Zrobię dla ciebie wszystko - ebook

POCZĄTEK

– Halo… Mamo… Mamo! Popeł­niam samo­bój­stwo! – usły­szała przez tele­fon mama szes­na­sto­let­niego Kuby.

Była dwu­dzie­sta trze­cia. Ania poło­żyła się tego dnia wcze­śniej, by wypo­cząć przed kon­fe­ren­cją, którą miała popro­wa­dzić następ­nego ranka. Sygnał nad­cho­dzą­cego połą­cze­nia wyrwał ją ze snu.

– Kuba, pocze­kaj… Co ty do mnie mówisz? – Sądziła, że to jeden z jego głu­pich dow­ci­pów. Kuba nie­raz potra­fił zasko­czyć żar­tem, który nikogo nie śmie­szył.

– Mamo! Ja nie żar­tuję! Popeł­niam samo­bój­stwo! – powtó­rzył Kuba, a po tym wyzna­niu zapa­dła prze­ra­ża­jąca cisza.

– Kubuś… Kuba! Nie roz­łą­czaj się! Kuba!!!

Nasto­la­tek odło­żył tele­fon.

Oddzwo­niła.

Nie odbie­rał.

Zadzwo­niła ponow­nie.

Bez odpo­wie­dzi.

Ania sie­działa w hote­lo­wym łóżku, kil­ka­set kilo­me­trów od domu. Nawet jeśli natych­miast wsia­dłaby do samo­chodu, to w domu byłaby za parę godzin… „Nie zdążę” – pomy­ślała. „Boże, nie zdążę!” Zadzwo­niła do Filipa, naj­lep­szego przy­ja­ciela Kuby. Filip już o wszyst­kim wie­dział, bo Kuba dzwo­nił rów­nież do niego. Był piąt­kowy wie­czór, ulice puste, Filip miał bli­sko do domu Ani, a star­szy kolega dys­po­no­wał samo­cho­dem, któ­rym wła­śnie pędzili obaj Kubie na ratu­nek. Ania była z Fili­pem na linii. Sły­szała, jak chło­pak wysiada z auta, jak jego oddech przy­spie­sza, kiedy zaczyna biec.

– Oddzwo­nię – wysa­pał. – Zaraz tam będę. – Roz­łą­czył się.

Ania prze­ży­wała każdą chwilę w zwol­nio­nym tem­pie. Nie wie­działa, że sekundy mogą trwać aż tak długo.

Nie wytrzy­mała. Zadzwo­niła.

Filip nie odbie­rał.

Znowu wybrała numer… i znowu…

W końcu usły­szała głos Filipa.

– Cio­ciu, żyje! Wszystko jest okej. On żyje. Nic mu nie jest.

– Co się stało?! Co się tam dzieje?! – krzy­czała przez łzy Ania.

– Już nie płacz, cio­ciu. Wszystko jest okej…

Nic nie było okej! Bo jakim cudem szes­na­sto­la­tek pró­buje się zabić, kiedy mama wyjeż­dża rap­tem na dwa dni? Ania zadrę­czała się pyta­niami: „Gdzie popeł­ni­łam błąd?! Prze­cież jestem jego mamą, powin­nam wie­dzieć… Czego nie zauwa­ży­łam?! Czego nie dopil­no­wa­łam?! Prze­cież zawsze mógł do mnie przyjść. I przy­cho­dził! Zawsze mógł poroz­ma­wiać. I roz­ma­wiał… Gdzie więc popeł­ni­łam błąd? Bo to z pew­no­ścią była moja wina”.

Ania pła­kała, sie­dząc w moim gabi­ne­cie na żół­tym jak słońce plu­szo­wym fotelu.

– Agata, zro­bię dla niego wszystko… Wszystko! Tylko kom­plet­nie nie wiem, od czego zacząć…WSTĘP

Pyta­nia, któ­rymi zadrę­czała się Ania, nur­tują każ­dego rodzica, któ­rego dziecko prze­staje radzić sobie z codzien­no­ścią, zaczyna się oka­le­czać, prze­ja­wia symp­tomy depre­sji, wpada w uza­leż­nie­nia, doświad­cza pro­ble­mów w szkole i w rela­cjach rówie­śni­czych, prze­żywa nie­zro­zu­miałe lęki, ma natrętne myśli czy w końcu podej­muje próby samo­bój­cze. Obser­wu­jąc uko­chane dziecko, które traci poczu­cie sensu i chęci do życia, jako rodzice mamy poczu­cie bez­rad­no­ści, zło­ścimy się, drę­czą nas ogromne poczu­cie winy i prze­możny lęk przed oceną ze strony bli­skich, leka­rzy, spe­cja­li­stów i nauczy­cieli. Z tym obez­wład­nia­ją­cym lękiem sta­jemy przed wybo­rem, co robić w sytu­acji, która nas zaska­kuje i prze­ra­sta. Piszę „my”, bo jako mama czworga dzieci nie­jed­no­krot­nie sta­wa­łam przed takimi wyzwa­niami i choć wie­dzia­łam, że jestem gotowa zro­bić dla moich dzieci wszystko, nie wie­dzia­łam, od czego zacząć, z któ­rych porad sko­rzy­stać i na ile mogę ufać samej sobie, skoro oso­bi­ście ni­gdy w takich sytu­acjach, w jakich uczest­ni­czyły moje dzieci, się nie zna­la­złam. Okresu doj­rze­wa­nia bez inter­netu i tele­fo­nów komór­ko­wych w żaden spo­sób nie da się porów­nać do tego, z czym mie­rzą się dzi­siej­sze nasto­latki. Nikt z nas, rodzi­ców, nie ma spraw­dzo­nej, nie­za­wod­nej recepty na cho­roby cywi­li­za­cyjne, które sze­rzą się niczym śre­dnio­wieczna dżuma. W star­ciu z nimi bez zna­cze­nia są sta­tus spo­łeczny i stan posia­da­nia. Bez względu na to, czy jesteś psy­cho­lo­giem, leka­rzem, nauczy­cie­lem, eks­pe­dientką, czy peł­no­eta­to­wym rodzi­cem, a twoje dziecko cho­dzi do szkoły publicz­nej czy pry­wat­nej, może doświad­czać roz­ma­itych kło­po­tów i prze­żywać trud­no­ści. Ważne, aby zauwa­żać pierw­sze nie­po­ko­jące objawy. Ważne są twoja reak­cja na poja­wia­jące się pro­blemy oraz umie­jęt­ność poskro­mie­nia wła­snych lęków i uprze­dzeń, co pozwoli zapew­nić dziecku wła­ściwą i ade­kwatną pomoc. Jak to zro­bić? Już to robisz. Trzy­masz w ręku książkę, która pomoże ci nie tylko zna­leźć odpo­wie­dzi na nur­tujące pyta­nia, ale przede wszyst­kim da poczu­cie pew­no­ści sie­bie w roli rodzica. Kiedy skoń­czysz ją czy­tać, będziesz wie­działa lub wie­dział, co robić, zyskasz siłę i wypra­cu­jesz deter­mi­na­cję, żeby zro­bić dla swo­jego dziecka WSZYSTKO to, czego ono potrze­buje.

Przez dwa­dzie­ścia pięć lat życia z czwor­giem dzieci, z któ­rych jedno ma zespół Downa, dru­gie zespół Asper­gera, zebra­łam mnó­stwo doświad­czeń. Dwoje dzieci zaadop­to­wa­łam – jedno jako nie­mowlę, dru­gie jako szes­na­sto­latka, dla któ­rego począt­kowo byłam rodziną zastęp­czą. Razem prze­szli­śmy przez nie­zli­czoną liczbę kry­zy­sów, z któ­rych wyszli­śmy obronną ręką, two­rząc obec­nie zgraną, szczę­śliwą, wspie­ra­jącą się i kocha­jącą rodzinę. Te doświad­cze­nia – w połą­cze­niu z mię­dzy­na­ro­do­wym pro­fe­sjo­nal­nym tre­nin­giem tera­peu­tycz­nym i coachin­go­wym – spra­wiają, że od lat sku­tecz­nie wspie­ram doro­słych i mło­dzież w radze­niu sobie z trudną codzien­no­ścią. Zawo­dowo zaj­muję się tera­pią, coachin­giem i kon­sul­ta­cjami rodzi­ciel­skimi. Jestem autorką ksią­żek, szko­leń i warsz­ta­tów. Prak­ty­kuję Com­pas­sio­nate Inqu­iry, czyli podej­ście tera­peu­tyczne wypra­co­wane przez Gabora Maté – świa­to­wej sławy leka­rza i spe­cja­li­stę w dzie­dzi­nie traumy i uza­leż­nień, autora best­sel­le­ro­wych porad­ni­ków. Wciąż posze­rzam swoją wie­dzę z zakresu psy­cho­lo­gii, psy­cho­trau­ma­to­lo­gii i naj­róż­niej­szych metod tera­peu­tycz­nych. Czło­wie­czeń­stwo to moja wielka pasja. Jestem cie­kawa każ­dego czło­wieka i zde­ter­mi­no­wana, by moi pod­opieczni i czy­tel­nicy potra­fili spoj­rzeć na sie­bie z czułą wni­kli­wo­ścią, zachwy­tem i sza­cun­kiem. Jestem lustrem dla ludzi, któ­rych spo­ty­kam w swoim gabi­ne­cie. Mogą w nim dostrzec istotę, która kryje się pod wie­loma war­stwami i maskami ule­pio­nymi z mecha­ni­zmów obron­nych, zło­ści, despe­ra­cji i głę­boko skry­wa­nej roz­pa­czy. Piękną istotę, która jest nie­po­wta­rzal­nym cudem. Mam nadzieję, że w trak­cie lek­tury tej książki i ty doświad­czysz takiej wła­śnie wizji sie­bie i swo­jego dziecka. Bo aby pomóc mło­demu czło­wie­kowi, potrzebny jest wraż­liwy, czujny, pewny sie­bie, sta­bilny emo­cjo­nal­nie i poukła­dany wewnętrz­nie rodzic. Moja dzia­łal­ność została doce­niona w 2024 roku przez kapi­tułę ShEO Awards tygo­dnika „Wprost”, w kate­go­rii „Balans w świe­cie kry­zy­sów”.

Depre­sja i ja znamy się od lat. Zwień­cze­niem naszej zna­jo­mo­ści była wydana w 2017 roku książka pod tytu­łem _Depre­sjo­lo­gia_. Zgłę­bi­łam tema­tykę przy­czyn, lecze­nia i nawro­tów depre­sji, bio­rąc pod uwagę wiele aspek­tów: medyczne, dzie­dziczne, emo­cjo­nalne, duchowe i ezo­te­ryczne. Zawo­dowo czę­sto spo­ty­kam ludzi, któ­rzy na tę cho­robę cier­pią. Jako osoba obecna w mediach czy­tam i odpo­wia­dam na nie­zli­czone maile i wia­do­mo­ści doty­czące depre­sji. Sama kil­ka­krot­nie doświad­czy­łam nawro­tów cho­roby, jed­nak za każ­dym razem szyb­ciej i coraz sku­tecz­niej radzę sobie z symp­to­mami, bo znam i rozu­miem przy­czyny oraz sche­maty, które są czę­ścią mojego życia. Przez te wszyst­kie lata bar­dzo dokład­nie pozna­łam sie­bie, moją prze­szłość i prze­ko­na­nia, które kształ­tują moją teraź­niej­szość. Korzy­sta­łam z pomocy naj­róż­niej­szych spe­cja­li­stów i nauczy­łam się nie oce­niać nikogo na pod­sta­wie posia­da­nego tytułu nauko­wego czy pro­wa­dzo­nej strony inter­ne­to­wej, bo naj­waż­niej­sze dla mnie nie są wie­dza czy doświad­cze­nie danego spe­cja­li­sty, a jego chęć wni­kli­wego zro­zu­mie­nia kom­plek­so­wo­ści mojej osoby. Pro­ces lecze­nia ozna­cza przede wszyst­kim głę­bo­kie zmiany, a te są moż­liwe dzięki uświa­do­mie­niu sobie pier­wot­nych przy­czyn danych dole­gli­wo­ści oraz zastą­pie­niu szko­dli­wych sche­ma­tów zacho­wań popraw­nymi, co może się wyda­rzyć jedy­nie w rela­cji tera­peu­tycz­nej, peł­nej zaufa­nia, akcep­ta­cji i czu­łej wni­kli­wo­ści. Nauczy­łam się akcep­to­wać sytu­acje, któ­rych doświad­czam, bez oce­nia­nia, wypie­ra­nia i zło­ści. Nauczy­łam się zmie­niać to, co zmie­nić mogę, i odpusz­czać to, czego zmie­nić się nie da. Nauczy­łam się odróż­niać jedno od dru­giego. Nauczy­łam się nie oce­niać sie­bie i nie obwi­niać innych. Nauczy­łam się sza­no­wać tych, któ­rzy na zmiany nie są gotowi, i tych, któ­rzy zmian w swoim życiu po pro­stu nie chcą. I tymi prze­pięk­nymi zaso­bami podzielę się z tobą.

Jak to się ma do dzieci? Jak wspo­mnia­łam, mam ich czworo. Aleks, naj­star­szy syn uro­dzony w 2001 roku, wycho­wy­wał się w okre­sie, kiedy byłam twarda jak skała, silna, jak na zodia­kal­nego Byka przy­stało, i zimna jak lodo­wiec. Par­łam do przodu i osią­ga­łam suk­cesy, a mój kon­takt ze sobą można było porów­nać do spo­tka­nia góry lodo­wej z tro­pi­kalną plażą. W wieku szes­na­stu lat u Aleksa zdia­gno­zo­wano zespół Asper­gera, depre­sję nieco póź­niej – była ona czę­ścią pię­ciu eta­pów żałoby po dia­gno­zie. Dzi­siaj mój syn jest zdro­wym, rado­snym, spo­koj­nym i pogo­dzo­nym ze sobą mło­dym czło­wie­kiem. Skoń­czył infor­ma­tykę, mieszka w domu rodzin­nym, a rela­cje mię­dzy nami nie mogłyby być lep­sze. Aleks co wie­czór cmoka mnie w czółko i dzię­kuje za to, że jestem jego mamą, a ja jemu za to, że jest moim synem. Wczo­raj powie­dział: „Mamo, chcę sze­rzyć dobro tak jak ty”, a ja nie wsty­dzi­łam się przy nim roz­czu­lić. Sta­li­śmy w uści­sku pośrodku kuchni i ta chwila zosta­nie w mojej pamięci na zawsze. To jest naj­pięk­niej­sza rela­cja pomię­dzy matką i doro­słym dziec­kiem, jaką mogłam sobie wyma­rzyć. A prze­cież sprawy mogły poto­czyć się zupeł­nie ina­czej… Mogło go już nie być… Aleks ma za sobą eks­tre­malne doświad­cze­nia. Osta­tecz­nie wyszedł na sło­neczną polanę i kro­czy pro­stą drogą przez codzien­ność, która już go nie rani i nie powo­duje utraty wiary w to, że życie ma sens.

Drugi uro­dził się Kry­stian. Cze­ka­łam na to dziecko bar­dzo długo. Kosz­to­wało mnie mnó­stwo testów owu­la­cyj­nych i cią­żo­wych oraz jedną ciążę utra­coną. W 2007 roku naresz­cie się udało, ale nie był to rok szczę­śliwy. Kry­stian uro­dził się z nad­pro­gra­mo­wym chro­mo­so­mem cha­rak­te­ry­stycz­nym dla osób z zespo­łem Downa. Wtedy byłam pewna, że mnie to zabije. Dzi­siaj wiem, że Kry­stian mnie oca­lił. Naszą histo­rię opi­sa­łam w książce _Przez Cie­bie, synu._

W 2011 roku poja­wiła się Ada. Bar­dzo skru­pu­lat­nie zapla­no­wana, wycho­dzona i wyjeż­dżona. Jeden ośro­dek adop­cyjny odrzu­cił naszą kan­dy­da­turę na rodzinę adop­cyjną ze względu na dziecko nie­peł­no­sprawne, dopiero kolejny uznał, że jed­nak się nada­jemy. Dwa lata póź­niej trzy­mie­sięczna Ada roz­wrzesz­czała się w naszym domu. Dzi­siaj jest już nasto­latką. Dzięki niej wiem, jak czę­sto dzieci korzy­stają z Tik­Toka i Google’a, by samo­dziel­nie dia­gno­zo­wać u sie­bie depre­sję, autyzm i inne przy­pa­dło­ści. Dzięki niej wiem, jak to, co obec­nie dzieje się w mediach i codzien­nym życiu, wpływa na nasze dzieci. Wiem rów­nież, jak bar­dzo świat się zmie­nił przez te dzie­sięć lat, kiedy moi starsi syno­wie byli w tym samym wieku. To tylko dowo­dzi, że tempo zmian przy­spie­sza, a my, doro­śli, nie jeste­śmy w sta­nie za nimi nadą­żyć. Ada jest dziew­czynką o nie­sa­mo­wi­tym kon­tak­cie z samą sobą. Zna swoje wyzwa­nia i razem uczymy się nimi zarzą­dzać. Ma zdia­gno­zo­wane ADHD, dys­lek­sję i cha­rak­te­ry­styczny dla dzieci adop­to­wa­nych zespół odrzu­ce­nia, który skut­kuje nie­ty­po­wymi reak­cjami emo­cjo­nal­nymi w rela­cjach spo­łecz­nych. Ada nie użala się nad sobą i nie wyko­rzy­stuje swo­ich dia­gnoz jako uspra­wie­dli­wie­nia, by robić mniej. Ja nie zmu­szam jej, by robiła wię­cej. Nasza rela­cja to współ­praca oparta na samo­świa­do­mo­ści, zaufa­niu i sza­cunku do dru­giej osoby. Bo pomimo swo­ich zale­d­wie czter­na­stu lat Ada jest OSOBĄ, czyli osob­nym bytem. Ona już wie, co jest dla niej naj­lep­sze. Moją rolą jest kory­go­wać, a nie narzu­cać, wspie­rać, a nie popy­chać, być przy niej, kiedy się potknie, a nie kon­tro­lo­wać. Mimo pięk­nej rela­cji, którą mamy, Ada rów­nież prze­szła epi­zody samo­oka­le­czeń i myśli samo­bój­czych. Piszę o tym, abyś wie­działa lub wie­dział, że bez względu na to, jak bar­dzo się sta­rasz, nie jesteś w sta­nie zapo­biec wszyst­kim roz­cza­ro­wa­niom i dra­ma­tom w życiu two­jego nasto­latka. Klu­czowe jest to, jak zare­agu­jesz, a wspie­ra­ją­cych reak­cji nauczysz się w tej książce. Dzi­siaj Ada jest w dosko­na­łej for­mie, ale mam świa­do­mość, że czeka nas jesz­cze kilka wybo­istych lat, zanim osią­gnie doro­słą sta­bil­ność. To w pełni natu­ralny pro­ces, co nie ozna­cza, że dla nas, rodzi­ców, jest on łatwy. Nie jest. Jed­nak są spo­soby na to, by wycho­dzić z tych zawi­ro­wań obronną ręką.

Michał, tak jak Aleks, uro­dził się w 2001 roku, jed­nak pozna­łam go dopiero czter­na­ście lat póź­niej. Po roku zosta­łam jego rodziną zastęp­czą, a gdy skoń­czył szes­na­ście lat, mamą adop­cyjną. Byłam już wtedy od trzech lat samo­dzielną roz­wódką z trójką dzieci. Michał wycho­wy­wał się w śro­do­wi­sku, o któ­rym więk­szość z nas woli nawet nie myśleć. Jego udzia­łem stało się nie­mal wszystko, czego dziecko prze­ży­wać nie powinno, stra­cił wszystko, co dziecku się należy. Pozy­tywne rela­cje, któ­rych doświad­czył w naszej rodzi­nie, naj­pierw leczyły, a póź­niej stały się bole­snym kon­tra­stem, który uzmy­sło­wił mu, że wszystko, co znał, nie powinno być takie, jakie było. To prze­szy­wa­jące olśnie­nie było począt­kiem ciem­no­ści, która pochło­nęła go na dwa lata, i cho­ciaż naj­gor­sze już za nim, to po dziś dzień Michał czę­sto nie jest w sta­nie w pełni doświad­czać wła­snego świa­tła. W cza­sie pan­de­mii po raz pierw­szy musiał osiąść w domu i wytrzy­mać ze sobą bez cią­głego ucie­ka­nia w tre­ningi, bójki i tłum. Zauwa­ży­łam u niego pierw­sze symp­tomy depre­sji i zapro­wa­dzi­łam do psy­chia­try. Dostał leki. Spró­bo­wał i odsta­wił. Dzi­siaj Michał jest samo­dziel­nym mło­dym czło­wie­kiem, który pomimo demo­nów prze­szło­ści buduje swoje życie na wła­snych zasa­dach. Podzi­wiam go i jestem dla niego obecna zawsze, kiedy tego potrze­buje. Z dumą i rado­ścią przy­glą­dam się, jak roz­kwita, kie­ru­jąc się rzad­kimi już war­to­ściami, na któ­rych szczy­cie jest rodzina. Nasza rodzina. Histo­rię naszej nie­zwy­kłej rela­cji opi­sa­łam w książce _Czy mogę ci mówić MAMO._

Jaki wpływ na cho­roby psy­chiczne oraz pro­ces zdro­wie­nia mają aspekty kom­plet­nie nie­me­dyczne, takie jak sztuczna inte­li­gen­cja, dostęp do wie­dzy całego świata, wiara, tra­dy­cja, glo­ba­li­za­cja, inter­net, zmie­nia­jące się war­to­ści i tra­dy­cje rodzinne? Jaki wpływ na zdro­wie naszych dzieci mamy my sami, czyli rodzice, opie­ku­no­wie, tera­peuci i nauczy­ciele, i co możemy zro­bić, żeby zapo­bie­gać, leczyć i chro­nić dzieci przed cho­ro­bami cywi­li­za­cyj­nymi? W jaki spo­sób nasze wła­sne poczu­cie sensu, szczę­ścia, dobro­stanu, satys­fak­cji oraz rów­no­wagi życio­wej i emo­cjo­nal­nej mogą wpły­wać na stan zdro­wia naszych dzieci? Na kolej­nych stro­nach przed­sta­wiam nie tylko moje oso­bi­ste wyja­śnie­nia powyż­szych zagad­nień, ale przy­glą­dam się wszech­obec­nym wyzwa­niom natury psy­chicznej, zwłasz­cza depre­sji u nasto­lat­ków, z wielu per­spek­tyw: psy­chia­trycz­nej, psy­cho­lo­gicz­nej, psy­cho­te­ra­peu­tycz­nej, total­nej bio­lo­gii, dzie­dzic­twa wie­lo­po­ko­le­nio­wego, czyli tera­pii sys­te­mo­wej. Ana­li­zuję oma­wiane tematy, korzy­sta­jąc z wie­dzy, jaką pozy­ska­łam nie tylko jako spe­cja­listka, ale rów­nież pacjentka z depre­sją i samo­dzielna matka czwórki bar­dzo wyma­ga­ją­cych i zróż­ni­co­wa­nych dzieci. Przy­świe­cają mi ogromna cie­ka­wość i wielka miłość do ludzi, zwłasz­cza do dzieci, oraz pra­gnie­nie, by każdy młody czło­wiek doświad­czał codzien­nej rado­ści z życia, kie­ro­wał się potrzebą odkry­wa­nia świata i miał głę­bo­kie poczu­cie sensu wła­snego ist­nie­nia.

Za chwilę prze­czy­tasz praw­dziwe histo­rie dzieci i ich rodzi­ców. Dzieci takich jak twój syn czy twoja córka. Rodzi­ców, mam i ojców, takich jak ty. Pro­szę cię o lek­turę ich wypo­wie­dzi z otwar­tym umy­słem i bez for­mu­ło­wa­nia ocen. Weź pod uwagę, że nie masz poję­cia, jak ty byś się zacho­wała lub zacho­wał na miej­scu osób, które miały odwagę opo­wie­dzieć o swo­ich kło­po­tach. To dzięki tym dzie­cia­kom, ich rodzi­com, jak rów­nież spe­cja­li­stom, któ­rzy udzie­lili mi wywia­dów, jestem w sta­nie poka­zać wszyst­kie aspekty pro­ble­mów, z jakimi być może mie­rzy się wła­śnie twoje dziecko. Tutaj dowiesz się o czymś, o czym twoje dziecko nie umie ci powie­dzieć. Poznasz innych rodzi­ców, któ­rzy nie wie­dzieli, co robić, bali się i poszu­ki­wali odpo­wie­dzi. Niektó­rzy z nich na­dal poszu­kują, inni odna­leźli wła­sny wzór dobrej rela­cji z dziec­kiem. Zabiorę cię na wizytę do wybit­nej psy­chia­try spe­cja­li­zu­ją­cej się w cho­ro­bach dzieci i mło­dzieży. Razem odwie­dzimy gabi­nety psy­cho­lo­gów, tera­peu­tów i spe­cja­li­stów alter­na­tyw­nych. Znaj­dziesz tu wska­zówki, co robić w sytu­acjach kry­tycz­nych, ale przede wszyst­kim otrzy­masz receptę na to, jak zapo­bie­gać ich poja­wie­niom się i jak się odna­leźć, jeśli wystą­pią. Dowiesz się, jak zmniej­szyć ryzyko depre­sji i uza­leż­nień, jak wspie­rać dziecko w cza­sach, które są pełne wyzwań, z któ­rymi nie musieli się mie­rzyć ani nasi rodzice, ani my sami.

Nie mamy wie­lo­po­ko­le­nio­wych wzor­ców, jak radzić sobie z natło­kiem infor­ma­cji, nie­zli­czoną mno­go­ścią wybo­rów, dostę­pem do wszel­kiego rodzaju wie­dzy, dezinfor­ma­cji, szko­dli­wych obra­zów i twór­czych moż­li­wo­ści. My, rodzice, nie mamy w tym tema­cie abso­lut­nie żad­nego doświad­cze­nia, nasze dzieci już tak. My, rodzice, posłu­gu­jemy się zdez­ak­tu­ali­zo­wa­nymi wzor­cami, posia­damy nie­ade­kwatną do sytu­acji wie­dzę, bra­kuje nam umie­jęt­no­ści adap­ta­cyj­nych, któ­rych wymaga dzi­siej­sza rze­czy­wi­stość. Jeśli dojdą do tego nasze wła­sne zma­ga­nia zwią­zane z ner­wową sytu­acją na świe­cie, z obec­nymi wyzwa­niami eko­no­micz­nymi oraz upad­kiem auto­ry­te­tów i war­to­ści, tak fun­da­men­tal­nych dla naszych rodzi­ców i dziad­ków, to powsta­nie obraz pełen cha­osu, lęku i roz­pa­czy. Jak być dobrym rodzi­cem w takich oko­licz­no­ściach? I na czym polega bycie dobrym rodzi­cem? Czy jeśli dotych­czas żyłam w niewie­dzy, to jestem w sta­nie nad­ro­bić zale­gło­ści, napra­wić błędy, zmie­nić bieg wyda­rzeń? Odpo­wiedź brzmi: TAK. To nie jest twoja wina, że nie wiesz, nie umiesz, nie masz siły, ale masz jako rodzic obo­wią­zek, by się dowie­dzieć, nauczyć, nabrać sił i być wła­ści­wym wspar­ciem dla two­jego dziecka w jego dro­dze ku doro­sło­ści. Ja też nie umia­łam, też nie wie­dzia­łam, popeł­ni­łam mnó­stwo błę­dów. Na­dal tak wiele nie wiem, ale się uczę, tak czę­sto brak mi sił, ale moje dzieci już wie­dzą, że ja też mam prawo osłab­nąć, na­dal popeł­niam błędy, ale nauczy­łam się prze­pra­szać (tak, prze­pra­szam moje dzieci!) i razem pró­bu­jemy od nowa, od nowa i od nowa… Aleks i Michał są już doro­śli. Pomimo burz­li­wego okresu doj­rze­wa­nia obec­nie mamy cudowne rela­cje. Pomimo popeł­nio­nych przeze mnie błę­dów ufamy sobie, sza­nu­jemy się i kochamy ponad wszystko. Tak wygląda zdrowa rodzina i takiej życzę rów­nież tobie. Pamię­taj, że wszystko jest moż­liwe – naprawdę wszystko…

* * *

Książkę tę kie­ruję nie tylko do rodzi­ców, ale też do zaan­ga­żo­wa­nych spe­cja­li­stów, któ­rzy czę­sto pra­cują, nie mając kon­taktu ze sobą nawza­jem i nie mając świa­do­mo­ści kom­pe­ten­cji innych osób włą­cza­nych przez rodzi­ców w pro­ces rato­wa­nia dziecka. W niniej­szej publi­ka­cji opi­suję tech­niki, narzę­dzia i kom­pe­ten­cje spe­cja­li­stów z róż­nych dzie­dzin rów­nież po to, by ci nawza­jem się poznali i zro­zu­mieli, że nie dzia­łają prze­ciwko sobie.

Kiedy słu­cha­łam wypo­wie­dzi psy­cho­lo­gów i tera­peu­tów, dowia­dy­wa­łam się cho­ciażby, że tera­pia usta­wień sys­te­mo­wych nie jest uzna­wana przez śro­do­wi­sko psy­cho­lo­giczne, po czym w trak­cie roz­mowy oka­zy­wało się, że zupeł­nie nie­świa­do­mie psy­cho­log nawią­zuje do teo­rii, któ­rymi posłu­gują się tera­peuci sys­te­mowi. Mam więc prośbę: Bądź otwarta lub otwarty. Zapo­mnijmy o ety­kie­tach i wsłu­chajmy się w potrzeby dzieci, a następ­nie z uważ­no­ścią i zgod­nie z wła­snymi wie­dzą, moż­li­wo­ściami i kom­pe­ten­cjami niech każdy z nas da z sie­bie wszystko, by tym dzie­ciom pomóc. Wspie­rać można jedy­nie wtedy, kiedy wyko­rzy­stuje się kon­kretną wie­dzę, doświad­cza emo­cji dru­giego czło­wieka i słu­cha wła­snej intu­icji. Umysł, serce i dusza to trzy nie­zbędne skład­niki sku­tecz­nego poma­ga­nia, lecze­nia i edu­ko­wa­nia.

Niniej­sza książka prze­zna­czona jest dla każ­dego, kogo inte­re­suje dobro­stan mło­dzieży, kto pra­gnie zro­zu­mieć, z czym mie­rzy się poko­le­nie mło­dych i jak odmienne są to wyzwa­nia od tych, z któ­rymi mie­rzyliśmy się my, doro­śli, któ­rzy dora­sta­li­śmy w zupeł­nie innych oko­licz­no­ściach. Jestem ogrom­nie wdzięczna za wkład dzieci i mło­dych ludzi w powsta­nie tej publi­ka­cji.

To rów­nież książka dla two­ich przy­ja­ciół, któ­rzy nie wie­dzą, jak pomóc swo­jemu dziecku. Dla mamy czy taty two­jej uczen­nicy lub ucznia i dla rodzi­ców two­jego pacjenta.

Rodzi­com wyja­śnię róż­nice mię­dzy poszcze­gól­nymi spe­cja­li­za­cjami i opi­szę, w jakim zakre­sie upra­wia­jący dane dys­cy­pliny swoją pracą wspie­rają pro­ces dia­gnozy i zdro­wie­nia. Dro­dzy pro­fe­sjo­na­li­ści naj­róż­niej­szych spe­cja­li­za­cji, pokażę wam nasze, rodzi­ców, lęki i mecha­ni­zmy obronne, by łatwiej wam było do nas dotrzeć. Pro­szę pamię­tać, że jako autorka jestem obser­wa­torką, spra­woz­daw­czy­nią, odbior­czy­nią i uczest­niczką zja­wi­ska, jakim jest wysyp pro­ble­mów natury psy­chicz­nej wśród dzieci i mło­dzieży. Mam nadzieję, że na stro­nach tej książki razem znaj­dziemy odpo­wiedź na pyta­nie, co każdy z nas z osobna i my wszy­scy razem możemy zro­bić, by naszym dzie­ciom żyło się lepiej, były szczę­śliwe, czuły się bez­pieczne i zaopie­ko­wane.PODZIĘKOWANIA

Sza­nowni pro­fe­sjo­na­li­ści, dzię­kuję za to, że zna­leź­li­ście czas i chęci, by udzie­lić mi wywia­dów. Dzięki wam ta książka stała się kom­pen­dium wie­dzy na temat kry­zy­sów i wyzwań natury psy­chicz­nej u dzieci i mło­dzieży oraz skarb­nicą sku­tecz­nych porad doty­czą­cych tego, jak sku­tecz­nie zapo­bie­gać i wspie­rać mło­dych ludzi.

Dro­dzy rodzice, któ­rzy mie­li­ście odwagę podzie­lić się ze mną i z czy­tel­ni­kami swo­imi doświad­cze­niami, opo­wie­dzieć o swo­ich lękach, błę­dach, o nie­wie­dzy, roz­pa­czy, deter­mi­na­cji i walce, podzi­wiam was i dzię­kuję za oka­zane zaufa­nie.

Naj­cie­plej­sze podzię­ko­wa­nia ślę do mło­dych ludzi, któ­rzy zgo­dzili się poka­zać czy­tel­ni­kom swoje cier­pie­nia, opo­wie­dzieć o prze­ży­wa­nym bólu i wyzwa­niach, z jakimi się mie­rzą. Jestem wami zafa­scy­no­wana, jestem wam wdzięczna i czuję się zaszczy­cona, że mi zaufa­li­ście.

Imiona i cechy pozwa­la­jące na ziden­ty­fi­ko­wa­nie dzieci i rodzi­ców wystę­pu­ją­cych w niniej­szym tek­ście zostały zmie­nione. W tej książce opi­suję sytu­acje z życia mojego i moich dzieci, ale na ich prośbę zmie­ni­łam cechy boha­te­rów, tak by nie zdra­dzić ich praw­dzi­wej toż­sa­mo­ści.Wiktoria, lat 14

Jak mia­łam jede­na­ście lat, zaczę­łam się ciąć.

Dla­czego zgo­dzi­łaś się na tę roz­mowę?

Mama zapy­tała, czy chcia­ła­bym pomóc oso­bie, która pisze książkę na temat depre­sji wśród nasto­lat­ków. Zde­cy­do­wa­łam się, bo sama zma­gam się z tym pro­ble­mem.

Kiedy zaczęły się twoje zma­ga­nia?

Jakieś trzy lata temu. Gdy skoń­czy­łam dzie­sięć lat.

Pamię­tasz, w jakich to było oko­licz­no­ściach?

Jak się do nas wpro­wa­dził chło­pak mamy. Jakoś ina­czej wszystko zaczęło wyglą­dać. Mama też się ina­czej zacho­wy­wała.

Rozu­miem, że przed­tem miesz­ka­ły­ście same, tylko we dwie.

Tak. I począt­kowo z tym chło­pa­kiem mamy było dziw­nie, ale on jest bar­dzo fajny i po jakimś cza­sie wszystko się uło­żyło. Już mi to nie prze­szka­dza.

Zaak­cep­to­wa­łaś go, a nawet polu­bi­łaś, ale mówisz, że czas jego zamiesz­ka­nia z wami był dla cie­bie począt­kiem trud­no­ści. Na czym one pole­gały?

Mama bar­dziej zwra­cała uwagę na swo­jego chło­paka i czę­ściej się na mnie dener­wo­wała. A ja mia­łam wię­cej obo­wiąz­ków.

Co wtedy myśla­łaś, czu­łaś?

Mia­łam wra­że­nie, że nagle jestem na dru­gim miej­scu. Było mi bar­dzo smutno.

Jak sobie radzi­łaś ze smut­kiem?

Dużo pła­ka­łam.

Mia­łaś kogoś bli­skiego, z kim mogłaś poroz­ma­wiać?

Nie. (_płacz_)

Wypusz­cze­nie łez jest dobrym zna­kiem. To zna­czy, że czu­jesz. Uczu­cia są nie­zwy­kle ważne, warto je przy­jąć i utu­lić. Na­dal jest w tobie dużo smutku?

Tak…

Co robisz, kiedy czu­jesz smu­tek wśród ludzi, na przy­kład gdy jesteś w szkole?

Idę do toa­lety.

Pła­czesz czy sta­rasz się powstrzy­mać?

Sta­ram się powstrzy­mać, bo nie chcę, żeby ktoś zauwa­żył.

I tak od trzech lat pró­bu­jesz zapa­no­wać nad smut­kiem?

Tak.

To bar­dzo długo. Co by się stało, gdy­byś mu pozwo­liła zaist­nieć?

Chy­ba­bym prze­stała być sobą.

W jaki spo­sób udaje ci się ukry­wać przed ludźmi ten smu­tek?

Potrze­buję pobyć sama.

Na ile to działa?

Coraz mniej.

W domu też nie oka­zu­jesz, że czu­jesz smu­tek? Ukry­wasz ten stan przed mamą, przed jej chło­pa­kiem?

Tak.

Wygląda na to, że cały czas musisz się pil­no­wać, uda­wać, że jest okej, kiedy wcale nie jest, zarówno w szkole, jak i w domu. To ogromna pre­sja, wiel­kie obcią­że­nie. Co przy­nosi ci ulgę?

Jak mia­łam jede­na­ście lat, zaczę­łam się ciąć.

Co czu­jesz, kiedy się kale­czysz?

Nic. I o to cho­dzi. Przez chwilę nic nie czuję. To mi pomaga.

Mama zauwa­żyła?

Tak.

I co się wtedy wyda­rzyło?

Chciała ze mną poroz­ma­wiać, ale ja nie umiem z nią roz­ma­wiać.

Chcia­ła­byś umieć?

Nie potra­fię jej tego powie­dzieć. Nie umiem.

Myśla­łaś o innych for­mach komu­ni­ka­cji z mamą?

Nie, nie chcę się z nią komu­ni­ko­wać.

Czego się oba­wiasz?

Tego, jak zare­aguje.

A sądzisz, że jak mogłaby zare­ago­wać?

Pew­nie by się zezło­ściła.

Myślisz, że rodzice zawsze tak reagują?

Tak, oni nie rozu­mieją.

Czego nie rozu­mieją?

Że to przy­nosi ulgę.

Byłaś u psy­chia­try, psy­cho­loga, na tera­pii czy też cały czas radzisz sobie z tym sama?

Tata raz mnie zabrał do psy­cho­loga. Nie spodo­bało mi się.

Dla­czego?

Nie umia­łam gadać z tą panią.

Mówisz, że tata cię zabrał do psy­cho­loga. Jakie masz rela­cje z tatą?

Z tatą mam bar­dzo dobre.

Tacie powie­dzia­łaś?

Nie.

Masz przy­ja­ciółkę, kole­żankę, któ­rej możesz powie­dzieć?

Mam, jedną.

To nie­sa­mo­wite. Przez tyle czasu zupeł­nie sama radzisz sobie z tak ogrom­nym bólem. Podzi­wiam cię, bo ja sobie kie­dyś nie pora­dzi­łam. Uda­wa­łam, że mój smu­tek nie ist­nieje. Ale pil­no­wa­nie go w dzień i w nocy pochła­nia strasz­nie dużo ener­gii…

Tak…

Jak chcia­ła­byś, żeby wyglą­dało twoje życie?

Ina­czej.

To zna­czy jak?

Żeby mama zacho­wy­wała się bar­dziej jak tata.

To zna­czy jak?

Trudno mi mówić.

Okej, to dam ci kartkę. Wypisz wszystko, czego w swoim życiu nie chcesz. Od tego zaczniemy. Może być?

Okej.

Kiedy tak długo nosimy w sobie smu­tek, to sku­piamy się już tylko na nim i zapo­mi­namy o tym, jak wygląda radość, jak to jest być szczę­śli­wym. A trudno jest osią­gnąć coś, czego nie potra­fimy spre­cy­zo­wać. Przez więk­szość dnia poświę­camy uwagę temu, czego nie chcemy: „Nie chcę się popła­kać”, „Nie chcę już czuć tego smutku”, „Nie chcę się ciąć…”. Poświę­camy tym rze­czom, któ­rych nie chcemy, wię­cej czasu niż tym, które mogłyby nadać naszemu życiu jakiś sens.

Tak wła­śnie jest u mnie.

Chcesz mi prze­czy­tać, co napi­sa­łaś na kartce?

Napi­sa­łam: Nie chcę mamy dener­wu­ją­cej się bez powodu. Nie chcę kon­troli mamy nad wszyst­kim. Nie chcę bar­dzo małej ilo­ści czasu tylko dla sie­bie.

Dla­czego masz tak mało czasu tylko dla sie­bie?

Jak wra­cam ze szkoły do domu, to się uczę. Potem albo muszę sprzą­tać, albo spę­dzać czas z mamą, albo z mamą i jej chło­pa­kiem.

Musisz?

Tak, muszę. (_płacz_)

Sama czu­jesz, że musisz, czy masz takie pole­ce­nie, że musisz z nimi coś robić?

Mama każe mi z nimi sie­dzieć.

A co jej wtedy mówisz?

Nic, bo jeśli coś powiem, to albo muszę iść się uczyć, albo iść spać.

Co byś chciała robić w wol­nym cza­sie?

Cokol­wiek tylko dla sie­bie.

Kiedy ostatni raz byłaś tak naprawdę szczę­śliwa?

Nie pamię­tam.

A gdy byłaś mała?

Nie wiem.

Co spra­wia ci przy­jem­ność?

Cho­dze­nie do taty, spę­dza­nie czasu z kole­żan­kami.

Mówisz, że chcia­ła­byś, żeby mama była bar­dziej jak tata. Co tata ma w sobie takiego, że czu­jesz się przy nim swo­bod­niej?

Tata ni­gdy mnie do niczego nie zmu­sza. Nie kon­tro­luje mnie i pozwala mi coś robić bez­wa­run­kowo. To zna­czy, że na przy­kład kiedy chcę wyjść ze zna­jo­mymi, to nie muszę naj­pierw odku­rzyć domu.

U mamy musisz na wszystko zapra­co­wać?

No tak, tro­chę muszę. Jak mama idzie do sklepu kupić mi coś, to potem ocze­kuje, że w ramach wdzięcz­no­ści spę­dzę z nią czas albo coś tam z nią poro­bię.

Każda rzecz, którą od mamy dosta­jesz, ma cenę?

Tak.

Chcia­ła­byś dostać coś bez żad­nej ceny? Czy to by zmie­niło rela­cje mię­dzy wami?

Mama się nie zmieni, bo taka jest od zawsze.

Wczo­raj roz­ma­wia­łam z sie­dem­na­sto­latką ze zdia­gno­zo­waną depre­sją. Dziew­czyna też się cięła. Spy­ta­łam, co chcia­łaby pora­dzić swoim rówie­śni­kom. Powie­działa: „Chcia­ła­bym, żeby dzieci nauczyły się być ego­istami. Cza­sem trzeba powie­dzieć «nie», żeby zacho­wać sie­bie”. Ty masz prawo do swo­ich potrzeb i emo­cji. I jeśli chcesz pobyć sama, to też masz do tego prawo. Tak samo jak masz prawo zaspo­koić głód i pra­gnie­nie, masz też prawo zaspo­ka­jać swoje potrzeby emo­cjo­nalne. Masz prawo doświad­czać życia, popeł­niać błędy, doty­kać i spraw­dzać, co ci pasuje, a co nie. W ten spo­sób się kształ­tu­jesz, ale musisz mieć prze­strzeń do podej­mo­wa­nia decy­zji i popeł­nia­nia błę­dów. To one są two­imi naj­lep­szymi lek­cjami. To nawet nie są błędy, to kolejne etapy nauki.

No tak, ja też popeł­niam błędy. Na przy­kład ostat­nio się upi­łam i zna­le­ziono mnie na ulicy. Nie­wiele z tego pamię­tam.

Upi­łaś się i teraz wiesz, jak to działa, wiesz, czym grozi, wiesz, że możesz stra­cić kon­trolę nad sobą i zacząć robić rze­czy, któ­rych robić byś nie chciała. Wiesz już, gdzie jest gra­nica, którą prze­kro­czy­łaś. Wiesz, bo tego doświad­czy­łaś. Gdy­by­śmy my, rodzice, mogli po pro­stu prze­ka­zać wam wie­dzę i doświad­cze­nie, to po tylu poko­le­niach ludz­kość dzi­siaj byłaby nie­ska­zi­tel­nie ide­alna. Tym­cza­sem popeł­nia­jąc błędy, każde poko­le­nie uczy się cze­goś nowego i dzięki temu ewo­lu­uje. W tym nie ma nic złego. Pro­blem zwy­kle polega na tym, że rodzice, kocha­jąc swoje dzieci, pró­bują je chro­nić i nie dają prze­strzeni, by te doświad­czały. To dla nas trudne, kiedy widzimy, że cier­pi­cie. Czy masz jakiś pomysł na to, jak by miała wyglą­dać twoja rela­cja z mamą?

Nie, nie wiem.

Rozu­miem, w porządku. A powiedz mi, czy lubisz cho­dzić do szkoły? Jesteś teraz w pierw­szej kla­sie liceum, prawda?

Tak, i cza­sami chcę iść do szkoły.

O, a kiedy lubisz szkołę?

Kiedy nie mam spraw­dzia­nów albo kiedy mama jest na mnie zła i nie chcę zostać w domu.

Z dwojga złego wolisz iść do szkoły, niż zostać w domu z wku­rzoną mamą?

Aha.

Jak ci idzie nauka?

Dobrze, ale mam paru spe­cy­ficz­nych nauczy­cieli, z któ­rymi są pro­blemy. Cza­sem nie rozu­miem, po co nie­któ­rzy doro­śli zostali nauczy­cie­lami.

No tak, u mojej córki w szkole też tak jest. Nie­któ­rzy nauczy­ciele żądają sza­cunku, a sami nie sza­nują uczniów. Ener­gia, którą wysy­łamy dru­giemu czło­wie­kowi, wraca do nas w iden­tycz­nej for­mie. Wystar­czy sza­no­wać dru­giego czło­wieka, a wów­czas samemu będzie się sza­no­wa­nym. Jeżeli ktoś ci wysyła złość czy nie­na­wiść, to nie da się tej osoby sza­no­wać.

Ma pani rację. Dokład­nie tak jest.

Które przed­mioty naj­bar­dziej lubisz?

Angiel­ski.

A które są naj­gor­sze?

WOS i pol­ski.

Dla­czego?

Bo nauczy­ciele są okropni.

A jak było w pod­sta­wówce?

W pod­sta­wówce wszy­scy nauczy­ciele byli okej.

Które przed­mioty wtedy lubi­łaś naj­bar­dziej?

WOS, histo­rię i angiel­ski.

To cie­kawe, że w jed­nej szkole naj­bar­dziej lubi­łaś WOS, w dru­giej jest to twoim zda­niem naj­gor­szy przed­miot, a róż­nica polega tylko na nauczy­cielu. To daje sporo do myśle­nia. Powiedz mi, masz jakieś zaję­cia pozasz­kolne?

Cho­dzi­łam na lek­cje tenisa, ale zre­zy­gno­wa­łam. To była tylko jedna godzina w tygo­dniu, ale i tak nie dawa­łam rady, bo mam bar­dzo dużo nauki. I jesz­cze korki z matmy.

Hm… Gdy­bym ci dała złotą rybkę, o co byś ją popro­siła?

Chcia­ła­bym mieć lep­szych nauczy­cieli w szkole – byłoby mi o wiele łatwiej. Chcia­ła­bym mieć lep­sze rela­cje z mamą. Chcia­ła­bym, żeby moi zna­jomi miesz­kali bli­żej. Tata i mama zna­leźli pracę w innym mie­ście, niż wcze­śniej miesz­kaliśmy, i ci zna­jomi są teraz daleko. Z nowej klasy wielu dojeż­dża do szkoły, więc też jest trudno spo­ty­kać się po lek­cjach albo w week­endy.

Tęsk­nisz za zna­jo­mymi?

Tak… Jeśli mogę mieć czwarte życze­nie, to chcia­ła­bym mieć wię­cej czasu. Za dużo jest nauki i nie star­cza mi czasu na nic innego.

Czy wszy­scy w szkole mają aż tyle nauki, czy tylko ty czu­jesz, że musisz się tyle uczyć?

Wszy­scy. Mamy spraw­dzian za spraw­dzianem, nauczy­ciele na lek­cjach pytają i zadają dużo prac domo­wych.

Co by się stało, gdy­byś uczyła się mniej?

Nie zda­ła­bym.

Nie zda­ła­byś czy mia­ła­byś gor­sze stop­nie?

Nie zda­ła­bym, bo na spraw­dzia­nach sporo wyma­gają. Trzeba się dużo uczyć, a nie­któ­rzy nauczy­ciele wyma­gają wię­cej i jak się nie nauczę wię­cej, to nie zdam.

Widzę w tobie bar­dzo dużo smutku, rezy­gna­cji. Mam wra­że­nie, jak­byś miała takie poczu­cie: „tak już musi być” i „na tym polega życie”.

No chyba na razie tak jest. Nie zmie­nia się to od dawna, więc pew­nie już się nie zmieni.

Jaka jest twoja pierw­sza myśl rano, kiedy się budzisz?

Że nie mam siły wstać i naj­chęt­niej zosta­ła­bym cały dzień w łóżku i nic nie robiła.

A gdy­byś się któ­re­goś dnia obu­dziła szczę­śliwa i wie­dzia­ła­byś, że coś się zmie­niło, to jaka byłaby pierw­sza rzecz, która ci przy­cho­dzi do głowy? Co się zmie­niło?

Poprawa rela­cji z mamą.

Rela­cja z mamą naj­bar­dziej leży ci na sercu. To musi być dla cie­bie bar­dzo trudne. Powiedz mi, poza wypła­ki­wa­niem się i cię­ciem co jesz­cze ci pomaga?

Alko­hol. Kiedy piję alko­hol, to jest lepiej.

Czę­sto to robisz?

Jak spo­ty­kam się ze zna­jo­mymi, to w jakiś spo­sób kupu­jemy. A jak się napiję, to jest mi lepiej. Raz było mi tak bar­dzo źle, że dopro­wa­dzi­łam się do takiego stanu, że byłam w szpi­talu. (_płacz_)

Czego potrze­bu­jesz w tej chwili?

Nie wiem. Nie wiem, czego potrze­buję.

Nie w życiu, tylko tutaj, teraz. Potrze­bu­jesz prze­rwy, szklanki wody?

Wody.

Kiedy jesteś ze zna­jo­mymi, to pijesz, żeby zapo­mnieć i cie­szyć się chwilą?

Wiem, że to nie jest dobra metoda, ale działa. Jak jest mi bar­dzo źle, to mam ochotę się napić, bo wiem, że wtedy nie będę o niczym myśleć, zapo­mnę i będę przez chwilę szczę­śliwa.

Na ile to roz­wią­zuje pro­blem?

Jak wypiję wystar­cza­jąco, to w ogóle o tym nie myślę. A jak w dodatku jestem ze zna­jo­mymi, to jest naprawdę dobrze. Mam przy sobie kogoś bli­skiego i jestem szczę­śliwa. Mogę się cie­szyć życiem.

W jaki spo­sób zare­ago­wała mama na ten incy­dent, kiedy wylą­do­wa­łaś w szpi­talu?

Zało­żyła mi kon­trolę na tele­fon. Widzi moją loka­li­za­cję, pisze do mnie, pyta, gdzie jestem, po co, z kim…

A co ty byś zro­biła na jej miej­scu?

Nie wiem, chyba pró­bo­wa­ła­bym, zro­zu­mieć. Ale… też bym pew­nie sta­rała się bar­dziej kon­tro­lo­wać.

Powiedz mi, czy dobrze zro­zu­mia­łam. Mama się o cie­bie mar­twi, więc cię kon­tro­luje, a im bar­dziej cię kon­tro­luje, tym więk­szą czu­jesz pre­sję. Masz wra­że­nie, że utknę­łaś w sytu­acji bez wyj­ścia. Wtedy masz sil­niej­szą potrzebę samo­oka­le­cza­nia się i picia. Czy tak to wygląda?

Dokład­nie tak.

I kiedy mama widzi, że się pocię­łaś albo piłaś, to chcąc cię upil­no­wać, wpro­wa­dza jesz­cze bar­dziej restryk­cyjną kon­trolę. To z kolei nasila pre­sję i poczu­cie nie­zro­zu­mie­nia, co skut­kuje jesz­cze moc­niej­szą potrzebą cię­cia się i picia…

Pani mnie rozu­mie.

No to odwróćmy sytu­ację. Jeśli mama by powie­działa: „Słu­chaj, ufam ci, jesteś wol­nym czło­wie­kiem i możesz robić to, co uwa­żasz za słuszne. Pamię­taj, że jeśli się potkniesz, to ja jestem tuż obok i nie będę cię oce­niać”, to wtedy…

Wtedy bym nie musiała pić, żeby zapo­mnieć. Może bym raz na jakiś czas napiła się tro­chę alko­holu, ale nie tak, żeby zapo­mnieć, tylko dobrze się bawić ze zna­jo­mymi, przez chwilę. Tak racjo­nal­nie.

Jak sądzisz, dla­czego mama cię kon­tro­luje, orga­ni­zuje ci czas, narzuca to, co uważa, że jest dla cie­bie dobre?

Wydaje mi się, że dla­tego, że jak ona była mała, to jej rodzice nie mieli dla niej w ogóle czasu. Ona mi teraz oka­zuje swoje zain­te­re­so­wa­nie w nad­mia­rze rów­nież poprzez kon­trolę, ale to nas wcale nie zbliża.

O, to bar­dzo cie­kawa reflek­sja. Masz rację, czę­sto jest tak, że my, rodzice, sta­ramy się zapew­nić dzie­ciom to, czego nam w dzie­ciń­stwie bra­ko­wało. Twoja mama nie doświad­czyła uwagi ze strony rodzi­ców, czyli nie nauczyła się, jak wygląda zdrowa uważ­ność kie­ro­wana na dziecko. Uznała, że ma to wyglą­dać tak, że ona będzie cię kon­tro­lo­wała, by ci się nic złego w życiu nie przy­da­rzyło. I że ona tak ci zor­ga­ni­zuje czas, żeby­ście mogły być cały czas w kon­tak­cie.

Tak to wła­śnie wygląda, ale zamiast nas do sie­bie zbli­żać, oddala.

Co jesz­cze napi­sa­łaś na kartce?

Że chcę mieć wię­cej czasu i wol­no­ści dla sie­bie.

Gdy­byś miała wię­cej wol­no­ści, co byś z nią zro­biła?

Nie czu­ła­bym się inna. Nikt z moich zna­jo­mych nie ma takiej kon­troli na tele­fo­nie. Rodzice ich tak bar­dzo nie spraw­dzają, ufają im, pozwa­lają na dużo wię­cej.

Jeśli czu­ła­byś, że nie jesteś inna, tylko podobna do rówie­śni­ków, to jak byś chciała spę­dzać ten wolny czas, o któ­rym marzysz?

Tak jak moi zna­jomi. Oni grają w gry kom­pu­te­rowe, wię­cej odpo­czy­wają, mają czas sie­dzieć na tele­fo­nie, mogą się spo­tkać ze zna­jo­mymi.

A masz jakieś zain­te­re­so­wa­nia, hobby?

Nie wiem.

Kiedy byłaś mała, to jakie zabawki lubi­łaś naj­bar­dziej?

Zwie­rzaki.

Inte­re­sują cię zwie­rzęta?

Mamy dwa koty.

Czyj to był pomysł?

Ostat­nio adop­to­wa­li­śmy kota dla mnie. Bo ja potrze­buję kogoś takiego małego do tule­nia.

Kto się kotem zaj­muje?

Jak jestem w domu, to ja, a jak jestem u taty, to mama, ale teraz będę brała kota ze sobą do taty.

Rozu­miem, że rodzice spra­wują opiekę naprze­mienną. Podoba ci się taki układ?

Tak. Wcze­śniej mia­łam czas z tatą co drugi week­end i cho­dzi­łam do niego na parę godzin w tygo­dniu, ale to było dla mnie za mało i jestem teraz tydzień u mamy i tydzień u taty. Chcę z tatą spę­dzać wię­cej czasu.

Co takiego faj­nego jest u taty?

Z tatą jemy zawsze posiłki razem, u mamy ni­gdy. Mama cią­gle pra­cuje, a ja jestem u sie­bie w pokoju. Z tatą gramy w plan­szówki. Jak byłam mniej­sza, to cho­dzi­li­śmy z tatą do parku, na łyżwy, na rolki, na rower. A mama nie spę­dza ze mną czasu w taki spo­sób. Nie wycho­dzi­ły­śmy ni­gdy ni­gdzie razem. U mamy całe życie bawi­łam się sama. Tata się ze mną czę­sto bawił.

Jakie są wza­jemne rela­cje mamy z tatą?

Dobre, nie kłócą się.

Co by się stało, gdy­byś powie­działa mamie, że potrze­bu­jesz czasu dla sie­bie?

Cza­sami mama się zga­dza, ale są warunki.

Jakie?

Nauka, sprzą­ta­nie…

A gdy­byś ją popro­siła, żeby to było bez warun­ków? Jeden dzień w tygo­dniu bez żad­nych warun­ków.

To by się nie zgo­dziła. Nawet w week­endy mam warunki. Naj­czę­ściej mama pozwala mi mieć mój czas wolny, jak jem. Jem obiad albo kola­cję w swoim pokoju i wtedy mam pięt­na­ście minut dla sie­bie. A potem mam wyłą­czyć wszystko i muszę wra­cać do nauki. Chyba że chcę spać. Spać mogę bez żad­nych warun­ków.

Czy to też jest twoja ucieczka? Jak masz wszyst­kiego dość, to idziesz spać?

Tak. A potem w nocy nie mogę zasnąć. Mama mnie wtedy pil­nuje, zabra­nia doty­kać tele­fonu, zakłada blo­kady, żebym nie mogła nic odpa­lić. Mama zwy­kle nie śpi do dru­giej albo trze­ciej w nocy, bo pra­cuje, i mnie cały czas kon­tro­luje.

Bun­tu­jesz się?

Pró­bo­wa­łam się bun­to­wać, ale to nie jest dobry spo­sób. To przy­nosi tylko złe skutki. Zwięk­sze­nie kon­troli i ode­bra­nie tego, co mam.

Co by się stało, gdy­byś powie­działa mamie, co czu­jesz, kiedy ona cię kon­tro­luje i narzuca rygor?

Ona mi mówi, że takie jest życie, że to jest nor­malne. Nor­malne obo­wiązki w domu, nor­malne życie z rodziną. Mówi, że daje mi czas dla mnie, ale naj­czę­ściej wrzuca do tego szkołę. Ona mówi, że uczę się na ostatni moment i dla­tego nie mam czasu dla sie­bie. Jak mogę się uczyć na ostatni moment, jeżeli ja się bez prze­rwy uczę?

Co byś chciała powie­dzieć rodzi­com, któ­rzy prze­czy­tają ten wywiad? Jakie prze­sła­nie mam zamie­ścić dla nich w książce?

Żeby nie narzu­cali swoim dzie­ciom tego, czego sami nie mieli w dzie­ciń­stwie. Ich nie­speł­nione potrzeby nie są potrze­bami ich dzieci.