Smugi - ebook

ROZDZIAŁ 1

Gdy usły­sza­ła swo­je imię, po­trze­bo­wa­ła do­brych kil­ku­na­stu se­kund, by do­tar­ło do niej, że to na­praw­dę jego głos. I ko­lej­nych kil­ku, by od­wró­ci­ła gło­wę i spoj­rza­ła w kie­run­ku bra­my. Tam wła­śnie stał; sła­be świa­tło ulicz­nej la­tar­ni pa­da­ło wprost na nie­go. Uchy­lił ka­pe­lu­sza i uśmiech­nął się nie­znacz­nie – za­rów­no ten uśmiech, jak i gest roz­po­zna­ła­by za­wsze i wszę­dzie – po czym zro­bił dwa kro­ki w jej kie­run­ku.

– Dzień do­bry – usły­sza­ła.

Mia­ła wra­że­nie, że sło­wa od­bi­ły się echem od ścian i bru­ku po­nu­re­go po­dwó­rza. I może wła­śnie to echo, mrok i po­nu­re oto­cze­nie spra­wi­ły, że w pierw­szej chwi­li go­to­wa była uznać, że do­zna­ła ja­kiejś ilu­zji. Po­dob­nej do snu, jed­ne­go z tych, ja­kie cza­sem ją jesz­cze na­wie­dza­ły, choć już dużo rza­dziej niż kil­ka­na­ście lat temu.

A może zo­ba­czy­ła… zja­wę? Nie­gdyś śmia­ła­by się z ta­kich przy­pusz­czeń, ale od daw­na tego nie ro­bi­ła. Ostat­nie dwa­dzie­ścia lat spra­wi­ło, że i pod tym wzglę­dem się zmie­ni­ła. Cały świat się prze­cież zmie­nił. To, co kie­dyś uwa­ża­ła za rzecz nie do po­my­śle­nia, za buj­dy, za kom­plet­ne bzdu­ry – te­raz już się ta­kim nie wy­da­wa­ło. Zdą­ży­ła się prze­ko­nać, a przy­naj­mniej zro­zu­mieć, że wszyst­ko jest moż­li­we.

– An­drzej… – Tyle zdą­ży­ła wy­szep­tać, za­nim głos od­mó­wił po­słu­szeń­stwa. Po­ru­szy­ła usta­mi, ale w gar­dle czu­ła tyl­ko nie­zno­śny ucisk.

On cze­kał bez sło­wa, nie zro­bił ko­lej­ne­go kro­ku. Ale też nie za­stygł, nie znie­ru­cho­miał. Przy­szło jej do gło­wy, że może chciał, by otrzą­snę­ła się z za­sko­cze­nia. Za­raz od­su­nę­ła tę myśl jako zu­peł­nie nie­do­rzecz­ną. Może po pro­stu jest zmę­czo­ny – uzna­ła. Tak jak ona, a nie­wy­klu­czo­ne, że na­wet bar­dziej. W każ­dym ra­zie spra­wiał ta­kie wra­że­nie.

– Wró­ci­łeś? – spy­ta­ła z nie­do­wie­rza­niem, mimo wszyst­ko wciąż jesz­cze nie­pew­na, czy to, co wi­dzi i sły­szy, nie jest tyl­ko wy­two­rem jej wy­obraź­ni. Snem, z któ­re­go za­raz się obu­dzi.

– Na to wy­cho­dzi.

– Na sta­łe? – Z tru­dem wy­do­by­wa­ła sło­wa z za­ci­śnię­tej krta­ni.

– Tak.

– Od jak daw­na je­steś w kra­ju?

– Od kil­ku mie­się­cy. – Po­now­nie się uśmiech­nął. – Co za przy­pa­dek. Aku­rat wy­cho­dzi­łem z Ka­me­ral­nej, pa­trzę i kogo wi­dzę? Ola Ja­nic­ka we wła­snej oso­bie. W pierw­szej chwi­li nie wie­rzy­łem wła­snym oczom.

– Miesz­kam tu­taj. – Wska­za­ła na ka­mie­ni­cę, gdy jako tako się uspo­ko­iła. – Wła­śnie wra­cam z pra­cy…

Gdy­bym przy­szła tu parę mi­nut póź­niej albo on dłu­żej zo­stał w Ka­me­ral­nej, zno­wu by­śmy się roz­mi­nę­li – po­my­śla­ła na­gle i to spo­strze­że­nie spra­wi­ło, że za­drża­ła. I jak tu nie wie­rzyć w zrzą­dze­nie losu, w cuda, w prze­zna­cze­nie! Jed­no­cze­śnie po­czu­ła, że się ru­mie­ni, i za­ci­snę­ła pal­ce na to­reb­ce. Na li­tość bo­ską, po­win­na nad sobą pa­no­wać. Nie była już pod­lot­kiem. Lata pierw­szej mło­do­ści mia­ła daw­no za sobą. Nie po­win­na też so­bie Bóg wie cze­go wy­obra­żać. To, co ona go­to­wa była uznać za cud, on praw­do­po­dob­nie od­bie­rał zu­peł­nie ina­czej. A na­wet na pew­no od­bie­rał zu­peł­nie ina­czej. Nie wol­no jej za­po­mi­nać, że prze­cież ni­g­dy nie był nią ja­koś szcze­gól­nie za­in­te­re­so­wa­ny. Wpraw­dzie wró­cił po la­tach do kra­ju, lecz… co z tego? Był tu, jak sam wy­znał, od mie­się­cy i przez ten czas wca­le jej nie szu­kał. Naj­pew­niej w ogó­le o niej na­wet nie po­my­ślał. Gdy­by więc wy­szedł z Ka­me­ral­nej kil­ka mi­nut póź­niej albo ona prze­cho­dzi­ła­by tędy wcze­śniej, po pro­stu by się mi­nę­li… i nic by się nie sta­ło. W grun­cie rze­czy za­wsze się prze­cież mi­ja­li. Nic nie mo­gła po­ra­dzić na to, że nie po­tra­fi­ła i nie chcia­ła tak chłod­no kal­ku­lo­wać. Na pew­no nie w tym mo­men­cie, gdy zo­ba­czy­ła go po bli­sko dwu­dzie­stu la­tach.

– Jak mnie roz­po­zna­łeś? – Coś chwy­ci­ło ją za gar­dło. Łzy. Jesz­cze tego bra­ko­wa­ło. – Prze­cież mi­nę­ło tyle cza­su…

– Wca­le się nie zmie­ni­łaś. – Przy­glą­dał jej się życz­li­wie, a na­wet z za­in­te­re­so­wa­niem, co spra­wi­ło, że i ona wresz­cie dała radę od­wza­jem­nić jego uśmiech. Choć jesz­cze bar­dzo nie­śmia­ło i nie­pew­nie.

– Kłam­ca… – Mia­ła na­dzie­ję, że za­brzmia­ło to żar­to­bli­wie. Tyle że ni­g­dy nie po­tra­fi­ła żar­to­wać i tak jak za­wsze wy­pa­dło to sztucz­nie.

– Z nas dwoj­ga tyl­ko ja się ze­sta­rza­łem – stwier­dził, ale ta­kim to­nem, jak­by nie mia­ło to dla nie­go zna­cze­nia.

W pierw­szej chwi­li chcia­ła za­prze­czyć, lecz uzna­ła, że co­kol­wiek by te­raz po­wie­dzia­ła, za­brzmia­ło­by in­fan­tyl­nie. Poza tym… w głę­bi du­cha mu­sia­ła przy­znać, że cho­ciaż roz­po­zna­ła go bez tru­du, to wi­dać po nim było upływ cza­su. Choć aku­rat w jego przy­pad­ku upływ ten oka­zał się jak naj­bar­dziej ła­ska­wy. Uro­cze­go, peł­ne­go ży­cia, ki­pią­ce­go ener­gią chło­pa­ka, ja­kim był kie­dyś, za­stą­pił te­raz doj­rza­ły, przy­stoj­ny męż­czy­zna, bar­dzo wy­wa­żo­ny w ge­stach i sło­wach. Do tego, jak już za­uwa­ży­ła wcze­śniej, naj­wy­raź­niej znu­żo­ny. I chy­ba też… tro­chę smut­ny. Na­wet wię­cej niż tro­chę. Do­pie­ro gdy bli­żej mu się przyj­rza­ła, spo­strze­gła, że jego uśmiech by­naj­mniej nie się­gał oczu. A może to prze­jaw me­lan­cho­lii? Wzru­sze­nia? Od ich ostat­nie­go spo­tka­nia mi­nę­ło dwa­dzie­ścia lat. Dwa­dzie­ścia lat na­zna­czo­nych gro­zą, cier­pie­niem, trud­ny­mi do­świad­cze­nia­mi. Ta­ki­mi, któ­re na wszyst­kich zo­sta­wi­ły ja­kieś śla­dy.

– Co u cie­bie sły­chać, Olga? Jak so­bie ra­dzisz? Uło­ży­łaś so­bie ja­koś ży­cie?

Te py­ta­nia na­tych­miast spro­wa­dzi­ły ją na zie­mię, w pew­nym sen­sie otrzeź­wi­ły. Fakt, że An­drzej naj­wy­raź­niej ucie­szył się z ich nie­spo­dzie­wa­ne­go spo­tka­nia, nie ozna­czał, że zmie­nił swój sto­su­nek do niej. Po raz ko­lej­ny upo­mnia­ła sie­bie samą, że nie po­win­na wpa­dać w eu­fo­rię ani snuć ja­kichś ro­man­tycz­nych mrzo­nek. Ani tym bar­dziej wma­wiać so­bie nie wia­do­mo cze­go. Nie mia­ła już kil­ku­na­stu lat, jak wte­dy, w prze­szło­ści. Pod żad­nym po­zo­rem nie wol­no jej o tym za­po­mi­nać, bo w prze­ciw­nym ra­zie zro­bi z sie­bie jesz­cze więk­szą idiot­kę niż przed laty.

– Nie na­rze­kam, ja­koś so­bie ra­dzę – od­par­ła wy­mi­ja­ją­co. Zer­k­nę­ła przez ra­mię na okna ka­mie­ni­cy. Na pierw­szy rzut oka ni­ko­go w nich nie do­strze­gła, ale to mo­gło być myl­ne wra­że­nie. – Przy­kro mi, ale mu­szę już iść. Spie­szę się, mam dziś jesz­cze spo­ro do zro­bie­nia.

Le­d­wo to po­wie­dzia­ła, a już po­ża­ło­wa­ła. Bo po pierw­sze, czy nie za­brzmia­ło zbyt chłod­no, a przez to tro­chę nie­przy­jem­nie? A po dru­gie, mi­ja­ła się z praw­dą. Ni­g­dzie się nie spie­szy­ła, cze­ka­ło ją dłu­gie, pu­ste po­po­łu­dnie i taki sam dłu­gi, pu­sty wie­czór.

– Oczy­wi­ście. Nie chcę za­bie­rać ci wię­cej cza­su. Bądź zdro­wa. – Ski­nął gło­wą. Ni­kły uśmiech na jego twa­rzy zgasł, jak za zdmuch­nię­ciem świe­cy, przez co znu­że­nie i smu­tek jesz­cze bar­dziej rzu­ca­ły się w oczy. Za­ło­żył ka­pe­lusz i po­wo­li od­wró­cił się w kie­run­ku bra­my.

Pa­trzy­ła, jak od­cho­dził, i wie­dzia­ła, że tym ra­zem już nie­odwo­ła­nie. Wię­cej z pew­no­ścią tu nie przyj­dzie. I nie bę­dzie jej ni­g­dzie in­dziej szu­kał.

I do­brze – po­my­śla­ła. Po­win­na być twar­da. Dum­na. Kon­se­kwent­na.

Tyle że duma, a tym bar­dziej kon­se­kwen­cja, to ra­czej gorz­kie to­wa­rzysz­ki ży­cia. Nie da­wa­ły po­cie­sze­nia, ska­zy­wa­ły na sa­mot­ność. W każ­dym ra­zie w jej przy­pad­ku tak było. Czy na­praw­dę tego wła­śnie chcia­ła? A je­śli to dzi­siej­sze nie­spo­dzie­wa­ne spo­tka­nie nie było przy­pad­kiem, lecz cu­dow­nym zrzą­dze­niem losu? Da­rem, ostat­nią szan­są? Szan­są, od któ­rej się wła­śnie od­wró­ci­ła i któ­ra już się nie po­wtó­rzy?

– Za­cze­kaj – prze­mó­wi­ła na tyle gło­śno, by ją usły­szał, a za­ra­zem na tyle spo­koj­nie, by jej głos nie zwa­bił są­sia­dów do okien. A kie­dy się za­trzy­mał, po krót­kiej chwi­li wa­ha­nia po­de­szła do nie­go. – Na­praw­dę cie­szę się, że cię wi­dzę. Nie spo­dzie­wa­łam się, ale… – Szu­ka­ła ko­lej­nych słów, lecz żad­ne nie przy­cho­dzi­ły jej do gło­wy.

– Może spo­tka­my się i po­roz­ma­wia­my? – za­pro­po­no­wał ła­god­nie. – Tak, wiem, mó­wi­łaś, że je­steś dziś za­ję­ta. Ale może in­ne­go dnia?

– Bar­dzo chęt­nie.

Uspo­kój się, nie daj po so­bie po­znać, że tak ci za­le­ży – upo­mi­na­ła samą sie­bie, ale nada­rem­nie.

– Kie­dy mógł­bym przyjść?

To py­ta­nie ją otrzeź­wi­ło, do­kład­nie tak, jak tam­to kil­ka mi­nut wcze­śniej.

– Nie miesz­kam te­raz sama – rze­kła ci­cho. Prze­kor­nie nie do­da­ła nic wię­cej, cie­ka­wa była, jak An­drzej za­re­agu­je na te sło­wa. Nie dał ni­cze­go po so­bie po­znać.

A cze­go się spo­dzie­wa­łaś? – za­kpi­ła sama z sie­bie w du­chu.

On ski­nął za to gło­wą i uśmiech­nął się.

– A za­tem gdzieś się przej­dzie­my. Po­wiedz tyl­ko, gdzie i kie­dy mo­gli­by­śmy się spo­tkać.

Choć­by i za­raz – chcia­ła od razu od­po­wie­dzieć. Opa­mię­ta­ła się do­słow­nie w ostat­niej se­kun­dzie. Fak­tycz­nie, do­pie­ro co na­po­mknę­ła mu, w do­dat­ku ra­czej nie­przy­ja­znym to­nem, że spie­szy się i jest bar­dzo za­ję­ta. Wo­bec tego nie mo­gła ro­bić z sie­bie idiot­ki i zmie­niać zda­nia. Po­win­na być kon­se­kwent­na, przy­naj­mniej do pew­ne­go stop­nia. Ina­czej An­drzej po­my­śli, że tak jak w prze­szło­ści, tak i te­raz jest go­to­wa na każ­de jego ski­nie­nie, że przy­sta­nie na każ­dy z jego wa­run­ków, ze swo­jej stro­ny nie sta­wia­jąc ani jed­ne­go. Na to nie mo­gła po­zwo­lić, w prze­ciw­nym ra­zie, tak jak kie­dyś, nie bę­dzie się z nią li­czył. Nie bę­dzie jej sza­no­wał.

Duma, sza­cu­nek, fun­ta kła­ków to war­te – zży­ma­ła się w du­chu. Mimo to wzię­ła się w garść i ma­jąc na­dzie­ję, że ma­ska na­da­ją­ca twa­rzy wy­raz spo­ko­ju i ra­czej chłod­nej, zdy­stan­so­wa­nej życz­li­wo­ści do­brze na niej leży, za­pro­po­no­wa­ła spo­tka­nie w czwar­tek, po­ju­trze, o sie­dem­na­stej.

– A za­tem do czwart­ku. – Ski­nął przy­jaź­nie gło­wą. A po­tem, ni z tego, ni z owe­go, na od­chod­nym do­rzu­cił: – Do zo­ba­cze­nia.

– Do zo­ba­cze­nia – od­par­ła i od­pro­wa­dzi­ła go wzro­kiem, aż znik­nął za bra­mą.

W oknach miesz­ka­nia, któ­re dzie­li­ła z ku­zyn­ką, pa­li­ło się świa­tło – znak, że była w domu. Dziś pra­co­wa­ła na noc­ną zmia­nę, prze­waż­nie ich dy­żu­ry nie po­kry­wa­ły się ze sobą, co od­po­wia­da­ło tak jed­nej, jak i dru­giej. Olga co naj­wy­żej ża­ło­wa­ła, że współ­lo­ka­tor­ka wyj­dzie z domu do­pie­ro za dwie go­dzi­ny, jej dy­żur za­czy­nał się o dzie­wią­tej wie­czo­rem. A tak ma­rzy­ła, by po­sie­dzieć te­raz tro­chę sa­mej, upo­rząd­ko­wać my­śli. Uspo­ko­ić emo­cje. Za­sta­no­wić się, co da­lej. W obec­no­ści Bar­ba­ry było to bar­dzo utrud­nio­ne. A może dziś ku­zyn­ka da jej spo­kój, nie bę­dzie stać jej nad gło­wą, za­da­wać py­tań lub dla od­mia­ny – pra­wić swo­ich zwy­kłych far­ma­zo­nów?

Za­le­d­wie we­szła do kuch­ni i włą­czy­ła gaz pod czaj­ni­kiem, Baś­ka nie­mal na­tych­miast po­ja­wi­ła się w pro­gu, jak­by wy­ro­sła spod pod­ło­gi. Mia­ła na so­bie nie­co już zno­szo­ną po­dom­kę i wał­ki na wło­sach, w dło­ni zaś nie­od­łącz­ne­go pa­pie­ro­sa. Po jej twa­rzy błą­kał się iry­tu­ją­cy uśmie­szek.

– Kto to był? Z kim roz­ma­wia­łaś na po­dwó­rzu? – spy­ta­ła.

– Skąd wiesz, że z kimś roz­ma­wia­łam? – Wzru­szy­ła ra­mio­na­mi.

– Och, daj spo­kój. Aku­rat wy­glą­da­łam przez okno i was zo­ba­czy­łam.

Oczy­wi­ście. Jak­że­by ina­czej! – Olga prze­wró­ci­ła ocza­mi. Roz­ma­wia­jąc z An­drze­jem, nie za­uwa­ży­ła wpraw­dzie ni­ko­go ani w żad­nym oknie, ani na po­dwó­rzu, ale to nie mu­sia­ło jesz­cze ozna­czać, że nikt ich nie ob­ser­wo­wał. Przez chwi­lę za­sta­na­wia­ła się, czy po pro­stu nie zi­gno­ro­wać py­ta­nia ku­zyn­ki. Albo od­po­wie­dzieć coś nie­zo­bo­wią­zu­ją­ce­go, na przy­kład, że to ja­kiś nie­zna­jo­my py­tał o dro­gę. Tak by­ło­by naj­pro­ściej, za­miast tego zu­peł­nie spon­ta­nicz­nie zde­cy­do­wa­ła się po­wie­dzieć praw­dę. Choć na ra­zie bez wcho­dze­nia w szcze­gó­ły.

– To sta­ry zna­jo­my.

– Sta­ry zna­jo­my? – pod­chwy­ci­ła. Bez wąt­pie­nia była za­in­try­go­wa­na. Za­cią­gnę­ła się pa­pie­ro­sem. – Jak sta­ry?

– Sprzed woj­ny.

– No co ty… I tak krót­ko z nim ga­da­łaś? Nie za­pro­si­łaś go do domu? Gdzie two­je ma­nie­ry? Co by na to po­wie­dzia­ła bab­ka Hor­ten­sja? – za­drwi­ła ku­zyn­ka.

– Bab­ka z pew­no­ścią by mi zmy­ła gło­wę. – Uśmiech­nę­ła się pod no­sem. Za­wsze była ulu­bie­ni­cą bab­ki; Bar­ba­ra na pew­no o tym pa­mię­ta­ła.

– Nie po­wiesz mi, kto to był? Chy­ba ni­g­dy wcze­śniej go nie wi­dzia­łam.

Wła­ści­wie, cze­mu jej nie po­wie­dzieć? Czy to ma jesz­cze ja­kieś zna­cze­nie? – za­sta­na­wia­ła się Ja­nic­ka.

– Chy­ba nie. Nie­wy­klu­czo­ne, że na­wet o nim nie sły­sza­łaś.

Woda się za­go­to­wa­ła, Olga uję­ła czaj­nik i za­la­ła wrząt­kiem esen­cję.

– Da­jesz mi do zro­zu­mie­nia, że mia­łaś przed woj­ną ta­jem­ni­cze­go ad­o­ra­to­ra? – Bar­ba­ra mru­gnę­ła do niej. – A to coś rze­czy­wi­ście nie­by­wa­łe­go. – Za­śmia­ła się. – Wy­bacz, ale… by­łaś taką ci­chą mysz­ką. Taką grzecz­ną dziew­czyn­ką; mat­ka wciąż da­wa­ła mi cie­bie za przy­kład. Ktoś w ogó­le wie­dział o jego ist­nie­niu? Za­kła­dam, że nie, bo w prze­ciw­nym ra­zie, zna­jąc na­szą ro­dzi­nę i zna­jo­mych, wie­ści szyb­ko by się roz­nio­sły… – urwa­ła na­gle i uważ­niej przyj­rza­ła się ku­zyn­ce. – Ze­rwa­li­ście ze sobą i od­na­lazł cię po la­tach? Nie po­dej­rze­wa­łam cię o ta­kie ro­man­tycz­ne przy­go­dy.

Olga za­mie­sza­ła her­ba­tę, upi­ła i skrzy­wi­ła się od wrząt­ku.

– Nic z tych rze­czy – od­par­ła su­cho. – To tyl­ko zna­jo­my, więc nie wy­obra­żaj so­bie Bóg wie cze­go. Cza­sem za­mie­ni­li­śmy parę słów. To wszyst­ko. – Zda­wa­ła so­bie spra­wę, jak mało wia­ry­god­nie, może na­wet ab­sur­dal­nie za­brzmia­ły te sło­wa, ale to je­dy­ne wy­ja­śnie­nie, na ja­kie mia­ła ocho­tę się te­raz zdo­być.

Bar­ba­ra nie spusz­cza­ła z niej wzro­ku. Za­wsze taka była, jak już się upar­ła, to nie od­pusz­cza­ła. I lu­bi­ła dużo wie­dzieć o każ­dym, kogo zna­ła. Roz­gnió­tł­szy nie­do­pa­łek w po­piel­nicz­ce, wzru­szy­ła ra­mio­na­mi. War­gi jej lek­ko za­drga­ły od naj­wy­raź­niej stłu­mio­ne­go śmie­chu.

– Oczy­wi­ście. To na­wet zro­zu­mia­łe, że daw­ny, zwy­kły zna­jo­my po­sta­no­wił od­wie­dzić cię po mniej wię­cej dwu­dzie­stu la­tach – za­kpi­ła. – Jak on w ogó­le tra­fił na twój ślad? A może na­pi­sa­łaś do nie­go?

– Nie – od­par­ła zim­no Olga.

– A za­tem mu­siał za­dać so­bie spo­ro tru­du… ten twój zna­jo­my, z któ­rym daw­no temu je­dy­nie od cza­su do cza­su za­mie­ni­łaś parę słów.

– Nie nudź. Je­stem zmę­czo­na.

– I roz­ko­ja­rzo­na. Ro­zu­miem, już mnie tu nie ma. Zo­sta­wiam cię samą z two­imi ma­rze­nia­mi, przy­da­dzą się po go­dzi­nach uże­ra­nia się z dok­to­rem Rost­kow­skim i sio­strą od­dzia­ło­wą.

Nie uwie­rzy­ła mi – skrzy­wi­ła się w du­chu Olga. Pa­trząc na bez­list­ne jesz­cze drze­wo za oknem, mi­mo­wol­nie wes­tchnę­ła. Na miej­scu ku­zyn­ki też by nie uwie­rzy­ła po­dob­nym wy­ja­śnie­niom. Nie­mniej… za­sad­ni­czo nie mi­ja­ła się z praw­dą, co naj­wy­żej nie­co ją upro­ści­ła.

An­drzej Bo­guc­ki fak­tycz­nie jej nie ad­o­ro­wał, ni­g­dy nie za­bie­gał o jej wzglę­dy. Za­ra­zem ich zna­jo­mość nie była tak po­wierz­chow­na, jak to przed­sta­wi­ła ku­zyn­ce. Za­mie­ni­li ze sobą znacz­nie wię­cej niż tyl­ko kil­ka nie­wie­le zna­czą­cych słów.ROZDZIAŁ 2

Moi ro­dzi­ce po­bra­li się w ty­siąc dzie­więć­set pięć­dzie­sią­tym dzie­wią­tym roku, nie­ca­ły rok po po­wro­cie ojca do kra­ju. Nie byli już wów­czas pierw­szej mło­do­ści. Mat­ka mia­ła trzy­dzie­ści sie­dem lat, oj­ciec – trzy lata wię­cej. Zna­li się jesz­cze przed woj­ną, lecz la­tem trzy­dzie­ste­go dzie­wią­te­go roku prak­tycz­nie stra­ci­li ze sobą kon­takt. Fakt, że bez mała dwa­dzie­ścia lat póź­niej po­now­nie się na sie­bie na­tknę­li, za­kra­wał nie­mal na cud, w każ­dym ra­zie tak to za­wsze przed­sta­wia­ła mat­ka. Jako dziec­ko, a na­wet pod­ra­sta­ją­ca dziew­czy­na, lu­bi­łam słu­chać tej hi­sto­rii; nie raz za­mę­cza­łam mamę, by mi ją po raz ko­lej­ny opo­wie­dzia­ła, a po­nie­waż na­uczy­łam się jej na pa­mięć, by­łam wy­czu­lo­na na naj­mniej­sze na­wet nie­ści­sło­ści. Spra­wia­ło mi to nie lada fraj­dę i w znacz­nej mie­rze re­kom­pen­so­wa­ło pe­wien dys­kom­fort, jaki od­czu­wa­łam, gdy po­rów­ny­wa­łam ro­dzi­ców z ro­dzi­ca­mi ko­le­ża­nek z kla­sy lub ró­wie­śni­ków z po­dwór­ka.

Zdo­by­li co praw­da wyż­sze wy­kształ­ce­nie, a ich spo­sób by­cia, wie­dza, oczy­ta­nie, ma­nie­ry i kul­tu­ra oso­bi­sta wy­róż­nia­ły ich z gro­na na­szych są­sia­dów, lu­dzi ra­czej pro­stych i o nie­wy­szu­ka­nym gu­ście, lecz nie zmie­nia­ło to fak­tu, któ­ry miał dla mnie pierw­szo­rzęd­ne zna­cze­nie – obo­je byli star­si od więk­szo­ści ma­tek i oj­ców mo­ich ko­le­ża­nek i nie po­dej­mo­wa­li żad­nych sta­rań, by choć­by spra­wiać wra­że­nie młod­szych, wręcz prze­ciw­nie. Wy­glą­da­li na­wet znacz­niej po­waż­niej niż więk­szość ich ró­wie­śni­ków, co w du­żej mie­rze było spo­wo­do­wa­ne ich spo­so­bem by­cia, ich za­cho­wa­niem, w opi­nii mo­ich ko­le­ża­nek i ich ma­tek – zde­cy­do­wa­nie zbyt sta­ro­świec­kim. Jak­by obo­je za­trzy­ma­li się w in­nej epo­ce. Tej epo­ce, któ­rą uni­ce­stwi­ła woj­na, tak jak uni­ce­stwi­ła ona wie­lu po­dob­nych do nich lu­dzi. Mu­sia­łam do­ro­snąć, by uznać to za za­le­tę i być z nich dum­na; jed­nak jako dziec­ko i na­sto­lat­ka nie raz czu­łam się za­że­no­wa­na z po­wo­du owej po­wa­gi i „sta­ro­świec­czy­zny” naj­bliż­szych mi prze­cież lu­dzi.

Wte­dy przede wszyst­kim ma­rzy­łam, aby moja mat­ka wy­glą­da­ła i za­cho­wy­wa­ła się tak, jak mat­ki mo­ich ko­le­ża­nek. Aby przy­naj­mniej od cza­su do cza­su za­kła­da­ła ko­lo­ro­we su­kien­ki, choć­by i pstro­ka­te spód­ni­ce i bluz­ki. Aby ro­bi­ła trwa­łą on­du­la­cję, ta­pi­ro­wa­ła wło­sy, tu­szo­wa­ła rzę­sy i ma­lo­wa­ła pa­znok­cie na czer­wo­no. Czy­li tak jak ro­bi­ły mat­ki mo­ich ko­le­ża­nek, za­rów­no te młod­sze, jak i nie­co star­sze – oczy­wi­ście wte­dy, gdy upo­raw­szy się z do­mo­wą ro­bo­tą, wy­cho­dzi­ły do mia­sta, od­pro­wa­dza­ły dzie­ci do szko­ły lub przy­cho­dzi­ły na wy­wia­dów­ki. W po­rów­na­niu z nimi moja mat­ka spra­wia­ła wra­że­nie sza­rej i bez­barw­nej. Czu­łam się z tym nie­kom­for­to­wo, lecz gdy kie­dyś pró­bo­wa­łam na­mó­wić ją na bar­dziej wy­ra­zi­sty ma­ki­jaż i ko­lo­ro­we stro­je, uśmiech­nę­ła się lek­ko i po­pa­trzy­ła na mnie z po­li­to­wa­niem.

– Mam na­dzie­ję, że gdy przy­bę­dzie ci lat, gust ci się po­pra­wi – od­par­ła. I da­lej za­kła­da­ła pro­sto skro­jo­ne, kla­sycz­ne spód­ni­ce i ża­kie­ty, su­kien­ki w pa­ste­lo­wych, nie­rzu­ca­ją­cych się w oczy ko­lo­rach, wło­sy za­cze­sy­wa­ła gład­ko z czo­ła, a zło­ty łań­cu­szek, kol­czy­ki i ze­ga­rek były je­dy­ny­mi ele­men­ta­mi bi­żu­te­rii, na ja­kie so­bie na co dzień po­zwa­la­ła.

Do­pro­wa­dza­ło mnie to do bia­łej go­rącz­ki, ale by­łam bez­rad­na; w tej aku­rat spra­wie nic nie mo­głam zro­bić.

– Je­stem le­ka­rzem, nie mo­del­ką – od­po­wia­da­ła cier­pli­wie. Nie pod­no­si­ła gło­su, nie stro­fo­wa­ła mnie i dla­te­go cza­sem de­cy­do­wa­łam się na ri­po­stę.

– Ale nie je­steś jesz­cze sta­ra – za­pro­te­sto­wa­łam kie­dyś. Pa­mię­tam, że mia­łam wów­czas dwa­na­ście czy może trzy­na­ście lat. – Czy tyl­ko mo­del­ki i ak­tor­ki mogą się stro­ić i po­do­bać in­nym lu­dziom?

W od­po­wie­dzi ro­ze­śmia­ła się.

– Niby komu mia­ła­bym się po­do­bać? Wy­star­czy mi, że po­do­bam się two­je­mu ojcu – od­po­wie­dzia­ła. – A moi pa­cjen­ci nie po­trze­bu­ją, bym po­brzę­ki­wa­ła nad nimi dłu­gi­mi kol­czy­ka­mi i stra­szy­ła wy­ta­pe­to­wa­ną twa­rzą – to oznaj­mia­jąc, dała mi do zro­zu­mie­nia, bym prze­sta­ła jej za­wra­cać gło­wę ma­ru­dze­niem i za­miast tra­cić czas na głu­po­ty, za­ję­ła się na­uką.

– Męż­czyź­ni tak na­praw­dę wca­le nie szu­ka­ją dla sie­bie pu­sto­gło­wych ślicz­no­tek. Uwa­ża­ją je za idiot­ki – stwier­dzi­ła z ko­lei, gdy mia­łam już pięt­na­ście lat.

Nie po­wie­dzia­ła tego do mnie – nie pro­wa­dzi­ły­śmy jesz­cze wte­dy „ta­kich roz­mów” – lecz do swo­jej bra­to­wej. A po­nie­waż nie sły­sza­łam jej wcze­śniej­szych słów, nie mia­łam po­ję­cia i do dziś nie wiem, w ja­kim kon­tek­ście to mó­wi­ła. W każdym ra­zie ciot­ka Ewa od­nio­sła się scep­tycz­nie do tej opi­nii.

– No, nie by­ła­bym tego taka pew­na – mruk­nę­ła. – Bo z mo­ich ob­ser­wa­cji wy­ni­ka co in­ne­go. To zna­czy ow­szem, uwa­ża­ją je za idiot­ki. Ale i tak wolą pu­sto­gło­wą ślicz­not­kę z dłu­gi­mi no­ga­mi, któ­ra ma czym od­dy­chać i na czym usiąść, niż mą­drą sowę, z któ­rą nie bar­dzo wie­dzą, jak po­stę­po­wać. I w re­zul­ta­cie nu­dzą się przy niej jak mop­sy.

– Za­le­ży jacy męż­czyź­ni – od­par­ła mat­ka. – Na nie­któ­rych w ogó­le nie war­to zwra­cać uwa­gi. A już z pew­no­ścią żad­ne­mu za­nad­to nie oka­zy­wać, że nam na nim za­le­ży – rze­kła to­nem uci­na­ją­cym dal­szą dys­ku­sję.

– Mo­żesz mi wie­rzyć albo nie, ale ona na­praw­dę tak po­stę­po­wa­ła – oznaj­mi­ła mi po kil­ku la­tach inna z mo­ich cio­tek, Bar­ba­ra, z któ­rą mat­ka w prze­szło­ści przez pe­wien czas miesz­ka­ła. – Od­kąd pa­mię­tam, mia­ła ta­kie że­la­zne za­sa­dy, choć oczy­wi­ście to i owo mo­gło mi umknąć, bo po­zna­łam ją bli­żej do­pie­ro kil­ka lat po woj­nie, gdy obie lata pierw­szej mło­do­ści mia­ły­śmy już za sobą. Ale na­wet tego dnia, gdy oznaj­mi­ła mi, że po dwu­dzie­stu la­tach nie­spo­dzie­wa­nie na­tknę­ła się na sta­re­go zna­jo­me­go, za­cho­wy­wa­ła się tak, jak­by nie mia­ło to dla niej więk­sze­go zna­cze­nia. Mo­żesz so­bie wy­obra­zić moją zszo­ko­wa­ną gębę, gdy kil­ka ty­go­dni póź­niej za­pro­si­ła mnie na ślub. Wła­śnie z owym daw­nym zna­jo­mym, z któ­rym przed laty po­noć nie łą­czy­ła ich żad­na bliż­sza za­ży­łość. W do­dat­ku oznaj­mi­ła to tym swo­im bez­na­mięt­nym, obo­jęt­nym to­nem. Chry­ste Pa­nie, po­my­śla­łam so­bie wte­dy, czy ona w to­wa­rzy­stwie tego fa­ce­ta też się tak za­cho­wu­je?! Mu­sia­ła mu w ta­kim ra­zie nie­źle za­wró­cić w gło­wie albo, wbrew temu, co twier­dzi­ła, łą­czy­ło ich przed laty coś wię­cej niż nie­wie­le zna­czą­ca zna­jo­mość czy na­wet szkol­ne ko­le­żeń­stwo.

Po­dob­nie jak moja mat­ka róż­ni­ła się od in­nych zna­nych mi ko­biet, tak­że i oj­ciec zwra­cał na sie­bie uwa­gę – tyle że w prze­ci­wień­stwie do niej, zna­ko­mi­cie się pre­zen­to­wał. Był nie tyl­ko bar­dzo przy­stoj­ny, ale tak­że ema­no­wał wi­tal­no­ścią, siłą, co w ze­sta­wie­niu z „przed­wo­jen­ny­mi”, a więc – w po­wszech­nej opi­nii – sta­ro­świec­ki­mi ma­nie­ra­mi w jego aku­rat przy­pad­ku dzia­ła­ło jak naj­bar­dziej na ko­rzyść. I spra­wia­ło, że po­do­bał się ko­bie­tom. Rów­nież dla­te­go, że był dla nich za­gad­ką – z jed­nej stro­ny in­tro­wer­tyk, czę­sto za­my­ślo­ny, jak­by nie­obec­ny du­chem, roz­tar­gnio­ny ni­czym ar­ty­sta, lecz gdy trze­ba było, gdy wy­ma­ga­ły tego oko­licz­no­ści, wy­ka­zy­wał się im­po­nu­ją­cą siłą, zde­cy­do­wa­niem i przed­się­bior­czo­ścią. Wi­dzia­łam, jak ko­bie­ty wo­dzi­ły za nim wzro­kiem, co nie raz mnie nie­po­ko­iło, a na­wet zło­ści­ło, na mat­ce na­to­miast nie ro­bi­ło żad­ne­go wra­że­nia. Co naj­wy­żej kpi­ła so­bie z tego, jak re­ago­wa­łam.

W dniu mo­ich osiem­na­stych uro­dzin, uznaw­szy, że jako do­ro­sła oso­ba mogę po­zwo­lić so­bie na wy­ra­że­nie na głos opi­nii, któ­rych nie wa­ży­łam się wy­po­wie­dzieć wcze­śniej, za­py­ta­łam ją, czy ni­g­dy nie bała się ewen­tu­al­nych ry­wa­lek.

– Ja­kich ry­wa­lek? – spy­ta­ła ta­kim to­nem, jak­by na­praw­dę nie ro­zu­mia­ła, o co mi cho­dzi­ło.

Mam na my­śli ko­bie­ty, któ­re są o nie­bo bar­dziej atrak­cyj­ne od cie­bie. A przy­naj­mniej dba­ją o uro­dę – od­cię­łam się, lecz oczy­wi­ście tyl­ko w my­ślach. Do­my­śla­łam się zresz­tą, że i tak zga­dy­wa­ła, o co mi cho­dzi­ło. I śmia­ła się ze mnie w du­chu. Na­praw­dę była pew­na sie­bie i prze­ko­na­na, że mąż ni­g­dy jej nie za­wie­dzie, że jest wier­ny. W każ­dym ra­zie nic w jej za­cho­wa­niu nie wska­zy­wa­ło, by w to wąt­pi­ła.

I fak­tycz­nie, nic nie prze­ma­wia­ło za tym, by się my­li­ła.

Czy moi ro­dzi­ce da­rzy­li się mi­ło­ścią? Ni­g­dy nie mia­łam wąt­pli­wo­ści, że byli so­bie bar­dzo bli­scy, choć – przy­naj­mniej w obec­no­ści po­stron­nych osób, a tak­że i w mo­jej – po­wstrzy­my­wa­li się od ma­ni­fe­sto­wa­nia uczuć. Pod tym wzglę­dem nie przy­po­mi­na­li bo­ha­te­rów ro­man­so­wych fil­mów i po­wie­ści. Z pew­no­ścią łą­czy­ło ich głę­bo­kie przy­wią­za­nie i wza­jem­ne zro­zu­mie­nie. W ta­kiej też at­mos­fe­rze się wy­cho­wa­łam i do­ra­sta­łam, to za­pew­nia­ło mi po­czu­cie bez­pie­czeń­stwa. Wie­dzia­łam, że mam w nich opar­cie, że w ra­zie po­trze­by przy­bę­dą z po­mo­cą. Co nie zna­czy­ło, że na­sze wza­jem­ne re­la­cje za­wsze były pro­ste, ide­al­ne, bez­kon­flik­to­we. Bo prze­cież gdy do­ra­sta­łam, i gdy już do­ro­słam, sta­le z nimi wal­czy­łam o nie­za­leż­ność; byli na­do­pie­kuń­czy, bali się o mnie, nie wie­rzy­li, że dam so­bie bez nich radę. Do­my­śla­łam się, że w du­żej mie­rze było to po­dyk­to­wa­ne fak­tem, że zo­sta­li ro­dzi­ca­mi w doj­rza­łym już wie­ku. Bo choć więk­szość lu­dzi ule­ga po­dob­nej po­ku­sie, by kon­tro­lo­wać swo­je pod­ra­sta­ją­ce i wręcz do­ro­słe już dzie­ci, moi byli pod tym wzglę­dem szcze­gól­nie prze­wraż­li­wie­ni, zwłasz­cza mat­ka. Oj­ciec le­piej mnie ro­zu­miał i go­tów był dać mi tro­chę wię­cej swo­bo­dy, poza tym znacz­ną część jego cza­su po­chła­nia­ła pra­ca w kli­ni­ce. Mat­ka na­to­miast dłu­go nie po­tra­fi­ła i chy­ba nie chcia­ła przy­jąć do wia­do­mo­ści, że z bie­giem lat prze­sta­wa­łam być jej małą có­recz­ką, któ­rą mo­gła się opie­ko­wać do woli; miłą, po­tul­ną dziew­czyn­ką, dla któ­rej była ca­łym świa­tem i punk­tem od­nie­sie­nia. A na­wet gdy w koń­cu go­dzi­ła się z rze­czy­wi­sto­ścią, nie za­mie­rza­ła tra­cić nade mną kon­tro­li. Prze­ko­na­na, że wciąż nie je­stem go­to­wa, by dać so­bie radę w ży­ciu i wła­ści­wie roz­po­znać wszyst­kie nie­bez­pie­czeń­stwa i za­sadz­ki, któ­re czy­ha­ją na dziew­czy­nę, szcze­gól­nie do­ra­sta­ją­cą. Do tego mia­ła dla mnie wię­cej cza­su niż oj­ciec, bo po moim uro­dze­niu zre­zy­gno­wa­ła z ab­sor­bu­ją­cej pra­cy w szpi­ta­lu i za­trud­ni­ła się w „osie­dlo­wej” przy­chod­ni zdro­wia.

Gdy się bun­to­wa­łam, sły­sza­łam wciąż tę samą od­po­wiedź: Zro­zu­miesz, gdy bę­dziesz mia­ła wła­sne dzie­ci. Dłu­go nie mo­głam zdo­być się na to, by jej oświad­czyć, że ja zu­peł­nie ina­czej wi­dzia­łam swo­ją przy­szłość. Nie za­mie­rza­łam wy­cho­dzić za mąż i mieć dzie­ci. Nie chcia­łam jej tego mó­wić, bo zna­jąc jej po­glą­dy na ten te­mat, wie­dzia­łam, że by mnie nie zro­zu­mia­ła. Nie mia­łam ocho­ty słu­chać jej ar­gu­men­tów, któ­re prze­cież nie były ta­jem­ni­cą. Mat­ka, po­mi­mo że była wy­kształ­co­ną, wy­ko­nu­ją­cą od­po­wie­dzial­ny za­wód ko­bie­tą, praw­do­po­dob­nie nie po­trak­to­wa­ła­by po­waż­nie ta­kiej de­kla­ra­cji. Pod tym wzglę­dem nie róż­ni­ła się od in­nych zna­nych mi ko­biet, od na­szych są­sia­dek i ma­tek mo­ich ko­le­ża­nek. Było dla niej oczy­wi­ste, że ko­bie­ta, choć­by na­wet i naj­lep­szy fa­cho­wiec w pra­cy, z żad­ne­go za­da­nia nie wy­wią­że się tak do­brze, jak z by­cia żoną i mat­ką; że to jej wła­ści­we po­wo­ła­nie i w ni­czym in­nym nie zre­ali­zu­je się tak do­brze. Nic in­ne­go nie da jej więk­sze­go za­do­wo­le­nia i sa­tys­fak­cji. A fakt, że w jej przy­pad­ku na­stą­pi­ło to tak póź­no, za­wsze tłu­ma­czy­ła za­wi­ro­wa­nia­mi zwią­za­ny­mi z woj­ną.

Wszyst­ko się wte­dy po­plą­ta­ło, ży­cie ca­łej mo­jej ro­dzi­ny sta­nę­ło na gło­wie – ma­wia­ła. Ja jed­nak czu­łam, że cho­dzi­ło o coś wię­cej – prze­cież wo­jen­ne do­świad­cze­nia do­ty­czy­ły ca­łe­go jej po­ko­le­nia, a mimo to lu­dzie za­kła­da­li ro­dzi­ny na­wet w tych kosz­mar­nych cza­sach i wa­run­kach. Może więc… cze­ka­ła na po­wrót mo­je­go ojca? Może ciot­ka Bar­ba­ra mia­ła ra­cję, po­dej­rze­wa­jąc, że mu­sia­ło ich łą­czyć przed woj­ną coś wię­cej niż zwy­kła zna­jo­mość. W każ­dym ra­zie tak mo­gło być w przy­pad­ku mo­jej mat­ki.

Do­my­śla­łam się nie­ja­sno, że w jej ży­ciu mu­sia­ły wy­da­rzyć się spra­wy, o któ­rych mi nie mó­wi­ła, o któ­rych nie opo­wia­da­ła ni­ko­mu (może z wy­jąt­kiem mo­je­go ojca), a któ­re spra­wia­ły, że tak się o mnie lę­ka­ła. Oczy­wi­ście nie była pod tym wzglę­dem wy­jąt­kiem – moje ko­le­żan­ki na­rze­ka­ły, że w ich przy­pad­ku jest po­dob­nie. Tyle że w prze­ci­wień­stwie do nich ja nie za­cho­wy­wa­łam się ry­zy­kow­nie, nie oszu­ki­wa­łam, nie krę­ci­łam, by­łam wzo­ro­wą uczen­ni­cą, po lek­cjach wra­ca­łam do domu. I by­naj­mniej nie za­wra­ca­łam so­bie gło­wy chłop­ca­mi… ani oni mną. Za mną nikt się nie oglą­dał, jak po­dej­rze­wa­łam, nie tyl­ko dla­te­go, że się o to nie sta­ra­łam. Na­wet gdy­bym do­kła­da­ła wszel­kich sta­rań, by się po­do­bać ko­le­gom z kla­sy czy nie­zna­jo­mym na uli­cy, sku­tek był­by pew­nie ten sam.

W mia­rę upły­wu cza­su sta­wa­łam się co­raz bar­dziej po­dob­na do mat­ki, nie do ojca. I tak jak ona uzna­łam, że nie­do­stat­ki uro­dy, wdzię­ku i sek­sa­pi­lu mogę zre­kom­pen­so­wać tyl­ko w je­den spo­sób: zdo­by­wa­jąc so­lid­ną wie­dzę i roz­wi­ja­jąc się in­te­lek­tu­al­nie. A że lu­bi­łam szko­łę, na­uka nie spra­wia­ła mi żad­ne­go pro­ble­mu, za­wsze mia­łam bar­dzo do­bre stop­nie i zdo­by­wa­łam wszel­kie na­gro­dy i wy­róż­nie­nia.

W mia­rę też jak do­ra­sta­łam, za­czy­na­łam ro­zu­mieć moją mat­kę w kwe­stii gu­stu i stro­jów, na­śla­du­jąc ją pod tym wzglę­dem po­cząt­ko­wo zu­peł­nie bez­wied­nie, po­tem co­raz bar­dziej świa­do­mie. Co – ku mo­je­mu za­sko­cze­niu – nie do koń­ca spo­tka­ło się z jej uzna­niem.

– Nie prze­sa­dzaj, Igu­siu, z tą asce­zą – po­wie­dzia­ła kie­dyś, na co ja na­tych­miast przy­po­mnia­łam (nie bez pew­nej nut­ki zło­śli­wo­ści) jej wła­sne sło­wa wy­po­wie­dzia­ne nie­gdyś w re­ak­cji na moją uwa­gę à pro­pos stro­jów i sty­lu by­cia.

– Wspo­mnia­łaś, mamo, że masz na­dzie­ję, że z cza­sem gust mi się po­pra­wi. I tak też się sta­ło. Ży­cze­niu twe­mu sta­ło się za­dość – wy­tknę­łam.

– Pa­mię­tam, co mó­wi­łam – od­par­ła mat­ka. – Zda­nia nie zmie­ni­łam. To ra­czej ty masz ten­den­cję do wpa­da­nia z jed­nej skraj­no­ści w dru­gą. Może to mło­dzień­cza prze­ko­ra?

– Nie je­stem prze­kor­na – ob­ru­szy­łam się, choć w du­chu przy­zna­wa­łam jej tro­chę ra­cji.

– Po pro­stu w każ­dej spra­wie wska­za­ny jest umiar – oznaj­mi­ła, nie od­no­sząc się już do mo­ich słów.

Umiar. Czę­sto się do nie­go od­wo­ły­wa­ła. I to pew­nie spra­wi­ło, że w sto­sun­kach z in­ny­mi ludź­mi, w tym z ró­wie­śni­ka­mi, za­cho­wy­wa­łam dy­stans. Zwłasz­cza wo­bec chłop­ców, a po­tem męż­czyzn. Dy­stans ten nie sta­no­wił dla nich za­chę­ty ani wy­zwa­nia, jak mo­gło­by to mieć miej­sce w przy­pad­ku ład­niej­szej czy też bar­dziej in­te­re­su­ją­cej dziew­czy­ny. Nie po­strze­ga­li mnie w tych ka­te­go­riach i wca­le im się nie dzi­wi­łam. Na do­brą spra­wę zwra­ca­li na mnie uwa­gę tyl­ko wte­dy, gdy po­trze­bo­wa­li prze­pi­sać pra­cę do­mo­wą czy też wy­dę­bić ścią­gę na spraw­dzia­nie. Cza­sem po­pro­si­li, bym wy­tłu­ma­czy­ła ja­kieś za­gad­nie­nie z mat­my, che­mii lub z an­giel­skie­go, by­wa­ło, że i in­nych przed­mio­tów. I po­tem, już na stu­diach, gdy po­trze­bo­wa­li no­ta­tek z wy­kła­du, na któ­ry nie przy­szli z po­wo­du kaca po wczo­raj­szej im­pre­zie. Gdy chcie­li po­ży­czyć pod­ręcz­ni­ki, bo szko­da im było pie­nię­dzy na ich za­kup, albo kie­dy w ogó­le po­trze­bo­wa­li tro­chę gro­sza. Ja ucho­dzi­łam za pan­nę z do­bre­go domu, któ­rej ni­cze­go nie bra­ko­wa­ło. Wia­do­mo, cór­ka le­ka­rzy. Le­ka­rze ni­g­dy nie byli bied­ni, co­kol­wiek by nie twier­dzi­li. Dla ko­le­gów by­łam mą­drą sową, ni­czym wię­cej.

Mat­ka – bo oj­ciec w tych kwe­stiach ra­czej się nie wy­po­wia­dał – uwa­ża­ła, że mam wszel­kie atu­ty, by zwra­cać na sie­bie uwa­gę. Choć nie za­szko­dzi­ło­by, gdy­bym bar­dziej o sie­bie za­dba­ła. Za­ra­zem po­win­nam uwa­żać na zwy­kłych pod­ry­wa­czy, któ­rzy trak­tu­ją dziew­czy­nę jak za­baw­kę. Lub dla od­mia­ny jako do­brą par­tię, co za­pew­ni im wy­mier­ne ko­rzy­ści; tacy nie za­pew­nią jed­nak szczę­ścia. Nie ko­cha­ją, więc nie będą wier­ni.

Obudź się, mamo. Po­rzuć te złu­dze­nia! – chcia­łam wte­dy za­wo­łać. – To tyl­ko moi ko­le­dzy. Ni­ko­go i ni­cze­go przede mną nie uda­ją, je­dy­nie po­ży­cza­ją ode mnie ze­szy­ty i książ­ki. Żad­ne­mu z nich nie przy­szło­by na­wet do gło­wy, żeby mnie za­pro­sić do kina, o te­atrze nie wspo­mi­na­jąc. Nikt nie za­pro­po­no­wał mi choć­by spa­ce­ru ani nie za­pro­sił na kawę. Ża­den nie za­mie­rza też we­drzeć się prze­bo­jem do na­szej ro­dzi­ny.

Po­wstrzy­my­wa­łam się w ostat­niej chwi­li w oba­wie przed ko­lej­nym ka­za­niem.

Nie­za­leż­nie od tego, że cza­sem dą­sa­łam się na ro­dzi­ców, bo nad­mier­na tro­ska mat­ki dzia­ła­ła mi na ner­wy, bar­dzo ich ko­cha­łam. Na­wet wte­dy, gdy się na nich zło­ści­łam i mia­łam pre­ten­sje, nie za­po­mi­na­łam, ile im za­wdzię­czam. Przede wszyst­kim spo­koj­ny dom i szczę­śli­we dzie­ciń­stwo. W ro­dzi­nach mo­ich ko­le­ża­nek by­wa­ło z tym róż­nie – cza­sem to i owo mi opo­wia­da­ły, a słu­cha­jąc ich, tym bar­dziej do­ce­nia­łam to, co sama mia­łam.

Moi ro­dzi­ce nie kłó­ci­li się ni­g­dy; nie sły­sza­łam, by w ja­kiej­kol­wiek spra­wie mie­li od­mien­ne zda­nie. Co zresz­tą nie­kie­dy by­wa­ło po­wo­dem żar­tów czy na­wet kpin ze stro­ny in­nych osób. W tym tak­że dziad­ka Je­re­mie­go, któ­ry uwa­żał, że to nie do koń­ca nor­mal­ne. Że w ta­kim związ­ku bra­ku­je ja­kiejś au­ten­tycz­no­ści, a na­wet szcze­ro­ści. No bo czy to moż­li­we, że w każ­dej, do­kład­nie w każ­dej spra­wie mąż i żona mają ta­kie samo zda­nie? Czy nie ozna­cza to cza­sem, że jed­no po pro­stu śle­po po­dą­ża za dru­gim albo oba­wia się wy­ra­zić od­mien­ną opi­nię w oba­wie przed kon­se­kwen­cja­mi?

Dzia­dek i po­dzie­la­ją­ca jego zda­nie ciot­ka Bar­ba­ra (choć w in­nych spra­wach już tak zgod­ni nie byli) wska­zy­wa­li, że w mał­żeń­stwie mo­ich ro­dzi­ców tą słab­szą stro­ną jest moja mat­ka. I choć nie wy­ra­zi­li wprost, na czym opie­ra­li to prze­ko­na­nie, zga­dy­wa­łam, co mie­li na my­śli. Była zde­cy­do­wa­nie mniej in­te­re­su­ją­ca od ojca, ot zwy­kła sza­ra mysz­ka, któ­rej uda­ło się zła­pać przy­stoj­ne­go i nie­tu­zin­ko­we­go fa­ce­ta, więc te­raz zro­bi wszyst­ko, by mu nie pod­paść i go do sie­bie nie zra­zić. Ja wie­dzia­łam swo­je. Moi ro­dzi­ce na­praw­dę w więk­szo­ści spraw mie­li ta­kie samo zda­nie, a tych nie­licz­nych, co do któ­rych mo­gli się róż­nić, po pro­stu nie wał­ko­wa­li. A mat­ka, wbrew temu, co twier­dził jej oj­ciec i ku­zyn­ka, wca­le nie po­trze­bo­wa­ła za­bie­gać o jego uczu­cia. Zresz­tą, na­wet gdy­by nie byli tak zgod­nym mał­żeń­stwem, z pew­no­ścią nie oba­wia­ła­by się wy­ra­zić swo­je­go zda­nia z oba­wy przed jego re­ak­cją. Była sil­na, sa­mo­dziel­na i przez wie­le lat, za­nim wy­szła za mąż, do­brze da­wa­ła so­bie radę w ży­ciu, więc w ra­zie gdy­by się roz­sta­li, też by so­bie po­ra­dzi­ła. My­ślę, że w grun­cie rze­czy to wła­śnie ona była tą sil­niej­szą stro­ną. To ra­czej oj­ciec był mniej od­por­ny na cio­sy i prze­ciw­no­ści losu. Jak­kol­wiek by te spra­wy nie wy­glą­da­ły, ja w prze­ci­wień­stwie do dziad­ka Je­re­mie­go ni­g­dy so­bie nie żar­to­wa­łam ze zgod­nych, spo­koj­nych re­la­cji, ja­kie pa­no­wa­ły mię­dzy ro­dzi­ca­mi. By­łam z nich bar­dzo za­do­wo­lo­na. Tym bar­dziej że i moje ko­le­żan­ki – zwłasz­cza te, któ­rych ro­dzi­ce to­czy­li ze sobą re­gu­lar­ne woj­ny, a domy nie­jed­no­krot­nie by­wa­ły po­lem bi­twy – nie ukry­wa­ły, że mi za­zdrosz­czą.

Gdy by­łam dziec­kiem, nie lu­bi­łam prze­by­wać zbyt dłu­go poza do­mem, z dala od mat­ki i ojca. I prak­tycz­nie się wte­dy z nimi nie roz­sta­wa­łam. Nie wy­jeż­dża­łam na ko­lo­nie i obo­zy ani na­wet na szkol­ne wy­ciecz­ki, je­śli mia­ły trwać dłu­żej niż je­den dzień. Nikt też nie zmu­szał mnie do tych wy­jaz­dów, co spo­ty­ka­ło się z dez­apro­ba­tą nie tyl­ko ze stro­ny na­uczy­cie­li, ale tak­że resz­ty na­szej ro­dzi­ny. I znów za­rów­no dzia­dek Je­re­mi, jak i wuj Bog­dan, brat mo­jej mat­ki, i jego żona, ciot­ka Ewa, o ką­śli­wych uwa­gach ciot­ki Bar­ba­ry już na­wet nie wspo­mi­na­jąc, uwa­ża­li, że w tej aku­rat kwe­stii ro­dzi­ce nie po­win­ni mi ustę­po­wać. Zwłasz­cza dzia­dek Je­re­mi nie gryzł się w ję­zyk. Wy­ro­śnie z niej nie­po­rad­na ży­cio­wo, kom­plet­nie nie­sa­mo­dziel­na mami có­recz­ka – ma­wiał. Wszy­scy byli bez­rad­ni, bo de­cy­zja na­le­ża­ła wy­łącz­nie do mo­ich ro­dzi­ców, a oni nie wi­dzie­li po­wo­du, dla któ­re­go mia­ła­bym prze­ży­wać stres zwią­za­ny z na­wet krót­kim roz­sta­niem.

– Wy­ro­śnie z tego – twier­dził oj­ciec. – Na pew­no szyb­ciej, niż gdy­by była zmu­sza­na do wy­jaz­dów.

I czas po­ka­zał, że miał ra­cję. Bo fak­tycz­nie, w li­ceum za­czę­łam prze­ła­my­wać nie­chęć do kil­ku­dnio­wych wy­cie­czek szkol­nych, a na stu­diach re­gu­lar­nie uczest­ni­czy­łam w spły­wach ka­ja­ko­wych i wy­pra­wach w góry w to­wa­rzy­stwie ko­le­gów i ko­le­ża­nek. Co wy­wo­ły­wa­ło z ko­lei stres u mat­ki, któ­ra nie spa­ła po no­cach w oba­wie o moje bez­pie­czeń­stwo, nie do koń­ca też wie­rzy­ła w mój roz­są­dek. A w jej przy­pad­ku trud­no było ży­wić na­dzie­ję, że z tego wy­ro­śnie.

Nic za­tem dziw­ne­go, że wia­do­mość o przy­zna­nym mi sty­pen­dium za­gra­nicz­nym przy­ję­ła nie tyle z mie­sza­ny­mi uczu­cia­mi, co wręcz z prze­stra­chem i nie­ukry­wa­nym nie­za­do­wo­le­niem.