MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
-
nowość
Słodko-gorzki eros. Esej - ebook
Słodko-gorzki eros. Esej - ebook
Greckie słowo eros oznacza brak. Pragnienie karmi się pustką i bierze z niej życie, by ustać w momencie spełnienia. Temu paradoksowi erotyzm zawdzięcza swoją obecność w filozofii,
sztuce i literaturze. Skoro pochwycenie uciekającego obiektu pożądania oznacza koniec namiętności, myśl musi pozostać w ciągłym pościgu i niekończącej się ucieczce. „Eros jest czasownikiem”, pisze w swoim eseju Anne Carson, odsuniętą w czasie i oddaloną w przestrzeni rozkoszą, która ukazuje naszą niekompletność.
Słodko-gorzki eros próbuje przeniknąć strukturę pragnienia. W mitach, wierszach Safony, dialogach Platońskich czy na antycznych wazach kochankowie pozostają w wiecznym pościgu. Nawet zaćmienie, kiedy pogoń jak gdyby zatrzymuje się w miejscu, trwa tylko krótką chwilę. Zaraz bóg Eros uderzy w księżyc jak w piłkę, niczym w Wyprawie Argonautów po złote runo: „A gdybyś ją swymi rękoma podrzucił wysoko, to niby gwiazda w przestworzach świetlisty szlak by znaczyła”.
„To tekst traktujący o tym, co wydarza się podczas próby przekładu między pożądaniem a rozumieniem. O tym, że «erotyczny podstęp» tkwi w samej strukturze myślenia. A także o tym, że żadnej z tych spraw nie da się opisać bez nawiązania do Safony” – Hanna Zawadka, „Dziennik Literacki”
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Proza |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 9788366257771 |
| Rozmiar pliku: | 1,3 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
To Safona pierwsza nazwała erosa „słodko-gorzkim”. Nikt, kto był zakochany, nie będzie się z nią spierał. Co oznacza to słowo?
Eros wydawał się Safonie doświadczeniem rozkoszy i bólu jednocześnie. Tkwi w tym sprzeczność i być może paradoks. Żeby umysł mógł pojąć jedno i drugie, eros potrafi go rozszczepić. Dlaczego? Na pierwszy rzut oka obie części tej sprzeczności mogą się wydawać oczywiste. Słodycz pragnienia erotycznego uważamy, tak jak Safona, za pewnik; to przyjemność, która się do nas uśmiecha. Mniej oczywista jest gorycz. Może istnieć szereg powodów, dla których to, co słodkie, czasem staje się gorzkie. Między tymi dwoma smakami mogą zachodzić rozmaite relacje. Poeci rozwiązywali tę kwestię na różne sposoby. Wersja Safony to dobry punkt wyjścia do prześledzenia tych możliwości. Wsłuchajmy się w ten fragment:
Ἔρος δηὖτέ μ᾿ ὀ λυσιμέλης δόνει,
γλυκύπικρον ἀμάχανον ὄρπετον
Eros uderzył mnie i obezwładnił,
ten słodko-gorzki i zawsze zwycięski
stwór.²
Trudno to przetłumaczyć. „Słodko-gorzki” brzmi źle, a tradycyjna angielska wersja „gorzko-słodki” (_bittersweet_) odwraca kolejność pojęć w safickim złożeniu _glykypikron_. Czy ma to jakieś znaczenie? Jeśli wybrana przez poetkę kolejność ma za cel opis, to o erosie mówi się tutaj, że najpierw przynosi słodycz, a dopiero po niej gorycz: Safona układa te możliwości w porządku chronologicznym. Wiele doświadczeń miłosnych uprawomocniałoby tę chronologię, szczególnie w poezji, gdzie większość miłości źle się kończy. Jest jednak mało prawdopodobne, by Safona miała właśnie to na myśli. Jej wiersz zaczyna się od wyraźnego osadzenia sytuacji erotycznej w czasie (_dēute_) i stabilizuje miłosną akcję w trybie oznajmującym czasu teraźniejszego (_donei_). Tym, co utrwala, nie jest historia romansu, tylko moment pragnienia. Pod naciskiem erosa ta pojedyncza chwila rozciąga się w czasie; pojedynczy stan ducha ulega rozdwojeniu. Najważniejsza jest tu symultaniczność rozkoszy i bólu. Aspekt przyjemny został podany jako pierwszy, ponieważ, jak można przypuszczać, jest mniej zaskakujący. Podkreślona zostaje natomiast kłopotliwa druga strona zjawiska, której atrybuty napierają gradem spółgłosek miękkich (wers drugi). Eros zbliża się czy też podkrada do swojej ofiary skądś spoza niej: _orpeton_. Żadna siła nie odeprze tego natarcia: _amachanon_. Pragnienie nie zamieszkuje więc pragnącej ani nie jest jej sprzymierzeńcem. Obce jej woli w nieodparty sposób narzuca się z zewnątrz. Eros jest wrogiem. Gorycz erosa musi być smakiem tej wrogości. Byłaby to nienawiść.
------------------------------------------------------------------------
ZAPRASZAMY DO ZAKUPU PEŁNEJ WERSJI KSIĄŻKI
------------------------------------------------------------------------
