MENU
Nasze ceny
Przeczytaj fragment on-line
nowość
Pozdrów Reagana - ebook
W 1982 roku trzynastoletni gdynianin Tomasz Łukaszuk, wraz z rodziną, dostaje tydzień, by spakować całe swoje życie do jednej walizki, opuścić Polskę i wyjechać do zupełnie sobie obcej Kanady.
Trzydzieści lat później, już jako Thomas Lukaszuk, zostaje wicepremierem prowincji Alberta, pierwszym Polakiem w historii na takim stanowisku. Emigrant, aktywista, polityk, zakochany w obydwu swoich ojczyznach udowadnia jedno - wszystko jest możliwe.
Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.
| Kategoria: | Biografie |
| Zabezpieczenie: |
Watermark
|
| ISBN: | 978-83-8412-557-1 |
| Rozmiar pliku: | 9,1 MB |
FRAGMENT KSIĄŻKI
PRZEDMOWA
Kanada – drugi co do wielkości kraj świata – rozciąga się od atlantyckich wybrzeży Nowej Fundlandii po pacyficzne plaże Kolumbii Brytyjskiej, a na północy sięga aż arktycznych archipelagów. Jej krajobraz to ogromne równiny prerii, majestatyczne pasma Gór Skalistych, gęste, rozległe lasy i tysiące jezior, które od wieków kształtowały życie mieszkańców tego kontynentu. Kraj ten słynie ze swojej dziewiczej przyrody, niezwykłej gościnności, dwujęzyczności (angielski i francuski), a także hokeja i syropu klonowego, które stały się jego symbolami. W historii Kanady splatają się losy rdzennej ludności, francuskich i brytyjskich kolonistów oraz kolejnych fal imigrantów, którzy zbudowali społeczeństwo o wyjątkowo wielokulturowym charakterze.
W tej historii bardzo wcześnie pojawiają się także pierwsi Polacy. Początkowo ich obecność nie miała charakteru masowego i w XVIII wieku objawiała się pod postacią zapuszczających się w te strony pojedynczych kupców czy kartografów. Za jednego z pierwszych polskich emigrantów, których los przywiódł na ziemie późniejszej Kanady, uznaje się Augusta F. Globenskiego. Ten lekarz i aptekarz trafił do Ameryki jako felczer najemnej armii niemieckiej wspierającej Brytyjczyków w walce ze zbuntowanymi kolonistami. Po klęsce w bitwie pod Saratogą postanowił osiąść na stałe w niewielkiej osadzie na przedmieściach Montrealu, gdzie rozwijał własny gabinet oraz aptekę. Stał się w ten sposób pionierem polskiego osadnictwa oraz polskiej przedsiębiorczości w Kanadzie. Wśród kolejnych Polaków pojawiających się na kanadyjskiej ziemi byli niejednokrotnie weterani wojen napoleońskich oraz późniejszych powstań narodowych. Jednym z nich był Kazimierz Stanisław Gzowski – inżynier, żołnierz powstania listopadowego, a z czasem jeden z najwybitniejszych budowniczych infrastruktury kolonii kanadyjskich. Gzowski odegrał znaczącą rolę w rozwoju sieci kolejowej, pracował przy budowie mostów i dróg, a także był twórcą i pierwszym komisarzem Niagara Parks Commision – agencji rządu prowincjonalnego zajmującej się ochroną przyrody i dziedzictwa historycznego regionu wokół wodospadów Niagara.
Na trwałe w pejzaż Kanady wpisała się również grupa osadników kaszubskich, którzy w drugiej połowie XIX wieku założyli osadę Wilno w prowincji Ontario. Przybyli w poszukiwaniu ziemi i lepszych warunków życia, zachowując przy tym odrębność językową i kulturową. Do dziś Wilno uchodzi za najstarszą polską osadę w Kanadzie, a kaszubskie tradycje są tam pielęgnowane przez lokalną społeczność. Na przełomie XIX i XX wieku liczba polskich imigrantów dynamicznie wzrosła. Najczęściej osiedlali się w prowincjach Ontario, Manitoba i Alberta, gdzie rozwijały się przemysł oraz rolnictwo. Wielu z nich znalazło zatrudnienie przy budowie Kolei Transkanadyjskiej, w kopalniach, tartakach i przy wyrębie lasów. Inni obejmowali gospodarstwa na preriach, tworząc nowe wspólnoty wiejskie i parafialne. Był to czas ciężkiej pracy, ale też stopniowego zakorzeniania się Polaków w strukturze społecznej szybko rozwijającego się kraju. W okresie międzywojennym na terenie Kanady żyło ok. 80 tysięcy Polaków, którzy poza terenami wiejskimi zamieszkiwali także miasta, tworząc największe polonijne skupiska w Winnipeg, Toronto, Montrealu i Quebecu.
Historia polskiej diaspory w Kanadzie nabrała szczególnego dynamizmu w drugiej połowie XX wieku. Pierwsza duża fala powojenna obejmowała żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, byłych więźniów obozów sowieckich, osoby ocalałe z hitlerowskiej zagłady oraz tych, którzy nie mogli lub nie chcieli powrócić do kraju po przejęciu władzy przez komunistów. Wnieśli oni do kanadyjskiego społeczeństwa talent, pracowitość i doświadczenia zdobyte w dramatycznych realiach wojennych. W okresie PRL-u do Kanady trafiali również Polacy będący uciekinierami z komunistycznego świata zza żelaznej kurtyny – wśród nich szczególne miejsce zajmują marynarze, którzy korzystając z postoju statków w portach Vancouver, Halifaxu czy Montrealu, decydowali się zbiec z jednostek i prosić o azyl polityczny. Dla wielu była to niezwykle dramatyczna decyzja, wiążąca się z porzuceniem rodziny. Podejmowano ją jednak w obliczu ograniczeń wolności i szykan doświadczanych w Polsce Ludowej. Chociaż ich liczba nie dorównywała masowym falom emigracji, historie te odcisnęły trwały ślad w narracji o polskich losach w Kanadzie. Kolejny znaczący napływ miał miejsce w latach 80. XX wieku i był związany z działalnością „Solidarności” oraz represjami stanu wojennego. Do Kanady trafiali wówczas działacze opozycji, intelektualiści, specjaliści i ludzie poszukujący wolności osobistej. Ta fala emigracji przyczyniła się do dalszego wzmocnienia polskich instytucji, stowarzyszeń oraz środowisk akademickich.
Obecnie Polonia kanadyjska stanowi jedną z większych tamtejszych społeczności pochodzenia europejskiego. Szacuje się, że ponad milion mieszkańców Kanady deklaruje polskie korzenie, z czego największe skupiska znajdują się w Ontario – zwłaszcza w aglomeracji Toronto – oraz w Manitobie, Albercie i Kolumbii Brytyjskiej. Polskie parafie, szkoły sobotnie, organizacje kulturalne i media stanowią ważne centra podtrzymywania języka i tradycji, a jednocześnie są to miejsca, w których kolejne pokolenia łączą dziedzictwo przodków z kanadyjską codziennością
Polacy w kanadyjskiej polityce
Polacy odgrywali istotną rolę w polityce Kanady już od bardzo wczesnych lat państwowości. Jedną z pierwszych tego rodzaju postaci był Aleksander Edward Kierzkowski – powstaniec listopadowy, inżynier, sędzia pokoju i oficer milicji, który po emigracji osiadł w Kanadzie. W 1867 roku został wybrany jako poseł do pierwszego parlamentu (Izby Gmin) Kanady z okręgu Saint-Hyacinthe–Bagot jako członek Liberałów, co czyni go pierwszym parlamentarzystą kanadyjskim polskiego pochodzenia. Kierzkowski angażował się też w rozwój rolnictwa i reformy systemu gruntowego Dolnej Kanady. Równie znamienną postacią był inny powstaniec listopadowy, Kazimierz Stanisław Gzowski. Ten wybitny inżynier, po latach pracy przy budowie dróg, mostów i linii kolejowych, zyskał prestiż, który doprowadził go w 1896 roku do objęcia funkcji administratora prowincji Ontario. Jego kariera stała się symbolem możliwości awansu w wielokulturowym społeczeństwie Kanady oraz inspiracją dla kolejnych generacji imigrantów.
Po II wojnie światowej do głosu zaczęło dochodzić nowe pokolenie Kanadyjczyków polskiego pochodzenia, aktywnie włączające się w politykę federalną i prowincjonalną. Jedną z najważniejszych postaci tego okresu był Stanley Haidasz, urodzony w Toronto syn polskich imigrantów. Jako lekarz i działacz społeczny zdobył zaufanie wyborców Partii Liberalnej i wszedł do Izby Gmin, a w latach 60. i 70. stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych polityków polskiego pochodzenia w Kanadzie. W 1972 roku Haidasz został mianowany pierwszym kanadyjskim sekretarzem stanu ds. wielokulturowości, a w 1978 roku trafił do Senatu jako pierwszy kanadyjski senator polskiego pochodzenia. Haidasz pełnił tę funkcję aż do przejścia na emeryturę w 1998 roku i odegrał kluczową rolę w kształtowaniu polityki imigracyjnej i integracyjnej Kanady, wspierając przy tym mniejszości etniczne i społeczność polonijną.
W XXI wieku do grona wpływowych kanadyjskich polityków polskiego pochodzenia dołączył Thomas Lukaszuk, który przybył do Kanady z rodziną w dzieciństwie. Jego kariera związana jest przede wszystkim z prowincją Alberta, gdzie przez wiele lat zasiadał w legislatywie jako przedstawiciel Partii Postępowo-Konserwatywnej. Lukaszuk pełnił szereg funkcji rządowych, m.in. ministra pracy, ministra edukacji, a także wicepremiera Alberty. Zasłynął jako polityk otwarty na dialog społeczny, zaangażowany w sprawy oświaty, imigracji i rynku pracy.
Dzieje wspomnianych powyżej postaci ukazują nie tylko indywidualne sukcesy, lecz także drogę, jaką przeszła polska społeczność w Kanadzie: od pionierskiej obecności w XIX wieku, przez ugruntowanie pozycji w życiu publicznym w okresie powojennym, po pełnoprawne uczestnictwo w kształtowaniu współczesnej polityki prowincji i państwa. Razem tworzą ważny Rozdział historii kanadyjskiej Polonii – historii budowanej poprzez kompetencje, zaufanie społeczne i konsekwentną pracę dla dobra publicznego.
Emigracyjna historia Thomasa Lukaszuka
Niniejsza książka stanowi opowieść o emigracyjnym życiu i karierze ostatniej z przywołanych postaci. Tomasz Łukaszuk przyszedł na świat w Wejherowie 5 kwietnia 1969 roku. Dorastał w centrum Gdyni, jego matka angażowała się w działalność opozycyjną w strukturach NSZZ „Solidarność”, a ojciec był marynarzem pływającym na jednostkach przedsiębiorstwa „Dalmor”. W 1979 roku do rodziny dotarła wiadomość o jego ucieczce ze statku i pozostaniu w Kanadzie. Bogdan Łukaszuk zrealizował w ten sposób swój plan ucieczki na Zachód, o której od dawna marzył. Matce oraz synom udało się dołączyć do niego dopiero po czterech latach.
Pierwsze miesiące po przeprowadzce rodzina spędziła w Sydney, w prowincji Nowa Szkocja, gdzie Tomasz uczęszczał do szkoły i zaczął uczyć się języka angielskiego. Następnie, w poszukiwaniu lepszych możliwości zatrudnienia, rodzina przeprowadzili się do Edmonton w Albercie. Łukaszuk sprawnie przeszedł tam proces asymilacji, szybko zaadaptował się do nowego środowiska i miejscowej kultury. W ten sposób stał się Thomasem Lukaszukiem – urodzonym w Polsce Kanadyjczykiem. Z sukcesami kontynuował proces swojej edukacji, uzyskał licencjat z pedagogiki na Uniwersytecie Alberty i został nauczycielem nauk społecznych w Edmonton Catholic School District. Założył Injured Workers Advocates Inc., małą firmę, która pomagała poszkodowanym pracownikom w dochodzeniu roszczeń z tytułu uszczerbków na zdrowiu doznanych w miejscu pracy. Pomaganie ludziom stało się dla Lukaszuka źródłem wielkiej życiowej satysfakcji i zaczęło kształtować jego kolejne życiowe wybory i projekty.
Z czasem najważniejszą drogą do realizacji tego celu okazała się polityka. W 2001 roku zdecydował się kandydować do Parlamentu Alberty z okręgu Edmonton–Castle Downs, reprezentując Partię Postępowo-Konserwatywną. Jego wynik w wyborach okazał się jednym z najlepszych, dzięki czemu w wieku 32 lat został pierwszym w historii Polakiem urodzonym w Polsce wybranym do parlamentu prowincji. Jako najmłodszy parlamentarzysta aktywnie działał w licznych komisjach i starał się poznać potrzeby wszystkich regionów Alberty. W wyborach w 2004 i 2008 roku Lukaszuk ponownie uzyskał silne poparcie wyborców, przede wszystkim dzięki zaangażowaniu w poprawę warunków pracy i systemu świadczeń socjalnych. W czasie swojej kadencji jako poseł Lukaszuk zasiadał w 21 komisjach legislacyjnych, przewodniczył sześciu z nich.
W 2010 roku Lukaszuk wszedł w skład rządu premiera Eda Stelmacha jako minister zatrudnienia i imigracji, co dało mu możliwość pogłębienia współpracy z imigrantami i biznesem oraz wykorzystania swoich dotychczasowych doświadczeń w polityce. Wprowadził szereg reform w programach bezpieczeństwa i higieny pracy. W 2011 roku objął tekę ministra edukacji w gabinecie premier Alison Redford. Przedstawił wówczas dziesięciopunktowy program modernizacji systemu oświaty. Projekt przewidywał m.in. lepsze gospodarowanie środkami publicznymi, większą przejrzystość finansową szkół, a także redukcję biurokracji i dokładniejsze analizowanie wyników uczniów.
Dnia 23 kwietnia 2012 roku Lukaszuk po raz czwarty zdobył mandat poselski. Kilka tygodni później, 8 maja, premier Alison Redford mianowała go wicepremierem, przewodniczącym Komisji Wykonawczej Rady Ministrów oraz reprezentantem Alberty w siłach zbrojnych Kanady. Od 4 lutego 2013 roku pełnił dodatkowo funkcję ministra ds. przedsiębiorczości i szkolnictwa wyższego. W lipcu tamtego roku został uznany przez magazyn Alberta Venture za jednego z 50 najbardziej wpływowych mieszkańców prowincji. Po zakończeniu swojej kariery w rządzie Lukaszuk nie zaprzestał aktywnej działalności na rzecz dbania o interesy Alberty. W 2025 roku stanął na czele obywatelskiej inicjatywy Forever Canadian sprzeciwiającej się odłączeniu prowincji od Kanady.
Thomas Lukaszuk, poza swoją działalnością polityczną, jest również znany ze swojego zaangażowania na rzecz pomocy społecznej i humanitarnej. W 2022 roku Thomas Lukaszuk i Ed Stelmach zorganizowali największą w Kanadzie akcję pomocy zagranicznej, której celem było zebranie zaopatrzenia i wysłanie go na front wojny na Ukrainie, aby pomóc żołnierzom i cywilom. Prowadzona przez nich akcja darowizn pozwoliła zebrać 35 milionów dolarów na artykuły ratujące życie, które wysłano do Polski. W ramach tej samej akcji udało się także sprowadzić 67 ukraińskich uchodźców do Edmonton. W rezultacie tych działań 14 listopada 2022 roku Ministerstwo Spraw Zagranicznych Federacji Rosyjskiej zakazało Lukaszukowi wjazdu do Federacji Rosyjskiej. W 2023 roku Thomas zorganizował transport humanitarny trzech kontenerów wypełnionych ratującą życie pomocą medyczną, artykułami dla dzieci i żywnością dla dzieci z Gazy.
Lukaszuk stał się rozpoznawalną postacią życia publicznego Alberty dzięki wyjątkowej ścieżce kariery – od imigranta po wicepremiera prowincji. Jego kariera uchodzi za przykład imponującej mobilności społecznej i sukcesu osiągniętego dzięki ciężkiej pracy, aktywności obywatelskiej i byciu sprawnym liderem. Docenia się go za energię, rzetelność, a także umiejętność współpracy i budowania relacji. Za swoje zasługi dla Alberty otrzymał liczne odznaczenia, w tym Order of St. John, Queen’s Diamond Jubilee Medal, Queen’s Golden Jubilee Medal oraz Alberta Centennial Medal. Gdynianin aktywnie wspiera społeczność polonijną w Edmonton, regularnie uczestniczy w wydarzeniach organizowanych przez miejscowych Polaków, udziela się w licznych polonijnych inicjatywach oraz organizacjach. Nieustannie zabiega na rzecz zbliżenia między Polską a Kanadą i promuje kontakty Alberty z Polską.
Postać Lukaszuka została także doceniona przez Muzeum Emigracji w Gdyni. W 2017 roku znalazł się w galerii najbardziej znanych Kanadyjczyków polskiego pochodzenia prezentowanych na organizowanej przez MEG wystawie _Polacy w kanadyjskiej mozaice. 150 lat historii_. Thomas osobiście odwiedził także gdyńskie muzeum, aby przekazać pamiątki związane z kanadyjską Polonią. Przy kolejnej wizycie w 2025 roku jego emigracyjna historia została zarejestrowana w formie wywiadu w ramach prowadzonego przez placówkę projektu archiwum historii mówionej „Archiwum Emigranta”.
Po zakończeniu kariery politycznej Lukaszuk działa w sektorze prywatnym i organizacjach społecznych, a w Kanadzie nadal postrzegany jest jako inspirujący przykład udanej integracji i wpływu, jaki imigrant może wywrzeć na życie publiczne kraju. Jego życiorys to niesamowita, obfitująca w wiele ciekawych zdarzeń historia. Młody, zaradny, zahartowany przez rzeczywistość PRL-u człowiek trafia nagle za „żelazną kurtynę”, tysiące kilometrów od domu i zaczyna nowe życie. Chłopak z Gdyni staje się Kanadyjczykiem i przekazuje swojej nowej ojczyźnie wszystkie talenty, które w nowej rzeczywistości mają szansę wydać wyjątkowe owoce. Niniejsza książka w fascynujący sposób ukazuje tę niezwykłą drogę.
dr Łukasz Podlaszewski
kierownik Działu Wystawy Stałej
Muzeum Emigracji w Gdyni
Kanada – drugi co do wielkości kraj świata – rozciąga się od atlantyckich wybrzeży Nowej Fundlandii po pacyficzne plaże Kolumbii Brytyjskiej, a na północy sięga aż arktycznych archipelagów. Jej krajobraz to ogromne równiny prerii, majestatyczne pasma Gór Skalistych, gęste, rozległe lasy i tysiące jezior, które od wieków kształtowały życie mieszkańców tego kontynentu. Kraj ten słynie ze swojej dziewiczej przyrody, niezwykłej gościnności, dwujęzyczności (angielski i francuski), a także hokeja i syropu klonowego, które stały się jego symbolami. W historii Kanady splatają się losy rdzennej ludności, francuskich i brytyjskich kolonistów oraz kolejnych fal imigrantów, którzy zbudowali społeczeństwo o wyjątkowo wielokulturowym charakterze.
W tej historii bardzo wcześnie pojawiają się także pierwsi Polacy. Początkowo ich obecność nie miała charakteru masowego i w XVIII wieku objawiała się pod postacią zapuszczających się w te strony pojedynczych kupców czy kartografów. Za jednego z pierwszych polskich emigrantów, których los przywiódł na ziemie późniejszej Kanady, uznaje się Augusta F. Globenskiego. Ten lekarz i aptekarz trafił do Ameryki jako felczer najemnej armii niemieckiej wspierającej Brytyjczyków w walce ze zbuntowanymi kolonistami. Po klęsce w bitwie pod Saratogą postanowił osiąść na stałe w niewielkiej osadzie na przedmieściach Montrealu, gdzie rozwijał własny gabinet oraz aptekę. Stał się w ten sposób pionierem polskiego osadnictwa oraz polskiej przedsiębiorczości w Kanadzie. Wśród kolejnych Polaków pojawiających się na kanadyjskiej ziemi byli niejednokrotnie weterani wojen napoleońskich oraz późniejszych powstań narodowych. Jednym z nich był Kazimierz Stanisław Gzowski – inżynier, żołnierz powstania listopadowego, a z czasem jeden z najwybitniejszych budowniczych infrastruktury kolonii kanadyjskich. Gzowski odegrał znaczącą rolę w rozwoju sieci kolejowej, pracował przy budowie mostów i dróg, a także był twórcą i pierwszym komisarzem Niagara Parks Commision – agencji rządu prowincjonalnego zajmującej się ochroną przyrody i dziedzictwa historycznego regionu wokół wodospadów Niagara.
Na trwałe w pejzaż Kanady wpisała się również grupa osadników kaszubskich, którzy w drugiej połowie XIX wieku założyli osadę Wilno w prowincji Ontario. Przybyli w poszukiwaniu ziemi i lepszych warunków życia, zachowując przy tym odrębność językową i kulturową. Do dziś Wilno uchodzi za najstarszą polską osadę w Kanadzie, a kaszubskie tradycje są tam pielęgnowane przez lokalną społeczność. Na przełomie XIX i XX wieku liczba polskich imigrantów dynamicznie wzrosła. Najczęściej osiedlali się w prowincjach Ontario, Manitoba i Alberta, gdzie rozwijały się przemysł oraz rolnictwo. Wielu z nich znalazło zatrudnienie przy budowie Kolei Transkanadyjskiej, w kopalniach, tartakach i przy wyrębie lasów. Inni obejmowali gospodarstwa na preriach, tworząc nowe wspólnoty wiejskie i parafialne. Był to czas ciężkiej pracy, ale też stopniowego zakorzeniania się Polaków w strukturze społecznej szybko rozwijającego się kraju. W okresie międzywojennym na terenie Kanady żyło ok. 80 tysięcy Polaków, którzy poza terenami wiejskimi zamieszkiwali także miasta, tworząc największe polonijne skupiska w Winnipeg, Toronto, Montrealu i Quebecu.
Historia polskiej diaspory w Kanadzie nabrała szczególnego dynamizmu w drugiej połowie XX wieku. Pierwsza duża fala powojenna obejmowała żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, byłych więźniów obozów sowieckich, osoby ocalałe z hitlerowskiej zagłady oraz tych, którzy nie mogli lub nie chcieli powrócić do kraju po przejęciu władzy przez komunistów. Wnieśli oni do kanadyjskiego społeczeństwa talent, pracowitość i doświadczenia zdobyte w dramatycznych realiach wojennych. W okresie PRL-u do Kanady trafiali również Polacy będący uciekinierami z komunistycznego świata zza żelaznej kurtyny – wśród nich szczególne miejsce zajmują marynarze, którzy korzystając z postoju statków w portach Vancouver, Halifaxu czy Montrealu, decydowali się zbiec z jednostek i prosić o azyl polityczny. Dla wielu była to niezwykle dramatyczna decyzja, wiążąca się z porzuceniem rodziny. Podejmowano ją jednak w obliczu ograniczeń wolności i szykan doświadczanych w Polsce Ludowej. Chociaż ich liczba nie dorównywała masowym falom emigracji, historie te odcisnęły trwały ślad w narracji o polskich losach w Kanadzie. Kolejny znaczący napływ miał miejsce w latach 80. XX wieku i był związany z działalnością „Solidarności” oraz represjami stanu wojennego. Do Kanady trafiali wówczas działacze opozycji, intelektualiści, specjaliści i ludzie poszukujący wolności osobistej. Ta fala emigracji przyczyniła się do dalszego wzmocnienia polskich instytucji, stowarzyszeń oraz środowisk akademickich.
Obecnie Polonia kanadyjska stanowi jedną z większych tamtejszych społeczności pochodzenia europejskiego. Szacuje się, że ponad milion mieszkańców Kanady deklaruje polskie korzenie, z czego największe skupiska znajdują się w Ontario – zwłaszcza w aglomeracji Toronto – oraz w Manitobie, Albercie i Kolumbii Brytyjskiej. Polskie parafie, szkoły sobotnie, organizacje kulturalne i media stanowią ważne centra podtrzymywania języka i tradycji, a jednocześnie są to miejsca, w których kolejne pokolenia łączą dziedzictwo przodków z kanadyjską codziennością
Polacy w kanadyjskiej polityce
Polacy odgrywali istotną rolę w polityce Kanady już od bardzo wczesnych lat państwowości. Jedną z pierwszych tego rodzaju postaci był Aleksander Edward Kierzkowski – powstaniec listopadowy, inżynier, sędzia pokoju i oficer milicji, który po emigracji osiadł w Kanadzie. W 1867 roku został wybrany jako poseł do pierwszego parlamentu (Izby Gmin) Kanady z okręgu Saint-Hyacinthe–Bagot jako członek Liberałów, co czyni go pierwszym parlamentarzystą kanadyjskim polskiego pochodzenia. Kierzkowski angażował się też w rozwój rolnictwa i reformy systemu gruntowego Dolnej Kanady. Równie znamienną postacią był inny powstaniec listopadowy, Kazimierz Stanisław Gzowski. Ten wybitny inżynier, po latach pracy przy budowie dróg, mostów i linii kolejowych, zyskał prestiż, który doprowadził go w 1896 roku do objęcia funkcji administratora prowincji Ontario. Jego kariera stała się symbolem możliwości awansu w wielokulturowym społeczeństwie Kanady oraz inspiracją dla kolejnych generacji imigrantów.
Po II wojnie światowej do głosu zaczęło dochodzić nowe pokolenie Kanadyjczyków polskiego pochodzenia, aktywnie włączające się w politykę federalną i prowincjonalną. Jedną z najważniejszych postaci tego okresu był Stanley Haidasz, urodzony w Toronto syn polskich imigrantów. Jako lekarz i działacz społeczny zdobył zaufanie wyborców Partii Liberalnej i wszedł do Izby Gmin, a w latach 60. i 70. stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych polityków polskiego pochodzenia w Kanadzie. W 1972 roku Haidasz został mianowany pierwszym kanadyjskim sekretarzem stanu ds. wielokulturowości, a w 1978 roku trafił do Senatu jako pierwszy kanadyjski senator polskiego pochodzenia. Haidasz pełnił tę funkcję aż do przejścia na emeryturę w 1998 roku i odegrał kluczową rolę w kształtowaniu polityki imigracyjnej i integracyjnej Kanady, wspierając przy tym mniejszości etniczne i społeczność polonijną.
W XXI wieku do grona wpływowych kanadyjskich polityków polskiego pochodzenia dołączył Thomas Lukaszuk, który przybył do Kanady z rodziną w dzieciństwie. Jego kariera związana jest przede wszystkim z prowincją Alberta, gdzie przez wiele lat zasiadał w legislatywie jako przedstawiciel Partii Postępowo-Konserwatywnej. Lukaszuk pełnił szereg funkcji rządowych, m.in. ministra pracy, ministra edukacji, a także wicepremiera Alberty. Zasłynął jako polityk otwarty na dialog społeczny, zaangażowany w sprawy oświaty, imigracji i rynku pracy.
Dzieje wspomnianych powyżej postaci ukazują nie tylko indywidualne sukcesy, lecz także drogę, jaką przeszła polska społeczność w Kanadzie: od pionierskiej obecności w XIX wieku, przez ugruntowanie pozycji w życiu publicznym w okresie powojennym, po pełnoprawne uczestnictwo w kształtowaniu współczesnej polityki prowincji i państwa. Razem tworzą ważny Rozdział historii kanadyjskiej Polonii – historii budowanej poprzez kompetencje, zaufanie społeczne i konsekwentną pracę dla dobra publicznego.
Emigracyjna historia Thomasa Lukaszuka
Niniejsza książka stanowi opowieść o emigracyjnym życiu i karierze ostatniej z przywołanych postaci. Tomasz Łukaszuk przyszedł na świat w Wejherowie 5 kwietnia 1969 roku. Dorastał w centrum Gdyni, jego matka angażowała się w działalność opozycyjną w strukturach NSZZ „Solidarność”, a ojciec był marynarzem pływającym na jednostkach przedsiębiorstwa „Dalmor”. W 1979 roku do rodziny dotarła wiadomość o jego ucieczce ze statku i pozostaniu w Kanadzie. Bogdan Łukaszuk zrealizował w ten sposób swój plan ucieczki na Zachód, o której od dawna marzył. Matce oraz synom udało się dołączyć do niego dopiero po czterech latach.
Pierwsze miesiące po przeprowadzce rodzina spędziła w Sydney, w prowincji Nowa Szkocja, gdzie Tomasz uczęszczał do szkoły i zaczął uczyć się języka angielskiego. Następnie, w poszukiwaniu lepszych możliwości zatrudnienia, rodzina przeprowadzili się do Edmonton w Albercie. Łukaszuk sprawnie przeszedł tam proces asymilacji, szybko zaadaptował się do nowego środowiska i miejscowej kultury. W ten sposób stał się Thomasem Lukaszukiem – urodzonym w Polsce Kanadyjczykiem. Z sukcesami kontynuował proces swojej edukacji, uzyskał licencjat z pedagogiki na Uniwersytecie Alberty i został nauczycielem nauk społecznych w Edmonton Catholic School District. Założył Injured Workers Advocates Inc., małą firmę, która pomagała poszkodowanym pracownikom w dochodzeniu roszczeń z tytułu uszczerbków na zdrowiu doznanych w miejscu pracy. Pomaganie ludziom stało się dla Lukaszuka źródłem wielkiej życiowej satysfakcji i zaczęło kształtować jego kolejne życiowe wybory i projekty.
Z czasem najważniejszą drogą do realizacji tego celu okazała się polityka. W 2001 roku zdecydował się kandydować do Parlamentu Alberty z okręgu Edmonton–Castle Downs, reprezentując Partię Postępowo-Konserwatywną. Jego wynik w wyborach okazał się jednym z najlepszych, dzięki czemu w wieku 32 lat został pierwszym w historii Polakiem urodzonym w Polsce wybranym do parlamentu prowincji. Jako najmłodszy parlamentarzysta aktywnie działał w licznych komisjach i starał się poznać potrzeby wszystkich regionów Alberty. W wyborach w 2004 i 2008 roku Lukaszuk ponownie uzyskał silne poparcie wyborców, przede wszystkim dzięki zaangażowaniu w poprawę warunków pracy i systemu świadczeń socjalnych. W czasie swojej kadencji jako poseł Lukaszuk zasiadał w 21 komisjach legislacyjnych, przewodniczył sześciu z nich.
W 2010 roku Lukaszuk wszedł w skład rządu premiera Eda Stelmacha jako minister zatrudnienia i imigracji, co dało mu możliwość pogłębienia współpracy z imigrantami i biznesem oraz wykorzystania swoich dotychczasowych doświadczeń w polityce. Wprowadził szereg reform w programach bezpieczeństwa i higieny pracy. W 2011 roku objął tekę ministra edukacji w gabinecie premier Alison Redford. Przedstawił wówczas dziesięciopunktowy program modernizacji systemu oświaty. Projekt przewidywał m.in. lepsze gospodarowanie środkami publicznymi, większą przejrzystość finansową szkół, a także redukcję biurokracji i dokładniejsze analizowanie wyników uczniów.
Dnia 23 kwietnia 2012 roku Lukaszuk po raz czwarty zdobył mandat poselski. Kilka tygodni później, 8 maja, premier Alison Redford mianowała go wicepremierem, przewodniczącym Komisji Wykonawczej Rady Ministrów oraz reprezentantem Alberty w siłach zbrojnych Kanady. Od 4 lutego 2013 roku pełnił dodatkowo funkcję ministra ds. przedsiębiorczości i szkolnictwa wyższego. W lipcu tamtego roku został uznany przez magazyn Alberta Venture za jednego z 50 najbardziej wpływowych mieszkańców prowincji. Po zakończeniu swojej kariery w rządzie Lukaszuk nie zaprzestał aktywnej działalności na rzecz dbania o interesy Alberty. W 2025 roku stanął na czele obywatelskiej inicjatywy Forever Canadian sprzeciwiającej się odłączeniu prowincji od Kanady.
Thomas Lukaszuk, poza swoją działalnością polityczną, jest również znany ze swojego zaangażowania na rzecz pomocy społecznej i humanitarnej. W 2022 roku Thomas Lukaszuk i Ed Stelmach zorganizowali największą w Kanadzie akcję pomocy zagranicznej, której celem było zebranie zaopatrzenia i wysłanie go na front wojny na Ukrainie, aby pomóc żołnierzom i cywilom. Prowadzona przez nich akcja darowizn pozwoliła zebrać 35 milionów dolarów na artykuły ratujące życie, które wysłano do Polski. W ramach tej samej akcji udało się także sprowadzić 67 ukraińskich uchodźców do Edmonton. W rezultacie tych działań 14 listopada 2022 roku Ministerstwo Spraw Zagranicznych Federacji Rosyjskiej zakazało Lukaszukowi wjazdu do Federacji Rosyjskiej. W 2023 roku Thomas zorganizował transport humanitarny trzech kontenerów wypełnionych ratującą życie pomocą medyczną, artykułami dla dzieci i żywnością dla dzieci z Gazy.
Lukaszuk stał się rozpoznawalną postacią życia publicznego Alberty dzięki wyjątkowej ścieżce kariery – od imigranta po wicepremiera prowincji. Jego kariera uchodzi za przykład imponującej mobilności społecznej i sukcesu osiągniętego dzięki ciężkiej pracy, aktywności obywatelskiej i byciu sprawnym liderem. Docenia się go za energię, rzetelność, a także umiejętność współpracy i budowania relacji. Za swoje zasługi dla Alberty otrzymał liczne odznaczenia, w tym Order of St. John, Queen’s Diamond Jubilee Medal, Queen’s Golden Jubilee Medal oraz Alberta Centennial Medal. Gdynianin aktywnie wspiera społeczność polonijną w Edmonton, regularnie uczestniczy w wydarzeniach organizowanych przez miejscowych Polaków, udziela się w licznych polonijnych inicjatywach oraz organizacjach. Nieustannie zabiega na rzecz zbliżenia między Polską a Kanadą i promuje kontakty Alberty z Polską.
Postać Lukaszuka została także doceniona przez Muzeum Emigracji w Gdyni. W 2017 roku znalazł się w galerii najbardziej znanych Kanadyjczyków polskiego pochodzenia prezentowanych na organizowanej przez MEG wystawie _Polacy w kanadyjskiej mozaice. 150 lat historii_. Thomas osobiście odwiedził także gdyńskie muzeum, aby przekazać pamiątki związane z kanadyjską Polonią. Przy kolejnej wizycie w 2025 roku jego emigracyjna historia została zarejestrowana w formie wywiadu w ramach prowadzonego przez placówkę projektu archiwum historii mówionej „Archiwum Emigranta”.
Po zakończeniu kariery politycznej Lukaszuk działa w sektorze prywatnym i organizacjach społecznych, a w Kanadzie nadal postrzegany jest jako inspirujący przykład udanej integracji i wpływu, jaki imigrant może wywrzeć na życie publiczne kraju. Jego życiorys to niesamowita, obfitująca w wiele ciekawych zdarzeń historia. Młody, zaradny, zahartowany przez rzeczywistość PRL-u człowiek trafia nagle za „żelazną kurtynę”, tysiące kilometrów od domu i zaczyna nowe życie. Chłopak z Gdyni staje się Kanadyjczykiem i przekazuje swojej nowej ojczyźnie wszystkie talenty, które w nowej rzeczywistości mają szansę wydać wyjątkowe owoce. Niniejsza książka w fascynujący sposób ukazuje tę niezwykłą drogę.
dr Łukasz Podlaszewski
kierownik Działu Wystawy Stałej
Muzeum Emigracji w Gdyni
więcej..
