MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
Święty Jerzy w tradycji i kulturze rosyjskiej - ebook
Święty Jerzy w tradycji i kulturze rosyjskiej - ebook
Książka stanowi kompleksową analizę kultu św. Jerzego w Rosji – od czasów Rusi, przez Imperium, aż po współczesność. Autor szczegółowo bada, jak ten „półlegendarny” wojownik stał się jedną z najważniejszych postaci w rosyjskiej świadomości narodowej, religijnej i militarnej. Publikacja została podzielona na trzy obszary badawcze: Folklor i tradycja ludowa: Analiza procesu chrystianizacji, w którym św. Jerzy przejął funkcje dawnych bogów, stając się patronem chłopów oraz tajemniczym „wilczym pasterzem”. Sfera duchowa i cerkiewna: Przybliżenie żywota świętego, jego cudów (również współczesnych) oraz ewolucji ikonografii prawosławnej, która odzwierciedlała zmieniające się wartości epok. Tradycja państwowa i militarna: Historia obecności świętego w godle Rosji oraz ewolucja systemu odznaczeń (ordery św. Jerzego) od czasów Katarzyny II. To uporządkowane źródło wiedzy dla osób zainteresowanych postacią św. Jerzego w tradycji słowiańskiej i prawosławnej.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Wiara i religia |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| Rozmiar pliku: | 2,2 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
Jerzy Pietrzak
Święty Jerzy w tradycji i kulturze rosyjskiej
------------------------------------------------------------------------
WSTĘP
Dzięki swej niezwykłej pozycji w kulturze i historii, święty Jerzy stał się jednym z najczęściej wzywanych patronów. Sprawuje on opiekę nad wieloma grupami społecznymi i chroni przed szeregiem niebezpieczeństw. W całym świecie kojarzony jest przede wszystkim, jako patron rycerstwa i wojska. Opiekę nad nimi dzieli ze świętym Michałem, Maurycym, Florianem i Sebastianem. Przy porównaniu z Archaniołem Michałem szczególnie zwrócić uwagę należy na fakt, że św. Michał jest dowódcą i zarazem patronem wojsk Królestwa Niebieskiego a św. Jerzy wojsk ziemskich. Podobnie, jak św. Jerzego, przedstawia się go z bronią pokonującego Szatana. Pod postacią smoka, który towarzyszy św. Jerzemu w wyobrażeniach, dostrzegać należy właśnie Szatana, grzech, zło.
Święty Jerzy stał się patronem Gruzji, Litwy, Anglii, Portugalii, Niemiec, Katalonii, Stambułu, Wenecji i oczywiście Rosji i Moskwy, a także wielu innych miejsc. Zwracają się do niego snycerze, rusznikarze, rymarze, wojska pancerne, zbrojmistrze, kawalerzyści, puszkarze, artylerzyści, halabardziści, skauci i harcerze, a w Rosji szczególnym szacunkiem darzą go rolnicy i hodowcy bydła. Wspomaga on przy walce z epidemiami, chorobami skóry, trądem, febrą, gorączką. „ Przyzywa się go przeciw jadowitym wężom, dżumie, trądowi, syfilisowi, a w krajach słowiańskich przeciw czarownicom. Także wyznawcy islamu czczą go jako proroka ” .
Tego świętego przyjęło się uznawać, jako patrona całego rosyjskiego ludu. Źródło tego kultu najprawdopodobniej leży w staroruskim, pogańskim kulcie Dażboga, który do czasu ochrzczenia Rusi, czczony był, jako opiekun i założyciel ruskiego ludu. Święty Jerzy wyparł liczne starożytne wierzenia ruskich Słowian, ale w miejsce tego lud nadał mu cechy, które wcześniej przypisywano Dażbogowi. Rosyjscy chłopi oddali pod opiekę św. Jerzego bydło, a jego dzień stał się ważnym pasterskim świętem. W najstarszych ludowych opowieściach św. Jerzy czczony był jako opiekun zwierząt domowych i chronił je przed zarazą i różnorodnymi chorobami.
Obecnie, na ziemiach dawnej Rusi św. Jerzy patronuje wielu świątyniom, a przejawy jego popularności znaleźć można w wielu dziedzinach. W Kościele prawosławnym zajmuje szczególne miejsce wyróżniając się na tle setek innych świętych. Wiele aspektów wpłynęło na to, że w dzisiejszej Federacji Rosyjskiej, postać ta zajmuje szczególną pozycję w życiu Rosjan i samej Rosji. Książka ta ma na celu przybliżenie tej wiedzy i ukazanie płaszczyzn, w których należy dopatrywać się towarzystwa lub wpływów św. Jerzego.
Kult tego świętego należałoby rozpatrywać w trzech aspektach: religijnym, ludowym i rycerskim. W ostatnim przypadku należy wspomnieć, że był on wielkim rycerzem urodzonym najprawdopodobniej w Kapadocji, który zgodnie z legendą, pokonał smoka i uratował księżniczkę przed niechybną śmiercią, dając tym samym ludziom pobliskiego miasta spokój i wolność. W oficjalnej nauce Cerkwi, św. Jerzy był rzymskim trybunem wojskowym, urodzonym w bogatej rodzinie w Kapadocji, który na skutek rozkazu cesarza Dioklecjana był strasznie i długotrwale torturowany, za co Kościół wschodni nadał mu tytuł "Wielkiego Męczennika”, a w Kościele katolickim włączony został w poczet Czternastu Świętych Wspomożycieli. Oba aspekty, rycerski i religijny, można ze sobą wiązać.
------------------------------------------------------------------------
KULT ŚWIĘTEGO JERZEGO W FOLKLORZE NIEDAWNO OCHRZCZONEJ RUSI KIJOWSKIEJ
W tej części przedstawione zostaną różnorodne przejawy kultu świętego Jerzego w kulturze ludowej, które zasygnalizują nam o znaczeniu tego świętego w obyczajowości chłopstwa. Opisane niżej obrzędy i wierzenia nie są omówione w kolejności ich powstawania , czy też na podstawie ich wagi w życiu zwykłego człowieka. Dokonany wybór ma ukazywać, jaką rolę spełniał ów święty, a także wskazać, w jakich życiowych okolicznościach miano się do niego zwracać.
Na wstępie należałoby pokrótce przedstawić, w jaki sposób kult św. Jerzego dotarł na ziemie ruskie. W roku 988, kiedy za panowania Włodzimierza I Wielkiego Ruś przyjęła chrzest kult świętego Jerzego w ówczesnym świecie chrześcijańskim był już niezwykle silny i popularny a historia jego życia i męczeńskiej śmierci obrosła legendą i w takiej postaci dotarła na Ruś. Domyślać się można, że właśnie tak wielki kult tego męczennika, sprawił, że następny władca Rusi Kijowskiej Jarosław Mądry, będąc pod wrażeniem mocy Boskiej, przyjął przy chrzcie jego imię i robił wiele dla rozpowszechnienia czci tego świętego. W tym między innymi: założył miasto Jurjew, klasztor św. Jerzego w Nowogrodzie i świątynię pod jego wezwaniem w Kijowie. Bito również monety z jego wizerunkiem.
Wraz z przyjęciem chrztu i rozszerzaniem się wpływów chrześcijaństwa, należało wyprzeć dawną wiarę pogańską i zastąpić wiarę w bożków, magię i siły nadprzyrodzone, wiarą w jedynego Boga. Przez długi czas na ziemiach Świętej Rusi istniało jednak zjawisko nazwane przez ihumena Teodora Pieczerskiego terminem „dwójwiara”. Charakteryzowało się ono tym, że obok nowej wiary chrześcijańskiej, nadal panowały pogańskie wierzenia. W wielu dziedzinach życia nie udało się tej „dwójwiary” usunąć przez długi czas, a pewne jej elementy przetrwały nawet do dnia dzisiejszego. Żeby jednak przybliżyć prostemu ludowi Bożą moc, a tym samym odsunąć w zapomnienie dawnych pogańskich bogów, często zastępowano takich bogów świętymi chrześcijańskimi. Święci mieli nie tylko zastąpić dawnych bogów, ale także pokazywać, jaką moc posiada Bóg. Historie opisujące cuda dokonywane przez świętych, zarówno za życia, jak i po śmierci, przemawiały do prostego ludu. Żywoty świętych przynosiły chłopstwu i innym mniej lub bardziej wierzącym, przykłady postaw moralnych, dawały wzorce do naśladowania, uczyły i opowiadały historie, które zdarzyły się ludziom szczególnie oddanym sprawie wiary. W tej liczbie można by odnaleźć niejednego zwykłego Iwana, który wszedł na ścieżkę wiary i tym samym znalazł miejsce w Królestwie Niebieskim. Pamięć o takich osobach, których Bóg szczególnie sobie umiłował, nie wymierała, a z czasem nawet nasilała się. Jednym z takich świętych, którego popularność nie zmalała do dziś, jest niewątpliwie św. Jerzy.
Na wstępie rozważań na temat tego, jaką rolę odgrywał ów święty w folklorze ruskim, należałoby się zgodzić z Nikołajem Spierańskim, który pisze w swojej książce Księga Wiary Naturalnej ( Книга природной веры ) , że do tej pory nie jest do końca pewne, święto którego bóstwa zastąpił dzień św. Jerzego. Biorąc pod uwagę obrzędowość, można twierdzić, że zastąpił dzień Welesa, który wśród pogan jawił się opiekunem stad i pasterzy. Etnografowie twierdzą jednak, że ten dzień, to dzień Peruna. Argumentowano to tym, że chrześcijanie zastępowali pogańskich bogów pokrewnymi im świętymi. Święty Perun był gromowładny, a sięgając dalej widzimy, że również walczył ze smokiem, podobnie jak Jaryło. Poszukując śladu Welesa, zauważamy, że jego święto następuje zaraz po dniu św. Jerzego. Zwraca uwagę na to również Halina Łozko pisząc, że święto Welesa wypada na „Koniec kwietnia i początek maja: Weles (Wiosenny) – wypęd bydła na pastwiska, składanie żertw Welesowi, patronowi bydła, bogactw i handlu” . Łozko pisze również, że Chors, bóstwo lunarne, mógł wcielić się z czasem w św. Jerzego, a to za sprawą „cudzoziemskiego podróżnika” , który widział w okolicach Pskowa wyobrażenie Chorsa stojącego na pokonanym smoku. Zaznaczyć trzeba, że zarówno Perun jak i Weles mieli wśród pogan bardzo duże poważanie i byli darzeni wielkim szacunkiem. Samo imię Jurij (Юрий) w swym sensie i wydźwięku oznacza „należeć do Jury”. Inaczej mówiąc, jest to syn, który dziedziczy pokrewieństwo po matce, i który później zaczyna wykonywać jej funkcje, a Jura to matka świętego Jerzego kojarzona ze słowiańską boginią Mokoszą. Mokosz zaś uznawana jest przez część badaczy za matkę, a przez innych badaczy za żonę Peruna. I tak, ponownie można potwierdzić fakt, że prawosławny św. Jerzy mógł zastąpić pogańskiego Peruna.
Tak więc rola, jaka przypadła św. Jerzemu była nie mniej ważna: zastąpić poważane bóstwa, a zarazem być opiekunem domen, nad którymi pieczę dotychczas sprawowali ci dwaj bogowie. Pragniemy zauważyć, że święty Jerzy mógł również w pewnym stopniu zastąpić (lub przejąć pewne atrybuty) boga płodności – Jaryły, który wyobrażany był jako młodzieniec ubrany w białe szaty, w jednej ręce trzymający kłosy żyta, a w drugiej ludzką głowę. Przedstawiano go nieraz siedzącego na białym koniu. Domyślać się można, że ścięta głowa mogła należeć do pokonanego potwora. Jego imię zawiera w sobie rdzeń „jar”, mający znaczenie „silny” „męski”, „namiętny”.
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
------------------------------------------------------------------------
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
------------------------------------------------------------------------
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------
-- --
-- --
------------------------------------------------------------------------
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------
Święty Jerzy w tradycji i kulturze rosyjskiej
------------------------------------------------------------------------
WSTĘP
Dzięki swej niezwykłej pozycji w kulturze i historii, święty Jerzy stał się jednym z najczęściej wzywanych patronów. Sprawuje on opiekę nad wieloma grupami społecznymi i chroni przed szeregiem niebezpieczeństw. W całym świecie kojarzony jest przede wszystkim, jako patron rycerstwa i wojska. Opiekę nad nimi dzieli ze świętym Michałem, Maurycym, Florianem i Sebastianem. Przy porównaniu z Archaniołem Michałem szczególnie zwrócić uwagę należy na fakt, że św. Michał jest dowódcą i zarazem patronem wojsk Królestwa Niebieskiego a św. Jerzy wojsk ziemskich. Podobnie, jak św. Jerzego, przedstawia się go z bronią pokonującego Szatana. Pod postacią smoka, który towarzyszy św. Jerzemu w wyobrażeniach, dostrzegać należy właśnie Szatana, grzech, zło.
Święty Jerzy stał się patronem Gruzji, Litwy, Anglii, Portugalii, Niemiec, Katalonii, Stambułu, Wenecji i oczywiście Rosji i Moskwy, a także wielu innych miejsc. Zwracają się do niego snycerze, rusznikarze, rymarze, wojska pancerne, zbrojmistrze, kawalerzyści, puszkarze, artylerzyści, halabardziści, skauci i harcerze, a w Rosji szczególnym szacunkiem darzą go rolnicy i hodowcy bydła. Wspomaga on przy walce z epidemiami, chorobami skóry, trądem, febrą, gorączką. „ Przyzywa się go przeciw jadowitym wężom, dżumie, trądowi, syfilisowi, a w krajach słowiańskich przeciw czarownicom. Także wyznawcy islamu czczą go jako proroka ” .
Tego świętego przyjęło się uznawać, jako patrona całego rosyjskiego ludu. Źródło tego kultu najprawdopodobniej leży w staroruskim, pogańskim kulcie Dażboga, który do czasu ochrzczenia Rusi, czczony był, jako opiekun i założyciel ruskiego ludu. Święty Jerzy wyparł liczne starożytne wierzenia ruskich Słowian, ale w miejsce tego lud nadał mu cechy, które wcześniej przypisywano Dażbogowi. Rosyjscy chłopi oddali pod opiekę św. Jerzego bydło, a jego dzień stał się ważnym pasterskim świętem. W najstarszych ludowych opowieściach św. Jerzy czczony był jako opiekun zwierząt domowych i chronił je przed zarazą i różnorodnymi chorobami.
Obecnie, na ziemiach dawnej Rusi św. Jerzy patronuje wielu świątyniom, a przejawy jego popularności znaleźć można w wielu dziedzinach. W Kościele prawosławnym zajmuje szczególne miejsce wyróżniając się na tle setek innych świętych. Wiele aspektów wpłynęło na to, że w dzisiejszej Federacji Rosyjskiej, postać ta zajmuje szczególną pozycję w życiu Rosjan i samej Rosji. Książka ta ma na celu przybliżenie tej wiedzy i ukazanie płaszczyzn, w których należy dopatrywać się towarzystwa lub wpływów św. Jerzego.
Kult tego świętego należałoby rozpatrywać w trzech aspektach: religijnym, ludowym i rycerskim. W ostatnim przypadku należy wspomnieć, że był on wielkim rycerzem urodzonym najprawdopodobniej w Kapadocji, który zgodnie z legendą, pokonał smoka i uratował księżniczkę przed niechybną śmiercią, dając tym samym ludziom pobliskiego miasta spokój i wolność. W oficjalnej nauce Cerkwi, św. Jerzy był rzymskim trybunem wojskowym, urodzonym w bogatej rodzinie w Kapadocji, który na skutek rozkazu cesarza Dioklecjana był strasznie i długotrwale torturowany, za co Kościół wschodni nadał mu tytuł "Wielkiego Męczennika”, a w Kościele katolickim włączony został w poczet Czternastu Świętych Wspomożycieli. Oba aspekty, rycerski i religijny, można ze sobą wiązać.
------------------------------------------------------------------------
KULT ŚWIĘTEGO JERZEGO W FOLKLORZE NIEDAWNO OCHRZCZONEJ RUSI KIJOWSKIEJ
W tej części przedstawione zostaną różnorodne przejawy kultu świętego Jerzego w kulturze ludowej, które zasygnalizują nam o znaczeniu tego świętego w obyczajowości chłopstwa. Opisane niżej obrzędy i wierzenia nie są omówione w kolejności ich powstawania , czy też na podstawie ich wagi w życiu zwykłego człowieka. Dokonany wybór ma ukazywać, jaką rolę spełniał ów święty, a także wskazać, w jakich życiowych okolicznościach miano się do niego zwracać.
Na wstępie należałoby pokrótce przedstawić, w jaki sposób kult św. Jerzego dotarł na ziemie ruskie. W roku 988, kiedy za panowania Włodzimierza I Wielkiego Ruś przyjęła chrzest kult świętego Jerzego w ówczesnym świecie chrześcijańskim był już niezwykle silny i popularny a historia jego życia i męczeńskiej śmierci obrosła legendą i w takiej postaci dotarła na Ruś. Domyślać się można, że właśnie tak wielki kult tego męczennika, sprawił, że następny władca Rusi Kijowskiej Jarosław Mądry, będąc pod wrażeniem mocy Boskiej, przyjął przy chrzcie jego imię i robił wiele dla rozpowszechnienia czci tego świętego. W tym między innymi: założył miasto Jurjew, klasztor św. Jerzego w Nowogrodzie i świątynię pod jego wezwaniem w Kijowie. Bito również monety z jego wizerunkiem.
Wraz z przyjęciem chrztu i rozszerzaniem się wpływów chrześcijaństwa, należało wyprzeć dawną wiarę pogańską i zastąpić wiarę w bożków, magię i siły nadprzyrodzone, wiarą w jedynego Boga. Przez długi czas na ziemiach Świętej Rusi istniało jednak zjawisko nazwane przez ihumena Teodora Pieczerskiego terminem „dwójwiara”. Charakteryzowało się ono tym, że obok nowej wiary chrześcijańskiej, nadal panowały pogańskie wierzenia. W wielu dziedzinach życia nie udało się tej „dwójwiary” usunąć przez długi czas, a pewne jej elementy przetrwały nawet do dnia dzisiejszego. Żeby jednak przybliżyć prostemu ludowi Bożą moc, a tym samym odsunąć w zapomnienie dawnych pogańskich bogów, często zastępowano takich bogów świętymi chrześcijańskimi. Święci mieli nie tylko zastąpić dawnych bogów, ale także pokazywać, jaką moc posiada Bóg. Historie opisujące cuda dokonywane przez świętych, zarówno za życia, jak i po śmierci, przemawiały do prostego ludu. Żywoty świętych przynosiły chłopstwu i innym mniej lub bardziej wierzącym, przykłady postaw moralnych, dawały wzorce do naśladowania, uczyły i opowiadały historie, które zdarzyły się ludziom szczególnie oddanym sprawie wiary. W tej liczbie można by odnaleźć niejednego zwykłego Iwana, który wszedł na ścieżkę wiary i tym samym znalazł miejsce w Królestwie Niebieskim. Pamięć o takich osobach, których Bóg szczególnie sobie umiłował, nie wymierała, a z czasem nawet nasilała się. Jednym z takich świętych, którego popularność nie zmalała do dziś, jest niewątpliwie św. Jerzy.
Na wstępie rozważań na temat tego, jaką rolę odgrywał ów święty w folklorze ruskim, należałoby się zgodzić z Nikołajem Spierańskim, który pisze w swojej książce Księga Wiary Naturalnej ( Книга природной веры ) , że do tej pory nie jest do końca pewne, święto którego bóstwa zastąpił dzień św. Jerzego. Biorąc pod uwagę obrzędowość, można twierdzić, że zastąpił dzień Welesa, który wśród pogan jawił się opiekunem stad i pasterzy. Etnografowie twierdzą jednak, że ten dzień, to dzień Peruna. Argumentowano to tym, że chrześcijanie zastępowali pogańskich bogów pokrewnymi im świętymi. Święty Perun był gromowładny, a sięgając dalej widzimy, że również walczył ze smokiem, podobnie jak Jaryło. Poszukując śladu Welesa, zauważamy, że jego święto następuje zaraz po dniu św. Jerzego. Zwraca uwagę na to również Halina Łozko pisząc, że święto Welesa wypada na „Koniec kwietnia i początek maja: Weles (Wiosenny) – wypęd bydła na pastwiska, składanie żertw Welesowi, patronowi bydła, bogactw i handlu” . Łozko pisze również, że Chors, bóstwo lunarne, mógł wcielić się z czasem w św. Jerzego, a to za sprawą „cudzoziemskiego podróżnika” , który widział w okolicach Pskowa wyobrażenie Chorsa stojącego na pokonanym smoku. Zaznaczyć trzeba, że zarówno Perun jak i Weles mieli wśród pogan bardzo duże poważanie i byli darzeni wielkim szacunkiem. Samo imię Jurij (Юрий) w swym sensie i wydźwięku oznacza „należeć do Jury”. Inaczej mówiąc, jest to syn, który dziedziczy pokrewieństwo po matce, i który później zaczyna wykonywać jej funkcje, a Jura to matka świętego Jerzego kojarzona ze słowiańską boginią Mokoszą. Mokosz zaś uznawana jest przez część badaczy za matkę, a przez innych badaczy za żonę Peruna. I tak, ponownie można potwierdzić fakt, że prawosławny św. Jerzy mógł zastąpić pogańskiego Peruna.
Tak więc rola, jaka przypadła św. Jerzemu była nie mniej ważna: zastąpić poważane bóstwa, a zarazem być opiekunem domen, nad którymi pieczę dotychczas sprawowali ci dwaj bogowie. Pragniemy zauważyć, że święty Jerzy mógł również w pewnym stopniu zastąpić (lub przejąć pewne atrybuty) boga płodności – Jaryły, który wyobrażany był jako młodzieniec ubrany w białe szaty, w jednej ręce trzymający kłosy żyta, a w drugiej ludzką głowę. Przedstawiano go nieraz siedzącego na białym koniu. Domyślać się można, że ścięta głowa mogła należeć do pokonanego potwora. Jego imię zawiera w sobie rdzeń „jar”, mający znaczenie „silny” „męski”, „namiętny”.
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
------------------------------------------------------------------------
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
------------------------------------------------------------------------
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------
-- --
-- --
------------------------------------------------------------------------
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
-- --
------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------
więcej..
