Mówili, że jestem zbyt wrażliwa - ebook

Nie można być na tym świe­cie głę­boko wraż­li­wym, nie będąc głę­boko smut­nym.

Erich Fromm

Zawsze wie­dzia­łam, że jestem zbyt wraż­liwa.

Już kiedy byłam mała, dostrze­ga­łam, że nie odbie­ram róż­nych rze­czy jak inne dzieci, ale czuję je w spo­sób o wiele głęb­szy, inten­sywny, prze­ni­kliwy, a moje odczu­cia umiej­sca­wiają się gdzieś mię­dzy ser­cem a brzu­chem.

Jed­nak w żaden spo­sób nie byłam w sta­nie ich wyra­zić.

Jedno z moich pierw­szych wspo­mnień sięga cza­sów przed­szkola.

Mia­łam około czte­rech lat i prze­pro­wa­dzi­li­śmy się wła­śnie do Flo­ren­cji z Medio­lanu, gdzie moi rodzice się poznali i pobrali kilka lat wcze­śniej.

Sie­dzia­łam cał­kiem sama na kory­ta­rzu na zie­lo­nym krze­sełku, dyn­da­jąc nóż­kami i trzy­ma­jąc w ręku kupioną przez ojca focac­cię. On pobiegł do biura, a ja nie mia­łam poję­cia, gdzie jest moja grupa.

Sie­dzia­łam cichutko, dopóki nie przy­szła po mnie sio­stra zakonna. Nie popro­si­łam nikogo o pomoc, bo się bałam.

Bałam się wszyst­kiego i wszyst­kich: ludzi, nie­zna­nego, ciem­nej piw­nicy, śmierci i opusz­cze­nia. Nie bar­dzo ufa­łam nawet Świę­temu Miko­ła­jowi. Pora pój­ścia do łóżka prze­ra­żała mnie, a gdy nie mogłam usnąć, leża­łam z oczami utkwio­nymi w ciem­no­ści, prze­ko­nana, że zosta­łam sama na ziemi.

Jak Mały Książę.

Kiedy rodzice wyjeż­dżali na trzy dni i zosta­wiali mnie u dziad­ków, pła­ka­łam, jakby mnie porzu­cali.

Jako jedyna w kla­sie zada­wa­łam sobie pewne pyta­nia i na pewno nie żyłam z taką lek­ko­ścią i pogodą ducha jak inne dzieci.

Wcho­dząc do klasy, nie widzia­łam fla­ma­strów, gier i kole­gów, ale wyczu­wa­łam na przy­kład, że nauczy­cielka jest w złym humo­rze; widzia­łam pustą ławkę i zasta­na­wia­łam się, dla­czego ktoś jest nie­obecny, albo dostrze­ga­łam czy­jeś dziwne spoj­rze­nie.

Zauwa­ża­łam „inne” rze­czy, jakiś rów­no­le­gły wymiar poza rze­czywistością. Nie­re­alny, nie­na­ma­calny i nie­bez­pieczny świat, w któ­rym byłam sama.

Czu­łam, że jestem inna, że jestem pomyłką.

Nie, ina­czej, byłam inna i byłam pomyłką.

Żyłam w bańce, z któ­rej patrzy­łam, jak inni wyko­nują codzienne czyn­no­ści, komu­ni­kują się i poro­zu­mie­wają dzięki wro­dzo­nemu instynk­towi, jakie­muś nie­zro­zu­mia­łemu, tajem­nemu kodowi, do któ­rego nie mia­łam dostępu, bowiem pozo­sta­wał wciąż wiel­kim zna­kiem zapy­ta­nia.

Jak to się działo, że inni byli zawsze ze wszyst­kim na bie­żąco, tacy bystrzy i poin­for­mo­wani? Dla­czego dla mnie ucze­nie się na pamięć było tor­turą, a liczby nie miały żad­nego logicz­nego sensu?

Żyłam w stra­chu, że cze­goś nie zro­zu­miem, i wsty­dzi­łam się, że to wyj­dzie na jaw.

Zauwa­ża­łam, że jestem zawsze tro­chę z tyłu za grupą, zawsze bra­ko­wało mi jakie­goś połą­cze­nia, gubi­łam się na wycieczce, zapo­mi­na­łam o zada­niach domo­wych, a cza­sem, kiedy nauczy­cielka czy­tała w kla­sie tekst do stresz­cze­nia, pogrą­ża­łam się we wła­snych myślach i nie mia­łam poję­cia, co napi­sać.

Zawsze gdzieś po dro­dze zosta­wa­łam sama.

Bo życie jako takie to było dla mnie za wiele.

Byłam jakby pozba­wiona skóry, słowa innych doty­kały mnie szcze­gól­nie mocno, ich zacho­wa­nia mnie zdu­mie­wały, prze­szka­dzało mi wszystko, co nie było line­arne, har­mo­nijne, logiczne.

Bru­talne obrazy, które widzia­łam w tele­wi­zji, umie­ra­jące zwie­rzęta, osie­ro­cone dzieci: to wszystko wni­kało i zagnież­dżało się we mnie na zawsze.

Nie bez zna­cze­nia jest fakt, że moi rodzice odzna­czali się bar­dzo sil­nym poczu­ciem dra­ma­ty­zmu, dla­tego wszystko to, czego ni­gdy nie nale­ża­łoby opo­wia­dać dziecku, by nad­mier­nie go nie wystra­szyć (powo­jenna bieda, śmierć rodzi­ców i przy­ja­ciół, cho­roba, histo­rie o duchach, porzu­ce­nie, wszel­kie nie­szczę­ścia i tra­ge­die), powta­rzali mi sys­te­ma­tycz­nie na wieczną pamiątkę, z bogac­twem szcze­gó­łów, przy któ­rym zbla­dłyby nawet powie­ści Dic­kensa.

Szcze­gó­łów, które wraz z tym, co sama sobie wyobra­ża­łam, pokry­wały i tak już skom­pli­ko­waną dla mnie rze­czy­wi­stość, czy­niąc moje życie trud­nym, cięż­kim i nie­zro­zu­mia­łym.

Jest takie zdję­cie, na któ­rym jako malutka dziew­czynka sie­dzę w ogro­dzie nad morzem z wyra­zem twa­rzy, który, przy­się­gam, mówi wszystko: mam minę, którą mogę okre­ślić tylko jed­nym sło­wem: „roz­pro­szona”. Moja twarz wyraża coś pomię­dzy zamy­śle­niem i zakło­po­ta­niem, a oczy prze­sła­nia jakiś nie­uchwytny smu­tek, jak­bym znaj­do­wała się w innym świe­cie i zada­wała sobie fun­da­men­talne pyta­nia.

Przede wszyst­kim: co ja tutaj robię?

Jeśli mam być szczera, zasta­na­wia­łam się nad tym przez całe życie.

Inne dzieci, czu­jąc, że jestem tak bar­dzo inna i oso­bliwa, nie­chęt­nie ze mną prze­by­wały.

A dzieci, jak wia­domo, spe­cjal­nie się nie cac­kają, gdy cho­dzi o wyklu­cze­nie kogoś, kogo nie rozu­mieją i uwa­żają za innego.

Wtedy naprawdę zaczę­łam się poty­kać na stro­mej i śli­skiej dro­dze w górę, która pro­wa­dziła mnie doni­kąd.

I dużo pła­ka­łam.

Pła­ka­łam ze stra­chu, gdy dostrze­ga­łam pustkę i samot­ność, gdy bra­ko­wało mi poczu­cia bez­pie­czeń­stwa, przy­na­leż­no­ści do cze­go­kol­wiek, gdy mia­łam wra­że­nie, że jestem cią­gle gdzieś pomię­dzy i inna niż wszy­scy.

Nie, prawdę mówiąc, w tym ostat­nim przy­padku nawet nie pła­ka­łam.

Trwa­łam ska­mie­niała i tyle, bez słów, bez głosu, zawsze z boku albo cho­ro­bli­wie uwie­szona na tych bar­dzo nie­licz­nych rówie­śni­kach, któ­rzy oka­zy­wali mi sym­pa­tię.

W rezul­ta­cie izo­lo­wano mnie i byłam obiek­tem kpin; dziś nazwano by to znę­ca­niem się, wtedy ozna­czało popy­cha­nie na kory­ta­rzu, zabie­ra­nie dru­giego śnia­da­nia albo upo­ka­rza­jące pod­cią­ga­nie do góry spód­nicy na oczach wszyst­kich. Rze­czy, z któ­rymi nie można nic zro­bić, bo następ­nym razem będzie jesz­cze gorzej!

Jeśli dla innych dzień spę­dzony w kla­sie ozna­czał przede wszyst­kim zabawę i nawią­zy­wa­nie kon­tak­tów, dla mnie był to nie­ustanny wysi­łek, by jak naj­mniej rzu­cać się w oczy.

A dłu­gie war­ko­cze i musz­tar­dowy golf, który matka upo­rczy­wie kazała mi nosić w szó­stej kla­sie, niczego nie uła­twiały…

Pro­blem nie doty­czył tylko sali lek­cyj­nej albo przerw w szkole, to samo działo się na wszyst­kich zaję­ciach, na jakie uczęsz­cza­łam: byłam izo­lo­wana na lek­cjach tańca, siat­kówki, pły­wa­nia.

Nie było rady, rówie­śnicy nie chcieli mnie, nie roz­ma­wiali ze mną, nie zapra­szali na imprezy, byłam nie­mile widziana, koniec kropka.

Dzi­siaj mogę to nawet zro­zu­mieć: byłam dziew­czynką ane­miczną, mil­czącą i nie­śmiałą, na pewno nie byłam duszą towa­rzy­stwa i przez to oka­zy­wa­łam się wdzięcz­nym obiek­tem żar­tów, to natu­ralna kolej rze­czy. Nie­stety bycie ofiarą jest nie­zwy­kle bole­sne.

Dora­sta­jąc, odkry­łam, że naj­bar­dziej znie­na­wi­dzo­nym przeze mnie dniem tygo­dnia jest nie­dziela: pod­czas tych pustych, mil­czą­cych, cią­gną­cych się w nie­skoń­czo­ność godzin, ja, jedy­naczka, przy rodzi­cach, w któ­rych mał­żeń­stwie wła­śnie zaczy­nał się kry­zys, naprawdę zro­zu­mia­łam zna­cze­nie słowa „lęk”.

To peł­za­jące i nie­wy­tłu­ma­czalne wra­że­nie, że coś, nie wia­domo co, jest nie tak. Nie jest to ból ani zmę­cze­nie, nie ma kon­kret­nej przy­czyny, ale jest odbie­ra­jącą ci oddech mie­szanką skrę­po­wa­nia i złego samo­po­czu­cia.

Mówię o tym ze zna­jo­mo­ścią rze­czy, bo odna­la­złam mój tajemny pamięt­nik ośmio­latki, w któ­rym pisa­łam: „Czuję coś dziw­nego w żołądku, cią­gle się boję i nie wiem, co to jest”.

Trwało to do czasu, aż zwią­zek moich rodzi­ców, dwóch naj­bar­dziej nie­pa­su­ją­cych do sie­bie osób na świe­cie, defi­ni­tyw­nie się roz­padł.

Pobrali się młodo, bez pie­nię­dzy i doświad­cze­nia, za to z wiel­kim pra­gnie­niem, by jak naj­szyb­ciej wyrwać się z nie­szczę­śli­wych domów, gdzie pano­wały cięż­kie warunki, w nadziei, że odmieni to ich los i że uwol­nią się w ten spo­sób od prze­szło­ści nazna­czo­nej nędzą, depre­sją i wojną, że zre­kom­pen­sują sobie to wszystko, a nam, dzie­ciom, zapew­nią lep­sze życie.

Kiedy się uro­dzi­łam, matka miała dwa­dzie­ścia cztery lata i, jak sama twier­dziła, była jesz­cze dziew­czynką, ale pełną entu­zja­zmu i marzeń; ojciec zna­lazł posadę w banku i wszystko zaczęło się ukła­dać, miało się udać, musiało się udać.

Były to lata, które wszyst­kim stwa­rzały moż­li­wość nowego startu, zbu­do­wa­nia peł­nego i satys­fak­cjo­nu­ją­cego życia.

Rodzice nie wzięli jed­nak pod uwagę cię­żaru prze­szło­ści, która nio­sła ze sobą w wielu przy­pad­kach „śre­dnio­wieczne”, surowe i despo­tyczne wycho­wa­nie, ukryte gdzieś głę­boko podej­rze­nie, że wszelki dobro­byt jest nie­za­słu­żony, jak rów­nież dzie­dzic­two ide­olo­giczne nie­da­jące się łatwo pogo­dzić z wol­no­myśl­nym duchem lat sie­dem­dzie­sią­tych.

Myślę, że wła­śnie to leżało u pod­staw kon­flik­tów mię­dzy nimi. Chcę wie­rzyć, że się kochali, ale towa­rzy­szyły im też ogromna pre­sja, nie­pew­ność i dzie­dzic­two kul­tu­rowe, które trudno było zmie­nić. Tak jakby cię­żar pro­ble­mów ich prze­szło­ści, a także prze­szło­ści ich rodzi­ców, w pew­nym momen­cie sta­nął mię­dzy nimi niczym ostrze­że­nie i kazał im się ugiąć.

Przez kilka lat było nam naprawdę dobrze, śmia­li­śmy się, śpie­wa­li­śmy pio­senki Abby, cho­dzi­li­śmy na huś­tawki, pusz­cza­li­śmy latawce.

Było poczu­cie bez­pie­czeń­stwa, słod­kie obwa­rzanki i rowerki na czte­rech kół­kach.

W tam­tych latach two­rzy­li­śmy szczę­śliwą rodzinę. Były to lata dłu­gich waka­cji nad morzem w Tir­reni z dziad­kami ze strony mamy, sobót, kiedy ojciec przy­go­to­wy­wał dla wszyst­kich cudowne zapie­kane moz­za­relle, a matka wciąż na nowo urzą­dzała nasz dom dzięki swoim nad­zwy­czaj­nym talen­tom manu­al­nym. Pamię­tam drzwi ozdo­bione drze­wem cytry­no­wym z owo­cami z kolo­ro­wych taśm kle­ją­cych albo zagłó­wek łóżka obszyty kwia­tami wydzier­ga­nymi na szy­dełku. I wciąż uśmiech­niętą mamę, szczę­śliwą i ufną.

Ale potem przy­szły pierw­sze kłót­nie, oschłe słowa cedzone z gnie­wem i zło­śli­wo­ścią, łzy, strach i moje prze­my­ka­nie się pod ścia­nami, żeby się w to nie mie­szać, oraz wymy­śla­nie jakie­go­kol­wiek spo­sobu, by prze­stali. Uda­wa­łam, że wszystko jest dobrze, choć wie­dzia­łam, że już nic ni­gdy dobrze nie będzie.

Syreny nie­usta­ją­cego alarmu prze­ciw­bom­bo­wego szcze­gól­nie gło­śno brzmiały przy stole.

Z tego powodu jesz­cze dziś jadam na sto­jąco oparta o lodówkę.

Dosko­nale pamię­tam tamte wszyst­kie nie­koń­czące się dni, to panu­jące w domu, nama­calne wręcz napię­cie, od któ­rego wola­łam naj­uciąż­liw­szy tydzień w szkole.

Ponure, mil­czące popo­łu­dnia spę­dzane w pokoju albo w towa­rzy­stwie dzieci przy­ja­ciół moich rodzi­ców. Musia­łam się z nimi grzecz­nie bawić, nawet jeśli ich nie lubi­łam.

Prze­chwy­cone w locie strzępy roz­mów, cho­dze­nie na palusz­kach, żeby nie prze­szka­dzać, nie stwa­rzać dodat­ko­wych pro­ble­mów, i moje próby wymy­śle­nia cze­goś, by roz­śmie­szyć mamę i tatę.

Tak zacho­wują się bar­dzo wraż­liwe dzieci, gdy ich rodzice się kłócą i zagra­żają ich spo­ko­jowi: sta­rają się znik­nąć, zmie­nić w cokol­wiek, byle tylko prze­trwać.

Ponie­waż same nie dają sobie rady.

Ja zro­bi­ła­bym wszystko, żeby prze­stali, byśmy znów byli szczę­śliwą rodziną, bo oni kazali mi wie­rzyć, że nasza taka jest.

Potrze­bo­wa­łam har­mo­nii, świa­do­mo­ści, że mogę ufać rodzi­com, że zawsze będą przy mnie, że nie wystar­czy jedno nie­wła­ściwe słowo, by wywo­łać apo­ka­lipsę, że mój ojciec nie odej­dzie, zosta­wia­jąc nas same.

Mój i tak już kru­chy świat zawa­lił się nie­odwo­łal­nie wraz z ich sepa­ra­cją, gdy mia­łam nie­spełna dzie­sięć lat.

Tak wła­śnie wyobra­żam sobie pie­kło.

Trwa­łam nie­po­ru­sze­nie na rucho­mych pia­skach, nie oddy­cha­jąc, by nie uto­nąć.

Matka była w zagro­żo­nej ciąży z dru­gim dziec­kiem, ojciec zamiesz­kał w innym domu.

A ja musia­łam być dziel­nym żoł­nie­rzy­kiem, choć tak nie­wiele wie­dzia­łam.

Ale w głębi duszy zro­zu­mia­łam już, że jestem sama, że w pew­nym sen­sie wszy­scy umarli, że nie mogę się do nikogo przy­wią­zy­wać.

Była to jedna z tych nisz­czą­cych, dotkli­wych, wytrą­ca­ją­cych z rów­no­wagi i nie­spra­wie­dli­wych form odse­pa­ro­wa­nia, które nazna­czyły koniec mojego i tak już nie­sta­bil­nego świata.

Nie będzie już śmie­chów, huś­ta­wek, lataw­ców i pio­se­nek Abby, nie będzie już pod­rzu­ca­nia do góry, wiro­wa­nia na rękach rodzi­ców, bajek na dobra­noc.

Wszystko się skoń­czyło.

Dzie­ciń­stwo, bez­tro­ska, naiw­ność, ten dosko­nały świat, w któ­rym łudzisz się, że sta­no­wisz jego cen­trum, roz­piesz­czana i przez wszyst­kich chro­niona, ten świat z dnia na dzień znik­nął, a w jego miej­scu poja­wiła się nie­pew­ność, nie­znana, wroga i prze­ra­ża­jąca rze­czy­wi­stość.

Poja­wili się inni.

Były to dla wszyst­kich bar­dzo trudne lata.

Lata, które nie­od­wra­cal­nie ukształ­to­wały mój spo­sób bycia, przy­no­sząc mi chro­niczny nie­po­kój i nisz­czącą nie­pew­ność, z któ­rymi pró­bo­wa­łam wal­czyć każ­dego dnia.

Lata, które zde­ter­mi­no­wały moje trud­no­ści w obda­rza­niu innych ludzi zaufa­niem i brak wiary, że zostaną oni w moim życiu; spo­dzie­wa­łam się zawsze naj­gor­szego, otu­lona płasz­czem smutku i melan­cho­lii, która stała się moją pod­sta­wową cechą.

Nie winię za to moich rodzi­ców, już nie.

Robi­łam to przez wiele lat, ale teraz myślę, że po pro­stu nie wie­dzieli, jak ze mną postę­po­wać, że byli już zanadto zanu­rzeni w swo­ich kło­po­tach, by pano­wać jesz­cze nad moimi wąt­pli­wo­ściami i lękami.

Ja sama nie wie­dzia­ła­bym, jak sobą pokie­ro­wać.

Hiper­w­raż­liwe dziecko jest istotą wyjąt­kowo deli­katną; stwa­rza rodzi­cowi wiel­kie trud­no­ści, bo zadaje dziwne pyta­nia, wyczuwa nie­do­po­wie­dze­nia, dosto­so­wuje się do nastroju doro­słych na gra­nicy nie­wi­dzial­no­ści, potrze­buje dużo wię­cej zapew­nień i wymaga, by jego nie­zwy­kle inten­sywne emo­cje zostały zaak­cep­to­wane.

A przede wszyst­kim potrze­buje, by je przy­tu­lono i wytłu­ma­czono mu, że wszystko w porządku, że nie ma nic złego w odczu­wa­niu stra­chu, bólu, smutku i zło­ści.

Były to lata sie­dem­dzie­siąte, ale moi rodzice zupeł­nie nie szli z duchem czasu: nie wie­dzieli nic o psy­cho­lo­gii, nie znali dok­tora Spo­cka i nowych teo­rii na temat wycho­wy­wa­nia dzieci. Powta­rzali mi więc nie­ustan­nie, że prze­sa­dzam, robię za dużo scen, że powin­nam zacho­wy­wać się jak inni i muszę prze­stać pła­kać.

A ja pła­ka­łam ze stra­chu, bo wie­dzia­łam, że w szkole będą mnie izo­lo­wać, że ktoś będzie ze mnie kpił, a ja nie będę w sta­nie się obro­nić.

W ten spo­sób szybko nauczy­łam się nie dostrze­gać wszyst­kich uczuć, doznań i emo­cji, któ­rych doświad­cza­łam, bo stało się dla mnie oczy­wi­ste, że to, co czuję w środku, jest pomyłką, to, co myślę, jest pomyłką.

A co za tym idzie, ja też jestem pomyłką.

Gdy dora­sta­łam, wszystko zastą­piła bar­dzo wyraźna emo­cja, którą zaczę­łam odczu­wać nie­ustan­nie: wstyd.

Wstyd z powodu tego, kim jestem, wstyd z powodu mojej nie­zdol­no­ści do przy­sto­so­wa­nia się i nie­zro­zu­mie­nia, w jaki spo­sób funk­cjo­nuje świat.

Żyłam tak, jakby życie mnie prze­ra­stało, było czymś nie­zna­nym, nie­wy­god­nym i prze­ra­ża­ją­cym, czymś, przed czym trzeba ucie­kać, gdzie pieprz rośnie, zamiast oddać się ufnie w jego ramiona. Łudzi­łam się, że z cza­sem to się zmieni, że pew­nego dnia w magiczny spo­sób stanę się taka jak inni i wszystko będzie dobrze.

Ale cze­ka­łam na próżno.

I w ten spo­sób zamknę­łam się w swoim świe­cie, w świe­cie spe­cy­ficz­nej i dziw­nej dziew­czynki.

Małej, obcej istoty, patrzą­cej na rze­czy­wi­stość wiel­kimi, nie­bie­skimi oczami, pró­bu­ją­cej się dosto­so­wać i zro­zu­mieć, i mają­cej jedną tylko pew­ność: że mówi języ­kiem innym niż wszy­scy, odczu­wa­jąc nie­usta­jące napię­cie, strach i ni­gdy nie­roz­pro­szone wąt­pli­wo­ści.

Tak jak­bym miała na gło­wie świe­cący znak, wywo­łu­jący wro­gość także wśród nie­zna­jo­mych.

Moje wej­ście w okres doj­rze­wa­nia było jesz­cze bar­dziej trau­ma­tyczne.

„Drżąca jak struna skrzyp­cowa”, zawy­ro­ko­wała nauczy­cielka wło­skiego, pani Baldi, w pierw­szej kla­sie gim­na­zjum.

Gdyby to zda­nie zapi­sano w książce, brzmia­łoby deli­kat­nie i czule, ale w rze­czy­wi­stym świe­cie tak nie było.

Doj­rze­wa­nie pukało już do drzwi, zaczy­na­li­śmy się bun­to­wać, pisać na dżin­sach i prze­kłu­wać uszy; były to czasy, kiedy chłopcy i dziew­czyny zaczy­nali się obwą­chi­wać, a bycie „wraż­liwą” zamy­kało mnie w swo­istej gablo­cie z har­to­wa­nego szkła, ponie­waż wraż­li­wość to pakiet nio­sący ze sobą całą serię dodat­ków, takich jak draż­li­wość, obra­żal­skość i życie w cią­głym pogo­to­wiu.

Zna­la­złam się w potrza­sku mię­dzy zaka­zami rodzi­ców, któ­rzy – prze­ra­żeni wizją mojego dora­sta­nia i pogrą­żeni w kry­zy­sie mał­żeń­skim – trzy­mali mnie na smy­czy, chro­niąc przed „zagro­że­niami świata”, a nie­uf­no­ścią, jaką wzbu­dza­łam u rówie­śni­ków, nie­ustan­nie odma­wia­jąc przy­łą­cze­nia się do nich. Nie to, że tego nie chcia­łam – chcia­łam roz­pacz­li­wie – ale dla mojego ojca każda nie­winna pry­watka w domu, każde piżama party, które miało się skoń­czyć o dzie­wią­tej wie­czo­rem „nie­przy­zwo­itym” oglą­da­niem odcinka _Róży Wer­salu_, było rów­no­znaczne z rave’em na Wood­stocku, twar­dymi nar­ko­ty­kami i dzi­kim sek­sem.

Więc znowu tkwię na ubo­czu, uzna­wana za nie­to­wa­rzy­ską dzi­waczkę.

„Jest abu­liczna”, powie­dział wręcz do mojej matki w trze­ciej kla­sie gim­na­zjum nauczy­ciel prac tech­nicz­nych, któ­rego bar­dzo chcia­ła­bym dzi­siaj spo­tkać, by spy­tać, co dokład­nie miał na myśli!

Ale matka nie odpo­wie­działa mu: „Prze­pra­szam, ale co ma pan dokład­nie na myśli? Znam swoją córkę i wcale taka nie jest!”. Nie, wró­ciła do domu upo­ko­rzona i wście­kła, gro­żąc mi, że powie o tym ojcu, co zresztą uczy­niła tego samego wie­czoru.

Może­cie sobie wyobra­zić moje zagu­bie­nie. Co ja takiego zro­bi­łam i co mogłam zro­bić, by to napra­wić?

Nikt nawet nie wie­dział, co zna­czy to słowo, któ­rego do dziś nie­na­wi­dzę i ni­gdy w życiu nie uży­łam.

Abu­liczny (l. mn. -ni). – przym. (dosł.) ocię­żały, apa­tyczny, słaby, chwiejny, znu­żony, gnu­śny, nie­pewny, nie­zde­cy­do­wany, obo­jętny, bierny, leniwy, ospały, pasywny.

Ale to mocne i nie­trafne okre­śle­nie użyte przez nauczy­ciela, który dziś przez grupę matek stwo­rzoną na What­sAp­pie zostałby nazwany „tym sukin­sy­nem od tech­niki”, nie zostało odrzu­cone ani podane w wąt­pli­wość, tylko było bez końca powta­rzane, także przez krew­nych i przy­ja­ciół, do tego stop­nia, że stało się dla mnie styg­ma­tem, wyro­kiem.

A potem, bez zapo­wie­dzi, nade­szło pokwi­ta­nie; przy­mu­sowa eks­mi­sja z mojego chu­dego i nie­doj­rza­łego ciałka, w któ­rym uda­wało mi się masko­wać, i zastą­pie­nie go z dnia na dzień przez nie­wy­godne i nie­znane ciało, wyso­kie i zło­żone z aż nadto obfi­tych kształ­tów, nie­sfor­nych wło­sków i cyklu men­stru­acyj­nego, z bonu­sem w postaci naśmie­wa­ją­cych się chło­pa­ków z klasy.

Wtedy naprawdę poczu­łam, że jeśli wcze­śniej mogłam się ukry­wać, teraz nie ma już żad­nej nadziei.

Wciąż nadą­sana, chu­dziutka dziew­czynka z war­ko­czami ustą­piła miej­sca nie­zgrab­nej nasto­latce z nad­wagą, odrzu­ca­nej i nie­ro­zu­mia­nej, któ­rej w szkole szło źle, która wciąż się zako­chi­wała w kolej­nych kre­ty­nach i marzyła, by być wolna i zbun­to­wana jak Madonna, a tym­cza­sem sys­te­ma­tycz­nie przy­cze­piano jej łatkę nie­dojdy.

Teraz już ofi­cjal­nie byłam dla rodzi­ców ogrom­nym roz­cza­ro­wa­niem i nie omiesz­ki­wali wypo­mi­nać mi tego przy każ­dej publicz­nej oka­zji, co w tam­tym cza­sie było „metodą Mon­tes­sori” _par excel­lence_: upo­ko­rzę cię w taki spo­sób, by pobu­dzić cię do więk­szej aktyw­no­ści.

A jeśli rodzina raz ustali, że jesteś „jakaś”, będziesz napięt­no­wana na zawsze.

W jed­nym muszę im przy­znać rację: nie przy­po­mi­na­łam żad­nej z moich rówie­śni­czek, ina­czej się ubie­ra­łam (w głębi serca naprawdę uwa­ża­łam się za Madonnę!), moje zacho­wa­nie było odpy­cha­jące, mina posępna, nie­na­wi­dzi­łam wszyst­kich i odma­wia­łam współ­pracy.

Cho­dzi­łam więc z walk­ma­nem przy­kle­jo­nym do uszu i marzy­łam o ucieczce.

Chcia­łam uciec do Nowego Jorku i tra­fić do szkoły z serialu _Sława_.

A tym­cza­sem rze­czy­wi­stość była taka, że nie wolno mi było nawet wyjść po połu­dniu na lody, bo kto wie, co mogłoby się zda­rzyć.

Ni­gdy nie byłam „w porządku” i nikt nie wie­dział, co ze mną robić, więc jesz­cze szczel­niej zamknę­łam się w świe­cie marzeń, w któ­rym mogłam być wolna, szczę­śliwa i kochana.

Bar­dzo kochana.

Pro­blem leży w tym, że dopóki jesteś dziec­kiem, wszy­scy są mniej wię­cej gotowi ci wyba­czać i akcep­to­wać twój cha­rak­ter, ale gdy dora­stasz, nie możesz się już ukry­wać.

Gdy dora­stasz, nikogo nie inte­re­suje, dla­czego zacho­wu­jesz się w okre­ślony spo­sób, ważne jest tylko to, że stwa­rzasz pro­blemy, jesteś nie­przy­sto­so­wany i powi­nie­neś pró­bo­wać się dopa­so­wać.

By uszczę­śli­wić rodzi­ców, roz­po­czę­łam więc próby upo­dab­nia­nia się do tego, co chcie­liby we mnie widzieć.

Był to cał­ko­wi­cie nie­okre­ślony wize­ru­nek, miał jed­nak speł­niać bar­dzo wyso­kie stan­dardy, któ­rym nie byłam oczy­wi­ście w sta­nie w naj­mniej­szym stop­niu spro­stać.

Nikt by nie był!

Mia­łam być pierw­sza w szkole, naj­lep­sza ze wszyst­kich przed­mio­tów; nie wystar­czało robić cze­goś dla samej przy­jem­no­ści, by wejść w kon­takt z innymi, nie – zawsze był do prze­sko­cze­nia pło­tek rywa­li­za­cji; a ja nie tylko nie mia­łam w sobie ducha współ­za­wod­nic­twa, ale nie czu­łam też żad­nej potrzeby prze­wo­dze­nia w czym­kol­wiek, zaś nauka w szkole spra­wiała mi już wystar­cza­jąco dużo trud­no­ści, by zdać sobie sprawę, że nie, ni­gdy nie będę w czo­łówce.

Ale, co było wów­czas bar­dzo modne, albo byłeś świetny, albo byłeś osłem.

Jeśli więc tego, co robi­łam dobrze, nie robi­łam „wystar­cza­jąco” dobrze, nie pozo­sta­wało mi nic innego, jak przo­do­wać w tym, co wycho­dziło mi naj­le­piej: w porażce.

Mia­łam celo­wać w przy­no­sze­niu rodzi­com roz­cza­ro­wań, bo uszczę­śli­wie­nie ich było po ludzku nie­moż­liwe.

Ja nie wystar­cza­łam.

Ni­gdy.

Chcia­ła­bym coś wyja­śnić. Moi rodzice nie byli złymi ludźmi, ale na pewno nie byli też dosta­tecz­nie prze­ni­kliwi.

Bar­dziej niż uza­sad­nione jest pra­gnie­nie, by dać swoim dzie­ciom to, co naj­lep­sze, widzieć je „zwy­cię­skimi”, patrzeć, jak awan­sują na spo­łecz­nej dra­bi­nie, ale dziecko potrze­buje przede wszyst­kim miło­ści nie­za­leż­nie od wszyst­kiego; ma ono w nosie moż­li­wo­ści i karierę, chce być tylko kochane za to, jakie jest.

Potrze­buje sza­cunku, opieki i sta­ło­ści.

Tym­cza­sem był to nie­koń­czący się kon­flikt, nie­koń­czące się kara­nie, nie­koń­czące się upo­ko­rze­nie.

Dla­tego gdy sły­szę: „Chcia­ła­bym znów mieć szes­na­ście lat”, dostaję gęsiej skórki.

Iro­nia losu polega na tym, że w świe­tle tego, co póź­niej stu­dio­wa­łam i prze­czy­ta­łam na temat bar­dzo wraż­li­wych osób, dopiero dziś oka­zuje się, że rów­nież moi rodzice tacy byli.

Nie bez przy­czyny jest to cecha dzie­dziczna.

A hiper­w­raż­liwy rodzic pod wpły­wem stresu wyrzą­dza wię­cej szkody niż grad.

Staje się agre­sywny, prze­ra­żony, prze­czy sam sobie, jest zagu­biony, nie chroni, zamyka się w sobie i nie wysyła jasnych komu­ni­ka­tów.

Dla dziecka, a potem dla nasto­latka, życie staje się kosz­ma­rem, jeśli pozba­wione jest prze­wod­nika, któ­remu może zaufać.

Nie mia­łam spój­nego i pro­stego życia, moja nauka odby­wała się w spo­sób cha­otyczny i nie­upo­rząd­ko­wany, a ja uwa­ża­łam się za nie­zdolną, bo nie byłam w sta­nie sku­pić się tak jak inni. Wszy­scy moi nauczy­ciele pod­trzy­my­wali więc tezę, że „nie jest głu­pia, ale się nie przy­kłada”, upo­ka­rza­jąc mnie przed całym oto­cze­niem.

Rodzice wycho­dzili ze skóry, wymie­rza­jąc mi kary i zabra­nia­jąc wycho­dze­nia z domu, jeż­dże­nia na sku­te­rze i pro­wa­dze­nia nor­mal­nego życia nasto­latki.

W ten spo­sób, zamu­ro­wana żyw­cem w domu, odkry­łam auten­tyczne i wierne pocie­sze­nie w nutelli. Stała się ona moją nie­za­stą­pioną przy­ja­ciółką. Taką, która ni­gdy nie zdra­dzi i jest zawsze obecna, zamie­nia­jąc mnie jed­no­cze­śnie w nie­zdarną i nie­pewną nasto­latkę, toczącą nie­ustanną walkę z wła­snym cia­łem.

Mój brak poczu­cia wła­snej war­to­ści upo­waż­niał przy­ja­ciół i kole­gów do trak­to­wa­nia mnie jako osoby prze­gra­nej i fak­tycz­nie szybko zaczę­łam prze­gry­wać na całej linii.

Wtedy prze­sta­łam się ubie­rać jak Madonna i ofi­cjal­nie przy­wdzia­łam mój czarny mun­du­rek, któ­rego już ni­gdy potem nie porzu­ci­łam.

Ten kolor naj­le­piej paso­wał do mojej duszy.

Byłam smutna, melan­cho­lijna, zdo­ło­wana, źle się uczy­łam i wciąż zako­chi­wa­łam się w kolej­nych dra­niach.

Ale dla­czego taka się sta­łam? I przede wszyst­kim, czy takie miało być całe moje życie?

Bo jeśli wła­śnie tak miało ono wyglą­dać, to nie, dzię­kuję, wysia­dam na następ­nym przy­stanku…

Napięt­no­wana jako głu­pia, tłu­sta, ocię­żała, nie­zdolna, ta o „okrą­głych ramio­nach”, trak­to­wana tak zarówno w domu, jak i poza nim, co ja tu wła­ści­wie robi­łam?

Dla­tego, kiedy dziś patrzę wstecz, nie wiem, jak zdo­ła­łam dobrnąć do wieku czter­dzie­stu sze­ściu lat, i zbu­do­wać bez kom­pro­mi­sów karierę zawo­dową, z któ­rej mogę być dumna, oraz życie uczu­ciowe godne tej nazwy.

Nie sądzi­łam, że dotrwam do osiem­nastki.

Nie wyda­wało mi się to moż­liwe.

Jak wyglą­da­łoby moje życie w hipo­te­tycz­nej wer­sji _Przy­pad­ko­wej dziew­czyny_?

Gdyby tylko roz­po­znano we mnie hiper­w­raż­liwą, bar­dzo prze­stra­szoną dziew­czynkę o inten­syw­nej emo­cjo­nal­no­ści, gdyby pie­lę­gno­wano we mnie cie­ka­wość, dobroć i inte­li­gen­cję, moje życie byłoby o wiele szczę­śliw­sze.

Praw­do­po­dob­nie dobre 70 pro­cent moich póź­niej­szych trud­no­ści poko­na­ła­bym z dużo więk­szą łatwo­ścią.

Wystar­czyło roz­po­znać, że mia­łam bar­dzo roz­wi­niętą inte­li­gen­cję emo­cjo­nalną, a moja zdol­ność do nauki była jak naj­bar­dziej nor­malna, ale uak­tyw­niała się w spo­sób twór­czy, i potrze­bo­wa­łam mniej liczb, a wię­cej obra­zów, cier­pli­wo­ści, uśmie­chów, uści­sków i wielu, bar­dzo wielu słów otu­chy.

Gdy­bym była chro­niona i ośmie­lana, dora­sta­ła­bym jak nor­malna dziew­czynka, ale nie mia­łam szczę­ścia, by spo­tkać jakie­goś świa­tłego nauczy­ciela.

Kogoś, kto by mi powie­dział, że idzie mi nie naj­go­rzej.

Tym­cza­sem, odkąd się­gam pamię­cią, osa­czała mnie cała masa pogar­dli­wych min, wyrzu­tów, kar i nie­uza­sad­nio­nych znie­wag.

To prze­ko­nało mnie osta­tecz­nie, by być nie­miłą, nie­przy­sto­so­waną, nie­in­te­li­gentną i obno­sić się z anty­pa­tyczną miną.

Tak, dla­tego zawsze przy­cią­ga­łam ludzi goto­wych mnie pro­wo­ko­wać i nikt ni­gdy nie wziął mnie w obronę.

Pierw­szy taki epi­zod musiał mieć miej­sce, gdy mia­łam jakieś dzie­sięć lat, w auto­bu­sie. Byłam chuda, nosi­łam dłu­gie war­ko­cze i, jakby tego było mało, matka ubie­rała mnie w szkocką spód­nicę i białe pod­ko­la­nówki (które w tam­tym cza­sie były istną zmorą). Pew­nego dnia jakaś zupeł­nie mi nie­znana dziew­czynka z lek­ce­wa­żącą miną zwy­my­ślała mnie na czym świat stoi, ot tak, bez powodu.

Tego samego roku, na waka­cjach, ojciec jakie­goś dziecka, korzy­sta­jąc z chwili nie­obec­no­ści moich rodzi­ców, pod­szedł do mnie i ze srogą miną ostrzegł, żebym ni­gdy wię­cej nie trak­to­wała źle jego córeczki. Ni­gdy jej źle nie potrak­to­wałam, a nawet jeśli coś takiego się zda­rzyło, wyobra­żam sobie, że cho­dziło o sprawy, które dwie małe dziew­czynki mogą zała­twić mię­dzy sobą, bez wzy­wa­nia na pomoc posił­ków. Cały następny tydzień spę­dzi­łam w stra­chu, że znów spo­tkam tego czło­wieka.

Nie wspo­mi­na­jąc o tym, że kiedy mia­łam pięt­na­ście lat, jakaś dziew­czyna nawrzu­cała mi na plaży, oskar­ża­jąc o to, że obga­dy­wa­łam ją za ple­cami i pod­wa­la­łam się do jej chło­paka, tyle że, o dziwo, nie zna­łam ani jej, ani jego. Prze­pro­siła mnie po mie­siącu, mówiąc, że ktoś wpro­wa­dził ją w błąd.

A ja przez cały mie­siąc prze­my­ka­łam w cie­niu kabin tak, żeby nikt mnie nie zauwa­żył.

Czę­sto zda­rzało mi się być „sta­wianą w cen­trum” kon­fliktu; dziś przy­pi­suję to mojej emo­cjo­nal­nej kru­cho­ści. Sta­wa­łam się celem, który łatwo było onie­śmie­lić, tak by nie zmie­nił się w dono­si­ciela.

Czę­sto byłam kozłem ofiar­nym, gdy tym­cza­sem inni dobrze wie­dzieli, jak żyć!

Dosko­nale zrów­no­wa­żeni, zawsze przy­go­to­wani, zawsze przy­tomni, zawsze dokładni.

Zobacz, jacy inni są zdolni…

Więc zawsze pró­bo­wa­łam uczyć się od innych, dzia­łać jak inni.

W rezul­ta­cie w pew­nym momen­cie pogu­bi­łam się w tym wszyst­kim.

Całymi latami zadrę­cza­łam się, pró­bu­jąc zro­zu­mieć, co jest ze mną nie tak, dla­czego moje postrze­ga­nie rze­czy­wi­sto­ści jest trzy razy bar­dziej inten­sywne niż u innych, dla­czego zawsze, wcze­śniej od innych, „wyczu­wam” osoby nega­tywne i fał­szywe, dla­czego jakieś dys­ku­sje cho­dzą mi po gło­wie nawet przez pięć dni, dla­czego prze­szka­dzają mi gło­śne dźwięki, inten­sywne świa­tło, krzy­czący ludzie, dla­czego pewne obrazy z tele­wi­zji spę­dzają mi sen z powiek, dla­czego odczu­wam wszel­kie nie­spra­wie­dli­wo­ści w spo­sób abso­lutny, dla­czego myśl o śmierci innych, poza moją wła­sną, jest dla mnie nie do zaak­cep­to­wa­nia, dla­czego bez powodu ogar­nia mnie stra­pie­nie, bo wydaje mi się, że jestem balo­ni­kiem w świe­cie wypeł­nio­nym szpil­kami…

Mie­rząc się z tymi pyta­niami, wyda­łam na psy­cho­te­ra­peu­tów rów­no­war­tość apar­ta­mentu z tara­sem przy Placu Hisz­pań­skim (zwra­cam uwagę, że wciąż wynaj­muję miesz­ka­nie!), aby prze­ana­li­zo­wali dogłęb­nie każdą moją reak­cję i aby ktoś lep­szy ode mnie wyja­śnił mi, dla­czego zare­ago­wa­łam (albo nie zare­ago­wa­łam) w dany spo­sób. I żeby usły­szeć za grube pie­nią­dze: no już, pro­szę nie prze­sa­dzać.

Wtedy czło­wiek czuje się jesz­cze bar­dziej samotny i nie­zro­zu­miany i myśli, że może czas zacząć zaży­wać leki psy­cho­tro­powe, bo wie, że prze­cież już zawsze będzie jak w kolejce gór­skiej, raz w górę, raz w dół, czę­sto tego samego dnia, i to tylko z powodu rzu­co­nego przez kogoś słowa.

Zaczę­łam więc stu­dio­wać, by zro­zu­mieć, czy to wszystko ma jakieś źró­dło, żeby zna­leźć jakąś ety­kietkę, dia­gnozę, nazwę dla moich zabu­rzeń: od ich listy zawsze docho­dzi się do kate­go­rii.

Ale nie do roz­wią­za­nia pro­blemu.

W końcu, po dłu­gich poszu­ki­wa­niach, zna­la­złam.

Jasne jak słońce, nie­mal banalne, od zawsze przed moimi oczami.

Jestem _osobą wysoko wraż­liwą_, co odkry­łam dopiero ostat­nio dzięki bada­niom ame­ry­kań­skiej psy­cho­te­ra­peutki Ela­ine Aron, praw­dzi­wej pio­nierki w tej dzie­dzi­nie, która w latach dzie­więć­dzie­sią­tych zaczęła stu­dio­wać tę cechę, ni­gdy wcze­śniej nie­braną w pełni pod uwagę, wycho­dząc od samej sie­bie i wła­snych trud­no­ści. To jej tek­sty przy­nio­sły odpo­wiedź, ratu­jąc mi życie.

Potrzeba było czter­dzie­stu czte­rech lat i książki, by zedrzeć ety­kietki i zwró­cić uwagę na „zwy­kłą” cechę cha­rak­teru, jaką jest hiper­w­raż­li­wość, cecha, z którą da się żyć, jeśli tylko przyj­mie się pewną stra­te­gię prze­trwa­nia.

Nie ist­nieją pre­cy­zyjne sta­ty­styki, ale eks­perci mówią o 15–20 pro­cen­tach popu­la­cji, która ma jakąś cechę oso­bo­wo­ści hiper­w­raż­li­wej, wobec 80–85 pro­cent ludzi pozba­wio­nych tej cechy.

Od tam­tego dnia otwo­rzył się przede mną świat.

Zro­zu­mia­łam, że jestem nie tylko wraż­liwa (wszy­scy, poza psy­cho­pa­tami, są w róż­nym stop­niu wraż­liwi), ale „wysoko” wraż­liwa, czyli w stop­niu dużo wyż­szym od nor­mal­nego, i że należę do mniej­szo­ści osób o „cien­kiej skó­rze”, które odczu­wają różne rze­czy w spo­sób dużo bar­dziej inten­sywny i bez­po­średni, a czę­sto nie do znie­sie­nia.

Według wielu badań nauko­wych, w wyniku kom­bi­na­cji przy­czyn bio­lo­gicz­nych i gene­tycz­nych, mamy dużo bar­dziej roz­wi­niętą emo­cjo­nal­ność w sto­sunku do śred­niej i wszystko prze­cho­dzi naj­pierw przez serce, a dopiero potem przez mózg.

Wpro­wa­dza nas to w stan nie­ustan­nego stresu wywo­łu­ją­cego czę­sto zmę­cze­nie, depre­sję i fru­stra­cję.

To pewne: świat, w któ­rym żyjemy, nie jest dla nas.

Ale odkry­cie, że mam tę cechę, przy­nio­sło mi nie­wy­obra­żalną ulgę, odczy­ta­łam całe moje życie w świe­tle tej nowej świa­do­mo­ści i wszystko nabrało sensu.

Oto dla­czego, myśląc o moim kocie Artu­rze, który umarł w 1992 roku, wciąż się wzru­szam, a od 25 czerwca 2009 roku nie mogę słu­chać mojego abso­lut­nego idola Micha­ela Jack­sona (po jego śmierci pła­ka­łam przez pięć kolej­nych dni); oto dla­czego, gdy scho­dzę do przej­ścia pod­ziem­nego w metrze i sły­szę skrzyp­ków gra­ją­cych ścieżkę dźwię­kową _Kina Para­diso_, płyną mi łzy, choć chwilę wcze­śniej się śmia­łam.

Bo struny moich skrzy­piec zaczy­nają wibro­wać tak inten­syw­nie, że tracę oddech. I dzieje się to ot tak, bez uprze­dze­nia.

Oto dla­czego dzi­siaj, po tylu latach, pogo­dzi­łam się z tym, co zamiast za wadę, z dumą uznaję za moją super­moc i jako taką sta­ram się wyko­rzy­sty­wać jak naj­le­piej, by moje życie i życie ota­cza­ją­cych mnie osób roz­kwi­tało dzięki niej. Strzegę tej cechy, kocha­jąc sie­bie jesz­cze bar­dziej, chro­niąc się przed „złymi” i wyko­rzy­stu­jąc swoje odczu­cia (wła­ściwe), które mój brzuch pod­po­wiada mi w każ­dym momen­cie.

No wła­śnie, bo teraz już wiem, że jeśli czuję w tak skrajny spo­sób, to dla­tego, że moje ciało sygna­li­zuje mi nie­bez­pie­czeń­stwo albo potrzebę, i zamiast je igno­ro­wać, wsłu­chuję się w nie i pod­daję sytu­ację oce­nie.

Postę­pu­jąc w ten spo­sób, czuję, że sie­bie sza­nuję, kocham i podą­żam za wła­snym ryt­mem, który jest jedyny i dosko­nały wła­śnie taki jaki jest, choć w oczach innych może się wyda­wać ogra­ni­czony albo uprosz­czony.

Wsłu­chu­jąc się w swoje potrzeby i sza­nu­jąc je, czuję nie­wia­ry­godną wol­ność, czuję, że naprawdę lubie i akcep­tuję sie­bie.

Zdo­ła­łam w końcu odna­leźć i pocie­szyć dziew­czynkę, która potrze­bo­wała uści­sków i wspar­cia, i teraz razem możemy mie­rzyć się z wszyst­kimi desz­czo­wymi i sza­rymi nie­dziel­nymi popo­łu­dniami z uśmie­chem na ustach, otu­lone cie­płym kocem.

Pisa­nie, które poja­wiło się w moim życiu nie­po­strze­że­nie, gdy byłam doro­słą kobietą, stało się wyba­wie­niem, któ­rego nie mia­łam już nadziei zna­leźć, gło­sem doma­ga­ją­cym się ujścia. Upo­rząd­ko­wało moje myśli, zła­go­dziło przy­kro­ści i zmo­dy­fi­ko­wało nie­przy­jemne wspo­mnie­nia, stało się piesz­czotą, która uci­szyła ból ist­nie­nia.

Gdy­bym wie­działa to wcze­śniej, moje życie byłoby nie­po­rów­ny­wal­nie lżej­sze i mogła­bym nim łatwiej pokie­ro­wać; mówię sobie jed­nak, że mam jesz­cze czas na doce­nie­nie wielu innych rze­czy, jeśli zaś jeste­ście ze mną, chcę wam towa­rzy­szyć w tej podróży w stronę zro­zu­mie­nia i akcep­ta­cji tej szcze­gól­nej cechy: wy też zacznie­cie czy­tać na nowo wasze życie i cie­szyć się ota­cza­ją­cymi was kolo­rami.

Bo prze­pięk­nie jest być jed­no­roż­cem!Zanim zaczniemy, mały test…

Zanim zaczniemy,
mały test…

Jesteś osobą hiper­w­raż­liwą, jeśli:

1. Od dzie­ciń­stwa twoi rodzice albo twoi nauczy­ciele uwa­żali cię za dziecko wraż­liwe albo nie­śmiałe, a ty czu­łeś/aś się inna/inny niż rówie­śnicy, nie na miej­scu, nie­ak­cep­to­wany/nie­ak­cep­to­wana.
2. Wyczu­wasz wokół sie­bie różne drobne sprawy: nastroje, spoj­rze­nia, nie­do­po­wie­dze­nia. Zda­rza ci się wejść gdzieś, gdzie nikogo nie znasz, i poczuć od razu, że coś jest nie tak. Tak jakby wewnętrzny radar pozwa­lał ci wychwy­ty­wać stan ducha innych osób i anga­żo­wać się w niego, zarówno w sen­sie pozy­tyw­nym, jak i nega­tyw­nym, do tego stop­nia, że stan ten ci się udziela.
3. Masz bogate i zło­żone życie wewnętrzne: pociąga cię wszystko to, co ma wymiar „duchowy”, wciąż poszu­ku­jesz har­mo­nii i okre­ślasz sie­bie jako osobę twór­czą, pełną fan­ta­zji. Czę­sto sły­szysz, że masz jej za dużo albo że żyjesz z głową w chmu­rach.
4. Ogól­nie sztuka dotyka cię głę­boko, muzyka może przy­nieść ci bar­dzo silne emo­cje, wzru­szasz się na widok piękna: obrazu, stro­nicy książki, tańca, filmu.
5. Jesteś bar­dzo wraż­liwy/wraż­liwa na ból fizyczny i psy­chiczny, twój i innych ludzi.
6. Są dni, kiedy czu­jesz się tak wyczer­pany/wyczer­pana, że musisz zostać w łóżku albo ciem­nym pokoju, czy jakim­kol­wiek miej­scu, gdzie możesz być sam/a ze sobą: hałas, świa­tło, jaki­kol­wiek zewnętrzny bodziec są dla cie­bie w takich chwi­lach nie do znie­sie­nia.
7. Środki pobu­dza­jące i kofe­ina dzia­łają na cie­bie szcze­gól­nie sil­nie.
8. Bar­dzo zatło­czone miej­sca nie są dla cie­bie: jak ognia uni­kasz kon­cer­tów, wiel­kich imprez, lokali, w któ­rych prze­bywa naraz zbyt wielu nad­mier­nie hała­su­ją­cych ludzi. Pośród zamętu czu­jesz jed­no­cze­śnie pobu­dze­nie i wyob­co­wa­nie, jak­byś był/a w bańce.
9. Jesteś per­fek­cjo­ni­stą/ką. Nie zno­sisz się mylić i bar­dzo cię ranią wszel­kie upo­mnie­nia; tro­chę dla­tego, że jesteś draż­liwy/draż­liwa, ale także dla­tego że, nie mogąc się obro­nić, jak­byś chciał/a, odczu­wasz silną fru­stra­cję, a cza­sem praw­dziwy wstyd.
10. Łatwo się prze­ra­żasz i potem długo pozo­sta­jesz wstrzą­śnięty/wstrzą­śnięta.
11. Dener­wu­jesz się, kiedy musisz w krót­kim cza­sie zro­bić wiele rze­czy: czu­jesz się zagu­biony/zagu­biona, przy­tło­czony/przy­tło­czona, chciał­byś/chcia­ła­byś uciec.
12. Kiedy widzisz kogoś, kto czuje się nie­swojo, od razu wiesz, co robić, by poczuł się lepiej, wygod­niej, bar­dziej swo­bod­nie: jesteś zna­ko­mi­tym/zna­ko­mitą słu­chaczką/em, iden­ty­fi­ku­jesz się z bliź­nim i zawsze wiesz, czego roz­mówca potrze­buje. Potra­fisz zaopie­ko­wać się innymi lepiej niż samym/samą sobą.
13. Gdy czu­jesz silny głód, łatwo się iry­tu­jesz, tra­cisz kon­cen­tra­cję i spo­kój.
14. Zmiany mącą twoją rów­no­wagę: prze­pro­wadzka, koniec związku, zwol­nie­nie z pracy, ale także wyjazd, są wyda­rze­niami wywo­łu­ją­cymi bar­dzo silny stres.
15. Ze wszyst­kich sił sta­rasz się zor­ga­ni­zo­wać swoje życie tak, aby uni­kać stre­su­ją­cych sytu­acji. Na wszel­kie spo­soby uni­kasz kon­flik­tów, a gdy znaj­dziesz się w warun­kach rywa­li­za­cji albo jesteś obser­wo­wany/obser­wo­wana pod­czas wyko­ny­wa­nia jakie­goś zada­nia, sta­jesz się tak ner­wowy/ner­wowa albo pobu­dzony/pobu­dzona, że pogar­szasz wynik swo­jego dzia­ła­nia.

Jeśli także wy odnaj­du­je­cie się w tych stwier­dze­niach (ja we wszyst­kich!), z wiel­kim praw­do­po­do­bień­stwem jeste­ście oso­bami wysoko wraż­li­wymi.

Nie powinno was to prze­ra­żać, lecz prze­ciw­nie – rzu­cać świa­tło świa­do­mo­ści na te wszyst­kie chwile, gdy czu­li­ście się dziwni, inni i nie­zro­zu­miani.

Świa­tło to od tej pory oświe­tli waszą nową drogę, po któ­rej bez wąt­pie­nia będzie się szło pro­ściej, z posza­no­wa­niem tej naszej jakże szcze­gól­nej i deli­kat­nej cechy.

Pierw­sza część tej ksiązki wyja­śnia i opi­suje wszyst­kie aspekty hiper­w­raż­li­wo­ści na pod­sta­wie mojego doświad­cze­nia oraz wielu tek­stów napi­sa­nych na ten temat przez Ela­ine Aron i psy­cho­te­ra­peu­tów spe­cja­li­zu­ją­cych się w tym rysie cha­rak­teru (na któ­rych opie­ra­łam się, opra­co­wu­jąc swój test) w taki spo­sób, byście mieli dostęp do jak naj­więk­szej liczby infor­ma­cji i mogli jak naj­le­piej zro­zu­mieć przy­czyny naszych reak­cji i doświad­czeń.

W czę­ści dru­giej znaj­dzie­cie wszyst­kie stra­te­gie pozwa­la­jące jak naj­le­piej żyć z tą super­mocą, zarzą­dzać nią i cie­szyć się jej owo­cami, bo – jeśli dobrze nią pokie­ro­wać – przy­nosi ona naprawdę wiele satys­fak­cji.

A teraz zaczy­namy!Pragnienie, by być jak wszyscy inni

Pra­gnie­nie, by być jak wszy­scy inni

Jestem na przy­ję­ciu, na które bar­dzo chcia­łam pójść, ubie­ra­nie się zajęło mi godzinę, choć i tak koniec koń­ców wybra­łam mój zwy­cza­jowy czarny mun­du­rek, ale teraz czuję się nagle nie na miej­scu, odda­lona lata świetlne stąd, odno­szę wra­że­nie, że jestem nie­wi­dzialna, i – po wymia­nie zwy­cza­jowych grzecz­no­ści – nie przy­cho­dzi mi do głowy nic cie­ka­wego, co mogła­bym powie­dzieć, a widzę, że inni zna­ko­mi­cie się czują, świet­nie bawią i śmieją jak wariaci przy ogłu­sza­ją­cej muzyce, pijąc i paląc.

Czy zda­rza się wam czuć w taki spo­sób? Niczym w bańce? Jak­by­ście byli cał­ko­wi­cie odizo­lo­wani od innych, jakby ist­niała jakaś nie­wi­dzialna bariera oddzie­la­jąca was od reszty świata?

Otóż, jeśli coś takiego wam się zda­rza, mogę tylko powie­dzieć: „Witaj­cie w moim świe­cie!”.

Czuję się tak od zawsze.

Od zawsze roz­pacz­li­wie pró­buję stać się czę­ścią nurtu, ale na koniec czuję się jak łosoś, który pły­nie upo­rczy­wie pod prąd doni­kąd.

Myśla­łam, że z cza­sem to minie, że pew­nego dnia obu­dzę się i będę jak wszy­scy inni, akcep­to­wana, przyj­mo­wana uśmie­chem i pokle­py­wa­niem po ramie­niu, ozna­cza­ją­cym „w końcu jesteś jedną z nas”. Tymcza­sem to ni­gdy nie nastą­piło.

Pozo­sta­wa­łam na obrze­żach, na orbi­cie pla­net dużo ode mnie cie­kaw­szych i bar­dziej wcią­ga­ją­cych, zawsze oddzie­lona od nich grubą zasłoną.

A jedyną rze­czą, jaką potra­fi­łam zro­bić, by cza­sowo zła­go­dzić moje cier­pie­nie, była za każ­dym razem zmiana oto­cze­nia, pracy, mia­sta, zajęć i zain­te­re­so­wań, w płon­nej nadziei, że rze­czy­wi­stość dosto­suje się do mnie, a nie na odwrót.

Że ten magiczny świat „innych” sta­nie się też tro­chę mój.

Ale ni­gdy się tak nie stało, ni­gdy nie zna­la­złam miej­sca, w któ­rym czu­ła­bym się „nor­malna”, a towa­rzy­szące mi wiecz­nie muzyczne tło brzmiało zawsze tak samo: „Jesteś dziwna”.

Jed­nak „dziwna” to przy­miot­nik zbyt ogól­ni­kowy, by wydać wyrok na jakąś osobę, trzeba spre­cy­zo­wać, co to kon­kret­nie zna­czy – bio­rąc pod uwagę, że nie roz­ma­wiam z gołę­biami, nie cho­dzę po głów­nym placu mia­sta w stroju Napo­le­ona i nie sły­szę gło­sów (jesz­cze nie!).

Ludzie uwa­żali mnie za dziwną, bo jako dziecko czę­sto wyska­ki­wa­łam ze zda­niami wpra­wia­ją­cymi wszyst­kich w zdu­mie­nie. Być może usły­sza­łam jakąś kwe­stię, która miała powo­dze­nie wśród doro­słych albo w tele­wi­zji, i powta­rza­łam ją, prze­ko­nana, że osią­gnę taki sam efekt, tym­cza­sem przyj­mo­wano ją chłodno i podejrz­li­wie.

Pamię­tam, jakby to było wczo­raj: mia­łam może trzy­na­ście lat, gdy usły­sza­łam, jak jakaś dziew­czyna chwali nową fry­zurę swo­jej kole­żanki, powta­rza­jąc pod­nie­co­nym gło­sem: „Wyglą­dasz zna­ko­miii­cie!”.

Posia­daczka nowego ucze­sa­nia była tak zado­wo­lona, że posta­no­wi­łam jak naj­szyb­ciej wypró­bo­wać to zda­nie w nadziei, że okażę się sym­pa­tyczna (co aż do końca liceum ni­gdy mi się nie udało).

Kiedy więc tylko spo­tka­łam kole­żankę ze świeżo ścię­tymi wło­sami, pode­szłam do niej i zawo­ła­łam z prze­ko­na­niem: „Wyglą­dasz zna­ko­miii­cie!”. Tyle że ta, zamiast zare­ago­wać uśmie­chem satys­fak­cji, spoj­rzała na mnie krzywo i sobie poszła.

Ni­gdy nie zro­zu­mia­łam, czy fry­zura jej się nie podo­bała, czy też (jak sądzę) cał­ko­wi­cie pomy­li­łam into­na­cję, zacho­wu­jąc się jak głu­pia papuga; pozo­staje fak­tem, że rów­nież ten epi­zod tylko wzmoc­nił moje prze­ko­na­nie, że jestem inna.

I była to prawda: gdy tylko dziew­czyny widziały, że się zbli­żam, trą­cały się łok­ciami, jakby mówiły: „Uwaga, idzie ta dziwna”, nie zapra­szały mnie na imprezy, a jeśli uda­wało mi się zdo­być choć jedną przy­ja­ciółkę, było to dla mnie cudem. Gdy­bym mogła, wsta­wi­ła­bym ją do gabloty, żeby była tylko moja, ale ona miała oczy­wi­ście także inne przy­ja­ciółki i to powo­do­wało, że czu­łam się naj­mniej ważna.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki