Więźniowie Syratuzy - ebook

Po­dzię­ko­wa­nia

Książka, którą trzy­ma­cie w rę­kach, jest także efek­tem pracy nad kil­koma in­nymi książ­kami. Dla­tego po­dzię­ko­wa­nia na­leżą się oso­bom, które wie­lo­krot­nie brały udział w pro­ce­sie po­wsta­wa­nia ich wszyst­kich. Łu­ka­szowi – za prze­czy­ta­nie wszyst­kiego, co wy­szło spod mo­jej ręki, i każ­do­ra­zowe wy­punk­to­wa­nie tego, co wy­ma­gało po­prawy. Ol­kowi – za za­pew­nie­nie do­dat­ko­wej per­spek­tywy roz­wie­wa­ją­cej wąt­pli­wo­ści. Ka­ba­towi – za kon­sul­ta­cję na­ukową.

1

Żeby tak dało się uciec przed ra­żą­cymi pro­mie­niami obu słońc na­raz! Ale nie, na tak od­sło­nię­tym po­letku było to zwy­czaj­nie nie­moż­liwe. Cał­ko­wi­cie scho­wać się można było tylko przed jed­nym z nich. Przy czym wy­bór był na­der oczy­wi­sty. Na­wet u schyłku swo­jej drogi po nie­bie Askra da­wała dużo wię­cej cie­pła niż jej mniej­sza sio­stra – Istra.

Atto wes­tchnął na tyle głę­boko, na ile po­zwa­lały mu wy­ci­ska­jące z niego siódme poty go­rąco na spółkę ze zmę­cze­niem ro­botą, którą wła­śnie od­wa­lił. Do­słow­nie. Resztki sko­szo­nego siana, które prze­rzu­cił pracą wła­snych rąk, prze­obra­ziły się w kry­jówkę przed słoń­cem. Ro­zej­rzał się po ca­łym polu. Kie­dyś wi­dok rów­no­mier­nie roz­rzu­co­nych zło­tych sto­gów przy­niósłby mu pewną sa­tys­fak­cję. A te­raz? Te­raz Atto cie­szył się je­dy­nie z tego, że wy­soka kupa siana ozna­czała duży cień.

Poza tym sko­szone do nie­mal ły­sej ziemi pole miało swoje za­lety. Dzięki temu już z da­leka bę­dzie mógł za­uwa­żyć nad­jeż­dża­jący wóz. Po­jazd ni­czym mi­tyczny ry­dwan, który wy­bawi go ode złego. Czy też po pro­stu wielce przez niego wy­cze­ki­wany. Atto po­wiódł wzro­kiem po gra­nicy ziemi na­le­żą­cej do jego ro­dziny.

Po le­wej stro­nie wzno­sił się mu­rek, ła­twy do za­uwa­że­nia, bo naj­więk­szy w oko­licy. Trzeba było mieć tak nie­równo pod su­fi­tem jak stary Ter­dan, żeby chcieć się od­gra­dzać od wła­snego cie­nia win­nego są­siada. Bez­po­śred­nio przed nim cią­gnęła się sze­roka ścieżka wio­dąca do głów­nego go­ścińca, który dało się doj­rzeć na­wet stąd dzięki wy­ra­sta­ją­cemu po­nad po­ziom ziemi upraw­nej pa­gór­kowi. Za to da­leko po pra­wej stro­nie za­czy­nała się li­nia drzew, która cią­gnęła się jesz­cze da­leko, da­leko. Nor­mal­nie Atto lu­bił przy­naj­mniej tę­sk­nie so­bie po­pa­trzeć na gę­sty zie­lony las ko­ja­rzący mu się z chło­dem, ale w tej chwili był zbyt wy­czer­pany, by choć ob­ró­cić się ka­wa­łek i zer­k­nąć za stóg siana.

I tak in­te­re­so­wał go wy­łącz­nie je­den upra­gniony wi­dok, który wy­brał wła­śnie ten mo­ment, by mu się ob­ja­wić. Atto wes­tchnął i pod­niósł się spod wą­tłej za­słony, która stała się jego tym­cza­sową ostoją. Otrze­pał się odro­binę. Wpraw­dzie przy pracy też by się ubru­dził, ale nie aż tak, a mu­siał za­cho­wać przy­naj­mniej po­zory, po­mimo tego, że pół go­dziny prze­rwy w ni­kłym cie­niu nie po­winno być prze­cież prze­wi­nie­niem. Nie wspo­mi­na­jąc o tym, że le­że­nie na nie­mi­ło­sier­nie dźga­ją­cym go przez ubra­nie ścier­ni­sku z pew­no­ścią nie za­słu­gi­wało na miano kom­for­to­wego wy­po­czynku.

Ale Atto był tym, od któ­rego za­wsze wy­ma­gano peł­nego dnia pracy. Za­wsze ocze­ki­wano naj­wię­cej.

Sam dzień prze­cią­gnie się jesz­cze dłu­gie go­dziny, ale ist­niała prze­cież ja­kaś gra­nica. To, że świa­tła sło­necz­nego nie bra­ko­wało przez pra­wie dwa­dzie­ścia go­dzin, nie zna­czyło, że czło­wiek mógł pra­co­wać bez końca. Z dru­giej strony nie­któ­rzy wo­leli wy­je­chać na pole wła­śnie późną porą. Ro­biło się wtedy nie tyle ciem­niej, co ra­czej sza­rzej, ale za to Istra nie grzała aż tak jak jej więk­sza sio­stra i tem­pe­ra­tura sta­wała się zno­śniej­sza.

Za chwilę miało się oka­zać, który brat przy­je­chał go dzi­siaj ode­brać. Kiedy Atto w końcu do­czła­pał do wozu, przy­wi­tała go jego wła­sna twarz. Tak mniej wię­cej. Jak to w ro­dzi­nie dzie­wię­ciu braci, gdzie na­wet naj­młod­szy wy­ra­stał już na po­dob­nego chło­paczka. Róż­nili się tylko drob­nymi szcze­gó­łami i co naj­wy­żej ucze­sa­niem albo tu­szą.

Ta­kie same piwne oczy, lekko za­pad­nięte po­liczki i cha­rak­te­ry­styczny spi­cza­sty nos. Matt był od niego ma­syw­niej­szy, ale przy ta­kiej chu­dzi­nie, jaką był Atto, każdy wy­glą­dał grubo. Poza tym włosy o ta­kim sa­mym od­cie­niu brązu brat za­pusz­czał znacz­nie dłu­żej.

– Wi­dzia­łem, skąd wy­la­złeś – ode­zwał się na przy­wi­ta­nie Matt.

– Ale nie wiesz, ile tam le­ża­łem.

– Prawda. Ostat­nio zro­bi­łeś się ostrożny, co? Ni­czego ci nie można za­rzu­cić.

Atto prze­wró­cił oczami. Tam­ten wpraw­dzie tylko się na­igra­wał, ale kiedy całe twoje ży­cie krę­ciło się wo­kół tego, ile pracy wy­ko­na­łeś na polu czy na far­mie, każde po­je­dyn­cze na­po­mnie­nie ro­biło się nu­żące. Matt był jego ulu­bio­nym bra­tem. Jak od­zy­wała się reszta, to miał ochotę przy­wa­lić w coś pię­ścią. Może na­wet w czy­jąś twarz.

Jakby tego było mało, szkapa cią­gnąca wóz ob­ru­szyła się na jego wi­dok. Par­sk­nęła ura­żona, trzę­sąc przy oka­zji łbem, tak że Atto mu­siał ocie­rać się ze śmier­dzą­cej koń­skiej śliny.

– I ty prze­ciw mnie?! Wła­śnie skoń­czy­łem zbie­rać twoje żar­cie.

– Może wła­śnie w ten spo­sób oka­zała wdzięcz­ność?

– Nie wy­my­ślaj, tylko jedź już – mruk­nął zre­zy­gno­wany.

Matt trza­snął lej­cami i za­słu­żona la­tami ko­byłka po­su­nęła się le­ni­wie na­przód. Atto byłby w sta­nie po­ma­sze­ro­wać szyb­ciej, ale po spę­dze­niu dnia na wła­snych no­gach, prze­jażdżka, nie­ważne jak wolna, ja­wiła się ni­czym wy­ba­wie­nie. Roz­miary ziem na­le­żą­cych do ich ro­dziny oraz ich po­ło­że­nie sku­tecz­nie znie­chę­cały do wszel­kich spa­ce­rów.

Zer­k­nął w lewo i nie­trudno mu było so­bie wy­obra­zić, że ma do­kład­nie ten sam znu­dzony wy­raz twa­rzy co jego brat. Ale ten miał przy­naj­mniej za­ję­cie w po­staci po­wo­że­nia. Wła­śnie przez ta­kie drobne szcze­góły Atto wcale nie czuł się naj­star­szy z ro­dzeń­stwa. Od­ma­wiano mu wszyst­kich cie­ka­wych i od­po­wie­dzial­nych za­jęć. To dla­tego o po­nad dwa lata młod­szy brat przy­jeż­dżał po niego, kiedy już skoń­czył naj­mo­zol­niej­szą ro­botę pod słoń­cami. Ale hej, siano się samo nie zbie­rze. Nie, wy­śle się po niego naj­mniej przy­dat­nego spo­śród sy­nów. Za­kałę ro­dziny.

Atto wes­tchnął i sku­pił się na mi­ga­ją­cych pod spodem szpry­chach koła. Szyb­kim ru­chem wy­su­nął rękę, aż cała dłoń we­szła w je­den z ru­cho­mych otwo­rów, po czym tak samo szybko ją cof­nął, za­nim zo­sta­łaby zmiaż­dżona mię­dzy ko­lejną szpry­chą a belką sta­no­wiącą brzeg wozu.

– Pa­mię­tasz, jak mó­wi­łem ci, że­byś prze­stał, bo so­bie zro­bisz krzywdę? – za­gaił Matt. – Te­raz nie wie­rzę, żeby to było moż­liwe. Ty się ni­gdy nie spóź­nisz.

Cmok­nął przy tym, ale Atto nie po­tra­fił stwier­dzić, czy miał być to wy­raz uzna­nia, czy tylko sy­gnał dla ko­nia. Nie­mniej uśmiech­nął się lekko.

– Po­goń go tam, to bę­dzie trud­niej.

Matt przez chwilę się mu przy­glą­dał, jakby oce­niał, czy po­wi­nien tak na­ra­żać brata. A ra­czej, czy po­wi­nien mu po­ma­gać w jego po­ten­cjal­nie groź­nej za­ba­wie. Po chwili jed­nak znowu trza­snął lej­cami. Ko­byłka po­szła żwa­wiej, cho­ciaż Atto wi­dział, że wciąż da­leko im było do szko­dli­wej dla zdro­wia pręd­ko­ści. Bez trudu wy­su­nął i cof­nął rękę, miesz­cząc się w prze­świ­cie szprych.

– Wiem, że się nu­dzisz, ale szyb­ciej nie po­jadę. Choć­bym nie wiem jak ci ufał, szkoda ry­zy­ko­wać rękę dla głu­piej za­bawy. Nie żeby stara była w sta­nie po­biec co­kol­wiek szyb­ciej.

– Zdą­żył­bym – mruk­nął Atto.

– Tak, tak… szybki je­steś.

– Szkoda tylko, że to nie jest jedna z na­szych wspól­nych gier.

Matt obej­rzał się na brata z ta­kim wy­ra­zem nie­do­wie­rza­nia, że aż zwró­cił tym jego uwagę. Atto tylko wzru­szył ra­mio­nami, nie wie­dząc, o co mu cho­dzi. Tam­ten z ko­lei mu­siał przy­pil­no­wać szkapy, bo zbli­żali się już do głów­nej drogi, ale za­czął się tłu­ma­czyć:

– Datto i Zat­tan to może i idioci, ale poza nimi nikt nie jest na tyle krót­ko­wzroczny, by oce­niać cię po sa­mych wy­ni­kach. Do­brze wie­dzą, że je­steś naj­szyb­szy. Chyba że to­bie cho­dzi tylko o płyt­kie po­czu­cie zwy­cię­stwa. W ta­kim wy­padku… że też ci nie wstyd!

Atto nic nie mógł po­ra­dzić na to, że na jego twa­rzy za­go­ścił uśmiech. Cza­sem miał wra­że­nie, że bę­dąc trze­cim w ko­lejce, Matt jest jed­no­cze­śnie naj­bar­dziej doj­rzały z ich dzie­wiątki. Zwłasz­cza że tra­fił w punkt. Atto tak bar­dzo chciał po­czuć tę pro­stą sa­tys­fak­cję ze zwy­cię­stwa w głu­piej wio­sko­wej grze. Do­świad­czał tak mało apro­baty, że pra­gnął cho­ciaż tej wy­mu­szo­nej, kiedy bra­cia mu­sie­liby uznać go za naj­lep­szego. Słowa Matta… to było zwy­czaj­nie za mało.

Je­chali już do­bre dwa­dzie­ścia mi­nut, ale wciąż drę­czyło ich go­rąco obu słońc. Atto szarp­nął parę razy roz­cheł­staną ko­szulą, by wy­wo­łać ja­ki­kol­wiek po­wiew po­wie­trza. Po­cie­szał się fak­tem, że nie­długo wjadą mię­dzy drzewa i znajdą upra­gniony cień. Jesz­cze raz zer­k­nął w górę.

Wcze­śniej gwiazdy znaj­do­wały się w nie­wiel­kiej od­le­gło­ści od sie­bie, te­raz wy­raź­nie roz­po­zna­wał po­śród nich Askrę, która zna­la­zła się w koń­cówce swo­jej po­dróży za ho­ry­zont. Za to Istra, na­wet je­śli za­uwa­żal­nie mniej­sza, do­piero tę wę­drówkę roz­po­częła. Ich drogi nie mo­gły się bar­dziej róż­nić, a jed­nak znaj­dy­wały w ciągu dnia mo­ment, żeby się do sie­bie zbli­żyć. Może po pro­stu dawno się im nie przy­glą­dał, ale kiedy sie­dział pod sto­giem siana, wy­da­wały mu się wręcz oso­bli­wie bli­skie so­bie.

– Wy­obra­żasz so­bie, że stary Ter­dan chciał po­wy­ci­nać więk­szość z tych drzew? – prze­rwał ci­szę Matt.

Atto od­ru­chowo par­sk­nął, cho­ciaż nie uśmie­chała mu się wi­zja po­wrotu do domu bez za­cie­nio­nej alejki po dro­dze. Trudno było za­re­ago­wać ina­czej, gdyż po­my­sły sta­rego Ter­dana za każ­dym ra­zem sta­wały się obiek­tem żar­tów mię­dzy braćmi. W Zło­to­poli wiele rze­czy po­zo­sta­wało nie­zmienne, w tym za­równo nowe ini­cja­tywy Ter­dana, jak i rów­nież jego ab­so­lutny brak za­ha­mo­wań w dzie­le­niu się nimi z resztą miesz­kań­ców. Nie­ważne, jak kul­tu­ral­nie od­ma­wiał mu soł­tys.

– Może wła­śnie w tym pro­blem? – za­su­ge­ro­wał, od­po­wia­da­jąc na wła­sne prze­my­śle­nia. – Jakby mu soł­tys prze­mó­wił do roz­sądku, to może by mu się ode­chciało głu­pich po­my­słów?

– Masz na my­śli so­lid­nego kuk­sańca po gło­wie?

– Mam na my­śli so­lid­nego kuk­sańca po gło­wie.

Za­śmiali się jed­no­cze­śnie przede wszyst­kim dla­tego, że obaj wie­dzieli, iż na Ter­dana po­trzeba było cze­goś wię­cej. Co naj­mniej cze­goś tak moc­nego jak cios, który za­ro­bił od Lama lata temu, za­nim Atto jesz­cze cho­dził po tej ziemi. Ale bójka była na tyle pa­miętna, że na­wet młode po­ko­le­nie sły­szało tę hi­sto­rię. Po­noć to wła­śnie od ostat­niego sier­po­wego Lama Ter­da­nowi po­prze­sta­wiało się w gło­wie to, co prze­sta­wiane być nie po­winno, o czym w na­stęp­nych la­tach prze­ko­ny­wali się wszy­scy miesz­kańcy wio­ski. Do­póki jed­nak rzu­cał tylko nie­szko­dliwe pro­po­zy­cje, nie wzbu­dzał w nich ja­kiejś szcze­gól­nej nie­chęci.

A mą­dro­ści wy­pły­wa­jące z ust Ter­dana nie po­wsta­łyby w żad­nym in­nym umy­śle.

Atto aż wes­tchnął na wi­dok roz­po­ście­ra­ją­cej się przed nimi zie­leni. Drzewa, głów­nie białe dęby, stały w spo­rej od­le­gło­ści od sie­bie, ale ich ga­łę­zie roz­cho­dziły się jesz­cze da­lej. Świa­tło sło­neczne do­cie­rało do nich z pra­wie każ­dej moż­li­wej strony. Kiedy wje­chali pod ich roz­ło­ży­ste ko­rony, po­wie­trze zmie­niło się mo­men­tal­nie. Po go­dzi­nach spę­dzo­nych na polu chłód i le­śny za­pach sta­wały się dla Atto ma­łym ra­jem, przez który dane mu było prze­je­chać na ko­niec dnia. Przez chwilę za­po­mi­nał o zmę­cze­niu i nie my­ślał o tym, co czeka go w domu. Jed­no­cze­śnie zda­wał so­bie sprawę, że gdyby miał spę­dzać tu­taj wię­cej czasu, wy­wo­ły­wany przez alejkę efekt stra­ciłby na swo­jej wy­jąt­ko­wo­ści. Dla­tego za­wsze sta­rał się czer­pać z niej tyle przy­jem­no­ści, ile tylko się dało, jed­no­cze­śnie ce­lowo wręcz ogra­ni­cza­jąc so­bie do niej do­stęp.

Ani on, ani Matt nie od­zy­wali się przez całą dłu­gość alejki, chło­nąc pły­nące z niej spo­kój i rześ­kość. Jed­nak ta wspa­niała chwila mu­siała się skoń­czyć. Wkrótce za­miast drzew mi­jali pierw­sze chaty, wszyst­kie przy­kryte taką samą, po­żół­kłą strze­chą. Desz­cze w Ma­jo­nii, choć czę­ste, ni­gdy nie były silne. To samo ty­czyło się ła­god­nych wia­trów, więc każ­demu wy­star­czał naj­prost­szy dach, by nie od­czu­wać ka­pry­sów po­gody. Cho­ciaż aku­rat ich oj­ciec za­in­we­sto­wał w po­rząd­niej­sze po­kry­cie i Atto był wdzięczny, że za swo­jego krót­kiego osiem­na­sto­let­niego ży­cia tylko raz mu­siał po­ma­gać w na­pra­wie da­chów na ko­lejne lata.

– Tak swoją drogą, wy­bie­ram się pod wie­czór z At­ti­nem do wio­ski. Je­dziesz z nami?

Py­ta­nie Matta wy­rwało go z za­my­śle­nia. Wszelką ochotę na wy­prawę ode­brało mu już samo wspo­mnie­nie imie­nia brata dru­giego w ko­lejce. Czy może już jed­nak pierw­szego? Może nie pod wzglę­dem star­szeń­stwa, ale po­zy­cji już z pew­no­ścią tak.

– Nie wy­daje mi się – od­po­wie­dział nie­mrawo Atto.

– Ech, dał­byś już spo­kój – wes­tchnął ciężko Matt. – Zda­jesz so­bie sprawę, że to wy­łącz­nie twój pro­blem?

– To nie zna­czy, że staje się przez to ła­twiej­szy do znie­sie­nia – od­po­wie­dział le­d­wie sły­szal­nie.

– Hmmm… Pew­nie rze­czy­wi­ście nie.

Atto spoj­rzał z za­sko­cze­niem na brata. Nie tylko nie spo­dzie­wał się ta­kiej od­po­wie­dzi, ale dzi­wił się rów­nież i sa­memu so­bie. Zwy­kle nie był taki… otwarty, je­śli można w ogóle tak to okre­ślić. Na­gle, z nie­zna­nego mu po­wodu, po­czuł po­trzebę wy­tłu­ma­cze­nia się. Na­wet nie dla­tego, że chciał się po­dzie­lić swo­imi zmar­twie­niami, ale chyba ni­gdy nie zna­lazł się w ta­kiej sy­tu­acji. Tym jed­nym zda­niem Matt spra­wił, że Atto nie czuł się oce­niany. Może jed­nak ktoś był w sta­nie go zro­zu­mieć?

– To tak, jakby At­tin był wszyst­kim, czym ja być nie mogę. – Prze­ła­mał się w końcu. – I nie po­maga świa­do­mość, że to nie jego wina. Uwierz mi, by­łoby ła­twiej, gdy­bym mógł go nie­na­wi­dzić, ale prze­cież nie za­słu­żył so­bie na to. A ja, nie­ważne, czego bym do­ko­nał i jak się sta­rał, nie je­stem w sta­nie od­ku­pić tego jed­nego aktu sła­bo­ści. Tego, że w prze­ci­wień­stwie do niego ja nie po­do­ła­łem…

W tym mo­men­cie ża­rząca się do tej pory po­trzeba tłu­ma­cze­nia wy­pa­liła się do końca. A może ustą­piła pod na­po­rem wstydu? Tak… lęk przed po­sta­wie­niem się w nie­przy­chyl­nym świe­tle po­przez wy­pa­pla­nie ja­kiejś głu­poty czę­sto za­my­kał mu usta.

– Wiesz, Atto, ja też… – za­czął Matt, ale po chwili urwał i z lek­kim ru­mień­cem do­koń­czył: – …nie­ważne. Je­śli tak o so­bie my­ślisz, to nic na to nie po­ra­dzę, ale to ra­czej kwe­stia punktu wi­dze­nia. Oczy­wi­ście go­rzej, że wszy­scy ten punkt po­dzie­lają. – Zer­k­nął na brata i zo­ba­czył jego przy­bitą minę. – Praw­do­po­dob­nie wszy­scy. Bo prze­cież nie wiemy tego na pewno.

– Ale my­ślisz, że spę­dze­nie z nim czasu na siłę w czymś po­może? – spy­tał Atto bar­dziej na­tar­czy­wie, niż za­mie­rzał.

Uzy­skał za to od­po­wied­nią re­ak­cję, bo Matt już się nie ode­zwał. Wy­glą­dał na­wet na bar­dziej za­mknię­tego w so­bie niż zwy­kle.

Gra­tu­la­cje, Atto! Zra­zi­łeś ostat­nią miłą dla cie­bie osobę.

– Po pro­stu za­wio­dłem i nic tego nie zmieni – po­wie­dział osta­tecz­nie, jakby to miało wszystko wy­ja­śnić. Może poza nie­za­słu­żo­nym ata­kiem na młod­szego brata.

W końcu do­je­chali na miej­sce. Chyba mu­sieli po­ja­wić się jako pierwsi, bo nie wi­dzieli ni­kogo w za­sięgu wzroku. Z do­mo­wego ko­mina uno­sił się lekki dym świad­czący o go­to­wa­niu w kuchni, ale to był je­dyny za­uwa­żalny ślad ży­cia. Ich go­spo­dar­stwo było roz­le­głe, jedno z naj­więk­szych w Zło­to­poli, więc reszta człon­ków ro­dziny wciąż mo­gła się kryć gdzieś po ką­tach. Część pew­nie wła­śnie zja­dła i wy­je­chała pra­co­wać, a po­ranna zmiana zwy­czaj­nie jesz­cze nie wró­ciła.

Atto za­klął ci­cho pod no­sem. Za­wsze ry­zy­kow­nie było po­ja­wić się jako ten pierw­szy. Oj­ciec po­tra­fił po­trak­to­wać to jako oznakę le­ni­stwa. Nie­rzadko po­wo­do­wało to pewną grę w tchó­rza, gdzie bra­cia pró­bo­wali wy­ba­dać się na­wza­jem, kto od­waży się za­je­chać naj­wcze­śniej. Na szczę­ście ist­niała obiek­tywna li­nia, która sta­no­wiła, kiedy wolno po­ja­wić się na za­jeź­dzie bez żad­nych kon­se­kwen­cji. Po­wrót Atto był czę­ściowo uza­leż­niony od zja­wie­nia się Matta z wo­zem, ale nie wy­da­wało mu się, by przy­je­chali za wcze­śnie.

Pola ich ro­dziny roz­cią­gały się na ja­kieś trzy­dzie­ści mórg, w nie­ty­po­wym, po­dłuż­nym kształ­cie. Nie­przy­pad­ko­wym przy­pad­kiem trawy na siano, któ­rymi zaj­mo­wał się Atto, znaj­do­wały się na sza­rym końcu. Już drugi ty­dzień ob­jeż­dżał z rana dwa inne go­spo­dar­stwa i mały la­sek tylko po to, by któ­ryś z braci go tam zo­sta­wił sa­mego na cały dzień. Bo prze­cież nie można było mu za­ufać z wo­zem, a szkoda by było, żeby się mar­no­wał. Za to z ja­kie­goś po­wodu nie było szkoda czasu ta­kiego Matta, który jeź­dził po­tem w te i we wte.

Atto nie­ustan­nie ła­pał się na tym, iż nie po­trafi prze­stać na­rze­kać na swoją dolę, choć zro­bił to już na wszyst­kie moż­liwe spo­soby. Przy­naj­mniej tak jak wcze­śniej za­pach alejki od­pę­dził jego zmar­twie­nie i zmę­cze­nie dłu­giego dnia, tak te­raz do­ko­nał tego aro­mat cze­ka­ją­cego obiadu. Ra­zem z Mat­tem ze­sko­czyli z wozu, tylko młod­szy brat mu­siał jesz­cze naj­pierw opo­rzą­dzić ko­nia. Cza­sami utrata waż­niej­szych obo­wiąz­ków miała swoje ko­rzy­ści.

Żeby jed­nak mieć ab­so­lut­nie wszystko z głowy, skie­ro­wał się w pierw­szej ko­lej­no­ści do kur­nika. Ko­lejny po­wód do żar­tów na jego te­mat, i to nie­ogra­ni­cza­jący się wy­łącz­nie do człon­ków ro­dziny. Pracę przy ku­rach też uwa­żano za naj­bar­dziej po­ni­ża­jące zaję­cie, dla­tego Atto od­po­wia­dał za każdą opie­rzoną be­stię, i to przez całą dobę. Dzi­siaj dzień ku­ku­ry­dzy, więc za­brał po dro­dze od­po­wiedni wór. Jak zwy­kle przy­wi­tał go ciężki, ptasi za­pach, ale za to tym ra­zem chło­pak nie wzbu­dził swoją obec­no­ścią ab­so­lut­nego cha­osu, jaki czę­sto się tu zda­rzał. Atto do tej pory nie po­tra­fił dojść, dla­czego cza­sami kury re­agują, jakby przy­szedł je wszyst­kie po­mor­do­wać, a in­nym ra­zem sie­dzą ci­chu­teńko na swo­ich grzę­dach. W naj­gor­szych przy­pad­kach mu­siał bie­gać za nimi po ca­łym po­dwórku, a sku­bane były na­prawdę szyb­kie.

Ha, sku­bane kur­czaki!

Po­zo­sta­wało tylko ob­myć się na szybko przy studni i mógł iść na za­słu­żony po­si­łek. Przy­naj­mniej jego zda­niem za­słu­żony. Jak bę­dzie miał tro­chę szczę­ścia, to zdąży zjeść, za­nim wróci ktoś jesz­cze. Prze­szedł z izby wej­ścio­wej do kuchni, gdzie jak zwy­kle nie­stru­dze­nie krzą­tała się matka.

– Wi­taj, mamo. Co tam do­brego? – przy­wi­tał się, cho­ciaż te słowa były już dla niego tak okle­pane, że wy­po­wia­dał je od­ru­chowo.

– Krup­nik i placki – od­po­wie­działa ko­bieta, rów­nież le­dwo za­uwa­ża­jąc wy­mianę zdań, jak i sa­mego naj­star­szego syna.

Czyli dzi­siaj bez mięsa. Nie li­cząc tego, co pły­wało w krup­niku. Atto na­uczył się już, że cho­ciaż żadne na­rze­ka­nia nie były w ich domu zbyt mile wi­dziane, to dzie­liły się na ta­kie, które ucho­dziło wy­po­wie­dzieć na głos, ta­kie, któ­rymi nie warto było za­wra­cać so­bie głowy, i ta­kie, które po­tra­fiły ścią­gnąć na głowę praw­dziwe gromy. Uwagi do­ty­czące je­dze­nia na­le­żały wła­śnie do tej ostat­niej ka­te­go­rii. Matka uwa­żała go­to­wa­nie dla ro­dziny za swoje po­wo­ła­nie i brała so­bie do serca każde krzywe słowo.

Oso­bi­ście Atto uwa­żał to za wręcz piękne. Wła­śnie ta­kie prze­ko­na­nie, któ­rego tak bar­dzo mu bra­ko­wało. Matka z ła­two­ścią od­naj­dy­wała cel na­wet w tak pro­stych czyn­no­ściach. Po­świę­cała się im cał­ko­wi­cie, była w nich do­bra i czer­pała z wy­ko­ny­wa­nia ich przy­jem­ność, która wy­da­wała się nie­moż­liwa. Poza nią wszy­scy nie cier­pieli go­to­wa­nia.

W za­sa­dzie matka wy­róż­niała się w ro­dzi­nie pod każ­dym moż­li­wym wzglę­dem, co nie dzi­wiło w oto­cze­niu sa­mych chłop­ców i męż­czyzn. Dzie­wiątka braci była do sie­bie po­dobna, ale wszel­kie – cza­sem tylko ma­lut­kie – róż­nice mię­dzy nimi można było prze­śle­dzić wła­śnie w od­nie­sie­niu do niej. Ja­śniej­sze od po­zo­sta­łych włosy? Od­po­wie­dzią był sło­miany ko­lor wło­sów ich matki. Drob­niej­szy nos lub ła­god­niej­sza szczęka? Wszystko dało się od­na­leźć na jej twa­rzy.

Atto wziął drew­nianą mi­skę oraz łyżkę i na­brał so­bie po­kaźną por­cję, za­nu­rza­jąc na­czy­nie głę­boko w prze­past­nym ga­rze. Wie­dział, że nie bę­dzie mu sma­ko­wało. Tak samo jak wie­dział, że bę­dzie mu­siał się prze­móc, bo na ta­le­rzu nie po­jawi się ma­gicz­nie żadna al­ter­na­tywa. Usiadł przy dłu­gim stole i siorb­nął gło­śno parę razy, uda­jąc, że zupa oka­zała się zbyt go­rąca, ale tak na­prawdę da­jąc w ten spo­sób nie­za­prze­czalny sy­gnał, że zdą­żył skosz­to­wać wy­robu matki.

– Pierw­szy je­steś, to nie mia­łam kogo spy­tać. – Na­tych­miast ode­zwała się z kąta. – Smaczne wy­szło, sy­nek?

– Smaczne, ale przede wszyst­kim sy­cące. – Kłam­stewko gładko prze­szło mu przez usta. Mię­dzy in­nymi dla­tego, że no­siło zna­miona prawdy. Już po paru łyż­kach ode­chciało mu się jeść.

Do izby wła­śnie wszedł Matt i mu­siał go usły­szeć, bo po­słał mu py­ta­jące spoj­rze­nie. Krótki, prze­ci­na­jący po­wie­trze nad bla­tem ruch dło­nią po­zba­wił go wszel­kich złu­dzeń. To na­wet nie była wina matki. Jej krup­nik był znany w ca­łej Zło­to­poli. Po pro­stu ża­den z braci za nim nie prze­pa­dał, nie­ważne, czy­jej był ro­boty.

– Za­raz wrócą jesz­cze Zat­tan i Datto, mamo – oznaj­mił Matt.

Atto opu­ścił łyżkę odro­binę zbyt ener­gicz­nie. Gę­sta, szara papka chlu­snęła na boki. Szybko pod­niósł się po szmatkę, żeby nie zwra­cać na sie­bie więk­szej uwagi, ale nie miało to żad­nego zna­cze­nia.

– Co jest z tobą, Atto? – spy­tała matka.

Mruk­nął tylko coś nie­skład­nie. Nie było mowy, żeby się z tego tłu­ma­czył. Zdą­żył po so­bie wy­czy­ścić i wró­cił na miej­sce w ostat­niej chwili, bo do izby wkro­czyli szó­sty i siódmy albo siódmy i szó­sty w ko­lejce syn, w za­leż­no­ści, któ­rego spy­tać.

– Wi­taj, mamo! – za­krzyk­nęli jed­no­cze­śnie.

Dla­czego naj­wred­niejsi z braci mu­sieli po­ja­wić się od razu w nie­roz­łącz­nej dwójce? Jakby jed­nego ta­kiego było mało. Nie­szczę­ścia do­słow­nie cho­dziły pa­rami.

– Jak tam sia­no­kosy, Atto, wy­sza­la­łeś się? – Zat­tan wy­szcze­rzył zęby.

– A wy się wy­zbie­ra­li­ście?

Skrzy­wił się od wła­snej ri­po­sty, ale nic in­nego nie przy­cho­dziło mu do głowy. Sam fakt, że do­gry­zały mu dwu­na­sto­let­nie mło­kosy, był już wy­star­cza­jąco upo­ka­rza­jący.

– Ha, do­bre! Bo prze­cież ko­pa­li­śmy bu­raki. Na­prawdę do­bre – skwi­to­wał Datto z pra­wie iden­tycz­nym uśmiesz­kiem co jego brat bliź­niak.

– Co tam na obiad, krup­ni­czek? – Zat­tan wy­cią­gnął da­leko szyję, żeby zaj­rzeć do gara. – Atto ostat­nio mó­wił, że już nie może się do­cze­kać i z pew­no­ścią bę­dzie brał do­kładkę.

– Daj, do­leję ci – za­ofe­ro­wała się matka.

Atto sta­rał się za­mor­do­wać brata wzro­kiem, ale nie­ważne, jak bar­dzo tego pra­gnął, jesz­cze nie osią­gnął ta­kich mocy. Po chwili cała czwórka sie­działa przy stole z równo wy­peł­nio­nymi mi­skami, ale za to z nie­równo wy­peł­nio­nymi żo­łąd­kami.

– At­tin mó­wił, że je­dzie­cie póź­niej ra­zem do go­spody – za­gad­nął Matta Datto.

– Tak, ale z tego, co mi wia­domo, to wy da­lej ma­cie za­kaz, zga­dza się?

– Zga­dza się – po­twier­dziła matka.

– Więc mu­sie­li­by­ście zna­leźć ko­goś, kto was bę­dzie pil­no­wał, a wie­cie, że to nie­moż­liwe.

– To­bie to do­brze, nie mu­sia­łeś tyle cze­kać – burk­nął Zat­tan.

Atto uśmiech­nął się lekko pod no­sem. Wresz­cie cho­ciaż odro­bina sa­tys­fak­cji. Matt mógł wy­bie­rać się bez ro­dzi­ców na za­bawy wcze­śniej, bo naj­star­szy brat chęt­nie ofe­ro­wał się na opie­kuna. Da­jąc tym sa­mym ja­sny sy­gnał, że nie opła­cało się za­ła­zić mu za skórę. Co tylko go­rzej świad­czyło o bliź­nia­kach, skoro nie po­tra­fili po­wstrzy­mać się przed wy­głu­pami już cho­ciaż dla wła­snego do­bra.

– Ale na­wet nie cho­dzi o za­bawę ani o pi­cie, mamo – na­rze­kał da­lej Zat­tan. – Po­dobno do wio­ski zje­chali ja­cyś obcy.

– Za­sady to za­sady.

– Ja­kiego ro­dzaju obcy? – za­in­te­re­so­wał się Atto.

– My­śla­łem, że nie chcesz je­chać? – rzu­cił roz­ba­wiony Matt, ale Atto go zi­gno­ro­wał.

– Na­jem­nicy. Spoza Ma­jo­nii.

Ugh, jak na­jem­nicy, to prze­cież, że spoza Ma­jo­nii.

Do­piero po chwili do­tarł do niego pe­łen sens tych słów. Niby nie po­wi­nien ufać bliź­nia­kom, ale ra­czej nie mieli po­wodu zmy­ślać cze­goś ta­kiego. Było to po­nie­kąd nie­sły­chane. Na­wet wcale nie po­nie­kąd. Atto nie pa­mię­tał, kiedy ostat­nim ra­zem w wio­sce po­ja­wili się ja­cyś obcy, a co do­piero zbrojni. Może na­wet praw­dziwa ozgarda? To by do­piero było.

Tacy go­ście byli rzad­ko­ścią nie tylko w Zło­to­poli, ale też i w ca­łej Ma­jo­nii. Kraj, który po­świę­cał się upra­wie ziemi, ho­dowli zwie­rząt i nie szu­kał z ni­kim zwady, nie ścią­gał wielu awan­tur­ni­ków. Cho­ciaż zda­rzali się ucie­ki­nie­rzy, któ­rzy szu­kali schro­nie­nia na zie­miach, gdzie zwy­czaj­nie nie ist­niały kon­flikty. Lu­dzie, któ­rzy za dużo prze­skro­bali do­słow­nie wszę­dzie in­dziej. Tacy, co za­szli zbyt głę­boko w cie­nie.

Atto miał tak bar­dzo dość swo­jego co­dzien­nego ży­cia, że pra­wie każda roz­rywka wy­da­wała mu się obie­cu­jąca. Wcze­śniej na dro­dze stało wy­łącz­nie to­wa­rzy­stwo At­tina. To się co prawda nie zmie­niło, ale chyba był w sta­nie prze­cier­pieć z nim je­den wie­czór. Oka­zja była nie­po­wta­rzalna. Na­wet je­śli roz­rywka ta za­le­żała od grupki po­ten­cjal­nie nie­bez­piecz­nych ob­cych.3

Kiedy Atto się obu­dził, było już na tyle ja­sno, że nie mógł z po­wro­tem za­snąć. A ni­czego nie pra­gnął bar­dziej. Żeby od­pę­dzić od sie­bie mo­ment, z któ­rego nie bę­dzie już od­wrotu. Po­nie­waż za­sad­ni­czo de­cy­zję już pod­jął, i do tego zro­bił to za­ska­ku­jąco szybko, ale ta za­ki­chana wy­obraź­nia nie da­wała mu spo­koju. Do głowy przy­cho­dziły mu ko­lejne sce­na­riu­sze roz­mowy z oj­cem. Każdy na­stępny oka­zy­wał się co­raz gor­szy i spę­dzał mu sen z po­wiek. Pora była chyba jed­nak spoj­rzeć praw­dzie w oczy. Naj­wyż­sza. Wię­cej snu zwy­czaj­nie nie wcho­dziło w grę z po­wodu ra­żą­cego przez okno słońca. Co cie­kawe, my­ślał już wy­łącz­nie o dys­kom­for­cie za­ist­nia­łej sy­tu­acji. W tym domu późne wsta­wa­nie i wią­żące się z nim za­nie­dby­wa­nie obo­wiąz­ków za­wsze miało swoje kon­se­kwen­cje i tak wła­śnie od­czy­tana zo­sta­nie jego opie­sza­łość. I tylko on wie­dział, że tym ra­zem to coś wię­cej niż zwy­kłe le­ni­stwo. Co nie zmie­niało faktu, że walka z sa­mym sobą, by pod­nieść się z sien­nika, była za­żarta.

A o po­ranku i tak nie miało to już naj­mniej­szego zna­cze­nia, bo nie­ważne, który sce­na­riusz miał się spraw­dzić, żad­nego nie dało się omi­nąć. A więc bez sensu było się tym za­mę­czać.

W końcu ze­brał się w so­bie, cho­ciaż to­wa­rzy­szący mu lęk cią­żył na tyle, że chyba jesz­cze ni­gdy nie czuł się tak bez­radny. Pro­ste rze­czy, które po­tra­fiły po­pra­wić jego hu­mor z rana, na­gle stra­ciły swoje ma­giczne wła­ści­wo­ści. Pro­mie­nie słońca i cie­pło wio­sen­nego po­ranka tylko wy­sy­sały z niego ener­gię. Za­pach i smak świeżo upie­czo­nego chleba od­cho­dziły w za­po­mnie­nie, kiedy jego my­śli tak bar­dzo sku­piały się na tym, czego się oba­wiał.

Na­stęp­nym kro­kiem by­łoby obej­ście jego sta­łych obo­wiąz­ków, i to wła­śnie ta per­spek­tywa wy­bu­dziła go z le­targu. Je­śli fak­tycz­nie miał roz­po­cząć nową drogę ży­cia, to chciał już te­raz zre­zy­gno­wać ze sta­rej. Ni­gdy by się nie spo­dzie­wał, że jest aż tak próżny i le­niwy, ale rze­czy­wi­ście sama nie­chęć do pracy po­ko­nała strach przed kon­fron­ta­cją z oj­cem. A przy­naj­mniej czę­ściowo.

Więk­szość ro­dziny zdą­żyła się już ro­zejść po po­zo­sta­łych cha­tach skła­da­ją­cych się na go­spo­dar­stwo lub wy­je­chać na jedno z pól. Oj­ciec lu­bił do­glą­dać wszyst­kiego na miej­scu. Po­rząd­ko­wał zwie­zione zbiory. Spraw­dzał stan na­rzę­dzi, czy aby któ­ryś z sy­nów nie ob­cho­dził się z nimi zbyt bez­tro­sko. Zna­le­zie­nie ojca nie sta­no­wiło dla Atto zbyt­niego pro­blemu i nie za­jęło dużo czasu.

Se­gre­go­wał bu­raki ze­brane po­przed­niego dnia przez Zat­tana i Datto. Usły­szał kroki syna, ale nie zwró­cił na niego szcze­gól­nej uwagi.

– Wi­taj, tatko, mam ważną sprawę do omó­wie­nia.

– To by była no­wość.

– Rze­czy­wi­ście wy­da­rzyło się coś nie­spo­dzie­wa­nego…

– Le­piej, żeby tak było, bo ina­czej obi­jasz się bez po­wodu.

Atto miał dość.

– Czy mogę w końcu po­wie­dzieć ci o czymś, co jest dla mnie ważne i dla cie­bie też po­winno? Bez cią­głych po­uczeń o pracy wi­szą­cej mi nad głową?

To nie trwało długo, Atto już zdą­żył się zi­ry­to­wać, a oj­ciec cią­gle tylko prze­bie­rał w bu­ra­kach. Naj­gor­sze, że dla niego to mu­siała być tylko ko­lejna głu­pota przy­tar­gana pod jego obej­ście przez wy­rod­nego syna. Z dru­giej strony, kto by się do­my­ślił, że sprawa jest rze­czy­wi­ście istotna. Sam Atto mu­siał przy­znać, że oj­ciec nie miał żad­nego po­wodu, by po­dej­rze­wać jego wy­jazd z domu. Ży­cie na wsi było pro­ste, nie było w nim ani wzlo­tów, ani upad­ków.

Skoro oj­ciec nie po­zwa­lał mu zła­go­dzić ciosu, po­zo­sta­wało mu je­dy­nie wy­pa­lić wprost.

– Chcę opu­ścić Zło­to­polę!

Tym ra­zem oj­ciec ode­rwał się od pracy. Na jego twa­rzy ma­lo­wało się zdu­mie­nie, co zna­czyło, że wresz­cie po­trak­to­wał słowa syna po­waż­nie. Atto zde­cy­do­wa­nie wo­lał to od gniewu, któ­rego się spo­dzie­wał.

– Ro­zu­miem, że przy­sze­dłeś pro­sić o zgodę?

– Tak – przy­znał bez wa­ha­nia Atto.

Do­piero te­raz do­tarło do niego, że prze­cież mógłby odejść bez słowa. Ist­nie­nie ta­kiej moż­li­wo­ści wcale nie umniej­szało jej nie­moż­li­wo­ści. Atto ni­gdy by się na coś ta­kiego nie zdo­był. Wciąż na­le­żał do tej ro­dziny i po­tra­fił przy­znać przed sa­mym sobą, że rów­nież wiele jej za­wdzię­czał. Na co dzień sku­piał się na tym, co naj­gor­sze, ale wi­zja ucieczki po­ka­zała mu, że było ina­czej.

Nie lu­bił swo­jej pracy, ale jego bra­cia mieli do­kład­nie tak samo, więc nie był pod tym wzglę­dem w ża­den spo­sób dys­kry­mi­no­wany. Nie mu­siał też pra­co­wać od bar­dzo wcze­snych lat. Miał szczę­śliwe dzie­ciń­stwo mię­dzy in­nymi dzięki temu, że go­spo­dar­stwo było duże i do­brze za­rzą­dzane przez całe po­ko­le­nia. Ko­chał swoją matkę, sza­no­wał ojca i lu­bił Matta. To wię­cej, niż mo­gli po­wie­dzieć co po­nie­któ­rzy chłopi.

Mu­siał po­sta­wić sprawę uczci­wie. Tego by od niego ocze­ki­wano, a oj­ciec był ra­cjo­nal­nym czło­wie­kiem.

– W ta­kim ra­zie chodź, przej­dziemy się – za­pro­po­no­wał oj­ciec, za­gar­nia­jąc go ra­mie­niem i wy­pro­wa­dza­jąc spod wiaty. – Na ra­zie to po­winno zo­stać mię­dzy tobą a mną.

– Zga­dzam się.

Wy­szli ra­zem za ogro­dze­nie i szybko ze­szli z głów­nej drogi na ścieżkę pro­wa­dzącą do po­bli­skiego la­sku. Atto nie wie­dział, jak długą roz­mowę pla­no­wał oj­ciec, ale po­do­bało mu się to po­dej­ście. Naj­wy­raź­niej na­prawdę za­le­żało mu na pry­wat­no­ści, bo ode­zwał się do­piero wtedy, kiedy z wi­doku znik­nęły ostat­nie da­chy.

– Wiem, że nie je­steś tu szczę­śliwy, ale za tym musi stać coś wię­cej. Nie mo­głeś ot tak pod­jąć tak zna­czą­cej de­cy­zji.

– Wczo­raj w go­spo­dzie za­pro­po­no­wano mi do­łą­cze­nie do ozgardy.

– To­bie?

– Też je­stem zdzi­wiony, ale ten czło­wiek naj­wy­raź­niej uważa, że to do­bry po­mysł. A ja po pro­stu je­stem skłonny pod­jąć ry­zyko.

– W ta­kim ra­zie musi być go­rzej, niż są­dzi­łem. – Oj­ciec się za­sę­pił. – Nie przy­pusz­cza­łem, że żyje ci się tu­taj aż tak źle. To na­prawdę wszystko przez two­jego dziadka?

Atto za­czerp­nął głę­boko po­wie­trza, szy­ku­jąc się do naj­trud­niej­szych słów, ja­kie miało przyjść mu po­wie­dzieć. Spo­dzie­wał się, że zo­sta­nie po­ru­szony ten te­mat.

– Nie wszystko. Ja wiem, że za­wio­dłem i że każda po­je­dyn­cza rzecz, jaka mnie po tym spo­tkała, była w pew­nym stop­niu za­słu­żona. Ale nie­ważne, jak bar­dzo sta­rał­bym się je uspra­wie­dli­wiać, wszyst­kie ra­zem do­pro­wa­dzały mnie na skraj roz­pa­czy. A im da­lej w las, tym było go­rzej, bo z każ­dym ko­lej­nym ro­kiem zda­wa­łem so­bie sprawę, że to nie ma końca. Jak długo można pa­trzeć w przy­szłość i wi­dzieć wy­łącz­nie to samo, bez na­dziei na po­prawę ani ja­ką­kol­wiek na­grodę za wy­cier­piane lata, nim coś w czło­wieku pęk­nie?

Głos uwiązł mu w gar­dle, ale nie tylko z przy­pływu emo­cji. Po­zwo­lił uczu­ciom prze­jąć stery nad ję­zy­kiem. Mu­siał sam po­wstrzy­mać po­tok słów, bo zdał so­bie sprawę, że za­szedł za da­leko. Za­czął prze­sa­dzać, i to bar­dzo, a przez to czuł się jesz­cze go­rzej. Usły­szał w so­bie płacz­li­wego ma­zgaja, na­rze­ka­ją­cego na trudne ży­cie. Nie­zda­ją­cego so­bie sprawy, czym jest praw­dziwy trud.

Ma­jo­nia była oazą spo­koju. Lu­dzie tu upra­wiali zie­mię i wie­dli pro­ste ży­cie, ale nikt z ze­wnątrz ich nie za­cze­piał. Izo­lo­wali się tak bar­dzo, że zza gra­nicy do­cie­rały do nich wy­łącz­nie plotki, i to z du­żym opóź­nie­niem. Zda­wano so­bie sprawę, że na po­łu­dniu to­czono wojny. Że na pół­nocy utrud­niał ży­cie mróz i ska­li­sta zie­mia. Na wscho­dzie pa­no­wało bez­pra­wie, a na za­cho­dzie z ko­lei prawo za­ci­skało się wo­kół gar­deł miesz­kań­ców ni­czym stry­czek.

A on śmiał jesz­cze na­rze­kać. Ja­kimś cu­dem udało mu się ob­ró­cić nie­chęć, jaką ży­wił do swo­jej ro­dziny, w nie­na­wiść do sa­mego sie­bie. Jed­no­cze­śnie nie mógł oprzeć się wra­że­niu, że wszystko to spro­wa­dzało się do tego miej­sca. Zo­sta­wie­nie Zło­to­poli wy­da­wało się je­dy­nym sen­sow­nym roz­wią­za­niem.

– Ro­zu­miem – skwi­to­wał krótko oj­ciec. – Ale dla­czego ty i ten nie­znany mi czło­wiek są­dzi­cie, że to dla cie­bie od­po­wied­nie miej­sce? Ozgardy trud­nią się walką za sre­bro. To bez­kom­pro­mi­sowi lu­dzie, któ­rzy nie mają żad­nych za­ha­mo­wań przed przej­mo­wa­niem cieni. Sam przy­znasz, że to zu­peł­nie do cie­bie nie pa­suje.

– Do­brze wiesz, że to nie to samo – wark­nął Atto, ro­ze­źlony przy­rów­na­niem po­zy­ski­wa­nia cieni przez na­jem­ni­ków do jego oso­bi­stej po­rażki sprzed sze­ściu lat. – Poza tym już nie cho­dzi o to, czy się do tego na­daję, czy nie. Dla mnie każda oferta bę­dzie wy­glą­dała bar­dziej obie­cu­jąco od tego, co mam te­raz.

Oj­ciec spoj­rzał na niego uważ­niej, a jego twarz stę­żała. Wy­raź­nie roz­wa­żał jego słowa. Atto chciałby wie­rzyć, że za­sta­na­wia się nad przy­szło­ścią swo­jego syna, ale bar­dziej praw­do­po­dobne było, że de­cy­duje, czy po­czuć się ura­żo­nym tak su­rową oceną. Ko­niec koń­ców Atto wy­ra­ził prze­cież w ten spo­sób nie­na­wiść do jego uko­cha­nego go­spo­dar­stwa. Nie­ważne, że stawką było coś waż­niej­szego od ziemi i paru cha­łup.

– Zgoda – ode­zwał się bez ostrze­że­nia oj­ciec.

– Nie spró­bu­jesz mnie prze­ko­nać? Nie za­pro­po­nu­jesz ja­kiejś zmiany, żeby mnie za­trzy­mać?

– Nie.

To jedno słowo ude­rzyło go moc­niej, niżby się spo­dzie­wał. Wy­glą­dało na to, że obaj mieli zu­peł­nie od­mienne opi­nie na te­mat tego, jak Atto był trak­to­wany. Obaj czę­ściowo się my­lili. I dla­tego te­raz Atto ocze­ki­wał ja­kiej­kol­wiek re­ak­cji. Skoro oj­ciec przy­znał, że po­peł­nił błąd, że nie tak to po­winno wy­glą­dać, to zgoda su­ge­ro­wała, że zwy­czaj­nie mu nie za­leży. Na pier­wo­rod­nym synu.

Coś na twa­rzy Atto mu­siało zdra­dzić jego my­śli – o co nie było trudno, bo czuł się zde­cy­do­wa­nie zdra­dzony – bo oj­ciec za­czął się tłu­ma­czyć:

– Nic nie zmieni tego, że nie do­peł­ni­łeś swo­jego obo­wiązku. Mo­żesz uwa­żać, że ta tra­dy­cja nie ma sensu, że kara jest nie­współ­mierna do winy. Ale ta zmaza po­zo­sta­nie na to­bie na za­wsze. Odej­ście z tego miej­sca ma sens. Ty tego chcesz. Ja wciąż pra­gnę dla cie­bie szczę­ścia, ale nie mogę ci go tu­taj za­gwa­ran­to­wać. Oba­wiam się też, że nie znaj­dziesz go tu, ze mną czy beze mnie, na twej dro­dze.

To brzmiało za­dzi­wia­jąco sen­sow­nie, ale tylko wów­czas, gdy zi­gno­ro­wać fakt, że on miał prze­cież wolną wolę. Co wię­cej, miał ab­so­lutną wła­dzę w tej ro­dzi­nie. Gdyby chciał, mógł zmie­nić wszystko. Co to mó­wiło o Kwa­nie? Że nie po­tra­fił zre­zy­gno­wać z tra­dy­cji dla do­bra swo­jego syna? Kre­ował się na wiel­ko­dusz­nego ojca, po­zwa­la­ją­cego sy­nowi na speł­nie­nie jego ma­rzeń, jed­no­cze­śnie uchy­la­jąc się od od­po­wie­dzial­no­ści za to, co mu uczy­nił. Prze­cież to on, po­dą­ża­jąc ślepo za tra­dy­cją, do­pro­wa­dził go do tego stanu.

Atto tylko po­krę­cił głową, zre­zy­gno­wany. To była nie­za­prze­czalna prawda, ale i tak nie warto było o nią wal­czyć. Stra­cił wszel­kie za­par­cie do tej walki, cho­ciaż chyba tak na­prawdę ni­gdy go w nim nie było. Może wła­śnie dla­tego nie po­tra­fił się wtedy zdo­być na prze­ję­cie daru po dziadku.

– Nie warto było, co, tatko? – Atto po­ło­żył rękę na ra­mie­niu ojca. – Tak samo jak nie warto tego prze­dłu­żać. Dość po­wie­dzieć, że nie­ważne, w jak głę­bo­kiej du­pie się znajdę, moja noga wię­cej tu nie po­sta­nie. Tak więc że­gnaj.

– Ekhm, do zoba…

Atto za­brał rękę i się od­wró­cił, nie po­zwa­la­jąc ojcu do­koń­czyć zda­nia. Że też jesz­cze pró­bo­wał su­ge­ro­wać… Nie­ważne. Już się nie zo­ba­czą, bo Atto na­prawdę nie za­mie­rzał wra­cać. Dla niego to było wyj­ście na wol­ność. Czuł się tak pew­nie ze swoją de­cy­zją, że na­wet nie oba­wiał się po­że­gna­nia z matką. Po­wie jej wprost, co uważa. Wy­słu­cha, co ona ma do po­wie­dze­nia. A po­tem za­bie­rze to nie­wiele, co po­sia­dał – głów­nie ubra­nia – i pój­dzie na pie­chotę do wio­ski. Od tej pory bę­dzie mu­siał być cał­ko­wi­cie nie­za­leżny.

Matkę za­stał dla od­miany poza kuch­nią, ale nie było w tym nic dziw­nego, jako że zwy­kle nie krę­ciła się o tej po­rze po domu. Nie­stety sie­działa ra­zem z Nattu, naj­młod­szym z braci. Ośmio­la­tek do­sta­wał tylko spo­ra­dyczne i pro­ste za­da­nia do wy­ko­na­nia i więk­szość czasu spę­dzał z matką, która uczyła go czy­tać, tak jak ro­biła to wcze­śniej z nimi wszyst­kimi.

Atto wo­lałby, aby ta roz­mowa prze­bie­gła sam na sam, ale w tym mo­men­cie nie­wiele już go ob­cho­dziło, a poza tym nie czuł się spe­cjal­nie zżyty z Nattu, głów­nie przez róż­nicę wieku. Z ośmiorga złego chyba na­wet naj­le­piej, że to aku­rat on się tu­taj tra­fił.

– Je­stem już po roz­mo­wie z tat­kiem. – Atto za­czął od tego, żeby nadać ca­łej spra­wie wra­że­nie nie­uchron­no­ści. – Nada­rzyła mi się spo­sob­ność, żeby stąd wy­je­chać. – My­ślał, że przyj­dzie mu to z ła­two­ścią, ale nie prze­wi­dział efektu, jaki wy­wrze na nim re­ak­cja matki, która oczy­wi­ście od razu wy­czuła kło­poty. – Ja chcę stąd wy­je­chać, mamo… i zro­bię to. Nie chcę tu spę­dzić ani chwili dłu­żej. Mogę po­wie­dzieć tylko tyle, że to nie twoja wina.

Matka wes­tchnęła ciężko, ale chwilę póź­niej była już cał­kiem spo­kojna, cho­ciaż wy­glą­dała, jakby mu­siała zdu­sić coś głę­boko w środku, by osią­gnąć ten spo­kój.

– Jesz­cze ni­gdy nie wi­dzia­łam cię tak zde­cy­do­wa­nego. Skoro tylko mnie in­for­mu­jesz, to chyba nic, co­kol­wiek bym po­wie­działa, już tego nie zmieni.

Atto kiw­nął smutno głową. Na ile matka na­ło­żyła tylko ma­skę skry­wa­jącą uczu­cia, a na ile rze­czy­wi­ście po­go­dziła się z wie­ściami? Tak czy ina­czej, był jej za to wdzięczny. Czy ro­biła to dla sie­bie, czy dla niego, uła­twiała mu w ten spo­sób tę ciężką chwilę. Co z ko­lei na­su­nęło mu myśl, że to nie może być przy­pa­dek. Nie­ważne, ile ją to kosz­to­wało, ro­biła to spe­cjal­nie. Po­znała, że naj­bar­dziej za­leży mu na szyb­kim i ła­twym odej­ściu, za­nim znowu wkradną się do jego serca wąt­pli­wo­ści.

To chyba nie po­winno tak wy­glą­dać, a jed­nak wszystko, czym był w tej ro­dzi­nie, spro­wa­dzało się wła­śnie do tego.

– Po­wo­dze­nia – po­wie­działa, cho­ciaż głos już za­czął ją za­wo­dzić. – Mam na­dzieję, że od­naj­dziesz to, czego pra­gniesz.

Ob­jął ją krótko i cie­szył się, że od­wza­jem­niła uścisk, ale dla do­bra ich obojga nie prze­cią­gał chwili. Wy­cho­dząc, zo­ba­czył jesz­cze sze­roko otwarte oczy Nattu i wbrew wszyst­kiemu uśmiech­nął się do sie­bie. Te­raz, kiedy jego los wy­da­wał się już cał­kiem prze­są­dzony, czuł się do­kład­nie tak samo zdu­miony tym, że rze­czy­wi­ście do tego do­szło.

Z tą tylko róż­nicą, że jemu dane było czer­pać z tego przy­jem­ność.4

Atto nie wie­dział, gdzie szu­kać Stal­skiego, ale po­sta­no­wił za­cząć zwy­czaj­nie – od go­spody. Miał szczę­ście. Co prawda za­stał go przed bu­dyn­kiem, a nie w środku, ale za­sad­ni­czo to na­wet le­piej. Na ze­wnątrz wy­sta­wiono mały okrą­gły sto­lik i kilka krze­seł, a dwa z nich były już za­jęte. Jedno przez sa­mego Stal­skiego, któ­rego wąs w świe­tle dnia zda­wał się jesz­cze bar­dziej ma­je­sta­tyczny, a dru­gie przez męż­czy­znę, któ­rego Atto nie miał oka­zji po­znać po­przed­niej nocy.

Był na­wet tro­chę po­dobny do niego sa­mego, nie li­cząc syl­wetki. Spod cien­kiej lnia­nej ko­szuli wy­sta­wały mię­śnie, któ­rych Atto mógł mu tylko po­zaz­dro­ścić. Poza tym miał tak samo ciemne włosy, piwne oczy i śniadą skórę, która sta­now­czo wy­róż­niała się tuż obok bla­dego Stal­skiego. Ob­razu do­peł­niała długa czarna bródka i bli­zna prze­cho­dząca przez usta. Atto nie był pe­wien, czy gry­mas, któ­rym zo­stał po­wi­tany, był efek­tem bli­zny, czy nie­za­do­wo­le­nia.

– Świeży na­ry­bek? – spy­tał za­chryp­nię­tym gło­sem męż­czy­zna, jakby do­piero co pró­bo­wał prze­łknąć por­cję żwiru.

– Spo­dzie­wa­li­ście się mnie? – od­po­wie­dział py­ta­niem Atto.

– Szef coś wspo­mi­nał. – Nie­zna­jomy wska­zał na niego trzy­maną w ręku drew­nianą łyżką. – Ale po­zna­łem po przy­tar­ga­nej tor­bie.

– Kilka rze­czy oso­bi­stych.

Atto jesz­cze ni­gdy nie spo­tkał tak od­py­cha­ją­cego czło­wieka. Całą swą osobą. I to z tak pro­stych przy­czyn jak to, w jaki spo­sób sie­dział, jadł, a przede wszyst­kim na cie­bie pa­trzył. Pierw­sze wra­że­nie było zde­cy­do­wa­nie nie­przy­jemne. Dru­gie i trze­cie w su­mie też. A tam­ten tylko po­wró­cił z peł­nym spo­ko­jem do po­chła­nia­nia wy­ło­żo­nej przed nimi ja­jecz­nicy.

– Wi­dzę, że przy­sze­dłem nie w porę – rzu­cił nieco wy­mu­szo­nym żar­tem Atto.

– Non­sens! – Po raz pierw­szy ode­zwał się Stal­sky. – Ra­czej przy­siądź się, je­śli też masz ochotę. A ty, Tham­per… za­prze­stań.

– Prze­cież nic nie zro­bi­łem! – Wy­wo­łany Tham­per uniósł ręce ku niebu.

Stal­sky za­krę­cił ja­koś tak ogól­nie ręką w po­wie­trzu.

– Roz­ta­czasz tę swoją… aurę.

– A uświad­czył szef kie­dyś, że­bym jej nie roz­ta­czał?

– Może i ra­cja. Ale po­pra­cuj nad tym. Praw­dziwy męż­czy­zna ni­gdy nie koń­czy pra­co­wać nad sobą. – Stal­sky spoj­rzał na Atto, jakby wi­dział go po raz pierw­szy w ży­ciu. – Sia­daj, chłop­cze, sia­daj. Wno­szę, że przy­sta­łeś na moją pro­po­zy­cję.

– Tak. I wo­lał­bym, żeby była ak­tu­alna, bo nie mam już od­wrotu.

Wziął jedną z ły­żek, ale za­stygł w miej­scu, wi­dząc spoj­rze­nia obu na­jem­ni­ków. Jed­nak za­mi­ło­wa­nie do ja­jecz­nicy wzięło górę. Prawdę mó­wiąc, był prze­ra­żony. Sy­tu­acją, w któ­rej się zna­lazł, w pierw­szej ko­lej­no­ści, a w dru­giej – osobą Tham­pera. Ale po­rządna ja­jecz­nica po­tra­fiła prze­ła­mać w nim na­wet taki strach.

– Spa­li­łeś za sobą most? – spy­tał z po­ważną miną Stal­sky.

– Można po­wie­dzieć, że wy­rze­kłem się ro­dziny. Ale niech się pan nie przej­muje, to nie pana wina. W mo­ich oczach oni wy­rze­kli się mnie już dawno temu.

– O to się nie bój! Ja nie mam so­bie nic do za­rzu­ce­nia. Jesz­cze nic, po­zwolę so­bie za­zna­czyć. Ale po­wiem ci, że roz­ja­śni­łeś mi sy­tu­ację. Lu­dzie z ro­dzi­nami zwy­kle nie wy­bie­rają się w świat szu­kać przy­gód. Mają swoją ko­twicę, trzy­ma­jącą ich w miej­scu, czy to na do­bre, czy na złe. Skoro jed­nak prze­są­dzone… – Stal­sky ode­rwał zę­bami grubą pajdę chleba, przez co koń­cówka zda­nia stała się le­dwo zro­zu­miała – Osa obiła sze­gląd po osce. – W końcu prze­łknął znaczną część masy wy­peł­nia­ją­cej mu usta. – Więc jak się po­jawi, to szybko od­szuka, co i gdzie trzeba ci ku­pić.

– Tylko że ja nie mam żad­nych pie­nię­dzy – za­uwa­żył Atto, bar­dziej za­sta­na­wia­jąc się, o kim była mowa, bo ja­koś wąt­pił w ist­nie­nie tre­no­wa­nej osy.

– Na mój koszt. Do­słow­nie. Je­steś moją in­we­sty­cją. Naj­pierw mu­szę wło­żyć tro­chę pie­nią­dza, żeby po cza­sie zy­skać so­lid­nego żoł­nie­rza. Wy­bacz – Stal­sky uniósł dłoń, jakby za­trzy­mu­jąc sa­mego sie­bie – stare ar­mijne na­wyki. Żołdu to ty nie do­sta­niesz, tylko równy po­dział łupu bądź na­grody.

– A skoro mowa o in­we­sty­cjach – wtrą­cił się Tham­per, który dry­lo­wał Atto wzro­kiem, jak chyba jesz­cze nikt. Tak, że Atto nie utrzy­mał z nim kon­taktu wzro­ko­wego na­wet se­kundę. – Na czym do­kład­nie ma po­le­gać ta tu­taj? Ja­kaś chu­dziutka jak na moje oko.

Atto mu­siał przy­znać, że cie­ka­wiło go to chyba bar­dziej niż sa­mego py­ta­ją­cego. Tham­per wy­ra­ził swoje wąt­pli­wo­ści, ale nie wy­glą­dał, jakby miał coś prze­ciwko. Stal­sky przej­mo­wał się jesz­cze mniej, po­pi­ja­jąc non­sza­lancko ale.

– Jak już wspo­mi­na­łem wcze­śniej w na­szej roz­mo­wie z Atto, szko­le­nie może ode­brać każdy, ale nie każdy ma od­po­wied­nie pre­dys­po­zy­cje. Śmiem twier­dzić, że on wła­śnie ta­kie ma. Przy­naj­mniej po­trzebną szyb­kość, a w opi­nii wielu jest to wręcz naj­waż­niej­sza ce­cha. Zna­łem ta­kiego jed­nego hra­biego…

Stal­sky prze­rwał swój wy­wód, wi­dząc, że Tham­per po­ta­kuje głową. Mu­siał być jed­no­cze­śnie nad czymś za­my­ślony, bo wpa­try­wał się pu­stym wzro­kiem w prze­strzeń przed sobą. Do­piero po chwili ci­szy zo­rien­to­wał się, że zwró­cił na sie­bie uwagę.

– Zga­dzasz się z moją oceną? – spy­tał szcze­rze za­sko­czony Stal­sky.

– Nieee… po pro­stu sły­sza­łem o tym hra­bim. – Tham­per za­re­cho­tał, co ku zdu­mie­niu Atto oka­zało się jesz­cze bar­dziej nie­po­ko­ją­cym dźwię­kiem niż jego re­gu­larny głos. – Ale reszta ma za­sad­ni­czo sens. Nie uwie­rzę, do­póki sam nie zo­ba­czę, ale je­śli młody jest tak zja­wi­skowy, jak go ma­lu­jesz… Można sku­pić się na jego moc­nych stro­nach i zo­ba­czymy, co z tego wyj­dzie.

– Po­zo­staje jesz­cze kwe­stia przy­zy­wa­nia cieni – kon­ty­nu­ował Stal­sky. – Że­by­śmy mieli ja­sność. W mo­jej ozgar­dzie nikt nie jest zmu­szany do po­słu­gi­wa­nia się razza, a tym bar­dziej od­bie­ra­nia ich in­nym. Jak usta­li­li­śmy wcze­śniej, ty ta­ko­wych nie po­sia­dasz, Atto. Po­wiedz jed­nak tylko jedno słowo, a się tym zaj­miemy.

– Tak mi się wy­daje – bąk­nął w od­po­wie­dzi chło­pak.

Za­sad­ni­czo to za­wsze chciał mieć na swo­ich usłu­gach praw­dzi­wego cie­nia. Tylko jego pierw­szy kon­takt z tą ma­gią nie był zbyt przy­jemny. Lekko mó­wiąc. Jak mógł się nie wa­hać? W wy­obraźni znów po­chy­lał się nad parą oczu, znowu miał w rę­kach dwa dłuta. Sama ta myśl za­siała w nim ta­kie wąt­pli­wo­ści, że na­tych­miast miał ochotę po­wie­dzieć „nie”.