla nich pierwsze zajęcia uniwersyteckie. Wykorzystałem te wykłady do stworzenia kursu online, na który dotychczas zapisało się około miliona studentów².
Z ogromną przyjemnością wykładam wstęp do psychologii, jednak w cyklu wykładów nie sposób omówić wszystkich zagadnień, bo tak wiele ich jest. Dlatego postanowiłem napisać _Psychikę_. Książka obejmuje szeroki zakres materiału, jeśli zatem zdecydujesz się ją przeczytać od początku do końca, zyskasz podstawową wiedzę o wszystkich głównych aspektach psychologii. Udziela ona najlepszych odpowiedzi, jakie obecnie mamy, między innymi na następujące pytania:
W jaki sposób mózg – półtorakilogramowy kawałek krwistego mięsa – zmienia się w źródło inteligencji i świadomych doświadczeń?
Które poglądy Freuda na temat ludzkiej natury były słuszne?
Które poglądy Skinnera na temat ludzkiej natury były słuszne?
Skąd bierze się wiedza?
Pod jakimi względami umysł dziecka różni się od umysłu dorosłego?
Jaki jest związek między językiem a myśleniem?
Jak nasze uprzedzenia wpływają na postrzeganie i zapamiętywanie świata?
Czy jesteśmy istotami rozumnymi?
Co nas motywuje – i po co są nam uczucia takie, jak strach, wstręt i współczucie?
Co myślimy o innych ludziach – w tym ludziach z innych grup etnicznych i społecznych?
Jak (i dlaczego) różnimy się osobowością, inteligencją i innymi cechami?
Jakie są przyczyny i leczenie różnych zaburzeń psychicznych?
Co daje ludziom poczucie szczęścia?
Każdy rozdział tej książki stanowi osobną całość, zatem jeśli masz ochotę, możesz od razu poczytać o Freudzie, języku czy zaburzeniach psychicznych – a nawet przeskoczyć do końca, do rozdziału poświęconego poczuciu szczęścia. Nikt nie będzie cię osądzał. Książka ta ma jednak określony tok, a niektóre tematy i koncepcje przechodzą z rozdziału do rozdziału i przyjemnie jest śledzić tę rozwijającą się opowieść we właściwym jej porządku.
Pewne fragmenty tej opowieści mogą być trudne do przyjęcia. Przekonamy się, że współczesna psychologia uznaje mechanistyczną koncepcję życia psychicznego, która jest _materialistyczna_ (umysł postrzega jako rzecz fizyczną), _ewolucyjna_ (naszą psychikę traktuje jako produkt biologicznej ewolucji kształtowany w dużej mierze przez dobór naturalny) oraz _wynikowa_ (nasze myśli i działania uznaje za rezultat oddziaływania genów, kultury i indywidualnych doświadczeń).
Być może niepokoisz się, że czegoś tu brakuje. Taka koncepcja życia psychicznego wydaje się sprzeczna ze zdroworozsądkowo przyjmowanym istnieniem wolnego wyboru i odpowiedzialności moralnej oraz zderza się z poglądem o transcendentnej i duchowej naturze człowieka. Doskonałą ilustrację tych sprzeczności znajdujemy w książce _Rabbit at Rest_ Johna Updike’a, w scenie, kiedy Harry „Królik” Angstrom rozmawia z Charliem o operacji, którą przyjaciel niedawno przeszedł:
– Świńskie zastawki. – Królik stara się ukryć obrzydzenie. – To musiało być okropne. Rozcięli ci klatkę piersiową, a krew puścili przez maszynę?
– To małe piwo. Byłem kompletnie nieprzytomny. Zresztą co ci przeszkadza przepuszczanie krwi przez maszynę? A ty niby czym jesteś, mistrzu?
Jedyną w swoim rodzaju istotą stworzoną przez Boga, który tchnął w nią duszę nieśmiertelną. Naczyniem łaski. Polem bitwy dobra ze złem. Terminującym aniołem…
– Jesteś tylko miękką maszyną – upiera się Charlie³.
Można się do tego wszystkiego odnosić w rozmaity sposób. Znam filozofów i psychologów, którzy z całym przekonaniem twierdzą, że nie ma czegoś takiego jak wolna wola ani odpowiedzialność moralna. Spotkałem też innych, którzy w ogóle odrzucają psychologię jako naukę, uważając, że mechanistyczne podejście do umysłu odbiera ludziom ich wyjątkowość, że jest dla nas ujmą. Jest zbyt redukcjonistyczne i prostackie. Sprowadza nas do roli komputerów, zbiorów komórek lub szczurów laboratoryjnych. „Jeśli psychologia zamierza mi wmawiać, że jestem tylko maszyną, że najbardziej intymne aspekty mojego istnienia to nic więcej niż aktywność neuronów – przekonują – to dajmy sobie spokój z tą psychologią”.
Moim zdaniem możemy znaleźć wspólny grunt w tych kwestiach. Sądzę, że naukowy punkt widzenia będący podstawą współczesnej psychologii absolutnie nie wyklucza istnienia wyboru, moralności i odpowiedzialności. Owszem, jakkolwiek by na to patrzeć, jesteśmy miękkimi maszynami – ale _nie tylko_.
Na zakończenie tej przedmowy pragnę z pokorą przyznać, że choć tak dużo wiemy o świecie fizycznym, to o życiu psychicznym bardzo mało. Nie oznacza to bynajmniej, że fizycy są mądrzy, a psycholodzy głupi. Ta dysproporcja wynika raczej z faktu, że wybrana przeze mnie dziedzina badań jest znacznie trudniejsza niż ta, którą zajmował się Barrow. Okazuje się, że ludzkiemu umysłowi łatwiej jest pojąć tajemnice czasu i przestrzeni niż te związane ze świadomością i wyborem. W tej książce będę szczerze informował o ograniczeniach naszej młodej nauki i krytycznie odnosił się do kolegów, którym się wydaje, że znaleźli odpowiedzi na wszystkie pytania.
Bycie częścią młodej nauki przynosi jednocześnie wiele radości. Przekonałem się, że badania psychologiczne mogą być równie ekscytujące jak poznawanie kosmosu, i mam nadzieję, że ty również zaczniesz je postrzegać w taki sposób. Zrobiliśmy duże postępy w naszej dziedzinie i nie mogę się doczekać, żeby o nich opowiedzieć. W związku z tą książką mam ogromną nadzieję, że omówione w niej teorie i odkrycia wzbudzą w czytelniku podziw podobny do tego, jaki odczuwałem, gdy siedząc przed laty pod drzewem, czytałem o początkach wszechświata.
1.
I. Kant, _Krytyka praktycznego rozumu_, przeł. J. Gałecki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s. 256 (wszystkie przypisy oznaczone gwiazdką odnoszą się do wydania polskiego).Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki
1.
John D. Barrow, _The Origin of the Universe: Science Masters Series_, Basic Books, New York 1997 .
2.
Z bezpłatnego kursu można skorzystać pod adresem https://www.coursera.org/learn/introduction-psychology.
3.
John Updike, _Rabbit at Rest,_ Alfred A. Knopf, New York 1990, s. 206.
4.
Malcolm Macmillan, _Phineas Gage—Unravelling the Myth_, „Psychologist” 21, 2008, s. 828–831.
5.
Oliver Sacks, _The Last Hippie_, „New York Review of Books”, 26 marca 1992, s. 53–62.
6.
Francis Crick, _The Astonishing Hypothesis: The Scientific Search for the Soul_, Scribner, New York 1994, s. 3 .
7.
Matthew Cobb, _The Idea of the Brain: The Past and Future of Neuroscience_, Profile Books, London 2020, s. 104.
8.
Paul Bloom, _Descartes’ Baby: How the Science of Child Development Explains What Makes Us Human_, Random House, New York 2005.
9.
Owen J. Flanagan, _The Science of the Mind,_ MIT Press, Cambridge 1991, s. 1.
10.
Cytat użyty przez Flanagana w _The Science of the Mind_, s. 2.
11.
René Descartes, _Descartes: Philosophical Essays and Correspondence_, Roger Ariew (red.), Hackett Publishing Company, Indianapolis 2000, s. 61 .
12.
Paul Bloom, op. cit. Krytykę teorii „intuicyjnego dualizmu” można znaleźć w: Michael Barlev, Andrew Shtulman, _Minds, Bodies, Spirits, and Gods: Does Widespread Belief in Disembodied Beings Imply That We Are Inherent Dualists?_, „Psychological Review” 128, nr 6, 2021, s. 1007–1021.
13.
Steven Pinker, _How the Mind Works_, W.W. Norton, New York 1997, s. 64 .
14.
Cobb, op. cit., s. 42.
15.
Ibid., s. 43 .
16.
Pinker, op. cit., s. 64.
17.
Tomoyasu Horikawa i in., _Neural Decoding of Visual Imagery During Sleep_, „Science” 340, nr 6132, 2013, s. 639–642.
18.
Omówienie patrz: Howard Robinson, _Dualism_, Stanford Encyclopedia of Philosophy Archive (jesień 2020), Edward N. Zalta (red.), https://plato.stanford.edu/archives/fall2020/entries/dualism/.
19.
Cobb, op. cit., s. 20
20.
Franco Bertossa i in., _Point Zero: A Phenomenological Inquiry into the Subjective Physical Location of Consciousness_, „Perceptual and Motor Skills” 107, 2008, s. 323–335.
21.
Christina Starmans, Paul Bloom, _Windows to the Soul: Children and Adults See the Eyes as the Location of the Self_, „Cognition” 123, nr 2, 2012, s. 313–318.
22.
Cobb, op. cit., s. 32 .
23.
Terry Bisson, _They’re Made Out of Meat_, „VOICES–NEW YORK” 39, nr 1, 03, s. 66–68 .
24.
Przystępne omówienie podstaw anatomii i fizjologii mózgu patrz: Diane Beck, Evelina Tapia, _The Brain_, w: _Noba Textbook Series: Psychology_, Robert Biswas-Diener, Ed Diener (red.), DEF Publishers, Champaign 2022, http://noba.to/jx7268sd; Sharon Furtak, _Neurons_, w: _Noba Textbook Series: Psychology_, http://noba.to/s678why4; Uta Frith, Chris Frith, Alex Frith, _Two Heads: A Graphic Exploration of How Our Brains Work with Other Brains_, Scribner, New York 2022.
25.
Cobb, op. cit.
26.
Frederico A.C. Azevedo i in., _Equal Numbers of Neuronal and Nonneuronal Cells Make the Human Brain an Isometrically Scaled‐Up Primate Brain_, „Journal of Comparative Neurology” 513, nr 5, 2009, s. 532–541.
27.
William James, _The Principles of Psychology_, Henry Holt, New York 1908, s. 6–7.
28.
Fragment zacytowany przez Cobba: _The Idea of the Brain_, s. 110–111 .
29.
Andrew Hodges, _Alan Turing_, Stanford Encyclopedia of Philosophy (zima 2019), Edward N. Zalta (red.), https://plato.stanford.edu/archives/win2019/entries/turing/.
30.
Elizabeth F. Loftus, _Leading Questions and the Eyewitness Report_, „Cognitive Psychology” 7, nr 4, 1975, s. 560–572.
31.
Stephen R. Anderson, David W. Lightfoot, _The Human Language Faculty as an Organ_, „Annual Review of Physiology” 62, nr 1, 2000, s. 697–722.
32.
Cobb, op. cit., s. 80.
33.
Cobb, op. cit., s. 40.
34.
Oliver Sacks, _The Man Who Mistook His Wife for a Hat and Other Clinical Tales_, Vintage Canada, Toronto 2021 .
35.
Stanislas Dehaene i in., _How Learning to Read Changes the Cortical Networks for Vision and Language_, „Science” 330, nr 6009, 2010, s. 1359–1364.
36.
Iftah Biran, Anjan Chatterjee, _Alien Hand Syndrome_, „Archives of Neurology” 61, nr 2, 2004, s. 292–294.
37.
Edward H.F. de Haan i in., _Split-Brain: What We Know Now and Why This Is Important for Understanding Consciousness_, „Neuropsychology Review” 30, nr 2, 2020, s. 224–233.
38.
Jerry Fodor, _Diary: Why the Brain?_, „London Review of Books” 21, nr 19, 1999, s. 68–69.
39.
Cobb, op. cit., s. 236.
40.
Naomi I. Eisenberger, Matthew D. Lieberman, Kipling D. Williams, _Does Rejection Hurt? An fMRI Study of Social Exclusion_, „Science” 302, nr 5643, 2003, s. 290–292.
41.
C. Nathan DeWall i in., _Acetaminophen Reduces Social Pain: Behavioral and Neural Evidence_, „Psychological Science” 21, nr 7, 2010, s. 931–937.
42.
David Chalmers, _The Hard Problem of Consciousness_, w: _The Blackwell Companion to Consciousness_, Max Velmans, Susan Schneider, Jeffrey Gray (red.), Blackwell Publishers, Oxford 2007, s. 225–235.
więcej..
