MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
Rio de Janeiro w podróży - ebook
Rio de Janeiro w podróży - ebook
„Rio de Janeiro w podróży” to inspirujący przewodnik o mieście, które tańczy sambę, żyje piłką nożną i kocha caipirinha. Co znajdziesz w środku? – historię Rio – od odkrycia zatoki przez Portugalczyków po igrzyska olimpijskie, – wszystkie dzielnice (Copacabana, Ipanema, Leblon, Santa Teresa, Lapa), – zabytki i cuda natury: Chrystusa Odkupiciela, Pão de Açúcar, Park Tijuca, – architektów, artystów i muzyków (Niemeyer, Burle Marx, Tom Jobim), – gdzie zjeść feijoadę, moquecę i wypić caipirinha, – 100 zdań po polsku, portugalsku i angielsku, – gotowe trasy na 1, 3, 5 i 7 dni, – bonusy: quiz, kalendarz festiwali (karnawał!), Polacy w Rio, wycieczki za miasto, Poznaj Rio od środka, zachwyć się bogatą galerią zdjęć. Aproveite! – ciesz się Rio!
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Podróże |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 9781291654561 |
| Rozmiar pliku: | 9,5 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
SPIS TREŚCI
Spis treści
Wstęp: Dlaczego Rio jest warte zobaczenia
Rozdział 1: Rio de Janeiro z perspektywy historii
Rozdział 2: Dzielnice Rio de Janeiro, które trzeba poznać
Rozdział 3: Największe zabytki i cuda natury Rio de Janeiro
Rozdział 4: Rio de Janeiro i jego architekci, artyści, muzycy
Rozdział 5: Najciekawsze miejsca – atrakcje warte każdej minuty
Rozdział 6: Kulinarne Rio de Janeiro
Rozdział 7: Ciekawostki, które zaskoczą każdego podróżnika
Rozdział 8: Praktyczne porady na podróż
Dodatek 1: 100 zdań przydatnych w Rio de Janeiro (portugalski, angielski, polski)
Dodatek 2: Proponowane trasy
Dodatek 3: Rio w filmach, muzyce i literaturze
Dodatek 4: Polacy w Rio de Janeiro – od podróżników po arystokrację
Dodatek 5: Kalendarz wydarzeń i festiwali w Rio de Janeiro
Dodatek 7: Quiz o Rio de Janeiro – 100 pytań i odpowiedzi
Dodatek 8: Maracanã – duma i trauma brazylijskiej piłki nożnej
Dodatek 9: Karnawał w Rio – największa impreza świata
Dodatek 10: Favela w Rio – między biedą a siłą przetrwania
Dodatek 11: Transport w Rio de Janeiro – jak się poruszać po Cidade Maravilhosa
Dodatek 12: Cristo Redentor – najsłynniejszy pomnik Rio de JaneiroWSTĘP: DLACZEGO RIO JEST WARTE ZOBACZENIA
Są miasta, które zwiedza się łatwo i przyjemnie, podziwiając kolejne atrakcje. Są takie, które ogląda się z okna autobusu. A potem jest Rio de Janeiro – miasto, które się nie zwiedza tam się jest. Miasto, w którym góry spotykają się z oceanem, betonowe wieżowce sąsiadują z tropikalnym lasem, a samba i bossa nova płyną z każdej ulicy.
Można tu przyjechać po raz pierwszy i poczuć się przytłoczonym – tętniącymi życiem plażami Copacabany i Ipanemy, gwarem ulicznych barów w Lapa, widokiem Chrystusa z rozpostartymi ramionami na szczycie Corcovado. Można wrócić po latach i odkryć, że Rio wciąż ma tę samą twarz – tylko fawela zmieniła nieco swoje oblicze, a na Arpoadorze wciąż gromadzą się tłumy, by oklaskiwać zachód słońca.
Przede wszystkim jest to miasto wyjątkowej geografii. Rozciągnięte między Zatoką Guanabara a Oceanem Atlantyckim, z granitowymi górami wyskakującymi z wody niczym olbrzymie rzeźby – Pão de Açúcar (Cukrowa Głowa), Corcovado z Chrystusem, Dois Irmãos (Dwa Bracia). To pejzaż, który zapiera dech, a jednocześnie codzienny widok dla siedmiu milionów carioc (mieszkańców Rio).
A potem jest kultura – samba, która narodziła się w domach czarnych niewolników, bossa nova, która podbiła świat, karnawał, który na tydzień zatrzymuje miasto, i fútbol, który jest jak kult. To miasto, w którym plaża jest przeogromna, a caipirinha – miejscowym napojem.
W tym e-booku nie znajdziesz jedynie listy zabytków i godzin otwarcia. Znajdziesz przede wszystkim opowieść – o tym, jak portugalscy kolonizatorzy założyli miasto nad gigantyczną zatoką, którą wzięli za ujście rzeki (stąd nazwa – Rio de Janeiro, „Rzeka Stycznia”), jak przybyła tu portugalska rodzina królewska uciekając przed Napoleonem, jak narodziła się samba i jak miasto przygotowywało się na igrzyska olimpijskie i mistrzostwa świata.
Znajdziesz historie kryjące się za fasadami kolonialnych kościołów, smaki street foodu na targu w São Cristóvão, i kąty, których nie pokazują pocztówki – od ukrytych wodospadów w Parku Narodowym Tijuca po dramatyczne widoki z faweli Vidigal.
Dla kogo jest ten przewodnik?
Dla tych, którzy planują pierwszy raz stanąć na plaży Copacabana i nie chcą czuć się jak zagubiony turysta w tłumie. Dla tych, którzy już byli, ale mają wrażenie, że czegoś im brakuje – jakiejś opowieści, która połączyłaby ze sobą wszystkie puzzle. Dla smakoszy, którzy moquecę chcą zjeść tam, gdzie jedzą lokalni, a nie tam, gdzie kelner nawołuje z ulicy. Dla wszystkich, którzy wierzą, że podróżowanie to nie tylko oglądanie, ale przede wszystkim rozumienie.
Uzbrojony w ten e-book, telefon z naładowaną baterią (i aplikacją Uber – przyda się!) oraz wygodne buty (i klapki na plażę) – jesteś gotowy. Rio nie jest miastem tylko do odwiedzenia. Jest miastem do przeżycia. Daj mu czas. Nie próbuj zobaczyć wszystkiego w trzy dni. Wybierz jedną plażę, usiądź w quiosque, popatrz na ludzi. Posłuchaj samby w Lapa. Zgub się w Santa Teresa – to najlepsza metoda na odkrycie najlepszych rzeczy.
Aproveite! – ciesz się Rio!ROZDZIAŁ 1: RIO DE JANEIRO Z PERSPEKTYWY HISTORII
Zanim wejdziesz na plażę Copacabana, zanim zrobisz pierwsze zdjęcie Chrystusa Odkupiciela i spróbujesz caipirinhi w barze na Ipanemie – poznaj historię, która ukształtowała to miasto. Rio nie powstało wczoraj ani nawet sto lat temu. Jego korzenie sięgają początku XVI wieku, a każda epoka odcisnęła na nim trwały ślad – od kolonialnych kościołów po modernistyczne kopuły Niemeyera, od śladów imperium portugalskiego po favele rozrastające się na zboczach gór. Spacerując dziś po Rio, dosłownie chodzisz po warstwach historii – a jednocześnie czujesz, że miasto żyje chwilą.
Zanim przybyli Portugalczycy – Tupinambá i Zatoka Styczeń
Zanim jakikolwiek Europejczyk postawił stopę na ziemiach dzisiejszego Rio, tereny te zamieszkiwały plemiona Tupinambá, Tamoio i innych grup językowych Tupi. Żyli w malowanych wioskach, polowali, łowili ryby i uprawiali maniok, kukurydzę i orzeszki ziemne. Wzdłuż wybrzeża ciągnęły się gęste lasy deszczowe, a zatoka Guanabara była świętym miejscem – pełnym ryb, żółwi i mięczaków.
1 stycznia 1502 roku – portugalska ekspedycja pod dowództwem Gaspara de Lemos (lub być może Gonçalo Coelho – historycy spierają się) wpłynęła do gigantycznej zatoki. Wzięli ją za ujście rzeki i nazwali Rio de Janeiro – „Rzeka Stycznia”. To był błąd, ale nazwa została. Przez kilkadziesiąt lat zatoka służyła jedynie jako punkt orientacyjny dla statków płynących do Indii – żaden Europejczyk nie osiedlił się na stałe.
Zatoka miała jednak strategiczne znaczenie. Była ogromna (380 km²), dobrze osłonięta od wiatrów, z licznymi wyspami (w tym dziś Villegagnon, gdzie krótko istniała francuska kolonia). To właśnie tutaj w 1555 roku Nicolas Durand de Villegagnon założył France Antarctique – francuską kolonię kalwinistów. Francuzi chcieli wykorzystać przyjaźń z Tupinambá do przejęcia kontroli nad handlem brazylijskim drewnem (pau-brasil). Portugalczycy nie mogli na to pozwolić.
1565 – Założenie miasta przez Estácio de Sá
W odpowiedzi na francuską obecność, korona portugalska wysłała ekspedycję pod dowództwem Estácio de Sá, siostrzeńca pierwszego gubernatora generalnego Brazylii, Mem de Sá.
1 marca 1565 roku Estácio de Sá założył miasto São Sebastião do Rio de Janeiro (na cześć króla Portugalii Sebastiana I). Umocnił je na wzgórzu Morro do Castelo (dziś zburzonym, w okolicy obecnego centrum miasta). Walki z Francuzami i sprzymierzonymi Tupinambá trwały przez dwa lata. W 1567 roku Portugalczycy ostatecznie wypędzili Francuzów, a sam Estácio zginął od strzały w oko (został pochowany w kościele São Sebastião).
Przez kolejne 200 lat Rio było niepozorną, prowincjonalną osadą, głównie portem do wywozu złota z kopalni w Minas Gerais (odkrytych w latach 90. XVII wieku). Złoto płynęło przez Rio do Europy, miasto bogaciło się, ale wciąż pozostawało w cieniu Salvadoru (pierwszej stolicy kolonialnej).
1763 – Rio staje się stolicą kolonialnej Brazylii
W 1763 roku portugalski markiz de Pombal przeniósł stolicę kolonii z Salvadoru do Rio. Decyzję podyktowano względami strategicznymi – Rio było bliżej kopalń złota i lepiej położone do obrony przed wrogimi mocarstwami. Był to początek wzrostu znaczenia miasta.
W 1808 roku nastąpił przełom absolutny. Rodzina królewska portugalska, uciekając przed armią Napoleona, przypłynęła do Rio pod eskortą brytyjskich okrętów. Książę regent Jan (João VI) otworzył brazylijskie porty dla handlu z narodami zaprzyjaźnionymi (czyli głównie Anglią), znosząc kolonialny monopol. Rio nagle stało się stolicą całego imperium portugalskiego – jedynym przypadkiem w historii, gdy europejskie imperium było rządzone z kolonii.
W ciągu kilkunastu lat miasto przeszło metamorfozę: powstały pierwsze banki, teatry (Teatro São João, dziś Theatro Municipal), biblioteki (Biblioteca Nacional), ogród botaniczny (Jardim Botânico) i akademie wojskowe. Jan VI podniósł Rio do rangi miasta stołecznego całej Zjednoczonej Brytanii Portugalii, Brazylii i Algarve. Gdy w 1821 roku Jan VI wrócił do Lizbony, jego syn Piotr I (Dom Pedro I) pozostał w Rio jako regent.
1822 – Niepodległość Brazylii i cesarstwo
7 września 1822 roku nad rzeką Ipiranga (w pobliżu São Paulo) Dom Pedro I ogłosił niepodległość Brazylii od Portugalii. Rio pozostało stolicą nowego Cesarstwa Brazylii. Był to okres monarchii konstytucyjnej (cesarze z dynastii Bragança). Za panowania Piotra II (Dom Pedro II, 1831–1889) Rio rozkwitło kulturalnie i gospodarczo. Powstały wtedy m.in.:
- Colégio Pedro II (1837) – elitarne liceum,
- Brazilian Historic and Geographic Institute (1838),
- Imperial Academy of Fine Arts (1826, wspierana przez cesarza),
- Pierwsze linie tramwajów konnych (1859),
- Gazowe oświetlenie ulic (1854).
W 1870 roku wprowadzono prawo, które stopniowo uwalniało dzieci niewolników, a wreszcie 13 maja 1888 roku córka Piotra II, księżna Izabela, podpisała Lei Áurea (Złote Prawo), znoszące niewolnictwo w Brazylii. Był to cios w interesy plantatorów kawy (głównie z São Paulo), którzy bez niewolników nie wyobrażali sobie dalszej produkcji.
15 listopada 1889 roku marszałek Manuel Deodoro da Fonseca przeprowadził bezkrwawy zamach stanu, detronizując cesarza i proklamując republikę. Rio pozostało stolicą (aż do 1960 roku, gdy przeniesiono ją do nowo wybudowanej Brasílii).
Belle Époque carioca – reformy Pereira Passosa
Na początku XX wieku prezydent miasta (prefeito) Francisco Pereira Passos (1902–1906) przeprowadził radykalną modernizację Rio inspirowaną przebudową Paryża przez Haussmanna. Wyburzono stare, ciasne dzielnice kolonialne (w tym Morro do Castelo, na którym stał gród Estácio de Sá), otwierając szerokie aleje (Avenida Central, dziś Avenida Rio Branco), bulwary (Avenida Beira-Mar) i place.
W tym okresie powstały ikony:
- Theatro Municipal (1909) – neoklasycystyczna opera,
- Biblioteca Nacional (1910) – jedna z największych w Ameryce Łacińskiej,
- Museu Nacional de Belas Artes (1938, w dawnym budynku wystawowym).
Rio stało się zwane „Paryżem Ameryki Południowej”, choć zmiany były głównie powierzchowne. Zburzono domy biednych, a ich mieszkańców wyeksmitowano na obrzeża (m.in. na wzgórza, gdzie zaczęły powstawać favele – od nazwy rośliny favela, która rosła na wzgórzu Morro da Favela, gdzie osiedlili się żołnierze po wojnie w Canudos).
Lata 20. i 30. – samba, karnawał i Chrystus
To złoty okres dla kultury carioca. W domach czarnych niewolników i ich potomków (głównie w okolicy Pedra do Sal, w dzielnicy Saúde) rodziła się samba. W 1917 roku nagrano pierwszą sambę – „Pelo Telefone” (Dongi). W latach 20. powstały pierwsze szkoły samby (Deixa Falar, Mangueira, Portela).
Pierwsza parada szkół samby odbyła się w 1932 roku (na placu Praça Onze, potem przeniesiona na ulicę, aż w 1984 roku oddano specjalny Sambódromo (projekt Oscara Niemeyera). Dziś karnawał w Rio to największe na świecie widowisko plenerowe.
W 1922 roku, w setną rocznicę niepodległości, na szczycie wzgórza Corcovado (710 m n.p.m.) rozpoczęto budowę posągu Chrystusa Odkupiciela (Cristo Redentor). Został ukończony w 1931 roku, sfinansowany głównie przez datki brazylijskich katolików. Francuski rzeźbiarz Paul Landowski wykonał głowę i dłonie, a brazylijski inżynier Heitor da Silva Costa nadzorował całość. 30-metrowy posąg, z rozpostartymi ramionami na 28 metrów, stał się symbolem nie tylko Rio, ale całej Brazylii.
1960 – Przeprowadzka stolicy do Brasílii
W 1960 roku prezydent Juscelino Kubitschek otworzył nową stolicę – Brasílię (projekt Lúcio Costy i Oscara Niemeyera). Rio straciło status stolicy, zyskało jednak autonomię jako stan (dawniej federalny okręg). Miasto pogrążyło się w kryzysie ekonomicznym, ale zachowało status kulturalnego i turystycznego serca Brazylii.
W latach 60. i 70. favele rozrastały się w zastraszającym tempie (napływ migrantów z ubogich regionów północnego wschodu). Rio stało się miastem skrajności – pałace i luksusowe dzielnice (Leblon, Ipanema) sąsiadowały z przeludnionymi, pozbawionymi infrastruktury fawelami.
Dyktatura wojskowa (1964–1985) nie oszczędziła Rio – wielu intelektualistów i artystów (m.in. Caetano Veloso, Gilberto Gil) zostało aresztowanych lub zmuszonych do emigracji. Jednocześnie to właśnie wtedy bossa nova (Tom Jobim, João Gilberto) podbiła świat, a samba pozostała głosem ludu.
2014 i 2016 – Mistrzostwa Świata i Igrzyska Olimpijskie
W XXI wieku Rio przeszło kolejną transformację. W 2014 roku miasto gościło mecze Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej (w tym finał na legendarnym Estádio do Maracanã – otwartym w 1950 roku na mundial). Trzy lata później Rio było gospodarzem Igrzysk Olimpijskich – pierwszych w Ameryce Południowej.
Inwestycje w infrastrukturę były ogromne (nowe linie metra, korytarze BRT, port Maravilha, renowacja Sambódromo). Ale też kontrowersyjne – wysiedlono tysiące rodzin z faweli, a część obiektów (park wodny, wioska olimpijska) stoi dziś opuszczona.
Mimo wszystko igrzyska były udane – Brazylia zdobyła złoto w piłce nożnej (po raz pierwszy) i siatkówce, a ceremonia otwarcia zachwyciła świat.
Rio dzisiaj – piękno, kontrasty i wyzwania
Dziś Rio pozostaje miastem marzeń – dla turystów, którzy przyjeżdżają na plaże, sambę i widoki. Ale też miastem pełnym wyzwań: przestępczość (choć spadła po 2010 roku, wciąż jest wysoka), nierówności społeczne (favele kontra rezydencje w Leblon) oraz kryzys finansowy (stan Rio de Janeiro był na skraju bankructwa w 2016). Pandemia COVID-19 uderzyła w turystykę, ale miasto powoli się odradza.
Współczesne Rio to tygiel kultur – afro-brazylijskiej (candomblé, umbanda), portugalskiej, włoskiej, niemieckiej, japońskiej (dzielnica Liberdade). To miasto, które tańczy sambę, kocha piłkę nożną i modli się do Chrystusa z Corcovado. I mimo wszystko – niesamowicie piękne.
Najważniejsze daty w historii Rio de Janeiro (ściągawka na podróż)
| Rok | Wydarzenie |
| 1502 | 1 stycznia – portugalska ekspedycja wpływa do Zatoki Guanabara, nazywając ją Rio de Janeiro |
| 1555–1567 | Francuska kolonia France Antarctique |
| 1565 | 1 marca – Estácio de Sá zakłada São Sebastião do Rio de Janeiro |
| 1763 | Rio staje się stolicą kolonialnej Brazylii (przeniesiona z Salvadoru) |
| 1808 | Przybycie portugalskiej rodziny królewskiej (ucieczka przed Napoleonem) |
| 1822 | Niepodległość Brazylii (Rio stolicą cesarstwa) |
| 1888 | Zniesienie niewolnictwa (Lei Áurea) |
| 1889 | Proklamacja republiki – Rio pozostaje stolicą |
| 1922–1931 | Budowa posągu Chrystusa Odkupiciela (Corcovado) |
| 1932 | Pierwsza parada szkół samby (karnawał) |
| 1960 | Przeniesienie stolicy do Brasílii; Rio zostaje stanem |
| 2014 | Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej (mecze na Maracanã) |
| 2016 | Igrzyska Olimpijskie (pierwsze w Ameryce Południowej) |
Idąc dziś przez Rio, masz pod stopami pięć wieków historii – od portugalskich fortów, przez kolonialne kościoły, po modernistyczne muzea Niemeyera. Każda dzielnica ma swoją historię. W kolejnych rozdziałach odwiedzimy miejsca, w których ta historia jest najbardziej namacalna.ROZDZIAŁ 2: DZIELNICE RIO DE JANEIRO, KTÓRE TRZEBA POZNAĆ
Rio de Janeiro nie jest jednym miastem – jest zbiorem dzielnic (bairros), światów, które przypadkiem znalazły się obok siebie. Każda ma inny rytm, inny zapach, inny charakter. Od słynnych na cały świat plaż Zony Sul, przez tętniące sambą centrum, po spokojne, kolonialne uliczki Santa Teresy. Możesz spędzić tydzień w Rio i zobaczyć tylko jedną dzielnicę – a i tak nie poznasz jej w pełni. Ten rozdział pomoże ci zdecydować, gdzie się udać, gdy masz mało czasu, a gdzie się zatrzymać, gdy chcesz poczuć prawdziwą carioca vibe.
Uwaga: Rio jest miastem kontrastów – bezpieczne dzielnice turystyczne (Zona Sul, Barra) sąsiadują z fawelami, do których lepiej nie zapuszczać się samemu. Zawsze pytaj miejscowych o bezpieczeństwo w danej okolicy.
Zona Sul (Południowa Strefa) – plaże, góry i najbezpieczniejsza część turystyczna
Zona Sul to serce turystycznego Rio. Znajdują się tu najsłynniejsze plaże świata (Copacabana, Ipanema, Leblon), góry (Pão de Açúcar, Corcovado), a także bogate dzielnice mieszkalne i dobre hotele. To zdecydowanie najbezpieczniejsza część miasta dla turystów, choć i tu zdarzają się kradzieże kieszonkowe.
Copacabana – królowa plaż
Copacabana to najsłynniejsza plaża świata – zakrzywiony łuk o długości 4 kilometrów, zamknięty na południu fortem Copacabana, a na północy skałami Leme. Promenada (calçadão) z falowanym wzorem z czarnych i białych kamieni to dzieło architekta krajobrazu Roberto Burle Marx – wzór nawiązuje do fal oceanu. Dzielnica tętni życiem 24 godziny na dobę – w dzień na plaży, wieczorem w barach i restauracjach przy Avenida Atlântica (ulica biegnąca wzdłuż plaży).
Co musisz zobaczyć?
- Praia de Copacabana – wypożycz leżak i parasol (ok. 20-30 R$), kup caipirinihę w quiosque (kiosku na plaży), popływaj w oceanie (uważaj na fale – bywają silne). Numeracja posterunków ratowników (postos) – Posto 5 to środek plaży, miejsce spotkań.
- Fort Copacabana – wojskowy fort na południowym krańcu plaży (wstęp 10 R$). W środku muzeum wojskowe, ale też kawiarnia z niesamowitym widokiem na plażę i Pão de Açúcar.
- Copacabana Palace – luksusowy hotel przy Avenida Atlântica (otwarty 1923). Ikona Rio – zatrzymywała się tu Madonna, Orson Welles, księżna Diana. Nawet jeśli nie nocujesz, wejdź do lobby na kawę (drogo, ale klimatycznie).
- Avenida Atlântica – spacer o zachodzie słońca. Tłumy biegaczy, rolek, rowerzystów. Po drugiej stronie ulicy – stare art déco budynki mieszkalne.
Gdzie zjeść? Quiosques na plaży (tosty, soczki, caipirinha), Galeto Sat's (brazylijski grillowany kurczak), Cervantes (słynne kanapki z filet mignon i ananasem).
Dla kogo? Dla wszystkich – zwłaszcza dla tych, którzy chcą poczuć legendę Rio. Uważaj na kieszonkowców (zwłaszcza na samej plaży).
Dojazd: Metro (Linha 1) – stacja Cardeal Arcoverde (wschodni koniec plaży) lub Siqueira Campos (środek, blisko Copacabana Palace). Autobusy z centrum (582, 584).
Ipanema – modniejsza siostra Copacabany
Ipanema to plaża, która stała się sławna dzięki piosence „Garota de Ipanema” (Tom Jobim i Vinícius de Moraes, 1962). Jest bardziej kameralna niż Copacabana, modniejsza i droższa. To tu mieszkają artysta i bogaci cariocas. Plaża podzielona jest na postos – Posto 9 to miejsce spotkań modnych i pięknych, Posto 8 to rodziny, Posto 7 (Arpoador) to surferzy.
Co musisz zobaczyć?
- Praia de Ipanema – spacer po promenadzie (też wzór Burle Marx). Wypożycz leżak, popatrz na ludzi, kup caipirinihę w quiosque. Zachód słońca nad skałą Arpoador to obowiązkowy punkt każdego pobytu w Rio – o zmierzchu gromadzą się tłumy, by oklaskiwać zachodzące słońce.
- Rua Garcia d'Avila – główna ulica handlowa Ipanemy (butiki, galerie, restauracje).
- Praça General Osório – park z niedzielnym targiem Feira Hippie de Ipanema (od 9:00 do 18:00). Rękodzieło, obrazy, pamiątki. To najlepsze miejsce na zakup brazylijskich pamiątek.
- Arpoador – skała między Ipanemą a Copacabaną. Z niej najlepszy widok na zachód słońca. Można też skoczyć do oceanu (ale nie dla początkujących – skały).
Gdzie zjeść? Restaurante Garota de Ipanema (przy Rua Vinícius de Moraes – gdzie powstał przebój), Zaza Bistrô (nowoczesna kuchnia), quiosques na plaży (między postos 8 a 9).
Dla kogo? Dla tych, którzy szukają modniejszej, spokojniejszej alternatywy dla Copacabany. Dobre hotele, ale droższe.
Dojazd: Metro (Linha 1) – stacja Ipanema/General Osório.
Leblon – najdroższa i najbardziej ekskluzywna
Leblon to dzielnica sąsiadująca z Ipanemą od zachodu. Uchodzi za najbezpieczniejszą i najbardziej ekskluzywną w Zonie Sul. Plaża jest spokojniejsza (choć też piękna), a ulice pełne luksusowych sklepów i drogich restauracji.
Co musisz zobaczyć?
- Praia do Leblon – mniej zatłoczona niż Ipanema. Rodziny z dziećmi, starsi ludzie.
- Rua Dias Ferreira – ulica restauracji i barów. To tu w sobotnią noc widać najbogatszych cariocas.
Gdzie zjeść? Dias Ferreira (sieć drogich restauracji), Gero (włoska).
Dla kogo? Dla zamożnych, dla tych, którzy cenią spokój i dyskrecję.
Dojazd: Metro (Linha 4) – stacja Jardim de Alah (na granicy Ipanemy i Leblon).
Botafogo i Urca – widoki na Pão de Açúcar
Botafogo to dzielnica u stóp Pão de Açúcar (Sugarloaf Mountain). Plaża nie nadaje się do kąpieli (woda zanieczyszczona), ale oferuje spektakularny widok na zatokę Guanabara i górę. Urca to spokojna, mieszkalna dzielnica u samego podnóża Pão de Açúcar – jedna z najbardziej urokliwych w Rio.
Co musisz zobaczyć?
- Mirante Dona Marta – punkt widokowy z widokiem na Zatokę Guanabara, Pão de Açúcar i Corcovado. Można dojechać taksówką lub autobusem.
- Bondinho (kolejka na Pão de Açúcar) – opisana w rozdziale 3.
- Praia Vermelha – mała, czerwona plaża u stóp Pão de Açúcar (nazwa od koloru piasku). Spokojna, bezpieczna.
- Urca – stare, urokliwe domy, brukowane uliczki. Bar Urca (tradycyjny) i Bar do David (nagradzany).
Dla kogo? Dla fotografów, dla tych, którzy chcą uciec od tłumów plaż.
Dojazd: Metro (Linha 1) – stacja Botafogo. Autobusy z centrum do Urcy.
Flamengo – park i muzea
Flamengo to dzielnica między centrum a Botafogo. Ma plażę, ale woda nie jest czysta. Główną atrakcją jest ogromny park Aterro do Flamengo (1,2 miliona m²), zbudowany na wysypisku śmieci w latach 60. Dziś to zielone płuca Rio, pełne ścieżek rowerowych, boisk i muzeów.
Co musisz zobaczyć?
- Museu de Arte Moderna (MAM) – modernistyczny budynek (projekt Affonso Eduardo Reidy), kolekcja sztuki brazylijskiej.
- Museu Histórico Nacional – historia Brazylii (w centrum).
Dla kogo? Dla spacerowiczów, rowerzystów, miłośników sztuki.
Centro (Centrum) – historia i samba
Centrum Rio to nie tylko biurowce – to serce kolonialne i finansowe miasta. W dzień tętni życiem, wieczorem opustoszałe (uwaga na bezpieczeństwo). Znajdują się tu zabytki z czasów imperium i republiki, a także miejsca narodzin samby.
Co musisz zobaczyć?
- Theatro Municipal (1909) – neoklasycystyczna opera, wzorowana na paryskiej Palais Garnier. Zwiedzanie w godzinach otwarcia (bilety 20 R$).
- Candelária (Igreja de Nossa Senhora da Candelária) – ogromny, barokowy kościół z XVIII wieku. Miejsce pamięci ofiar masakry z 1993 roku (policja zastrzeliła ośmiu bezdomnych).
- Paço Imperial – dawny pałac cesarski, dziś centrum kultury. Wstęp wolny.
- Real Gabinete Português de Leitura (Królewski Gabinet Portugalski) – neomanuelińska biblioteka z XIX wieku, jedna z najpiękniejszych na świecie. Wstęp wolny.
- Arcos da Lapa – akwedukt z XVIII wieku (42 łuki, 17,6 m wysokości). Dziś jeżdżą po nim tramwaje (bondinhos) do Santa Teresy.
- Pedra do Sal – miejsce narodzin samby, w dzielnicy Saúde. W każdy poniedziałek odbywa się roda de samba (jam session). Darmowe, tłumy, ale autentyczne.
- Sambódromo – projekt Oscara Niemeyera (1984). Trybuny na paradę szkół samby (karnawał). Można zwiedzać (bilety 20 R$).
Gdzie zjeść? Amarelinho (bar na Praça Floriano, słynny z polityków i artystów), Confeitaria Colombo (kawiarnia z 1894 roku, secesyjne wnętrza – drogo, ale pięknie).
Dla kogo? Dla miłośników historii, architektury, samby.
Dojazd: Metro (Linha 1 i 2) – stacja Cinelandia, Carioca lub Presidente Vargas.
Uwaga: Centrum jest bezpieczne w dzień, ale po zmroku (po 19:00) lepiej unikać spacerów samotnie. Trzymaj się głównych ulic.
Santa Teresa – artystyczna dzielnica na wzgórzu
Santa Teresa to dzielnica artystów, położona na wzgórzu nad centrum. Brukowane uliczki, kolorowe domy, galerie sztuki, studyjne ateliery. Jeździ tu zabytkowy tramwaj (bonde) – żółty, wąski, z 1906 roku. To jedna z najbardziej urokliwych części Rio.
Co musisz zobaczyć?
Spis treści
Wstęp: Dlaczego Rio jest warte zobaczenia
Rozdział 1: Rio de Janeiro z perspektywy historii
Rozdział 2: Dzielnice Rio de Janeiro, które trzeba poznać
Rozdział 3: Największe zabytki i cuda natury Rio de Janeiro
Rozdział 4: Rio de Janeiro i jego architekci, artyści, muzycy
Rozdział 5: Najciekawsze miejsca – atrakcje warte każdej minuty
Rozdział 6: Kulinarne Rio de Janeiro
Rozdział 7: Ciekawostki, które zaskoczą każdego podróżnika
Rozdział 8: Praktyczne porady na podróż
Dodatek 1: 100 zdań przydatnych w Rio de Janeiro (portugalski, angielski, polski)
Dodatek 2: Proponowane trasy
Dodatek 3: Rio w filmach, muzyce i literaturze
Dodatek 4: Polacy w Rio de Janeiro – od podróżników po arystokrację
Dodatek 5: Kalendarz wydarzeń i festiwali w Rio de Janeiro
Dodatek 7: Quiz o Rio de Janeiro – 100 pytań i odpowiedzi
Dodatek 8: Maracanã – duma i trauma brazylijskiej piłki nożnej
Dodatek 9: Karnawał w Rio – największa impreza świata
Dodatek 10: Favela w Rio – między biedą a siłą przetrwania
Dodatek 11: Transport w Rio de Janeiro – jak się poruszać po Cidade Maravilhosa
Dodatek 12: Cristo Redentor – najsłynniejszy pomnik Rio de JaneiroWSTĘP: DLACZEGO RIO JEST WARTE ZOBACZENIA
Są miasta, które zwiedza się łatwo i przyjemnie, podziwiając kolejne atrakcje. Są takie, które ogląda się z okna autobusu. A potem jest Rio de Janeiro – miasto, które się nie zwiedza tam się jest. Miasto, w którym góry spotykają się z oceanem, betonowe wieżowce sąsiadują z tropikalnym lasem, a samba i bossa nova płyną z każdej ulicy.
Można tu przyjechać po raz pierwszy i poczuć się przytłoczonym – tętniącymi życiem plażami Copacabany i Ipanemy, gwarem ulicznych barów w Lapa, widokiem Chrystusa z rozpostartymi ramionami na szczycie Corcovado. Można wrócić po latach i odkryć, że Rio wciąż ma tę samą twarz – tylko fawela zmieniła nieco swoje oblicze, a na Arpoadorze wciąż gromadzą się tłumy, by oklaskiwać zachód słońca.
Przede wszystkim jest to miasto wyjątkowej geografii. Rozciągnięte między Zatoką Guanabara a Oceanem Atlantyckim, z granitowymi górami wyskakującymi z wody niczym olbrzymie rzeźby – Pão de Açúcar (Cukrowa Głowa), Corcovado z Chrystusem, Dois Irmãos (Dwa Bracia). To pejzaż, który zapiera dech, a jednocześnie codzienny widok dla siedmiu milionów carioc (mieszkańców Rio).
A potem jest kultura – samba, która narodziła się w domach czarnych niewolników, bossa nova, która podbiła świat, karnawał, który na tydzień zatrzymuje miasto, i fútbol, który jest jak kult. To miasto, w którym plaża jest przeogromna, a caipirinha – miejscowym napojem.
W tym e-booku nie znajdziesz jedynie listy zabytków i godzin otwarcia. Znajdziesz przede wszystkim opowieść – o tym, jak portugalscy kolonizatorzy założyli miasto nad gigantyczną zatoką, którą wzięli za ujście rzeki (stąd nazwa – Rio de Janeiro, „Rzeka Stycznia”), jak przybyła tu portugalska rodzina królewska uciekając przed Napoleonem, jak narodziła się samba i jak miasto przygotowywało się na igrzyska olimpijskie i mistrzostwa świata.
Znajdziesz historie kryjące się za fasadami kolonialnych kościołów, smaki street foodu na targu w São Cristóvão, i kąty, których nie pokazują pocztówki – od ukrytych wodospadów w Parku Narodowym Tijuca po dramatyczne widoki z faweli Vidigal.
Dla kogo jest ten przewodnik?
Dla tych, którzy planują pierwszy raz stanąć na plaży Copacabana i nie chcą czuć się jak zagubiony turysta w tłumie. Dla tych, którzy już byli, ale mają wrażenie, że czegoś im brakuje – jakiejś opowieści, która połączyłaby ze sobą wszystkie puzzle. Dla smakoszy, którzy moquecę chcą zjeść tam, gdzie jedzą lokalni, a nie tam, gdzie kelner nawołuje z ulicy. Dla wszystkich, którzy wierzą, że podróżowanie to nie tylko oglądanie, ale przede wszystkim rozumienie.
Uzbrojony w ten e-book, telefon z naładowaną baterią (i aplikacją Uber – przyda się!) oraz wygodne buty (i klapki na plażę) – jesteś gotowy. Rio nie jest miastem tylko do odwiedzenia. Jest miastem do przeżycia. Daj mu czas. Nie próbuj zobaczyć wszystkiego w trzy dni. Wybierz jedną plażę, usiądź w quiosque, popatrz na ludzi. Posłuchaj samby w Lapa. Zgub się w Santa Teresa – to najlepsza metoda na odkrycie najlepszych rzeczy.
Aproveite! – ciesz się Rio!ROZDZIAŁ 1: RIO DE JANEIRO Z PERSPEKTYWY HISTORII
Zanim wejdziesz na plażę Copacabana, zanim zrobisz pierwsze zdjęcie Chrystusa Odkupiciela i spróbujesz caipirinhi w barze na Ipanemie – poznaj historię, która ukształtowała to miasto. Rio nie powstało wczoraj ani nawet sto lat temu. Jego korzenie sięgają początku XVI wieku, a każda epoka odcisnęła na nim trwały ślad – od kolonialnych kościołów po modernistyczne kopuły Niemeyera, od śladów imperium portugalskiego po favele rozrastające się na zboczach gór. Spacerując dziś po Rio, dosłownie chodzisz po warstwach historii – a jednocześnie czujesz, że miasto żyje chwilą.
Zanim przybyli Portugalczycy – Tupinambá i Zatoka Styczeń
Zanim jakikolwiek Europejczyk postawił stopę na ziemiach dzisiejszego Rio, tereny te zamieszkiwały plemiona Tupinambá, Tamoio i innych grup językowych Tupi. Żyli w malowanych wioskach, polowali, łowili ryby i uprawiali maniok, kukurydzę i orzeszki ziemne. Wzdłuż wybrzeża ciągnęły się gęste lasy deszczowe, a zatoka Guanabara była świętym miejscem – pełnym ryb, żółwi i mięczaków.
1 stycznia 1502 roku – portugalska ekspedycja pod dowództwem Gaspara de Lemos (lub być może Gonçalo Coelho – historycy spierają się) wpłynęła do gigantycznej zatoki. Wzięli ją za ujście rzeki i nazwali Rio de Janeiro – „Rzeka Stycznia”. To był błąd, ale nazwa została. Przez kilkadziesiąt lat zatoka służyła jedynie jako punkt orientacyjny dla statków płynących do Indii – żaden Europejczyk nie osiedlił się na stałe.
Zatoka miała jednak strategiczne znaczenie. Była ogromna (380 km²), dobrze osłonięta od wiatrów, z licznymi wyspami (w tym dziś Villegagnon, gdzie krótko istniała francuska kolonia). To właśnie tutaj w 1555 roku Nicolas Durand de Villegagnon założył France Antarctique – francuską kolonię kalwinistów. Francuzi chcieli wykorzystać przyjaźń z Tupinambá do przejęcia kontroli nad handlem brazylijskim drewnem (pau-brasil). Portugalczycy nie mogli na to pozwolić.
1565 – Założenie miasta przez Estácio de Sá
W odpowiedzi na francuską obecność, korona portugalska wysłała ekspedycję pod dowództwem Estácio de Sá, siostrzeńca pierwszego gubernatora generalnego Brazylii, Mem de Sá.
1 marca 1565 roku Estácio de Sá założył miasto São Sebastião do Rio de Janeiro (na cześć króla Portugalii Sebastiana I). Umocnił je na wzgórzu Morro do Castelo (dziś zburzonym, w okolicy obecnego centrum miasta). Walki z Francuzami i sprzymierzonymi Tupinambá trwały przez dwa lata. W 1567 roku Portugalczycy ostatecznie wypędzili Francuzów, a sam Estácio zginął od strzały w oko (został pochowany w kościele São Sebastião).
Przez kolejne 200 lat Rio było niepozorną, prowincjonalną osadą, głównie portem do wywozu złota z kopalni w Minas Gerais (odkrytych w latach 90. XVII wieku). Złoto płynęło przez Rio do Europy, miasto bogaciło się, ale wciąż pozostawało w cieniu Salvadoru (pierwszej stolicy kolonialnej).
1763 – Rio staje się stolicą kolonialnej Brazylii
W 1763 roku portugalski markiz de Pombal przeniósł stolicę kolonii z Salvadoru do Rio. Decyzję podyktowano względami strategicznymi – Rio było bliżej kopalń złota i lepiej położone do obrony przed wrogimi mocarstwami. Był to początek wzrostu znaczenia miasta.
W 1808 roku nastąpił przełom absolutny. Rodzina królewska portugalska, uciekając przed armią Napoleona, przypłynęła do Rio pod eskortą brytyjskich okrętów. Książę regent Jan (João VI) otworzył brazylijskie porty dla handlu z narodami zaprzyjaźnionymi (czyli głównie Anglią), znosząc kolonialny monopol. Rio nagle stało się stolicą całego imperium portugalskiego – jedynym przypadkiem w historii, gdy europejskie imperium było rządzone z kolonii.
W ciągu kilkunastu lat miasto przeszło metamorfozę: powstały pierwsze banki, teatry (Teatro São João, dziś Theatro Municipal), biblioteki (Biblioteca Nacional), ogród botaniczny (Jardim Botânico) i akademie wojskowe. Jan VI podniósł Rio do rangi miasta stołecznego całej Zjednoczonej Brytanii Portugalii, Brazylii i Algarve. Gdy w 1821 roku Jan VI wrócił do Lizbony, jego syn Piotr I (Dom Pedro I) pozostał w Rio jako regent.
1822 – Niepodległość Brazylii i cesarstwo
7 września 1822 roku nad rzeką Ipiranga (w pobliżu São Paulo) Dom Pedro I ogłosił niepodległość Brazylii od Portugalii. Rio pozostało stolicą nowego Cesarstwa Brazylii. Był to okres monarchii konstytucyjnej (cesarze z dynastii Bragança). Za panowania Piotra II (Dom Pedro II, 1831–1889) Rio rozkwitło kulturalnie i gospodarczo. Powstały wtedy m.in.:
- Colégio Pedro II (1837) – elitarne liceum,
- Brazilian Historic and Geographic Institute (1838),
- Imperial Academy of Fine Arts (1826, wspierana przez cesarza),
- Pierwsze linie tramwajów konnych (1859),
- Gazowe oświetlenie ulic (1854).
W 1870 roku wprowadzono prawo, które stopniowo uwalniało dzieci niewolników, a wreszcie 13 maja 1888 roku córka Piotra II, księżna Izabela, podpisała Lei Áurea (Złote Prawo), znoszące niewolnictwo w Brazylii. Był to cios w interesy plantatorów kawy (głównie z São Paulo), którzy bez niewolników nie wyobrażali sobie dalszej produkcji.
15 listopada 1889 roku marszałek Manuel Deodoro da Fonseca przeprowadził bezkrwawy zamach stanu, detronizując cesarza i proklamując republikę. Rio pozostało stolicą (aż do 1960 roku, gdy przeniesiono ją do nowo wybudowanej Brasílii).
Belle Époque carioca – reformy Pereira Passosa
Na początku XX wieku prezydent miasta (prefeito) Francisco Pereira Passos (1902–1906) przeprowadził radykalną modernizację Rio inspirowaną przebudową Paryża przez Haussmanna. Wyburzono stare, ciasne dzielnice kolonialne (w tym Morro do Castelo, na którym stał gród Estácio de Sá), otwierając szerokie aleje (Avenida Central, dziś Avenida Rio Branco), bulwary (Avenida Beira-Mar) i place.
W tym okresie powstały ikony:
- Theatro Municipal (1909) – neoklasycystyczna opera,
- Biblioteca Nacional (1910) – jedna z największych w Ameryce Łacińskiej,
- Museu Nacional de Belas Artes (1938, w dawnym budynku wystawowym).
Rio stało się zwane „Paryżem Ameryki Południowej”, choć zmiany były głównie powierzchowne. Zburzono domy biednych, a ich mieszkańców wyeksmitowano na obrzeża (m.in. na wzgórza, gdzie zaczęły powstawać favele – od nazwy rośliny favela, która rosła na wzgórzu Morro da Favela, gdzie osiedlili się żołnierze po wojnie w Canudos).
Lata 20. i 30. – samba, karnawał i Chrystus
To złoty okres dla kultury carioca. W domach czarnych niewolników i ich potomków (głównie w okolicy Pedra do Sal, w dzielnicy Saúde) rodziła się samba. W 1917 roku nagrano pierwszą sambę – „Pelo Telefone” (Dongi). W latach 20. powstały pierwsze szkoły samby (Deixa Falar, Mangueira, Portela).
Pierwsza parada szkół samby odbyła się w 1932 roku (na placu Praça Onze, potem przeniesiona na ulicę, aż w 1984 roku oddano specjalny Sambódromo (projekt Oscara Niemeyera). Dziś karnawał w Rio to największe na świecie widowisko plenerowe.
W 1922 roku, w setną rocznicę niepodległości, na szczycie wzgórza Corcovado (710 m n.p.m.) rozpoczęto budowę posągu Chrystusa Odkupiciela (Cristo Redentor). Został ukończony w 1931 roku, sfinansowany głównie przez datki brazylijskich katolików. Francuski rzeźbiarz Paul Landowski wykonał głowę i dłonie, a brazylijski inżynier Heitor da Silva Costa nadzorował całość. 30-metrowy posąg, z rozpostartymi ramionami na 28 metrów, stał się symbolem nie tylko Rio, ale całej Brazylii.
1960 – Przeprowadzka stolicy do Brasílii
W 1960 roku prezydent Juscelino Kubitschek otworzył nową stolicę – Brasílię (projekt Lúcio Costy i Oscara Niemeyera). Rio straciło status stolicy, zyskało jednak autonomię jako stan (dawniej federalny okręg). Miasto pogrążyło się w kryzysie ekonomicznym, ale zachowało status kulturalnego i turystycznego serca Brazylii.
W latach 60. i 70. favele rozrastały się w zastraszającym tempie (napływ migrantów z ubogich regionów północnego wschodu). Rio stało się miastem skrajności – pałace i luksusowe dzielnice (Leblon, Ipanema) sąsiadowały z przeludnionymi, pozbawionymi infrastruktury fawelami.
Dyktatura wojskowa (1964–1985) nie oszczędziła Rio – wielu intelektualistów i artystów (m.in. Caetano Veloso, Gilberto Gil) zostało aresztowanych lub zmuszonych do emigracji. Jednocześnie to właśnie wtedy bossa nova (Tom Jobim, João Gilberto) podbiła świat, a samba pozostała głosem ludu.
2014 i 2016 – Mistrzostwa Świata i Igrzyska Olimpijskie
W XXI wieku Rio przeszło kolejną transformację. W 2014 roku miasto gościło mecze Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej (w tym finał na legendarnym Estádio do Maracanã – otwartym w 1950 roku na mundial). Trzy lata później Rio było gospodarzem Igrzysk Olimpijskich – pierwszych w Ameryce Południowej.
Inwestycje w infrastrukturę były ogromne (nowe linie metra, korytarze BRT, port Maravilha, renowacja Sambódromo). Ale też kontrowersyjne – wysiedlono tysiące rodzin z faweli, a część obiektów (park wodny, wioska olimpijska) stoi dziś opuszczona.
Mimo wszystko igrzyska były udane – Brazylia zdobyła złoto w piłce nożnej (po raz pierwszy) i siatkówce, a ceremonia otwarcia zachwyciła świat.
Rio dzisiaj – piękno, kontrasty i wyzwania
Dziś Rio pozostaje miastem marzeń – dla turystów, którzy przyjeżdżają na plaże, sambę i widoki. Ale też miastem pełnym wyzwań: przestępczość (choć spadła po 2010 roku, wciąż jest wysoka), nierówności społeczne (favele kontra rezydencje w Leblon) oraz kryzys finansowy (stan Rio de Janeiro był na skraju bankructwa w 2016). Pandemia COVID-19 uderzyła w turystykę, ale miasto powoli się odradza.
Współczesne Rio to tygiel kultur – afro-brazylijskiej (candomblé, umbanda), portugalskiej, włoskiej, niemieckiej, japońskiej (dzielnica Liberdade). To miasto, które tańczy sambę, kocha piłkę nożną i modli się do Chrystusa z Corcovado. I mimo wszystko – niesamowicie piękne.
Najważniejsze daty w historii Rio de Janeiro (ściągawka na podróż)
| Rok | Wydarzenie |
| 1502 | 1 stycznia – portugalska ekspedycja wpływa do Zatoki Guanabara, nazywając ją Rio de Janeiro |
| 1555–1567 | Francuska kolonia France Antarctique |
| 1565 | 1 marca – Estácio de Sá zakłada São Sebastião do Rio de Janeiro |
| 1763 | Rio staje się stolicą kolonialnej Brazylii (przeniesiona z Salvadoru) |
| 1808 | Przybycie portugalskiej rodziny królewskiej (ucieczka przed Napoleonem) |
| 1822 | Niepodległość Brazylii (Rio stolicą cesarstwa) |
| 1888 | Zniesienie niewolnictwa (Lei Áurea) |
| 1889 | Proklamacja republiki – Rio pozostaje stolicą |
| 1922–1931 | Budowa posągu Chrystusa Odkupiciela (Corcovado) |
| 1932 | Pierwsza parada szkół samby (karnawał) |
| 1960 | Przeniesienie stolicy do Brasílii; Rio zostaje stanem |
| 2014 | Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej (mecze na Maracanã) |
| 2016 | Igrzyska Olimpijskie (pierwsze w Ameryce Południowej) |
Idąc dziś przez Rio, masz pod stopami pięć wieków historii – od portugalskich fortów, przez kolonialne kościoły, po modernistyczne muzea Niemeyera. Każda dzielnica ma swoją historię. W kolejnych rozdziałach odwiedzimy miejsca, w których ta historia jest najbardziej namacalna.ROZDZIAŁ 2: DZIELNICE RIO DE JANEIRO, KTÓRE TRZEBA POZNAĆ
Rio de Janeiro nie jest jednym miastem – jest zbiorem dzielnic (bairros), światów, które przypadkiem znalazły się obok siebie. Każda ma inny rytm, inny zapach, inny charakter. Od słynnych na cały świat plaż Zony Sul, przez tętniące sambą centrum, po spokojne, kolonialne uliczki Santa Teresy. Możesz spędzić tydzień w Rio i zobaczyć tylko jedną dzielnicę – a i tak nie poznasz jej w pełni. Ten rozdział pomoże ci zdecydować, gdzie się udać, gdy masz mało czasu, a gdzie się zatrzymać, gdy chcesz poczuć prawdziwą carioca vibe.
Uwaga: Rio jest miastem kontrastów – bezpieczne dzielnice turystyczne (Zona Sul, Barra) sąsiadują z fawelami, do których lepiej nie zapuszczać się samemu. Zawsze pytaj miejscowych o bezpieczeństwo w danej okolicy.
Zona Sul (Południowa Strefa) – plaże, góry i najbezpieczniejsza część turystyczna
Zona Sul to serce turystycznego Rio. Znajdują się tu najsłynniejsze plaże świata (Copacabana, Ipanema, Leblon), góry (Pão de Açúcar, Corcovado), a także bogate dzielnice mieszkalne i dobre hotele. To zdecydowanie najbezpieczniejsza część miasta dla turystów, choć i tu zdarzają się kradzieże kieszonkowe.
Copacabana – królowa plaż
Copacabana to najsłynniejsza plaża świata – zakrzywiony łuk o długości 4 kilometrów, zamknięty na południu fortem Copacabana, a na północy skałami Leme. Promenada (calçadão) z falowanym wzorem z czarnych i białych kamieni to dzieło architekta krajobrazu Roberto Burle Marx – wzór nawiązuje do fal oceanu. Dzielnica tętni życiem 24 godziny na dobę – w dzień na plaży, wieczorem w barach i restauracjach przy Avenida Atlântica (ulica biegnąca wzdłuż plaży).
Co musisz zobaczyć?
- Praia de Copacabana – wypożycz leżak i parasol (ok. 20-30 R$), kup caipirinihę w quiosque (kiosku na plaży), popływaj w oceanie (uważaj na fale – bywają silne). Numeracja posterunków ratowników (postos) – Posto 5 to środek plaży, miejsce spotkań.
- Fort Copacabana – wojskowy fort na południowym krańcu plaży (wstęp 10 R$). W środku muzeum wojskowe, ale też kawiarnia z niesamowitym widokiem na plażę i Pão de Açúcar.
- Copacabana Palace – luksusowy hotel przy Avenida Atlântica (otwarty 1923). Ikona Rio – zatrzymywała się tu Madonna, Orson Welles, księżna Diana. Nawet jeśli nie nocujesz, wejdź do lobby na kawę (drogo, ale klimatycznie).
- Avenida Atlântica – spacer o zachodzie słońca. Tłumy biegaczy, rolek, rowerzystów. Po drugiej stronie ulicy – stare art déco budynki mieszkalne.
Gdzie zjeść? Quiosques na plaży (tosty, soczki, caipirinha), Galeto Sat's (brazylijski grillowany kurczak), Cervantes (słynne kanapki z filet mignon i ananasem).
Dla kogo? Dla wszystkich – zwłaszcza dla tych, którzy chcą poczuć legendę Rio. Uważaj na kieszonkowców (zwłaszcza na samej plaży).
Dojazd: Metro (Linha 1) – stacja Cardeal Arcoverde (wschodni koniec plaży) lub Siqueira Campos (środek, blisko Copacabana Palace). Autobusy z centrum (582, 584).
Ipanema – modniejsza siostra Copacabany
Ipanema to plaża, która stała się sławna dzięki piosence „Garota de Ipanema” (Tom Jobim i Vinícius de Moraes, 1962). Jest bardziej kameralna niż Copacabana, modniejsza i droższa. To tu mieszkają artysta i bogaci cariocas. Plaża podzielona jest na postos – Posto 9 to miejsce spotkań modnych i pięknych, Posto 8 to rodziny, Posto 7 (Arpoador) to surferzy.
Co musisz zobaczyć?
- Praia de Ipanema – spacer po promenadzie (też wzór Burle Marx). Wypożycz leżak, popatrz na ludzi, kup caipirinihę w quiosque. Zachód słońca nad skałą Arpoador to obowiązkowy punkt każdego pobytu w Rio – o zmierzchu gromadzą się tłumy, by oklaskiwać zachodzące słońce.
- Rua Garcia d'Avila – główna ulica handlowa Ipanemy (butiki, galerie, restauracje).
- Praça General Osório – park z niedzielnym targiem Feira Hippie de Ipanema (od 9:00 do 18:00). Rękodzieło, obrazy, pamiątki. To najlepsze miejsce na zakup brazylijskich pamiątek.
- Arpoador – skała między Ipanemą a Copacabaną. Z niej najlepszy widok na zachód słońca. Można też skoczyć do oceanu (ale nie dla początkujących – skały).
Gdzie zjeść? Restaurante Garota de Ipanema (przy Rua Vinícius de Moraes – gdzie powstał przebój), Zaza Bistrô (nowoczesna kuchnia), quiosques na plaży (między postos 8 a 9).
Dla kogo? Dla tych, którzy szukają modniejszej, spokojniejszej alternatywy dla Copacabany. Dobre hotele, ale droższe.
Dojazd: Metro (Linha 1) – stacja Ipanema/General Osório.
Leblon – najdroższa i najbardziej ekskluzywna
Leblon to dzielnica sąsiadująca z Ipanemą od zachodu. Uchodzi za najbezpieczniejszą i najbardziej ekskluzywną w Zonie Sul. Plaża jest spokojniejsza (choć też piękna), a ulice pełne luksusowych sklepów i drogich restauracji.
Co musisz zobaczyć?
- Praia do Leblon – mniej zatłoczona niż Ipanema. Rodziny z dziećmi, starsi ludzie.
- Rua Dias Ferreira – ulica restauracji i barów. To tu w sobotnią noc widać najbogatszych cariocas.
Gdzie zjeść? Dias Ferreira (sieć drogich restauracji), Gero (włoska).
Dla kogo? Dla zamożnych, dla tych, którzy cenią spokój i dyskrecję.
Dojazd: Metro (Linha 4) – stacja Jardim de Alah (na granicy Ipanemy i Leblon).
Botafogo i Urca – widoki na Pão de Açúcar
Botafogo to dzielnica u stóp Pão de Açúcar (Sugarloaf Mountain). Plaża nie nadaje się do kąpieli (woda zanieczyszczona), ale oferuje spektakularny widok na zatokę Guanabara i górę. Urca to spokojna, mieszkalna dzielnica u samego podnóża Pão de Açúcar – jedna z najbardziej urokliwych w Rio.
Co musisz zobaczyć?
- Mirante Dona Marta – punkt widokowy z widokiem na Zatokę Guanabara, Pão de Açúcar i Corcovado. Można dojechać taksówką lub autobusem.
- Bondinho (kolejka na Pão de Açúcar) – opisana w rozdziale 3.
- Praia Vermelha – mała, czerwona plaża u stóp Pão de Açúcar (nazwa od koloru piasku). Spokojna, bezpieczna.
- Urca – stare, urokliwe domy, brukowane uliczki. Bar Urca (tradycyjny) i Bar do David (nagradzany).
Dla kogo? Dla fotografów, dla tych, którzy chcą uciec od tłumów plaż.
Dojazd: Metro (Linha 1) – stacja Botafogo. Autobusy z centrum do Urcy.
Flamengo – park i muzea
Flamengo to dzielnica między centrum a Botafogo. Ma plażę, ale woda nie jest czysta. Główną atrakcją jest ogromny park Aterro do Flamengo (1,2 miliona m²), zbudowany na wysypisku śmieci w latach 60. Dziś to zielone płuca Rio, pełne ścieżek rowerowych, boisk i muzeów.
Co musisz zobaczyć?
- Museu de Arte Moderna (MAM) – modernistyczny budynek (projekt Affonso Eduardo Reidy), kolekcja sztuki brazylijskiej.
- Museu Histórico Nacional – historia Brazylii (w centrum).
Dla kogo? Dla spacerowiczów, rowerzystów, miłośników sztuki.
Centro (Centrum) – historia i samba
Centrum Rio to nie tylko biurowce – to serce kolonialne i finansowe miasta. W dzień tętni życiem, wieczorem opustoszałe (uwaga na bezpieczeństwo). Znajdują się tu zabytki z czasów imperium i republiki, a także miejsca narodzin samby.
Co musisz zobaczyć?
- Theatro Municipal (1909) – neoklasycystyczna opera, wzorowana na paryskiej Palais Garnier. Zwiedzanie w godzinach otwarcia (bilety 20 R$).
- Candelária (Igreja de Nossa Senhora da Candelária) – ogromny, barokowy kościół z XVIII wieku. Miejsce pamięci ofiar masakry z 1993 roku (policja zastrzeliła ośmiu bezdomnych).
- Paço Imperial – dawny pałac cesarski, dziś centrum kultury. Wstęp wolny.
- Real Gabinete Português de Leitura (Królewski Gabinet Portugalski) – neomanuelińska biblioteka z XIX wieku, jedna z najpiękniejszych na świecie. Wstęp wolny.
- Arcos da Lapa – akwedukt z XVIII wieku (42 łuki, 17,6 m wysokości). Dziś jeżdżą po nim tramwaje (bondinhos) do Santa Teresy.
- Pedra do Sal – miejsce narodzin samby, w dzielnicy Saúde. W każdy poniedziałek odbywa się roda de samba (jam session). Darmowe, tłumy, ale autentyczne.
- Sambódromo – projekt Oscara Niemeyera (1984). Trybuny na paradę szkół samby (karnawał). Można zwiedzać (bilety 20 R$).
Gdzie zjeść? Amarelinho (bar na Praça Floriano, słynny z polityków i artystów), Confeitaria Colombo (kawiarnia z 1894 roku, secesyjne wnętrza – drogo, ale pięknie).
Dla kogo? Dla miłośników historii, architektury, samby.
Dojazd: Metro (Linha 1 i 2) – stacja Cinelandia, Carioca lub Presidente Vargas.
Uwaga: Centrum jest bezpieczne w dzień, ale po zmroku (po 19:00) lepiej unikać spacerów samotnie. Trzymaj się głównych ulic.
Santa Teresa – artystyczna dzielnica na wzgórzu
Santa Teresa to dzielnica artystów, położona na wzgórzu nad centrum. Brukowane uliczki, kolorowe domy, galerie sztuki, studyjne ateliery. Jeździ tu zabytkowy tramwaj (bonde) – żółty, wąski, z 1906 roku. To jedna z najbardziej urokliwych części Rio.
Co musisz zobaczyć?
więcej..
