MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
Ratuję innych, a gubię siebie - ebook
Ratuję innych, a gubię siebie - ebook
Czy ciągle pomagasz, tłumaczysz, naprawiasz i bierzesz odpowiedzialność za innych, a własne potrzeby odkładasz na później ?. Ta książka pokazuje, skąd bierze się przymus ratowania i dlaczego bycie potrzebnym może z czasem stać się sposobem zasługiwania na miłość, bliskość i poczucie własnej wartości. W przystępny sposób autor pomaga zrozumieć, dlaczego tak trudno powiedzieć „nie”, wytrzymać cudze niezadowolenie i pozwolić innym ponosić konsekwencje własnych decyzji. To książka o stawianiu granic bez poczucia winy, pomaganiu bez kontroli i budowaniu relacji, w których nie trzeba rezygnować z siebie. Zawiera przykłady, pytania do autorefleksji i praktyczne ćwiczenia, które pomagają rozpoznawać własne schematy i stopniowo je zmieniać. Jeśli jesteś osobą, na której wszyscy polegają, ale coraz częściej czujesz zmęczenie, samotność i przeciążenie, ta książka może pomóc Ci odzyskać miejsce dla siebie.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Psychologia |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| Rozmiar pliku: | 20 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
NOTA DO CZYTELNIKA
Ta książka ma charakter psychoedukacyjny. Nie zastępuje psychoterapii, diagnozy ani indywidualnej konsultacji specjalistycznej. Przykłady osób i sytuacji są fikcyjne lub kompozytowe; służą pokazaniu mechanizmów psychologicznych i nie opisują konkretnych pacjentów.
Analiza Transakcyjna jest w książce używana jako model rozumienia relacji i wzorców komunikacyjnych. Nie każdy mechanizm pasuje do każdej osoby. Czytelnik jest zachęcany do traktowania opisów jako hipotez do sprawdzenia, a nie etykiet.WPROWADZENIE
Kiedy troska o innych przestaje być wolnym wyborem
Są ludzie, którzy bardzo szybko widzą, czego potrzebują inni. Rozpoznają napięcie w głosie partnera, wychwytują zmianę nastroju u dziecka, pamiętają, kto w pracy jest przeciążony, kto się obraził i komu trzeba coś wytłumaczyć. Potrafią przewidywać kryzysy i gasić je, zanim inni w ogóle zauważą, że coś się dzieje. Często słyszą: „Na ciebie zawsze można liczyć”. To brzmi jak komplement. I często nim jest. Problem zaczyna się wtedy, gdy bycie potrzebnym staje się warunkiem poczucia własnej wartości.
Ta książka nie jest przeciwko pomaganiu. Pomaganie jest jednym z podstawowych sposobów budowania więzi. Nie chodzi też o to, by stać się chłodnym, obojętnym albo egoistycznym. Chodzi o rozróżnienie dwóch zupełnie różnych zjawisk: pomocy, która wynika z wolnego wyboru, oraz ratowania, które jest wewnętrznym przymusem. Pomoc pozostawia drugiemu człowiekowi odpowiedzialność. Ratowanie często ją przejmuje. Pomoc może być hojna i intensywna, ale nie wymaga zniknięcia osoby pomagającej. Ratowanie bardzo łatwo prowadzi do tego, że cudze emocje, decyzje i kryzysy zaczynają zajmować całe nasze życie.
W Analizie Transakcyjnej rola Ratownika jest jednym z elementów Trójkąta Dramatycznego Stephena Karpmana. To bardzo użyteczny model, pod warunkiem że nie potraktujemy go jak etykiety. „Ratownik” nie jest typem osobowości ani diagnozą. To pozycja, w którą człowiek może wchodzić w określonych relacjach. Ta sama osoba może być kompetentna i autonomiczna w pracy, a w związku przejmować odpowiedzialność za nastrój partnera. Może świetnie stawiać granice wobec klientów, a wobec rodzica natychmiast wracać do roli dziecka, które musi uspokajać, pomagać i zapobiegać katastrofie.
W tej książce będę odwoływać się przede wszystkim do Analizy Transakcyjnej: stanów Ja Rodzic–Dorosły–Dziecko, Trójkąta Dramatycznego, skryptu życiowego, zakazów, nakazów, głasków i gier psychologicznych. Uzupełnię tę perspektywę wiedzą o przywiązaniu, parentyfikacji, schematach poznawczo-emocjonalnych, autonomii i regulacji emocji. Nie po to, żeby wszystko sprowadzić do dzieciństwa. Dzieciństwo wyjaśnia wiele, ale nie decyduje o wszystkim. Dorosły człowiek może rozpoznać swój wzorzec, zakwestionować go i uczyć się nowych zachowań.
Najważniejsze pytanie tej książki nie brzmi: „Dlaczego znowu wybrałem niewłaściwą osobę?”. Bardziej użyteczne pytanie brzmi: „Co dzieje się ze mną, kiedy ktoś obok mnie cierpi, wycofuje się, złości albo nie radzi sobie?”. Czy potrafię pozostać blisko bez przejmowania steru? Czy umiem wytrzymać cudze niezadowolenie? Czy mogę pozwolić komuś popełnić błąd? Czy potrafię być kochany nie za to, co robię, lecz za to, kim jestem?
Jeżeli rozpoznajesz w sobie Ratownika, nie potrzebujesz kolejnego powodu, żeby się oskarżać. Potrzebujesz precyzyjniej zobaczyć cenę tego mechanizmu. Ratowanie zwykle nie bierze się ze złych intencji. Często wyrosło z inteligentnej adaptacji: dziecko nauczyło się czytać atmosferę, uspokajać dorosłych, być „grzeczne”, odpowiedzialne albo wyjątkowo samodzielne. To mogło kiedyś zwiększać bezpieczeństwo i szanse na uwagę. Problem polega na tym, że strategia przydatna w dzieciństwie może w dorosłym życiu prowadzić do relacji, w których dajesz coraz więcej i coraz mniej w nich istniejesz.
Celem nie jest więc zabicie w sobie troski. Celem jest odzyskanie Dorosłego: części, która potrafi widzieć fakty, rozpoznawać własne i cudze granice, pomagać za zgodą, odmawiać bez poczucia katastrofy i pamiętać, że drugi dorosły człowiek ma prawo do własnego życia — również do własnych błędów. A ty masz prawo do życia, które nie jest wyłącznie zapleczem dla innych.ROZDZIAŁ 1. DLACZEGO ZAWSZE TO JA MUSZĘ RATOWAĆ?
Ratowanie rzadko zaczyna się od świadomej decyzji: „Od dziś będę odpowiadać za wszystkich”. Zwykle dzieje się szybciej. Ktoś ma problem, a ty od razu uruchamiasz analizę: co powiedzieć, komu zadzwonić, jak poprawić sytuację. Ktoś jest smutny i zanim zapyta, czy chce rozmowy, już próbujesz go rozweselić. Partner milczy, więc szukasz przyczyny w sobie. Dorosłe dziecko nie radzi sobie finansowo, więc po raz kolejny wyrównujesz rachunki. W pracy ktoś zaniedbał zadanie, a ty je kończysz, bo „przecież musi być zrobione”.
Z zewnątrz może to wyglądać jak wyjątkowa odpowiedzialność. Wewnątrz często towarzyszy temu napięcie. Nie pomagasz tylko dlatego, że chcesz. Pomagasz, bo trudno ci nie pomóc. Gdy nic nie robisz, pojawia się poczucie winy, lęk albo przekonanie, że jesteś złym człowiekiem. To właśnie ta utrata swobody jest pierwszym sygnałem, że troska zaczyna zmieniać się w przymus ratowania.
Warto rozróżnić odpowiedzialność od nadodpowiedzialności. Odpowiedzialność mówi: „Zrobię swoją część”. Nadodpowiedzialność dodaje: „I jeszcze twoją, żebyś nie cierpiał, nie złościł się albo mnie nie odrzucił”. W tym drugim zdaniu ukryta jest ważna transakcja: pomagam ci, ale moja pomoc ma również regulować mój lęk. Jeżeli przestaniesz cierpieć, ja mogę się uspokoić. Jeżeli będziesz zadowolony, mogę uwierzyć, że między nami jest bezpiecznie.
W języku Analizy Transakcyjnej Ratownik często działa z Rodzica Opiekuńczego, ale opieka jest wtedy zabarwiona założeniem, że druga osoba nie poradzi sobie bez niego. To różni zdrową troskę od ratowania. Zdrowy Rodzic Opiekuńczy może powiedzieć: „Jestem obok, jeśli potrzebujesz”. Ratownik częściej mówi: „Wiem, czego potrzebujesz, i muszę to zrobić”. Dorosły natomiast pyta o fakty: Czy ta osoba poprosiła o pomoc? Czy naprawdę nie ma zasobów? Czy moja interwencja zwiększy jej samodzielność, czy ją zmniejszy?
Przykład. Anna ma trzydziestopięcioletniego brata, który regularnie spóźnia się z opłatami. Za każdym razem dzwoni do niej w ostatniej chwili. Anna przelewa pieniądze, choć potem sama ogranicza wydatki. Mówi: „Co mam zrobić? Przecież nie pozwolę, żeby odcięli mu prąd”. Gdy pytam, co zrobiłby brat, gdyby raz nie dostał przelewu, odpowiada: „Musiałby coś wymyślić”. I właśnie tego najbardziej się boi — nie jego katastrofy, lecz własnego dyskomfortu podczas patrzenia, jak on ponosi konsekwencje.
Pierwszym krokiem nie jest natychmiastowe wycofanie całej pomocy. Jest nim obserwacja momentu uruchomienia. Zanim zareagujesz, zatrzymaj się na kilkadziesiąt sekund i nazwij trzy rzeczy: co jest faktem, co sobie dopowiadam i za co naprawdę odpowiadam. To prosta procedura Dorosłego. Nie rozwiązuje wszystkich problemów, ale tworzy przestrzeń między bodźcem a automatyczną reakcją.
Ratowanie jako sposób obniżania własnego napięcia
Wiele osób jest przekonanych, że reaguje wyłącznie na potrzeby drugiego człowieka. Tymczasem warto przyjrzeć się kolejności zdarzeń. Ktoś bliski jest smutny, zagubiony albo milczy. W Ratowniku pojawia się napięcie. Następnie pojawia się działanie: pytania, wiadomości, propozycje, rady. Jeżeli druga osoba uspokaja się, Ratownik również doświadcza ulgi. W ten sposób zachowanie zostaje wzmocnione: mój układ nerwowy uczy się, że przejęcie cudzej sytuacji zmniejsza mój dyskomfort.
To ważne, bo przesuwa uwagę z moralnej oceny na funkcję zachowania. Nie trzeba pytać: „Dlaczego jestem taki nadopiekuńczy?”. Można zapytać: „Jakie uczucie próbuję regulować, kiedy zaczynam ratować?”. Czasem jest to lęk przed utratą relacji, czasem bezradność, czasem poczucie winy. U niektórych osób dochodzi jeszcze przekonanie, że brak natychmiastowej reakcji jest dowodem obojętności.
Wysoka empatia nie musi oznaczać nadodpowiedzialności
Empatia pozwala rozumieć cudzy stan. Nadodpowiedzialność mówi natomiast, że powinienem ten stan zmienić. To dwie różne rzeczy. Mogę dobrze widzieć, że partner jest przygnębiony, i jednocześnie uznać, że nie mam obowiązku natychmiast go rozweselać. Mogę być poruszony cierpieniem przyjaciela i nie podejmować za niego decyzji.
Ta książka ma charakter psychoedukacyjny. Nie zastępuje psychoterapii, diagnozy ani indywidualnej konsultacji specjalistycznej. Przykłady osób i sytuacji są fikcyjne lub kompozytowe; służą pokazaniu mechanizmów psychologicznych i nie opisują konkretnych pacjentów.
Analiza Transakcyjna jest w książce używana jako model rozumienia relacji i wzorców komunikacyjnych. Nie każdy mechanizm pasuje do każdej osoby. Czytelnik jest zachęcany do traktowania opisów jako hipotez do sprawdzenia, a nie etykiet.WPROWADZENIE
Kiedy troska o innych przestaje być wolnym wyborem
Są ludzie, którzy bardzo szybko widzą, czego potrzebują inni. Rozpoznają napięcie w głosie partnera, wychwytują zmianę nastroju u dziecka, pamiętają, kto w pracy jest przeciążony, kto się obraził i komu trzeba coś wytłumaczyć. Potrafią przewidywać kryzysy i gasić je, zanim inni w ogóle zauważą, że coś się dzieje. Często słyszą: „Na ciebie zawsze można liczyć”. To brzmi jak komplement. I często nim jest. Problem zaczyna się wtedy, gdy bycie potrzebnym staje się warunkiem poczucia własnej wartości.
Ta książka nie jest przeciwko pomaganiu. Pomaganie jest jednym z podstawowych sposobów budowania więzi. Nie chodzi też o to, by stać się chłodnym, obojętnym albo egoistycznym. Chodzi o rozróżnienie dwóch zupełnie różnych zjawisk: pomocy, która wynika z wolnego wyboru, oraz ratowania, które jest wewnętrznym przymusem. Pomoc pozostawia drugiemu człowiekowi odpowiedzialność. Ratowanie często ją przejmuje. Pomoc może być hojna i intensywna, ale nie wymaga zniknięcia osoby pomagającej. Ratowanie bardzo łatwo prowadzi do tego, że cudze emocje, decyzje i kryzysy zaczynają zajmować całe nasze życie.
W Analizie Transakcyjnej rola Ratownika jest jednym z elementów Trójkąta Dramatycznego Stephena Karpmana. To bardzo użyteczny model, pod warunkiem że nie potraktujemy go jak etykiety. „Ratownik” nie jest typem osobowości ani diagnozą. To pozycja, w którą człowiek może wchodzić w określonych relacjach. Ta sama osoba może być kompetentna i autonomiczna w pracy, a w związku przejmować odpowiedzialność za nastrój partnera. Może świetnie stawiać granice wobec klientów, a wobec rodzica natychmiast wracać do roli dziecka, które musi uspokajać, pomagać i zapobiegać katastrofie.
W tej książce będę odwoływać się przede wszystkim do Analizy Transakcyjnej: stanów Ja Rodzic–Dorosły–Dziecko, Trójkąta Dramatycznego, skryptu życiowego, zakazów, nakazów, głasków i gier psychologicznych. Uzupełnię tę perspektywę wiedzą o przywiązaniu, parentyfikacji, schematach poznawczo-emocjonalnych, autonomii i regulacji emocji. Nie po to, żeby wszystko sprowadzić do dzieciństwa. Dzieciństwo wyjaśnia wiele, ale nie decyduje o wszystkim. Dorosły człowiek może rozpoznać swój wzorzec, zakwestionować go i uczyć się nowych zachowań.
Najważniejsze pytanie tej książki nie brzmi: „Dlaczego znowu wybrałem niewłaściwą osobę?”. Bardziej użyteczne pytanie brzmi: „Co dzieje się ze mną, kiedy ktoś obok mnie cierpi, wycofuje się, złości albo nie radzi sobie?”. Czy potrafię pozostać blisko bez przejmowania steru? Czy umiem wytrzymać cudze niezadowolenie? Czy mogę pozwolić komuś popełnić błąd? Czy potrafię być kochany nie za to, co robię, lecz za to, kim jestem?
Jeżeli rozpoznajesz w sobie Ratownika, nie potrzebujesz kolejnego powodu, żeby się oskarżać. Potrzebujesz precyzyjniej zobaczyć cenę tego mechanizmu. Ratowanie zwykle nie bierze się ze złych intencji. Często wyrosło z inteligentnej adaptacji: dziecko nauczyło się czytać atmosferę, uspokajać dorosłych, być „grzeczne”, odpowiedzialne albo wyjątkowo samodzielne. To mogło kiedyś zwiększać bezpieczeństwo i szanse na uwagę. Problem polega na tym, że strategia przydatna w dzieciństwie może w dorosłym życiu prowadzić do relacji, w których dajesz coraz więcej i coraz mniej w nich istniejesz.
Celem nie jest więc zabicie w sobie troski. Celem jest odzyskanie Dorosłego: części, która potrafi widzieć fakty, rozpoznawać własne i cudze granice, pomagać za zgodą, odmawiać bez poczucia katastrofy i pamiętać, że drugi dorosły człowiek ma prawo do własnego życia — również do własnych błędów. A ty masz prawo do życia, które nie jest wyłącznie zapleczem dla innych.ROZDZIAŁ 1. DLACZEGO ZAWSZE TO JA MUSZĘ RATOWAĆ?
Ratowanie rzadko zaczyna się od świadomej decyzji: „Od dziś będę odpowiadać za wszystkich”. Zwykle dzieje się szybciej. Ktoś ma problem, a ty od razu uruchamiasz analizę: co powiedzieć, komu zadzwonić, jak poprawić sytuację. Ktoś jest smutny i zanim zapyta, czy chce rozmowy, już próbujesz go rozweselić. Partner milczy, więc szukasz przyczyny w sobie. Dorosłe dziecko nie radzi sobie finansowo, więc po raz kolejny wyrównujesz rachunki. W pracy ktoś zaniedbał zadanie, a ty je kończysz, bo „przecież musi być zrobione”.
Z zewnątrz może to wyglądać jak wyjątkowa odpowiedzialność. Wewnątrz często towarzyszy temu napięcie. Nie pomagasz tylko dlatego, że chcesz. Pomagasz, bo trudno ci nie pomóc. Gdy nic nie robisz, pojawia się poczucie winy, lęk albo przekonanie, że jesteś złym człowiekiem. To właśnie ta utrata swobody jest pierwszym sygnałem, że troska zaczyna zmieniać się w przymus ratowania.
Warto rozróżnić odpowiedzialność od nadodpowiedzialności. Odpowiedzialność mówi: „Zrobię swoją część”. Nadodpowiedzialność dodaje: „I jeszcze twoją, żebyś nie cierpiał, nie złościł się albo mnie nie odrzucił”. W tym drugim zdaniu ukryta jest ważna transakcja: pomagam ci, ale moja pomoc ma również regulować mój lęk. Jeżeli przestaniesz cierpieć, ja mogę się uspokoić. Jeżeli będziesz zadowolony, mogę uwierzyć, że między nami jest bezpiecznie.
W języku Analizy Transakcyjnej Ratownik często działa z Rodzica Opiekuńczego, ale opieka jest wtedy zabarwiona założeniem, że druga osoba nie poradzi sobie bez niego. To różni zdrową troskę od ratowania. Zdrowy Rodzic Opiekuńczy może powiedzieć: „Jestem obok, jeśli potrzebujesz”. Ratownik częściej mówi: „Wiem, czego potrzebujesz, i muszę to zrobić”. Dorosły natomiast pyta o fakty: Czy ta osoba poprosiła o pomoc? Czy naprawdę nie ma zasobów? Czy moja interwencja zwiększy jej samodzielność, czy ją zmniejszy?
Przykład. Anna ma trzydziestopięcioletniego brata, który regularnie spóźnia się z opłatami. Za każdym razem dzwoni do niej w ostatniej chwili. Anna przelewa pieniądze, choć potem sama ogranicza wydatki. Mówi: „Co mam zrobić? Przecież nie pozwolę, żeby odcięli mu prąd”. Gdy pytam, co zrobiłby brat, gdyby raz nie dostał przelewu, odpowiada: „Musiałby coś wymyślić”. I właśnie tego najbardziej się boi — nie jego katastrofy, lecz własnego dyskomfortu podczas patrzenia, jak on ponosi konsekwencje.
Pierwszym krokiem nie jest natychmiastowe wycofanie całej pomocy. Jest nim obserwacja momentu uruchomienia. Zanim zareagujesz, zatrzymaj się na kilkadziesiąt sekund i nazwij trzy rzeczy: co jest faktem, co sobie dopowiadam i za co naprawdę odpowiadam. To prosta procedura Dorosłego. Nie rozwiązuje wszystkich problemów, ale tworzy przestrzeń między bodźcem a automatyczną reakcją.
Ratowanie jako sposób obniżania własnego napięcia
Wiele osób jest przekonanych, że reaguje wyłącznie na potrzeby drugiego człowieka. Tymczasem warto przyjrzeć się kolejności zdarzeń. Ktoś bliski jest smutny, zagubiony albo milczy. W Ratowniku pojawia się napięcie. Następnie pojawia się działanie: pytania, wiadomości, propozycje, rady. Jeżeli druga osoba uspokaja się, Ratownik również doświadcza ulgi. W ten sposób zachowanie zostaje wzmocnione: mój układ nerwowy uczy się, że przejęcie cudzej sytuacji zmniejsza mój dyskomfort.
To ważne, bo przesuwa uwagę z moralnej oceny na funkcję zachowania. Nie trzeba pytać: „Dlaczego jestem taki nadopiekuńczy?”. Można zapytać: „Jakie uczucie próbuję regulować, kiedy zaczynam ratować?”. Czasem jest to lęk przed utratą relacji, czasem bezradność, czasem poczucie winy. U niektórych osób dochodzi jeszcze przekonanie, że brak natychmiastowej reakcji jest dowodem obojętności.
Wysoka empatia nie musi oznaczać nadodpowiedzialności
Empatia pozwala rozumieć cudzy stan. Nadodpowiedzialność mówi natomiast, że powinienem ten stan zmienić. To dwie różne rzeczy. Mogę dobrze widzieć, że partner jest przygnębiony, i jednocześnie uznać, że nie mam obowiązku natychmiast go rozweselać. Mogę być poruszony cierpieniem przyjaciela i nie podejmować za niego decyzji.
więcej..
