Strategiczna Ofensywa Powietrzna przeciwko Niemcom. Tom 2. Wyzwanie - ebook

Wprowadzenie

W grudniu 1942 roku w Bomber Command weszły do akcji pierwsze _Mosquito_ wyposażone w aparaturę _Oboe_. W styczniu 1943 roku debiut operacyjny miało _H2S_, i w tym samym miesiącu Pathfinder Force zrzuciły swoje pierwsze bomby znakujące cel. Wszystkie te urządzenia miały wady i ograniczenia, jednak pomimo wszystko, w połączeniu, były podstawą dużego postępu w technice nocnego bombardowania, który miał miejsce w 1943 roku i który został zasygnalizowany przez Bitwy o Ruhrę, Hamburg i Berlin. W mniej bezpośredni sposób były one również ważnymi czynnikami składowymi w rozwoju technik nocnego bombardowania precyzyjnego.

Ogromne zniszczenia spowodowane na obszarach dotkniętych ofensywą nie mogłyby być osiągnięte, gdyby nie miał miejsca kolejny i równie ważny czynnik, mianowicie ilościowy i jakościowy wzrost w pierwszej linii Bomber Command dostępnej do działań operacyjnych. Przypomnijmy, że na początku tego roku średnia dzienna liczba samolotów dostępnych wraz załogami do operacji wynosiła ciągle niewiele ponad 500. Co więcej, chociaż siły te zawierały ponad 170 operacyjnych _Lancasterów_, to obejmowały również ponad 120 przestarzałych _Wellingtonów_. Dodatkowo w ich skład wchodziły średnio 82 _Bostony_ i _Ventury_ 2. Grupy, które z punktu widzenia strategicznej ofensywy bombowej nie miały praktycznie żadnej wartości.

W trakcie 1943 roku sytuacja ta uległa szybkiej i radykalnej poprawie, i do marca 1944 roku proces ten został ukończony. W tym miesiącu średnia dzienna liczba samolotów dostępnych wraz z załogami do operacji wzrosła do 974, a formacja zawierała w tym czasie średnio 594 operacyjnych _Lancasterów_ i 58 operacyjnych _Mosquito_. W jej składzie nie było już lekkich bombowców 2. Grupy, które w maju 1943 zostały detaszowane z Bomber Command. W pierwszej linii nie było _Wellingtonów_, a jako bombowce operacyjne pozostały w niej jeszcze tylko _Stirlingi_ i _Halifaxy_. W ten sposób osiągnięto w końcu cel formacji złożonej w całości z ciężkich bombowców wraz z niewielkim i bardzo wartościowym wkładem samolotów _Mosquito_; w siłach tych znajdowały się niezadowalające _Stirlingi_ i _Halifaxy_, ale najliczniejsze były _Lancastery_¹.

Oprócz rozległych otwartych przestrzeni Imperium, które zostały tak efektywnie wykorzystane w ramach Imperialnego Planu Szkoleniowego, dominia Kanady, Australii i Nowej Zelandii zapewniły Bomber Command dużą liczbę znakomitych załóg. 1 stycznia 1943 roku utworzono w Bomber Command całkowicie kanadyjską 6. Grupę. Od tego czasu aż do końca wojny w Europie wkład 6. Grupy R.C.A.F. wyniósł 14,5% łącznego tonażu bomb zrzuconego przez Bomber Command. Kanadyjski wysiłek nie był jednak ograniczony wyłącznie do tej grupy, i wielu kanadyjskich lotników służyło w pozostałych grupach. Na dzień 1 stycznia 1943 roku około 37% pilotów Bomber Command było Kanadyjczykami, Australijczykami i Nowozelandczykami. Około 60% z nich było Kanadyjczykami. Do 1 stycznia 1945 roku z dominiów tych przybyło nie mniej niż 46% pilotów Bomber Command a 55% z nich było Kanadyjczykami². Należy pamiętać, że wielu Australijczyków służyło w Bomber Command w czasie, kiedy ich własny kraj znajdował się w bezpośrednim zagrożeniu ze strony Japonii. Związek Południowej Afryki dostarczył dużo przestrzeni dla szkolenia Royal Air Force, ale nie wysłał swoich obywateli do Anglii. Niemniej jednak Południowoafrykańczycy wyróżnili się służbą w Bomber Command. Tej narodowości był S/Ldr Nettleton, który za dowodzenie dziennym atakiem na Augsburg został odznaczony Krzyżem Wiktorii.

W tym okresie Bomber Command było faktycznie formacją Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. W 1943 roku strategiczna ofensywa bombowa przeciwko Niemcom nie była już jednak dłużej wyłącznie zadaniem Bomber Command. Pod koniec stycznia włączyła się do niej również 8. Armia Powietrzna Armii Stanów Zjednoczonych, i jak od dawna planowali jej dowódcy, jej działania miały miejsce w porze dziennej w ramach planu precyzyjnego ataku na wybrane systemy celów, które jak wierzono, miały reprezentować kluczowe punkty w niemieckiej gospodarce wojennej. Plan jednak nie wypalił i, jak przewidział w 1942 roku sir Charles Portal, nieeskortowane amerykańskie bombowce, kiedy rozpoczęły dalsze wyprawy w głąb Niemiec, nie były w stanie wytrzymać ataku ze strony sił niemieckich dziennych myśliwców. Jednakże, chociaż porażki, jakich doznały zmusiły je do ograniczenia a czasami do niemal zaprzestania ich operacji, Amerykanie nie zrezygnowali ze swojego ostatecznego celu. Pod względem fizycznej destrukcji celów operacje 8. Armii Powietrznej przyniosły w 1943 roku stosunkowo niewielkie efekty, szczególnie w porównaniu z tym, co osiągnęło w nocy Bomber Command, jednak biorąc pod uwagę ważne strategiczne decyzje dotyczące strategicznej ofensywy bombowej, które są przeanalizowane w pierwszym z następnych rozdziałów, miały one głęboki i w niektórych aspektach nawet decydujący wpływ.

Decyzja o rozpoczęciu połączonej ofensywy bombowej została oficjalnie ogłoszona na konferencji w Casablance w styczniu 1943 roku; tam też określono jej rolę w przygotowaniu drogi dla późniejszej alianckiej inwazji wojskowej na Kontynent. W celu koordynowania działań dwóch formacji bombowych, ich strategiczne kierownictwo nadano brytyjskiemu szefowi Sztabu Lotnictwa, sir Charlesowi Portalowi, pozostawał jednak fakt, że dwóch dowódców liniowych, sir Arthur Harris i generał Eaker, którym pozostawiono dużą swobodę w dziedzinie taktyki, miało całkiem odmienne poglądy nie tylko na operacyjne, ale także strategiczne perspektywy.

Problem nie dotyczył zwykłego operacyjnego rozróżnienia pomiędzy dziennym bombardowaniem precyzyjnym a nocnym bombardowaniem powierzchniowym, chociaż miało być ono w pewnym stopniu rozpatrywane. Wyrósł on ze strategicznej różnicy pomiędzy atakiem selektywnym a ogólnym. Bombardowanie selektywne opierało się na zasadzie, że „lepiej spowodować duży stopień zniszczeń w kilku naprawdę znaczących gałęziach przemysłu niż mały w wielu innych”³. Mogło być prowadzone za pomocą bombardowania precyzyjnego, które skierowane byłoby przeciwko pojedynczym fabrykom i zakładom w wybranych kluczowych gałęziach przemysłu, oraz za pomocą bombardowania powierzchniowego, które uderzałoby w poszczególne miasta powiązane z tymi gałęziami. Zasada ogólnego ataku opierała się na przeświadczeniu, że w niemieckiej gospodarce wojennej właściwie nie istniały kluczowe punkty, których zniszczeniu nie można byłoby zaradzić poprzez rozproszenie, wykorzystanie zapasów lub dostarczenie materiałów zastępczych. Zakładała teorię, że jedyną efektywną polityką jest taka, która, za pomocą narastających rezultatów, tworzy taki ogólny stopień dewastacji we wszystkich głównych miastach, że zorganizowana działalność przemysłowa zostanie przerwana z powodu połączenia efektów materialnych i moralnych.

Strategia 8. Armii Powietrznej opierała się całkowicie na zasadzie selektywnej, z kolei sir Arthur Harris stał się głównym rzecznikiem tak teorii, jak i praktyki ogólnego ataku powierzchniowego. Osoby, które wierzyły w szczególnie wrażliwe punkty były przez niego odrzucane jako „handlarze celami-panaceum”. Dlatego też, jeśli ofensywa bombowa miała być prawdziwie połączona, wówczas zdecydowanie jedna szkoła myślenia musiała ustąpić pola drugiej. Jednakże plan Połączonej Ofensywy Bombowej, lub też, jak wkrótce miał on być nazwany, _Pointblank_, nie przezwyciężył tego problemu i przez większą część 1943 roku nie było połączonej ofensywy, lecz, wręcz przeciwnie, współzawodnictwo w bombardowaniu. Kiedy natomiast jesienią stało się oczywiste, że 8. Armia Powietrzna zawodzi, problem ten przerodził się w kryzys.

Kryzys ten dotyczył głównie zagadnienia przewagi powietrznej. Od dłuższego czasu było oczywiste, że 8. Armia Powietrzna nie będzie w stanie prowadzić dziennych precyzyjnych ataków przeciwko odległym celom, dopóki jej bombowce nie będą mogły skutecznie przeciwstawiać się lub w jakiś inny sposób przezwyciężać opór niemieckich myśliwców dziennych. Z tego powodu amerykańskie bombowce były ciężko opancerzone oraz uzbrojone i operowały w ciasnych, wzajemnie wspierających się formacjach. Z tego również powodu głównymi celami 8. Armii Powietrznej stały się niemiecka produkcja samolotów myśliwskich i gałęzie przemysłu ją wspierające. Amerykańskie formacje okazały się jednak tak wrażliwe na atak myśliwców, że nie były w stanie kontynuować swojej ofensywy przeciwko tym celom. W ten sposób istniejące niemieckie siły powietrzne były w stanie ochronić niemieckie siły powietrzne znajdujące się w procesie produkcji.

Sir Arthur Harris uważał, że rozwiązanie leży w zmianie amerykańskiej polityki. Pragnął, aby 8. Armia Powietrzna przyłączyła się do prowadzonej przez Bomber Command ofensywy ogólnego bombardowania powierzchniowego a zwłaszcza do Bitwy o Berlin, która miała się niebawem rozpocząć – właśnie w momencie, kiedy w połowie października amerykańska kampania bombardowań precyzyjnych wydawała się załamywać w wyniku katastrofalnego ataku na fabrykach łożysk tocznych w Schweinfurcie. Za strategicznym argumentem sir Arthura Harrisa przemawiały monumentalne osiągnięcia Bomber Command w wielkich Bitwach o Ruhrę i Hamburg, które wraz z innymi operacjami tego okresu są opisane w drugim z następujących rozdziałów. Tak czy inaczej, sir Arthur Harris nie widział powodu, dla którego miałby zmieniać politykę, która przywiodła Bomber Command do tych bitew.

Choć skuteczny atak na Luftwaffe przyniósłby oczywiście niepomierne korzyści nie tylko dziennym bombowcom 8. Armii Powietrznej, lecz również Bomber Command, to wydawało się, że nocne bombowce, zwłaszcza gdy były wspierane przez bardziej energiczną kampanię zakłócania pracy wyposażenia radarowego, mogą z powodzeniem unikać niemieckich nocnych myśliwców i, dlatego też, przyczynić się do pokonania Niemiec, pomimo istnienia i bez stawiania czoła obronnym siłom powietrznym, tak jak musiało to mieć miejsce w przypadku dziennych bombowców.

Sztab Lotnictwa przyjął jednak inny pogląd. Jego członkowie uważali, że Bomber Command jest zobowiązane do wspierania 8. Armii Lotniczej w osiągnięciu tego, co stało się głównym celem planu _Pointblank_, mianowicie redukowaniu liczebności niemieckich sił myśliwskich. Zdali sobie sprawę, że panowanie w przestrzeni powietrznej jest fundamentalne dla planu amerykańskich działań bombowych w porze dziennej. Wiedzieli, że będzie ono równie ważne podczas przeprowadzania operacji _Overlord_, która miała być najważniejszą kampanią 1944 roku. Zaczęli się również domyślać, że może być ono decydujące także dla nocnych bombowców. Co więcej, zaczynali mieć pewne wątpliwości co do skuteczności ofensywy ogólnego bombardowania powierzchniowego.

Sztab Lotnictwa nie poprosił sir Arthura Harrisa, aby podjął się bombardowania precyzyjnego, które, z wyjątkiem dla niewielkich i wyspecjalizowanych części Bomber Command, ciągle było operacyjnie niemożliwe. Nie poprosił go, aby porzucił ofensywę ogólnego bombardowania powierzchniowego, jednak wymagał, by większą część wysiłku Bomber Command poświęcono na miasta szczególnie związane z produkcją samolotów i ich komponentów. Powierzchniowy atak Bomber Command na Schweinfurt przeprowadzono jako sprawdzian. Nastąpił on ostatecznie w lutym 1944 roku. W międzyczasie jednak 8. Armia Powietrzna była wyposażana w środki do efektywnego zmierzenia się z istniejącymi niemieckimi siłami powietrznymi. Do służby wchodziły skuteczne myśliwce dalekiego zasięgu. Skutkiem tego, od lutego 1944 roku amerykańskie bombowce były w stanie odegrać znaczącą rolę w działaniach, które były prawdziwym rozpoczęciem Połączonej Ofensywy Bombowej. Wkrótce po nalocie Bomber Command na Schweinfurt nastąpił atak 8. Armii Powietrznej na Berlin.

Rozwój bombardowania powierzchniowego, jak zostanie przedstawione w drugim z nadchodzących rozdziałów, był główną cechą charakteryzującą operacyjną historię Bomber Command w tym okresie. Nie była to jednak cecha jedyna. Nastąpił również, choć jedynie na niewielką skalę, godny uwagi rozwój w technice nocnego bombardowania precyzyjnego, który został opisany w 4 podrozdziale tego rozdziału. Poskutkował on niektórymi z najwybitniejszych operacji całej wojny a zwłaszcza niezrównanymi wyczynami 617. Dywizjonu przeciwko tamom Möhne i Eder, lecz położył również fundamenty pod nowe polityki bombardowań, które wcielono w życie po marcu 1944 roku. To drugie następstwo miało znacznie większe znaczenie niż rzeczywiste rezultaty precyzyjnych ataków z 1943 i początku 1944 roku.

Pytanie o to, jakie były te rezultaty oraz te osiągnięte w trakcie znacznie większej ofensywy bombardowania powierzchniowego w tym okresie, jak również ich ocena w tym czasie, omówione zostały w Rozdziale XI. Atak powietrzny na Niemcy w 1943 roku zwiększył się tak bardzo w swej wadze i skuteczności, że stał się czymś zupełnie innym od czegokolwiek co go poprzedzało. W niektórych kręgach w Wielkiej Brytanii ciągle żywiono jednak nadzieje, że Niemcy zostaną tak doświadczeni przez ciężkie bombardowania, że przestaną podtrzymywać opór, który okazywał się być całkowicie daremny. Jest również faktem, że bez względu na skutki bombardowania produkcja zbrojeniowa zwiększyła się bardzo szybko pod zręcznym kierownictwem Alberta Speera. Poczyniono postępy w niszczeniu swoistej „amortyzacji” ważnych gałęzi przemysłu w postaci mniej istotnych dóbr i usług, które uprzednio bez większych wysiłków były w stanie absorbować powodowane zniszczenia. Wyrządzono również znaczne zniszczenia w produkcji zbrojeniowej i potencjale gospodarczym, choć w stosunkowo niewielkiej wielkości w porównaniu ze spektakularnym wzrostem w tych dziedzinach, jaki nastąpił w tym samym czasie. Ogólnie rzecz biorąc precyzyjne ataki w tym okresie i bombardowanie wybranego systemu celów dokonały mniej niż bombardowanie powierzchniowe, pomimo sukcesu ostatecznego ataku na niemiecką produkcję myśliwców po tym, jak bitwa o przewagę powietrzną zaczęła się toczyć na niekorzyść Niemców.

Połączoną Ofensywę Bombową oparto na strategicznej zasadzie mówiącej, że jej pierwszym celem powinno być zniszczenie przeciwstawiających się sił powietrznych za pomocą skoncentrowania ataku na fabryki, które produkują samoloty i ich komponenty. To jednak doradztwo ekonomistów i techników w dużym stopniu determinowało jak ten cel miał być osiągnięty. Dlatego w 1. podrozdziale XI Rozdziału w zwięzłej formie przedstawiono metody, za pomocą których to uczyniono oraz argumenty, które charakteryzowały doradztwo oferowane przez amerykańskie i brytyjskie organizacje zajmujące się tą częścią planu. Ponieważ jego względne niepowodzenie nie może być zrozumiane bez wzięcia pod uwagę natury procesu, jaki przebiegał w Niemczech i sposobu w jaki niemieccy przemysłowcy i robotnicy zareagowali na atak, w drugi podrozdziale opisano je w ogólnym zarysie. Prawdopodobnie łatwiej jest ocenić rezultaty poszczególnych ataków Armii Powietrznych Stanów Zjednoczonych niż bardziej ogólne efekty bombardowania powierzchniowego Bomber Command, chociaż wpływ na produkcję lotniczą i gałąź przemysłu wytwarzającą łożyska toczne podniósł pewne kontrowersyjne kwestie, które omówione są w podrozdziale 4. Bomber Command podjęło jednak również selektywne bombardowania powierzchniowe i ataki precyzyjne. Ich wkład, a zwłaszcza wpływ ataku na produkcję łożysk tocznych i efekt zniszczenia tam Möhne i Eder, również omówiono w tym podrozdziale. Precyzyjne ataki 8. Armii Powietrznej na niemiecki przemysł lotniczy trwały jedynie przez około połowę okresu opisywanego w tym tomie. Ofensywa bombardowań powierzchniowych Bomber Command trwała jednak przez cały ten czas i, ponieważ w poprzednich latach atak był prowadzony na zbyt małą skalę by wytworzyć znaczny efekt, a w kolejnym okresie atak powierzchniowy i selektywny zlał się w jedno, to właśnie w tym okresie można najlepiej ocenić rezultat ofensywy ogólnego bombardowania powierzchniowego. Próbę tego podjęto w podrozdziale 3.------------------------------------------------------------------------

¹ Spotkanie C.C.S., 16 stycznia 1943 r.

² Zapis konferencji w Casablance.

³ Spotkanie C.C.S., 14 stycznia 1943 r.

⁴ Jw.

⁵ Dyr. Casablanka, 21 stycznia 1943 r. Aneks 8 (xxviii).

⁶ C.O.S. do J.S.M., 24 stycznia 1943 r.

⁷ List Harrisa do Min. Lotnictwa, 6 marca 1943 r.

⁸ Jw.

⁹ The Combined Bomber Offensive from United Kingdom, 12 kwietnia 1943 r. wraz z aneksami. Ten dokument stał się później znany jako „Plan Eakera”.

¹⁰ Plan C.B.O., 12 kwietnia 1943 r. „Effectiveness of Eighth Air Force”, tabela D. Doświadczenie operacyjne 8. Armii Powietrznej w tym czasie było w dużej mierze ograniczone do obrzeżnych celów, jednak obejmowało pierwsze wyprawy przenikające w niewielkim stopniu przestrzeń powietrzną Niemiec. Najwcześniejszą z nich skierowano przeciwko Wilhelmshaven w dniu 27 stycznia 1943 r. Patrz _The Army Air Forces in World War II_ pod redakcją W.F. Cravena i J.L. Cate’a, t. II, Chicago, 1949. Aneks _Eighth Air Force Heavy Bomber Missions_.

¹¹ Plan C.B.O., 12 kwietnia 1943 r. „General Plan of operations and Forces required”. Tabela E. Siły średnich bombowców miały wzrosnąć z 200 w fazie pierwszej do 800 w fazie drugiej.

¹² Memor. Eakera do C.G., E.T.O.U.S.A., 13 kwietnia 1943 r.

¹³ List Arnolda do Portala, 24 marca 1943 r. List Eakera do Portala, 20 kwietnia 1943 r.

¹⁴ Memor. Eakera do C.G., E.T.O.U.S.A., 13 kwietnia 1943 r.

¹⁵ Plan C.B.O.

¹⁶ List Harrisa do Eakera, 15 kwietnia 1943 r.

¹⁷ List Portala do Arnolda, 15 kwietnia 1943 r.

¹⁸ List Portala do MacNecce’go Frostera (w Waszyngtonie), 15 kwietnia 1943 r.

¹⁹ Plan C.B.O.

²⁰ Dokument United States Air Warfare Plans Division, sierpień 1941 r. A.W.D.P./I cytowany w _The Army Air Forces in World War II_, t. I, 1948, s. 148-149.

²¹ Notatka Portala do Bottomleya, 26 listopada 1942 r. W trakcie 1942 roku Amerykanie przekazali Royal Air Force _Mustangi_ w zamian za _Spitfire’y_. List Chancy’ego do Portala i Portala do Arnolda, 6 czerwca 1942 r. Wiadomość od Delegacji RAF w Waszyngtonie datowana na 13 maja 1942 roku zwróciła uwagę, że wszystkie plany generała Spaatza przewidują bombardowanie dzienne wraz z eskortą myśliwską przeciwko celom bliskiego zasięgu, lecz te dla dalekiego przenikania przestrzeni powietrznej miały polegać na zdolności do samodzielnego obronienia się _Fortec_ lecących w formacji na wysokości 25 000 stóp i wyposażonych każda w dziesięć półcalowych karabinów maszynowych i jeden kalibru 0,30 cala.

²² Protokół spotkania, 12 maja 1943 r.

²³ Spotkanie C.C.S., 18 maja 1943 r. Memor. C.C.S. 25 maja 1943 r.

²⁴ Plan C.B.O. 14 maja 1943 r. w postaci zaaprobowanej przez połączonych szefów sztabów w Waszyngtonie. Aneks 23.

²⁵ Por. Marshall of the Royal Air Force The Lord Tedder: _Air Power In War. The Less Knowles Lectures_, 1947, s. 32.

²⁶ List Bottomleya do Harrisa, 6 kwietnia 1943 r.

²⁷ Harris do Portala (w Waszyngtonie), 15 maja 1943 r.

²⁸ Działania krążownicze (zwane też rajderskimi) mające na celu zwalczanie i dezorganizowanie nieprzyjacielskich morskich linii komunikacyjnych .

²⁹ B. Ops. 2(a) Monthly Analisys of Operations of VIII U.S. Bomber Command.

³⁰ 8. Armia Powietrzna dowodzona przez generała Eakera zawierała komponent myśliwski – amerykańskie Ósme Dowództwo Myśliwskie (Eighth Fighter Command).

³¹ Szkic dyrektywy Bottomleya do Harrisa, 3 czerwca 1943 r. Aneks 8 (xxxi)

³² Konferencję, w której mieli uczestniczyć głównodowodzący Fighter i Bomber Command, generał dowodzący 8. Armią Powietrzną, zastępca szefa Sztabu Lotnictwa, i zastępca-asystent szefa Sztabu Lotnictwa (ds. operacji) zorganizowano na dzień 7 czerwca 1943 r. by przedyskutować szkic. Została następnie przełożona na 9 czerwca. Należy domniemywać, że miała wówczas miejsce, jednak autorom nie udało się odnaleźć żadnych dokumentów na jej temat.

³³ Warto dodać, że to zdanie jest mocno podkreślone zielonym ołówkiem na kopii tej dyrektywy, jaka trafiła do Bomber Command. Fragment tekstu pominięty powyżej zawiera jedynie ponumerowane odniesienia do dokumentu.