The Killing. Tom 2. Odcinek 1 - ebook

Słowo wstępne od Sørena Sve­istrupa, twórcy se­rialu For­bry­del­sen, zdo­bywcy na­grody BA­FTA

Two­rze­nie sce­na­riu­sza do se­rialu te­le­wi­zyj­nego Do­cho­dze­nie (The Kil­ling) było dla mnie przed­się­wzię­ciem wy­jąt­ko­wym. Gdy te­raz pi­szę te słowa, naj­now­sza część se­rialu jest emi­to­wana w Da­nii, a ja z ra­do­ścią się do­wia­duję, że bry­tyj­ska wi­dow­nia nie może się do­cze­kać ry­chłej pre­miery w BBC.

Kiedy pa­dła pro­po­zy­cja, by w ślad za se­ria­lem na­pi­sać książkę, wzbu­dziła moje za­in­te­re­so­wa­nie. Cie­ka­wiło mnie, co z tego wyj­dzie, wiele osób na­to­miast pod­cho­dziło do po­my­słu scep­tycz­nie. Bry­tyj­scy wy­dawcy byli jed­nak na tyle en­tu­zja­styczni, że o prawa do pu­bli­ka­cji wal­czyło ich na au­kcji aż dzie­się­ciu. Ważne było, by zwy­cięzca tej walki wy­brał pi­sa­rza, który odda spra­wie­dli­wość se­ria­lowi, ko­goś, kto zro­zu­mie Sarę Lund, znaj­dzie czas na po­zna­nie duń­skiej kul­tury i Ko­pen­hagi. Da­vid Hew­son oka­zał się wła­ściwą osobą. I wy­gląda na to, że reszta świata po­dziela tę opi­nię, po­nie­waż prawa do pu­bli­ka­cji książki sprze­dają się do in­nych kra­jów.

Wszy­scy mamy świa­do­mość, że to, co się spraw­dza na ekra­nie, nie za­wsze spraw­dza się na kar­tach książki – i od­wrot­nie – a za­tem w wy­padku nie­któ­rych scen ko­nie­czne oka­zały się prze­róbki. Da­vid od­wie­dził mnie w Ko­pen­ha­dze, omó­wi­li­śmy po­szcze­gólne ele­menty fa­buły, w tym kwe­stie, które on chciałby zmie­nić. Po­czu­łem, że mogę mu po­wie­rzyć swoje dziecko, bo ufam jego kom­pe­ten­cjom.

Cie­szę się, że hi­sto­ria Sary Lund dzięki słowu dru­ko­wa­nemu, e-bo­okom i au­dio­bo­okom do­ciera do co­raz szer­szego kręgu od­bior­ców; wie­rzę, że wy­cze­ki­wana druga część książki w każ­dym calu okaże się rów­nie udana. Mam na­dzieję, że jej lek­tura sprawi Pań­stwu wielką przy­jem­ność.

Søren Sve­istrupPo­dzię­ko­wa­nia

Jak za­wsze czuję ogromną wdzięcz­ność dla wielu osób, które mi po­mo­gły. Na­leżą do nich Søren Sve­istrup, twórca se­rialu, oraz Su­sanne Bent An­der­sen i Lars Rin­ghof z Ko­pen­hagi. Go­rąco też dzię­kuję mo­jej wy­daw­czyni Tri­shy Jack­son z Wiel­kiej Bry­ta­nii i jej współ­pra­cow­ni­kom w Pan Mac­mil­lan za ich trafne uwagi. Jed­nak po­dob­nie jak w wy­padku pierw­szego tomu, na sie­bie biorę pełną od­po­wie­dzial­ność za wszel­kie zmiany w sto­sunku do pier­wot­nej, te­le­wi­zyj­nej opo­wie­ści.

Da­vid Hew­sonGłówni bo­ha­te­ro­wie

Po­li­cja ko­pen­ha­ska

Sa­rah Lund – pod­ko­mi­sarka po­li­cji, Wy­dział Za­bójstw

Len­nart Brix – szef Wy­działu Za­bójstw

Ulrik Strange – pod­ko­mi­sarz po­li­cji, Wy­dział Za­bójstw

Ruth He­deby – za­stęp­czyni ko­men­danta po­li­cji

Mad­sen – śled­czy Wy­działu Za­bójstw

Svend­sen – śled­czy Wy­działu Za­bójstw

Erik König – szef Po­li­tiets Efter­ret­ning­stje­ne­ste (PET), duń­skich służb spe­cjal­nych od­po­wie­dzial­nych za kontr­wy­wiad i bez­pie­czeń­stwo we­wnętrzne

Fol­ke­tin­get, duń­ski par­la­ment

Tho­mas Buch – nowy mi­ni­ster spra­wie­dli­wo­ści

Ka­rina Jør­gen­sen – oso­bi­sta se­kre­tarka Bu­cha

Car­sten Plo­ugh – stały se­kre­tarz mi­ni­stra spra­wie­dli­wo­ści, star­szy urzęd­nik służby cy­wil­nej

Er­ling Krabbe – szef Par­tii Lu­do­wej

Bir­gitte Ag­ger – sze­fowa Par­tii Po­stępu

Flem­ming Ros­sing – mi­ni­ster obrony

Gert Grue Erik­sen – pre­mier

Frode Mon­berg – były mi­ni­ster spra­wie­dli­wo­ści

Duń­skie Siły Zbrojne

Jens Pe­ter Ra­ben – były sier­żant

Lo­uise Ra­ben – żona Jensa, pie­lę­gniarka w szpi­talu woj­sko­wym

puł­kow­nik Tor­sten Jar­nvig – oj­ciec Lo­uise

ma­jor Chri­stian Søga­ard

Al­lan Myg Po­ul­sen – były to­wa­rzysz broni Ra­bena

Lis­beth Thom­sen – była to­wa­rzyszka broni Ra­bena

Da­vid Grüner – były to­wa­rzysz broni Ra­bena

ge­ne­rał Jan Arild – za­stępca szefa sztabu z kwa­tery głów­nej

„Pa­stor” Gun­nar Torpe – były ka­pe­lan woj­skowy, obec­nie pa­stor cy­wilny

Tor­ben Skåning – były ka­pi­tan

Fre­de­rik Holst – le­karz woj­skowy

Pe­ter Læn­kholm – były po­rucz­nik

Inni

Anne Drag­sholm – praw­niczka i ak­ty­wistka

Stig Drag­sholm – mąż Anne

Ab­del Hus­sein Kod­mani – ra­dy­ka­li­sta is­lam­ski

Con­nie Vem­mer – dzien­ni­karka, była rzecz­niczka pra­sowa Mi­ni­ster­stwa Obrony Na­ro­do­wej1

Czwar­tek, 3 li­sto­pada
23.42

Aby przejść z ru­chli­wej Tu­bor­gvej do parku pa­mięci z ci­chymi gro­bami i nie­zmien­nie gorz­kimi wspo­mnie­niami, trzeba było po­ko­nać trzy­dzie­ści dzie­więć stopni. Len­nart Brix, szef Wy­działu Za­bójstw ko­pen­ha­skiej po­li­cji, miał wra­że­nie, że te stop­nie prze­wi­jają się przez całe jego ży­cie.

Pod da­chem osła­nia­ją­cym bramę przed mar­z­ną­cym desz­czem mi­mo­wol­nie wspo­mniał tamtą pierw­szą wi­zytę sprzed nie­mal pięć­dzie­się­ciu lat. Pię­cio­letni chło­piec ści­ska­jący rękę ojca na­wet so­bie nie wy­obra­żał, co za­raz zo­ba­czy.

Dla dziecka śmierć była czymś nie­rze­czy­wi­stym, ra­czej kosz­mar­nym snem. Ale tu, w tym od­lud­nym parku w Øster­bro, uwię­zio­nym po­mię­dzy ru­chliwą ulicą a li­nią ko­le­jową, można było od­nieść wra­że­nie, że czai się ni­czym zgłod­niała zjawa, kry­jąc się w cie­niach za na­grob­kami i po­są­gami, szep­cząc na­zwi­ska wy­cięte w zim­nych ka­mien­nych pły­tach pod ścia­nami.

Brix, wy­soki i po­ważny męż­czy­zna, nie­skłonny do fan­ta­zjo­wa­nia, wy­tarł twarz rę­ka­wem płasz­cza. W parku pa­mięci roz­gry­wał się już zna­jomy ry­tuał Wy­działu Za­bójstw. Funk­cjo­na­riu­sze w czar­nych mun­du­rach cięż­kimi kro­kami prze­mie­rzali be­to­nowe ścieżki, roz­sta­wia­jąc lampy i po­zo­stały sprzęt, jakby szy­ko­wano tu ja­kieś przed­sta­wie­nie. Trzesz­czały krót­ko­fa­lówki, lu­dzie za­da­wali prze­wi­dy­walne py­ta­nia, na które on udzie­lał prze­wi­dy­wal­nych od­po­wie­dzi, nie­cier­pli­wie ma­cha­jąc dło­nią.

Min­de­lun­den. Park pa­mięci.

Drę­czące wspo­mnie­nie, do­kucz­liwy strach, który od tam­tego czasu ni­gdy go nie opu­ścił.

– Sze­fie?

Mad­sen. Do­bry gli­niarz. Nie­zbyt bły­sko­tliwy, ale młody i pe­łen za­pału.

– Gdzie ona jest? – spy­tał Brix.

– W naj­gor­szym miej­scu. Chce pan…?

Brix ru­szył w górę, do­tarł do szczytu scho­dów, wy­szedł na wietrzną ciemną noc. Długa li­nia płyt pa­miąt­ko­wych po le­wej stro­nie zda­wała się cią­gnąć w nie­skoń­czo­ność, jedno na­zwi­sko po dru­gim, sto pięć­dzie­siąt je­den, tylko część par­ty­zan­tów za­mor­do­wa­nych pod­czas pię­cio­let­niej oku­pa­cji na­zi­stow­skiej. Było ich o wiele wię­cej, po­wie­dział jego oj­ciec w tam­ten sło­neczny dzień, 5 maja, pół wieku temu, gdy w każ­dym domu i miesz­ka­niu za­pa­lano w oknie świeczkę dla upa­mięt­nie­nia tych, któ­rzy zgi­nęli.

Przed oczyma Brixa znowu sta­nął zimny spo­kojny po­ra­nek sprzed lat. Z czapką w ręku mały Len­nart szedł do po­sągu ko­biety trzy­ma­ją­cej mar­twego syna, cho­ciaż wi­dział nie­wiele oprócz gro­bów na przo­dzie, ko­lejne rzędy rów­nych ka­mien­nych mo­gił, każda z pa­miąt­ko­wym wa­zo­nem, a wszyst­kie pięk­nie utrzy­mane. I tak miało być za­wsze, za­po­wia­dał oj­ciec.

Tam­tego dnia mały Len­nart po raz pierw­szy spo­tkał się z mrocz­nym po­two­rem zwa­nym śmier­tel­no­ścią i zro­zu­miał, że bę­dzie mu on to­wa­rzy­szyć już za­wsze. Cią­gle tu był – w nie­wi­dzą­cych ka­mien­nych oczach ko­biety tu­lą­cej utra­co­nego syna. W na­zwi­skach wy­cię­tych w ka­mien­nych pły­tach. Czaił się jak dzi­kie zwie­rzę, ku­lił się w cie­niach la­sku za schlud­nymi, rów­nymi gro­bami, cze­ka­jąc na spo­sob­ność, by wy­mknąć się na mia­sto.

– Sze­fie?

Mad­sen się nie­cier­pli­wił. Nic dziw­nego. Len­nart Brix wie­dział, gdzie jest naj­gor­sze miej­sce, a po tych wszyst­kich la­tach w Wy­dziale Za­bójstw i tak nie chciał tam pójść.

– Mamy jej męża. Pa­trol za­trzy­mał go w sa­mo­cho­dzie na mo­ście do Malmö. Jest cały za­krwa­wiony i beł­ko­cze jak sza­le­niec.

Na­zi­ści za­jęli Min­de­lun­den wraz z są­sied­nimi ko­sza­rami Ry­van­gen w 1943 roku, gdy za­ostrzyli po­li­tykę wo­bec oku­po­wa­nego duń­skiego na­rodu. W bu­dyn­kach woj­sko­wych po dru­giej stro­nie li­nii ko­le­jo­wej usta­no­wili cen­trum do­wo­dze­nia. Tu, na pła­skim te­re­nie kie­dyś słu­żą­cym do pa­rad i ćwi­czeń woj­sko­wych, pro­wa­dzili schwy­ta­nych par­ty­zan­tów na strzel­nicę, by ich za­mor­do­wać.

Mad­sen prze­stę­po­wał z nogi na nogę, tu­pa­jąc na bruku i chu­chał na ręce.

– To pew­nie ozna­cza, że po­łowę ro­boty mamy za sobą.

Brix spoj­rzał na niego bez emo­cji.

– Mąż – wy­ja­śnił nie­cier­pli­wie młody funk­cjo­na­riusz. – Jest cały za­krwa­wiony.

Dwa lata temu Brix opro­wa­dził po Min­de­lun­den swoją żonę. Co­raz bli­żej było im już do roz­wodu. Na próżno sta­rał się za­in­te­re­so­wać ją swoim mia­stem ro­dzin­nym, byle nie do­pu­ścić do jej wy­jazdu. Po­cho­dziła z Lon­dynu, nie miała szans po­jąć, co ogląda, do tego trzeba było być Duń­czy­kiem, obo­wiąz­kowo przy­pro­wa­dzo­nym tu w dzie­ciń­stwie przez zdję­tego po­wagą ro­dzica.

An­glicy wie­dzieli, co to wojna, ale o oku­pa­cji nie mieli po­ję­cia. Dla nich, a także dla Ame­ry­ka­nów kon­flikty zbrojne roz­gry­wały się gdzieś tam, da­leko, wy­bu­chały jak po­żary w ja­kimś kraju, ga­szono je i na ob­cej ziemi zo­sta­wały pro­chy i po­pioły. Z Duń­czy­kami sprawa się miała ina­czej, a Brix nie umiał wy­tłu­ma­czyć, na czym po­lega ta róż­nica. Wal­czyli naj­le­piej, jak umieli, kiedy Niemcy wkro­czyli do Ju­tlan­dii w 1940 roku. Po­tem na ja­kiś czas po­kor­nie ska­pi­tu­lo­wali w za­mian za na­miastkę nor­mal­no­ści, po­zo­rów nie­pod­le­gło­ści w roz­dar­tej wojną Eu­ro­pie, okrut­nej sce­ne­rii, w któ­rej pa­no­wa­nie na­zi­stów wy­da­wało się prze­są­dzone.

Na­sta­wie­nie Duń­czy­ków zmie­niało się, za­nim za­częli zni­kać Ży­dzi, a ruch oporu śmia­łymi ak­cjami prze­bu­dził su­mie­nie ro­da­ków. Nie­któ­rzy wal­czyli i pła­cili naj­wyż­szą cenę – tor­tu­ro­wano ich w lo­chach Po­li­ti­går­den, kwa­tery głów­nej po­li­cji, obec­nym miej­scu pracy Brixa, po­tem prze­wo­żono do Min­de­lun­den i przy­wią­zy­wano do słu­pów na tle tra­wia­stego szańca, gdzie w za­mie­rze­niu ni­gdy nie miały sta­nąć ludz­kie cele.

Cią­gle sły­szał, jak oj­ciec opi­suje scenę z maja 1945 roku, kiedy na­de­szło wy­zwo­le­nie. W tych ostat­nich mie­sią­cach Niemcy sta­rali się wy­mor­do­wać jak naj­wię­cej więź­niów. Ska­to­wane, gni­jące ciała le­żały na na­gich po­lach le­d­wie przy­sy­pane zie­mią.

Ich straszna śmierć do­łą­czyła do trud­nych oku­pa­cyj­nych do­świad­czeń ca­łego na­rodu i za­pi­sała się na za­wsze w pa­mięci Duń­czy­ków. Po­zo­stał gniew, żal i skry­wane po­czu­cie wstydu. Jako dziecko drżące przed tymi trzema słu­pami za­cho­wa­nymi w cha­rak­te­rze po­mni­ków przed ścianą strzel­nicy Len­nart Brix za­sta­na­wiał się, czy on by miał tyle od­wagi. Czy też od­wró­ciłby się ple­cami i żył jak gdyby ni­gdy nic?

To py­ta­nie mieli za­da­wać so­bie wszy­scy, któ­rzy żyli po woj­nie. Ale rzadko na głos.

Szcze­ka­nie psa wy­rwało Brixa z za­my­śle­nia. Zer­k­nął na tech­ni­ków w bia­łych kom­bi­ne­zo­nach, w czep­kach, su­ną­cych z po­nu­rymi mi­nami mię­dzy rzę­dami gro­bów w stronę miej­sca, gdzie zbie­rała się reszta ze­społu.

Po­my­ślał, że może tamta chwila przed pięć­dzie­się­ciu laty zde­cy­do­wała, że zo­stał śled­czym. Kimś, kto szuka sensu tam, gdzie go z po­zoru nie ma.

– Sze­fie?

Twarz Mad­sena była pełna cho­ro­bli­wego za­pału, któ­rego Brix ocze­ki­wał od swo­ich lu­dzi. Mu­sieli czuć głód, po­trzebę po­ścigu. Każdy śled­czy mu­siał być my­śli­wym, lep­szym czy gor­szym, ale my­śli­wym. Naj­wyż­szy po­ziom osią­gnęła w tym ko­bieta, która te­raz mar­no­wała ży­cie i zdol­no­ści w mun­du­rze po­gra­nicz­niczki w za­bi­tej de­chami dziu­rze w Ze­lan­dii.

Brix nie od­po­wie­dział. Ru­szył przed sie­bie, wie­dząc, że musi temu sta­wić czoło.

Pła­ski pro­sto­kąt trawy, zdep­tany i ubło­cony przez po­li­cyjne buty, z trzech stron oto­czony był ścia­nami, przy czym ta na końcu wspi­nała się naj­wy­żej.

Lampy świe­ciły tak ostro, jakby księ­życ w pełni ja­śniał nad gło­wami funk­cjo­na­riu­szy. Poza ich za­się­giem prze­szu­ki­wali mo­zol­nie te­ren, wy­soko trzy­ma­jąc la­tarki.

Trzy sę­kate słupy, te­raz już tylko re­pliki, bo ory­gi­nały stały w nie­wiel­kim mu­zeum Ru­chu Oporu, Fri­hed­smu­seet. Ofiarę przy­wią­zano do środ­ko­wego, z rę­koma na ple­cach, ciężką liną prze­pa­su­jąc jej pierś. Blond włosy prze­sią­kły desz­czem i krwią. Z głową zwie­szoną, pod­bród­kiem na piersi wy­glą­dała, jakby przy­cup­nęła nie­zgrab­nie na ko­la­nach.

Rana na jej szyi przy­po­mi­nała upiorny drugi uśmiech. Ko­bieta miała na so­bie nie­bie­ski szla­frok po­cięty miej­scami aż do pasa, a tam, gdzie tra­fiło osza­lałe ostrze, wy­zie­rało po­ra­nione ciało. Twarz miała po­si­nia­czoną i brudną. Krew po­lała się z jej nosa, za­schła po bo­kach ust i przy­po­mi­nała ma­ki­jaż tra­gicz­nego klowna.

– Kil­ka­na­ście ran na szyi i klatce pier­sio­wej – re­fe­ro­wał Mad­sen. – Nie za­bito jej tu­taj. Za­dzwo­nił do nas mąż i po­wie­dział, że wszedł do domu i stwier­dził, że wszę­dzie jest pełno krwi. I ani śladu po żo­nie. Po­tem od­je­chał sa­mo­cho­dem.

Przy­su­nął się, by po­pa­trzeć z bli­ska.

– A więc tak wy­glą­dają zbrod­nie na­mięt­no­ści.

Pies tym­cza­sem wpadł w szał.

– Czy ktoś może uci­szyć to zwie­rzę? – spy­tał Brix.

– Sze­fie?

– Za­bierz­cie męża na prze­słu­cha­nie. Zo­ba­czymy, co ma do po­wie­dze­nia.

Mad­sen prze­stę­po­wał z nogi na nogę.

– Chyba nie jest pan prze­ko­nany.

– Ona jest praw­niczką. On też. Zga­dza się?

– Tak.

Brix wpa­try­wał się w ska­to­wane ciało pod słu­pem.

– Tu­taj? – Po­krę­cił głową. – Aku­rat tu­taj? To nie ma sensu.

– W ogóle za­bi­ja­nie lu­dzie nie ma sensu, prawda?

Wła­śnie że ma, po­my­ślał Brix. Cza­sami. Na tym po­le­gała ro­bota śled­czego: by wśród krwi do­strzec lo­gikę.

Myśl o utra­co­nej funk­cjo­na­riuszce Sa­rze Lund nie da­wała mu spo­koju. Że tak trwoni swój czas w Ged­ser. Za­sta­na­wiał się, co ona by wy­wnio­sko­wała z ta­kiej sceny. Ja­kie za­da­łaby py­ta­nia, na co by spoj­rzała. To, co wi­dział tu przed pięć­dzie­się­ciu laty, miało i jemu dać ten straszny dar. I dało, tro­chę, nie miał jed­nak ta­kiego ta­lentu jak Lund. On umiał mó­wić do zmar­łych, wy­obra­żać so­bie ich od­po­wie­dzi.

Ona…

Wy­soki, po­ważny szef Wy­działu Za­bójstw ko­pen­ha­skiej po­li­cji bar­dzo chciał opu­ścić to miej­sce. Nie mógł tu ja­sno my­śleć.

Ni­gdy nie po­jął, ja­kim cu­dem Lund sły­szy, co mó­wią zmarli.

– Co mam zro­bić? – spy­tał znowu Mad­sen.

– Już po­wie­dzia­łem, przy­wieź go na ko­mendę.

Wró­cił wą­ską, błot­ni­stą ścieżką, przez pole na­grob­ków, mi­ja­jąc na­zwi­ska na mu­rze, po­sąg matki tu­lą­cej za­mor­do­wa­nego syna, ta­blicę pa­miąt­kową z pa­trio­tycz­nymi wer­se­tami kło­po­tli­wego pa­stora Kaja Munka, dawno temu za­mor­do­wa­nego przez ge­stapo pew­nej ciem­nej stycz­nio­wej nocy w po­bliżu Sil­ke­borg w Ju­tlan­dii.

Zszedł be­to­no­wymi scho­dami, ostroż­nie, tak jak szedł jako pię­cio­la­tek opusz­cza­jący to miej­sce z za­wro­tami głowy i mdło­ściami, gdy uświa­do­mił so­bie, że świat jed­nak nie jest bez­pieczny i szczę­śliwy, a pew­nego dnia, tak jak wszyst­kich, czeka go mrok.

U stóp scho­dów Len­nart Brix spoj­rzał w prawo, po­tem w lewo, upew­nia­jąc się, że nikt go nie wi­dzi. Od­szedł na bok i zro­bił to, co kil­ka­dzie­siąt lat temu: zwy­mio­to­wał w brudne krzaki, za­rzu­cone śmie­ciami, bu­tel­kami i nie­do­pał­kami.

Po­tem siadł mil­czący i ża­ło­sny w nie­ozna­ko­wa­nym ra­dio­wo­zie, pod ob­ra­ca­ją­cym się nie­bie­skim świa­tłem, przy wtó­rze sy­ren i roz­mów w po­li­cyj­nym ra­diu, i ża­ło­wał, że z braku wiary nie może się po­mo­dlić, by Mad­sen miał ra­cję. By się oka­zało, że to wy­jąt­kowo gwał­towna zbrod­nia ro­dzinna, która zo­sta­nie szybko i jed­no­znacz­nie roz­wią­zana.

Zbrod­nia na­mięt­no­ści, i tyle.